೧೨. ಸಬ್ಬನಾಮತಂಸದಿಸನಾಮನಾಮಿಕಪದಮಾಲಾ

ಇತೋ ಪರಂ ಪವಕ್ಖಾಮಿ, ಸಬ್ಬನಾಮಞ್ಚ ತಸ್ಸಮಂ;

ನಾಮಞ್ಚ ಯೋಜಿತಂ ನಾನಾ-ನಾಮೇಹೇವ ವಿಸೇಸತೋ.

ಯಾನಿ ಹೋನ್ತಿ ತಿಲಿಙ್ಗಾನಿ, ಅನುಕೂಲಾನಿ ಯಾನಿ ಚ;

ತಿಲಿಙ್ಗಾನಂ ವಿಸೇಸೇನ, ಪದಾನೇತಾನಿ ನಾಮತೋ.

‘‘ಸಬ್ಬಸಾಧಾರಣಕಾನಿ, ನಾಮಾನಿ’’ಚ್ಚೇವ ಅತ್ಥತೋ;

ಸಬ್ಬನಾಮಾನಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ, ಸತ್ತವೀಸತಿ ಸಙ್ಖತೋ.

ತೇಸು ಕಾನಿಚಿ ರೂಪೇಹಿ, ಸೇಸಾಞ್ಞೇಹಿ ಚ ಯುಜ್ಜರೇ;

ಕಾನಿಚಿ ಪನ ಸಹೇವ, ಏತೇಸಂ ಲಕ್ಖಣಂ ಇದಂ.

ಏತಸ್ಮಾ ಲಕ್ಖಣಾ ಮುತ್ತಂ, ನ ಪದಂ ಸಬ್ಬನಾಮಿಕಂ;

ತಸ್ಮಾತೀತಾದಯೋ ಸದ್ದಾ, ಗುಣನಾಮಾನಿ ವುಚ್ಚರೇ.

ಸಬ್ಬನಾಮಾನಿ ನಾಮ – ಸಬ್ಬ ಕತರ ಕತಮ ಉಭಯ ಇತರಅಞ್ಞ ಅಞ್ಞತರ ಅಞ್ಞತಮ ಪುಬ್ಬ ಪರ ಅಪರ ದಕ್ಖಿಣ ಉತ್ತರ ಅಧರಯತ ಏತ ಇಮ ಅಮುಕಿಂ ಏಕ ಉಭ ದ್ವಿತಿ ಚತು ತುಮ್ಹ ಅಮ್ಹ ಇಚ್ಚೇತಾನಿ ಸತ್ತವೀಸ.

ಏತೇಸು ಸಬ್ಬಸದ್ದೋ ಸಕಲತ್ಥೋ, ಸೋ ಚ ಸಬ್ಬಸಬ್ಬಾದಿವಸೇನ ಞೇಯ್ಯೋ. ಕತರ ಕತಮಸದ್ದಾ ಪುಚ್ಛನತ್ಥಾ. ಉಭಯಸದ್ದೋ ದ್ವಿಅವಯವಸಮುದಾಯವಚನೋ. ಇತರಸದ್ದೋ ವುತ್ತಪಟಿಯೋಗೀವಚನೋ. ಅಞ್ಞಸದ್ದೋ ಅಧಿಗತಾಪರವಚನೋ. ಅಞ್ಞತರ ಅಞ್ಞತಮಸದ್ದಾ ಅನಿಯಮತ್ಥಾ. ಪುಬ್ಬಾದಯೋ ಉತ್ತರಪರಿಯನ್ತಾ ದಿಸಾಕಾಲಾದಿವವತ್ಥಾವಚನಾ. ತಥಾ ಹಿ ಪುಬ್ಬ ಪರಾ ಪರ ದಕ್ಖಿಣುತ್ತರಸದ್ದಾ ಪುಲ್ಲಿಙ್ಗತ್ತೇ ಯಥಾರಹಂ ಕಾಲದೇಸಾದಿವಚನಾ, ಇತ್ಥಿಲಿಙ್ಗತ್ತೇ ದಿಸಾದಿವಚನಾ, ನಪುಂಸಕಲಿಙ್ಗತ್ತೇ ಠಾನಾದಿವಚನಾ. ಅಧರಸದ್ದೋಪಿ ಹೇಟ್ಠಿಮತ್ಥವಾಚಕೋ ವವತ್ಥಾವಚನೋಯೇವ, ಸೋ ಚ ತಿಲಿಙ್ಗೋ ‘‘ಅಧರೋ ಪತ್ತೋ. ಅಧರಾ ಅರಣೀ, ಅಧರಂ ಭಾಜನ’’ಮಿತಿ, ಯಂಸದ್ದೋ ಅನಿಯಮತ್ಥೋ. ತಂಸದ್ದೋ ಪರಮ್ಮುಖಾವಚನೋ. ಏತಸದ್ದೋ ಸಮೀಪವಚನೋ. ಇಮಸದ್ದೋ ಅಚ್ಚನ್ತಸಮೀಪವಚನೋ. ಅಮುಸದ್ದೋ ದೂರವಚನೋ. ಕಿಂಸದ್ದೋ ಪುಚ್ಛನತ್ಥೋ. ಏಕಸದ್ದೋ ಸಙ್ಖಾದಿವಚನೋ. ವುತ್ತಞ್ಹಿ –

ಏಕಸದ್ದೋ ಅಞ್ಞತ್ಥಸೇಟ್ಠಅಸಹಾಯಸಙ್ಖಾದೀಸು ದಿಸ್ಸತಿ. ತಥಾ ಹೇಸ ‘‘ಸಸ್ಸತೋ ಅತ್ತಾ ಚ ಲೋಕೋ ಚ, ಇದಮೇವ ಸಚ್ಚಂ ಮೋಘಮಞ್ಞನ್ತಿ, ಇತ್ಥೇಕೇ ಅಭಿವದನ್ತೀ’’ತಿಆದೀಸು ಅಞ್ಞತ್ಥೇ ದಿಸ್ಸತಿ. ‘‘ಚೇತಸೋ ಏಕೋದಿಭಾವ’’ನ್ತಿಆದೀಸು ಸೇಟ್ಠೇ. ‘‘ಏಕೋ ವೂಪಕಟ್ಠೋ’’ತಿಆದೀಸು ಅಸಹಾಯೇ. ‘‘ಏಕೋವ ಖೋ ಭಿಕ್ಖವೇ ಖಣೋ ಚ ಸಮಯೋ ಚ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯವಾಸಾಯಾ’’ತಿಆದೀಸು ಸಙ್ಖಾಯನ್ತಿ.

ಯತ್ಥೇಸ ಸಙ್ಖಾವಚನೋ, ತತ್ಥೇಕವಚನನ್ತೋವ. ಉಭಸದ್ದೋ ದ್ವಿಸದ್ದಪರಿಯಾಯೋ. ದ್ವಿತಿಚತುಸದ್ದಾ ಸಙ್ಖಾವಚನಾ, ಸಬ್ಬಕಾಲಂ ಬಹುವಚನನ್ತಾವ. ತುಮ್ಹಸದ್ದೋ ಯೇನ ಕಥೇತಿ, ತಸ್ಮಿಂ ವತ್ತಬ್ಬವಚನಂ. ಅಮ್ಹಸದ್ದೋ ಅತ್ತನಿ ವತ್ತಬ್ಬವಚನಂ.

ಇದಾನಿ ತೇಸಂ ನಾಮಿಕಪದಮಾಲಂ ಕಥಯಾಮ –

ಸಬ್ಬೋ, ಸಬ್ಬೇ. ಸಬ್ಬಂ, ಸಬ್ಬೇ. ಸಬ್ಬೇನ, ಸಬ್ಬೇಹಿ, ಸಬ್ಬೇಭಿ. ಸಬ್ಬಸ್ಸ, ಸಬ್ಬೇಸಂ, ಸಬ್ಬೇಸಾನಂ. ಸಬ್ಬಸ್ಮಾ, ಸಬ್ಬಮ್ಹಾ, ಸಬ್ಬೇಹಿ, ಸಬ್ಬೇಭಿ. ಸಬ್ಬಸ್ಸ, ಸಬ್ಬೇಸಂ, ಸಬ್ಬೇಸಾನಂ. ಸಬ್ಬಸ್ಮಿಂ, ಸಬ್ಬಮ್ಹಿ, ಸಬ್ಬೇಸು. ಭೋ ಸಬ್ಬ, ಭವನ್ತೋ ಸಬ್ಬೇ.

ತತ್ರ ‘‘ಸಬ್ಬೋ ಭೂತೋ, ಸಬ್ಬೇ ಭೂತಾ’’ತಿಆದಿನಾ, ‘‘ಸಬ್ಬೋ ಪುರಿಸೋ, ಸಬ್ಬೇ ಪುರಿಸಾ’’ತಿಆದಿನಾ ಚ ನಯೇನ ಸಬ್ಬಾನಿ ಪುಲ್ಲಿಙ್ಗನಾಮೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಯೋಜೇತಬ್ಬಾನಿ. ಯಾನಿ ಪನ ಯಮಕಮಹಾಥೇರೇನ ಪುನ್ನಪುಂಸಕವಿಸಯೇ ಸಬ್ಬ ಕತರ ಕತಮಾದೀನಂ ಅಞ್ಞಾನಿಪಿ ರೂಪಾನಿ ವುತ್ತಾನಿ. ತಂ ಯಥಾ?

‘‘ಸಬ್ಬಾ’’ ಇಚ್ಚಾದಿಕಂ ರೂಪಂ, ನಿಸ್ಸಕ್ಕೇ ಭುಮ್ಮಕೇ ಪನ;

‘‘ಸಬ್ಬೇ’’ ಇಚ್ಚಾದಿಕಂ ರೂಪಂ, ಯಮಕೇನ ಪಕಾಸಿತಂ.

ತಞ್ಚೇ ಉಪಪರಿಕ್ಖಿತ್ವಾ, ಯುತ್ತಂ ಗಣ್ಹನ್ತು ಯೋಗಿನೋ;

ಸಬ್ಬನಾಮಿಕರೂಪಞ್ಹಿ, ವಿವಿಧಂ ದುಬ್ಬುಧಂ ಯತೋ.

ಸಬ್ಬಾ, ಸಬ್ಬಾ, ಸಬ್ಬಾಯೋ. ಸಬ್ಬಂ, ಸಬ್ಬಾ, ಸಬ್ಬಾಯೋ. ಸಬ್ಬಾಯ, ಸಬ್ಬಸ್ಸಾ, ಸಬ್ಬಾಹಿ, ಸಬ್ಬಾಭಿ. ಸಬ್ಬಾಯ, ಸಬ್ಬಸ್ಸಾ, ಸಬ್ಬಾಸಂ. ಸಬ್ಬಾಯ, ಸಬ್ಬಸ್ಸಾ, ಸಬ್ಬಾಹಿ, ಸಬ್ಬಾಭಿ. ಸಬ್ಬಾಯ, ಸಬ್ಬಸ್ಸಾ, ಸಬ್ಬಾಸಂ. ಸಬ್ಬಾಯಂ, ಸಬ್ಬಸ್ಸಾ, ಸಬ್ಬಸ್ಸಂ, ಸಬ್ಬಾಸು. ಭೋತಿ ಸಬ್ಬೇ, ಭೋತಿಯೋ ಸಬ್ಬಾ, ಸಬ್ಬಾಯೋ. ಇತ್ಥಿಲಿಙ್ಗತ್ತೇ ನಾಮಿಕಪದಮಾಲಾ.

ಏತ್ಥ ‘‘ಸಬ್ಬಾ ಭಾವಿಕಾ, ಸಬ್ಬಾ ಭಾವಿಕಾಯೋ’’ತಿ, ‘‘ಸಬ್ಬಾ ಕಞ್ಞಾ, ಸಬ್ಬಾ ಕಞ್ಞಾಯೋ’’ತಿ ಚ ಆದಿನಾ ಇತ್ಥಿಲಿಙ್ಗಸಬ್ಬನಾಮಾನಿ ಸಬ್ಬೇಹಿ ಇತ್ಥಿಲಿಙ್ಗೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಯೋಜೇತಬ್ಬಾನಿ. ಏತ್ಥ ಚ ‘‘ಸಬ್ಬಸ್ಸಾ’’ತಿ ಪದಂ ತತಿಯಾಚತುತ್ಥೀಪಞ್ಚಮೀಛಟ್ಠೀಸತ್ತಮೀವಸೇನ ಪಞ್ಚಧಾ ವಿಭತ್ತಂ ‘‘ತಸ್ಸಾ ಕುಮಾರಿಕಾಯ ಸದ್ಧಿ’’ನ್ತಿ ಕರಣಪ್ಪಯೋಗಾದಿದಸ್ಸನತೋ. ಸಬ್ಬಸ್ಸಾ ಕಞ್ಞಾಯ ಕತಂ. ಸಬ್ಬಸ್ಸಾ ಕಞ್ಞಾಯ ದೇತಿ. ಅಯಂ ಕಞ್ಞಾ ಸಬ್ಬಸ್ಸಾ ಕಞ್ಞಾಯ ಹೀನಾ ವಿರೂಪಾ. ಅಯಂ ಕಞ್ಞಾ ಸಬ್ಬಸ್ಸಾ ಕಞ್ಞಾಯ ಉತ್ತಮಾ ಅಭಿರೂಪಾ. ಸಬ್ಬಸ್ಸಾ ಕಞ್ಞಾಯ ಅಪೇತಿ, ಸಬ್ಬಸ್ಸಾ ಕಞ್ಞಾಯ ಧನಂ. ಸಬ್ಬಸ್ಸಾ ಕಞ್ಞಾಯ ಪತಿಟ್ಠಿತಂ.

ಸಬ್ಬಂ, ಸಬ್ಬಾನಿ. ಸಬ್ಬಂ, ಸಬ್ಬಾನಿ. ಸಬ್ಬೇನ, ಸಬ್ಬೇಹಿ, ಸಬ್ಬೇಭಿ. ಸಬ್ಬಸ್ಸ, ಸಬ್ಬೇಸಂ, ಸಬ್ಬೇಸಾನಂ. ಸಬ್ಬಸ್ಮಾ, ಸಬ್ಬಮ್ಹಾ, ಸಬ್ಬೇಹಿ, ಸಬ್ಬೇಭಿ. ಸಬ್ಬಸ್ಸ, ಸಬ್ಬೇಸಂ, ಸಬ್ಬೇಸಾನಂ. ಸಬ್ಬಸ್ಮಿಂ, ಸಬ್ಬಮ್ಹಿ, ಸಬ್ಬೇಸು. ಭೋ ಸಬ್ಬ, ಭವನ್ತೋ ಸಬ್ಬಾನಿ. ನಪುಂಸಕಲಿಙ್ಗತ್ತೇ ನಾಮಿಕಪದಮಾಲಾ.

ಏತ್ಥ ‘‘ಸಬ್ಬಂ ಭೂತಂ, ಸಬ್ಬಾನಿ ಭೂತಾನಿ. ಸಬ್ಬಂ ಚಿತ್ತಂ, ಸಬ್ಬಾನಿ ಚಿತ್ತಾನೀ’’ತಿ ಚ ಆದಿನಾ ನಪುಂಸಕಲಿಙ್ಗಸಬ್ಬನಾಮಾನಿ ಸಬ್ಬೇಹಿ ನಪುಂಸಕಲಿಙ್ಗೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಯೋಜೇತಬ್ಬಾನಿ. ಏವಂ ಸಬ್ಬಸದ್ದಸ್ಸ ಲಿಙ್ಗತ್ತಯವಸೇನ ಪದಮಾಲಾ ಭವತಿ.

ಇದಾನಿಸ್ಸ ಪರಪದೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಸಮಾಸೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ ‘‘ಸಬ್ಬಸಾಧಾರಣೋ ಸಬ್ಬವೇರೀ’’ಇತಿ. ತತ್ಥ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಸಾಧಾರಣೋ ಸಬ್ಬಸಾಧಾರಣೋ. ಸಬ್ಬೇಸಂ ವೇರೀ, ಸಬ್ಬೇ ವಾ ವೇರಿನೋ ಯಸ್ಸ ಸೋಯಂ ಸಬ್ಬವೇರೀತಿ ಸಮಾಸವಿಗ್ಗಹೋ. ಯಥಾ ಪನ ಸಬ್ಬಸದ್ದಸ್ಸ ಪದಮಾಲಾ ಲಿಙ್ಗತ್ತಯವಸೇನ ಯೋಜಿತಾ, ಏವಂ ಕತರಸದ್ದಾದೀನಮ್ಪಿ ಅಧರಸದ್ದಪರಿಯನ್ತಾನಂ ಯೋಜೇತಬ್ಬಾ.

ತತ್ರಾಯಂ ಉಭಯಸದ್ದವಜ್ಜಿತೋ ಪುಲ್ಲಿಙ್ಗಪೇಯ್ಯಾಲೋ –

ಕತರೋ, ಕತರೇ. ಕತರಂ…ಪೇ… ಭೋ ಕತರ, ಭವನ್ತೋ ಕತರೇ. ಕತಮೋ, ಕತಮೇ. ಇತರೋ, ಇತರೇ. ಅಞ್ಞೋ, ಅಞ್ಞೇ. ಅಞ್ಞತರೋ, ಅಞ್ಞತರೇ. ಅಞ್ಞತಮೋ, ಅಞ್ಞತಮೇ. ಪುಬ್ಬೋ, ಪುಬ್ಬೇ. ಪರೋ, ಪರೇ. ಅಪರೋ, ಅಪರೇ. ದಕ್ಖಿಣೋ, ದಕ್ಖಿಣೇ. ಉತ್ತರೋ, ಉತ್ತರೇ. ಅಧರೋ, ಅಧರೇ…ಪೇ… ಭೋ ಅಧರ, ಭವನ್ತೋ ಅಧರೇತಿ.

ಅಯಂ ಪನ ಉಭಯಸದ್ದಸಹಿತೋ ನಪುಂಸಕಲಿಙ್ಗಪೇಯ್ಯಾಲೋ –

ಕತರಂ, ಕತರಾನಿ. ಕತರಂ…ಪೇ… ಭೋ ಕತರ, ಭವನ್ತೋ ಕತರಾನಿ. ಕತಮಂ. ಉಭಯಂ. ಇತರಂ. ಅಞ್ಞಂ. ಅಞ್ಞತರಂ. ಅಞ್ಞತಮಂ. ಪುಬ್ಬಂ. ಪರಂ. ಅಪರಂ. ದಕ್ಖಿಣಂ. ಉತ್ತರಂ. ಅಧರಂ, ಅಧರಾನಿ. ಅಧರಂ…ಪೇ… ಭೋ ಅಧರ, ಭವನ್ತೋ ಅಧರಾನೀತಿ.

ಇದಾನಿ ಪುನ್ನಪುಂಸಕಲಿಙ್ಗಾನಂ ಪರಸದ್ದಾದೀನಂ ರೂಪನ್ತರನಿದ್ದೇಸೋ ವುಚ್ಚತಿ. ಕಚ್ಚಾಯನಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ‘‘ಪುರಿಸಾ’’ತಿ ವಿಯ ‘‘ಪರಾ’’ತಿ ಪಠಮಾಬಹುವಚನಂ ದಿಸ್ಸತಿ. ಏವರೂಪೋ ನಯೋ ಅಪರಸಬ್ಬಕತರಾದೀಸು ಅಞ್ಞತಮಪರಿಯೋಸಾನೇಸು ನವಸು ಅಪ್ಪಸಿದ್ಧೋ, ಲಬ್ಭಮಾನೋ ಪುಬ್ಬದಕ್ಖಿಣುತ್ತರಾಧರೇಸು ಚತೂಸು ಲಬ್ಭೇಯ್ಯ. ತಥಾ ‘‘ಪುರಿಸೇ’’ತಿ ವಿಯ ಪಾಳಿಆದೀಸು ‘‘ಪುಬ್ಬೇ’’ತಿ ಸಚ್ಚಸಙ್ಖೇಪೇ ‘‘ಇತರೇ’’ತಿ, ಕಚ್ಚಾಯನೇ ಚ ‘‘ಪರೇ’’ತಿ ಸತ್ತಮೀಏಕವಚನಂ ದಿಸ್ಸತಿ. ಏವರೂಪೋ ನಯೋ ಸಬ್ಬ ಅಞ್ಞಸದ್ದೇಸು ಅಪ್ಪಸಿದ್ಧೋ, ಲಬ್ಭಮಾನೋ ಕತರಕತಮಾದೀಸು ಸೇಸೇಸು ಅಧರಪರಿಯೋಸಾನೇಸು ದ್ವಾದಸಸು ಲಬ್ಭೇಯ್ಯ. ತಥಾ ‘‘ಪುರಿಸಾ’’ತಿ ವಿಯ ಸಬ್ಬಾ ಕತರಾ ಇಚ್ಚಾದಿ ಪಞ್ಚಮೀಏಕವಚನನಯೋ ಪಾಳಿಆದೀಸು ಅಪ್ಪಸಿದ್ಧೋ. ಏವಂ ಸನ್ತೇಪಿ ಅಯಂ ನಯೋ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಉಪಪರಿಕ್ಖಿತ್ವಾ ಯುತ್ತೋ ಚೇ, ಗಹೇತಬ್ಬೋ.

ಅಯಂ ಪನ ಉಭಯಸದ್ದಸಹಿತೋ ಇತ್ಥಿಲಿಙ್ಗಪೇಯ್ಯಾಲೋ –

ಕತರಾ, ಕತರಾ, ಕತರಾಯೋ. ಕತರಂ…ಪೇ… ಭೋತಿ ಕತರೇ, ಭೋತಿಯೋ ಕತರಾ, ಕತರಾಯೋ. ಕತಮಾ. ಉಭಯಾ. ಇತರಾ. ಅಞ್ಞತರಾ. ಅಞ್ಞತಮಾ. ಪುಬ್ಬಾ. ಪರಾ. ಅಪರಾ. ದಕ್ಖಿಣಾ. ಉತ್ತರಾ. ಅಧರಾ, ಅಧರಾ, ಅಧರಾಯೋ. ಅಧರಂ…ಪೇ… ಭೋತಿ ಅಧರೇ, ಭೋತಿಯೋ ಅಧರಾ, ಅಧರಾಯೋತಿ.

ಯಸ್ಮಾ ಪನೇತೇಸು ಇತರ ಅಞ್ಞ ಅಞ್ಞತರ ಅಞ್ಞತಮಾನಂ ಪಾಳಿಯಾದೀಸು ‘‘ಇತರಿಸ್ಸಾ’’ತಿಆದಿದಸ್ಸನತೋ ಕೋಚಿ ಭೇದೋ ವತ್ತಬ್ಬೋ, ತಸ್ಮಾ ಚತುತ್ಥೀಛಟ್ಠೀನಂ ಏಕವಚನಟ್ಠಾನೇ ‘‘ಇತರಿಸ್ಸಾ, ಇತರಾಯ, ಅಞ್ಞಿಸ್ಸಾ, ಅಞ್ಞಾಯ. ಅಞ್ಞತರಿಸ್ಸಾ, ಅಞ್ಞತರಾಯ, ಅಞ್ಞತಮಿಸ್ಸಾ, ಅಞ್ಞತಮಾಯಾ’’ತಿ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ. ತಥಾ ತತಿಯಾಪಞ್ಚಮೀನಮೇಕವಚನಟ್ಠಾನೇ ‘‘ತಸ್ಸಾ ಕುಮಾರಿಕಾಯ ಸದ್ಧಿಂ. ಕಸ್ಸಾಹಂ ಕೇನ ಹಾಯಾಮೀ’’ತಿ ಕರಣನಿಸ್ಸಕ್ಕಪ್ಪಯೋಗದಸ್ಸನತೋ ಸತ್ತಮಿಯಾ ಪನೇಕವಚನಟ್ಠಾನೇ ‘‘ಇತರಿಸ್ಸಾ, ಇತರಿಸ್ಸಂ, ಇತರಾಯ, ಇತರಾಯಂ, ಅಞ್ಞಿಸ್ಸಾ, ಅಞ್ಞಿಸ್ಸಂ, ಅಞ್ಞಾಯ, ಅಞ್ಞಾಯಂ, ಅಞ್ಞತರಿಸ್ಸಾ, ಅಞ್ಞತರಿಸ್ಸಂ, ಅಞ್ಞತರಾಯ, ಅಞ್ಞತರಾಯಂ, ಅಞ್ಞತಮಿಸ್ಸಾ, ಅಞ್ಞತಮಿಸ್ಸಂ, ಅಞ್ಞತಮಾಯ, ಅಞ್ಞತಮಾಯ’’ನ್ತಿ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ ‘‘ಅಞ್ಞತರೋ ಭಿಕ್ಖು ಅಞ್ಞತರಿಸ್ಸಾ ಇತ್ಥಿಯಾ ಪಟಿಬದ್ಧಚಿತ್ತೋ ಹೋತೀ’’ತಿ ಪಾಳಿದಸ್ಸನತೋ.

ತತ್ರ ಸಬ್ಬಸದ್ದೋ ಸಬ್ಬಸಬ್ಬಂ, ಪದೇಸಸಬ್ಬಂ, ಆಯತನಸಬ್ಬಂ, ಸಕ್ಕಾಯಸಬ್ಬನ್ತಿ ಚತೂಸು ವಿಸಯೇಸು ದಿಟ್ಠಪ್ಪಯೋಗೋ. ತಥಾ ಹೇಸ ‘‘ಸಬ್ಬೇ ಧಮ್ಮಾ ಸಬ್ಬಾಕಾರೇನ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಞಾಣಮುಖೇ ಆಪಾಥಮಾಗಚ್ಛನ್ತೀ’’ತಿಆದೀಸು ಸಬ್ಬಸಬ್ಬಸ್ಮಿಂ ಆಗತೋ. ‘‘ಸಬ್ಬೇಸಂ ವೋ ಸಾರಿಪುತ್ತಾ ಸುಭಾಸಿತಂ ಪರಿಯಾಯೇನಾ’’ತಿಆದೀಸು ಪದೇಸಸಬ್ಬಸ್ಮಿಂ. ‘‘ಸಬ್ಬಂ ವೋ ಭಿಕ್ಖವೇ ದೇಸೇಸ್ಸಾಮಿ, ತಂ ಸುಣಾಥ ಸಾಧುಕಂ ಮನಸಿ ಕರೋಥ, ಭಾಸಿಸ್ಸಾಮಿ…ಪೇ… ಕತಮಞ್ಚ ಭಿಕ್ಖವೇ ಸಬ್ಬಂ ಚಕ್ಖುಞ್ಚೇವ ರೂಪಾ ಚ…ಪೇ… ಮನೋ ಚೇವ ಧಮ್ಮಾ ಚಾ’’ತಿ ಏತ್ಥ ಆಯತನಸಬ್ಬಸ್ಮಿಂ. ‘‘ಸಬ್ಬಂ ಸಬ್ಬತೋ ಸಞ್ಜಾನಾತೀ’’ತಿಆದೀಸು ಸಕ್ಕಾಯಸಬ್ಬಸ್ಮಿಂ. ತತ್ಥ ಸಬ್ಬಸಬ್ಬಸ್ಮಿಂ ಆಗತೋ ನಿಪ್ಪದೇಸೋ, ಇತರೇಸು ತೀಸು ಸಪ್ಪದೇಸೋತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಇಚ್ಚೇವಂ –

ಸಬ್ಬಸಬ್ಬಪದೇಸೇಸು, ಅಥೋ ಆಯತನೇಪಿ ಚ;

ಸಕ್ಕಾಯೇ ಚಾತಿ ಚತೂಸು, ಸಬ್ಬಸದ್ದೋ ಪವತ್ತತಿ.

ಕತರ ಕತಮಸದ್ದೇಸು ಕತರಸದ್ದೋ ಅಪ್ಪೇಸು ಏಕಂ ವಾ ದ್ವೇ ವಾ ತೀಣಿ ವಾ ಭಿಯ್ಯೋ ವಾ ಅಪ್ಪಮುಪಾದಾಯ ವತ್ತತಿ. ಕತಮಸದ್ದೋ ಬಹೂಸು ಏಕಂ ವಾ ದ್ವೇ ವಾ ತೀಣಿ ವಾ ಬಹುಂ ವಾ ಉಪಾದಾಯ ವತ್ತತಿ. ಕತರಸದ್ದೋ ಹಿ ಅಪ್ಪವಿಸಯೋ, ಕತಮಸದ್ದೋ ಬಹುವಿಸಯೋ. ತತ್ರಿಮೇ ಪಯೋಗಾ ‘‘ಕತರೇನ ಮಗ್ಗೇನ ಗನ್ತಬ್ಬಂ. ಸಮುದ್ದೋ ಕತರೋ ಅಯಂ. ಕತಮೋ ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಫಸ್ಸೋ ಹೋತಿ. ಕತಮೇ ಧಮ್ಮಾ ಕುಸಲಾ. ದಿಸಾ ಚತಸ್ಸೋ ವಿದಿಸಾ ಚತಸ್ಸೋ, ಉದ್ಧಂ ಅಧೋ ದಸ ದಿಸತಾ, ಇಮಾಯೋ, ಕತಮಂ ದಿಸಂ ತಿಟ್ಠತಿ ನಾಗರಾಜಾ’’. ಇಚ್ಚೇವಮಾದಯೋ ಭವನ್ತಿ. ಉಭಯೋ. ಉಭಯಂ. ಉಭಯೋ. ಉಭಯೇನ. ಸೇಸಂ ಪುಲ್ಲಿಙ್ಗೇ ಸಬ್ಬಸದ್ದಸಮಂ. ಉಭಯೋ ಜನಾ ತಿಟ್ಠನ್ತಿ. ಉಭಯೋ ಜನೇ ಪಸ್ಸತಿ. ಯಥಾ ಉಭೋ ಪುತ್ತಾ. ಉಭೋ ಪುತ್ತೇತಿ. ‘‘ಉಭಯೋ’’ತಿ ಹಿ ಪದಂ ‘‘ಉಭೋ’’ತಿ ಪದಮಿವ ಬಹುವಚನನ್ತಭಾವೇನ ಪಸಿದ್ಧಂ, ನ ತ್ವೇಕವಚನನ್ತಭಾವೇನ. ಏತ್ಥ ಹಿ –

‘‘ಏಕರತ್ತೇನ ಉಭಯೋ, ತುವಞ್ಚ ಧನುಸೇಖ ಚ;

ಅನ್ನಮೇವಾಭಿನನ್ದನ್ತಿ, ಉಭಯೋ ದೇವಮಾನುಸಾ’’

‘‘ಉಭಯೋ ತೇ ಪಿತಾಭಾತರೋ’’ತಿ ತದತ್ಥಸಾಧಕಾನಿ ನಿದಸ್ಸನಪದಾನಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾನಿ. ಯದಾ ಪನಾಯಸ್ಮನ್ತೋ ‘‘ಉಭಯೋ’’ತಿ ಏಕವಚನನ್ತಂ ಪಸ್ಸೇಯ್ಯಾಥ, ತದಾ ಸಾಧುಕಂ ಮನಸಿ ಕರೋಥ. ಕೋ ಹಿ ಸಮತ್ಥೋ ಅನನ್ತನಯಪಟಿಮಣ್ಡಿತೇ ಸಾಟ್ಠಕಥೇ ತೇಪಿಟಕೇ ಜಿನಸಾಸನೇ ನಿರವಸೇಸತೋ ನಯಂ ದಟ್ಠುಂ ದಸ್ಸೇತುಞ್ಚ ಅಞ್ಞತ್ರ ಆಗಮಾಧಿಗಮಸಮ್ಪನ್ನೇನ ಪಭಿನ್ನಪಟಿಸಮ್ಭಿದೇನ. ಇದಞ್ಚೇತ್ಥುಪಲಕ್ಖಿತಬ್ಬಂ –

ಅಞ್ಞಸದ್ದೋ ಪುಬ್ಬಸದ್ದೋ, ದಕ್ಖಿಣೋ ಚುತ್ತರೋ ಪರೋ;

ಸಬ್ಬನಾಮೇಸು ಗಯ್ಹನ್ತಿ, ಅಸಬ್ಬನಾಮಿಕೇಸುಪಿ.

ಏತೇಸಞ್ಹಿ ಸಬ್ಬನಾಮೇಸು ಸಙ್ಗಹೋ ವಿಭಾವಿತೋವ.

ಇದಾನಿ ಅಸಬ್ಬನಾಮೇಸು ಸಙ್ಗಹೋ ವುಚ್ಚತೇ – ತತ್ಥ ಅಞ್ಞಸದ್ದೋ ತಾವ ಯದಾ ಬಾಲವಾಚಕೋ, ತದಾ ಸಬ್ಬನಾಮಂ ನಾಮ ನ ಹೋತಿ. ಅಸಬ್ಬನಾಮತ್ತಾ ಚ ಸಬ್ಬಥಾಪಿ ಪುರಿಸ ಕಞ್ಞಾ ಚಿತ್ತನಯೇನೇವ ಯೋಜೇತಬ್ಬೋ. ತಥಾ ಹಿ ನ ಜಾನಾತೀತಿ ಅಞ್ಞೋ, ಬಾಲೋ ಪುರಿಸೋ. ನ ಜಾನಾತೀತಿ ಅಞ್ಞಾ, ಬಾಲಾ ಇತ್ಥೀ. ನ ಜಾನಾತೀತಿ ಅಞ್ಞಂ, ಬಾಲಂ ಕುಲನ್ತಿ ವಚನತ್ಥೋ. ಏವಂ ವಿದಿತ್ವಾ ಪುಲ್ಲಿಙ್ಗಟ್ಠಾನೇ ‘‘ಅಞ್ಞೋ, ಅಞ್ಞಾ. ಅಞ್ಞಂ, ಅಞ್ಞೇ’’ತಿಆದಿನಾ ಪುರಿಸನಯೇನೇವ ನಾಮಿಕಪದಮಾಲಾ ಯೋಜೇತಬ್ಬಾ. ಇತ್ಥಿಲಿಙ್ಗಟ್ಠಾನೇ ‘‘ಅಞ್ಞಾ, ಅಞ್ಞಾ, ಅಞ್ಞಾಯೋ’’ತಿಆದಿನಾ ಕಞ್ಞಾನಯೇನೇವ, ನಪುಂಸಕಲಿಙ್ಗಟ್ಠಾನೇ ‘‘ಅಞ್ಞಂ, ಅಞ್ಞಾನೀ’’ತಿಆದಿನಾ ಚಿತ್ತನಯೇನೇವ ಯೋಜೇತಬ್ಬಾ.

ಇಮಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ಅತ್ಥವಿಸೇಸೇ ಬಾಲಜನೇ ವತ್ತುಕಾಮೇನ ‘‘ಅಞ್ಞಾ ಜನಾ’’ತಿ ಅವತ್ವಾ ‘‘ಅಞ್ಞೇ ಜನಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ತಸ್ಸ ತಂ ವಚನಂ ಅಧಿಪ್ಪೇತತ್ಥಂ ನ ಸಾಧೇತಿ ಅಞ್ಞಥಾ ಅತ್ಥಸ್ಸ ಗಹೇತಬ್ಬತ್ತಾ. ತಥಾ ‘‘ಅಞ್ಞಾನಂ ಜನಾನ’’ನ್ತಿ ಅವತ್ವಾ ‘‘ಅಞ್ಞೇಸಂ ಜನಾನಂ, ಅಞ್ಞೇಸಾನಂ ಜನಾನ’’ನ್ತಿ ವಾ ವುತ್ತೇ ತಸ್ಸ ತಂ ವಚನಂ ಅಧಿಪ್ಪೇತತ್ಥಂ ನ ಸಾಧೇತಿ. ತಥಾ ‘‘ಅಞ್ಞಾನಂ ಇತ್ಥೀನ’’ನ್ತಿ ಅವತ್ವಾ ‘‘ಅಞ್ಞಾಸಂ ಇತ್ಥೀನ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತೇಪಿ, ‘‘ಅಞ್ಞಾನಂ ಕುಲಾನ’’ನ್ತಿ ಅವತ್ವಾ ‘‘ಅಞ್ಞೇಸಂ ಕುಲಾನಂ, ಅಞ್ಞೇಸಾನಂ ಕುಲಾನ’’ನ್ತಿ ವಾ ವುತ್ತೇಪಿ. ಸಬ್ಬನಾಮಿಕವಸೇನ ಪನ ಅಧಿಗತಾಪರವಚನಿಚ್ಛಾಯಂ ‘‘ಅಞ್ಞೇ ಜನಾ’’ತಿಆದಿನಾ ವತ್ತಬ್ಬಂ, ನ ‘‘ಅಞ್ಞಾ ಜನಾ’’ತಿಆದಿನಾ. ತಥಾ ಹಿ ‘‘ಅಞ್ಞಾ ಜನಾ’’ತಿಆದಿನಾ ವುತ್ತವಚನಂ ಅಧಿಪ್ಪೇತತ್ಥಂ ನ ಸಾಧೇತಿ ಅಞ್ಞಥಾ ಅತ್ಥಸ್ಸ ಗಹೇತಬ್ಬತ್ತಾ. ಇತಿ ಯತ್ಥ ‘‘ಅಞ್ಞಾ ಜನಾ’’ತಿಆದಿವಚನಂ ಉಪಪಜ್ಜತಿ, ‘‘ಅಞ್ಞೇ ಜನಾ’’ತಿಆದಿವಚನಂ ನುಪಪಜ್ಜತಿ, ಯತ್ಥ ಪನ ‘‘ಅಞ್ಞೇ ಜನಾ’’ತಿಆದಿವಚನಂ ಉಪಪಜ್ಜತಿ, ‘‘ಅಞ್ಞಾ ಜನಾ’’ತಿಆದಿವಚನಂ ನುಪಪಜ್ಜತಿ. ಯಾ ಏತಸ್ಮಿಂ ಅತ್ಥವಿಸೇಸೇ ಸಲ್ಲಕ್ಖಣಾ ಪಞ್ಞಾ, ಅಯಂ ನೀತಿಯಾ ಮಗ್ಗೋ ಯುತ್ತಾಯುತ್ತಿವಿಚಾರಣೇ ಹೇತುತ್ತಾ, ಲೋಕಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ಯುತ್ತಾಯುತ್ತಿವಿಚಾರಣಾ ನೀತೀತಿ ವುತ್ತಾ. ಸಾ ಚ ವಿನಾ ಪಞ್ಞಾಯ ನ ಸಿಜ್ಝತಿ. ಏವಂ ಅಞ್ಞಸದ್ದೋ ಅಸಬ್ಬನಾಮಿಕೋಪಿ ಭವತಿ.

ಪುಬ್ಬ ದಕ್ಖಿಣುತ್ತರ ಪರಸದ್ದೇಸು ಪುಬ್ಬಸದ್ದೋ ಯತ್ಥ ಪಧಾನವಾಚಕೋ, ಯತ್ಥ ಚ ‘‘ಸೇಮ್ಹಂ ಪುಬ್ಬೋ’’ತಿಆದೀಸು ಲೋಹಿತಕೋಪಜವಾಚಕೋ, ತತ್ಥ ಅಸಬ್ಬನಾಮಿಕೋ. ಪಠಮತ್ಥೇ ತಿಲಿಙ್ಗೋ, ದುತಿಯತ್ಥೇ ಏಕಲಿಙ್ಗೋ. ಉತ್ತಮತ್ಥವಾಚಕೋ ಪನ ಉತ್ತರಸದ್ದೋ ಚ ಪರಸದ್ದೋ ಚ ಅಸಬ್ಬನಾಮಿಕೋ ತಿಲಿಙ್ಗೋಯೇವ. ತಥಾ ‘‘ದಕ್ಖಿಣಸ್ಸಾ ವಹನ್ತಿಮ’’ನ್ತಿ ಏತ್ಥ ವಿಯ ಸುಸಿಕ್ಖಿತತ್ಥಚತುರತ್ಥವಾಚಕೋ ದಕ್ಖಿಣಸದ್ದೋ. ‘‘ಪೇತಾನಂ ದಕ್ಖಿಣಂ ದಜ್ಜಾ’’ತಿಆದೀಸು ಪನ ದೇಯ್ಯಧಮ್ಮವಾಚಕೋ ದಕ್ಖಿಣಾಸದ್ದೋ ನಿಯೋಗಾ ಇತ್ಥಿಲಿಙ್ಗೋ ಅಸಬ್ಬನಾಮಿಕೋಯೇವ. ಏವಂ ಅಞ್ಞ ಪುಬ್ಬ ದಕ್ಖಿಣುತ್ತರ ಪರಸದ್ದಾ ಅಸಬ್ಬನಾಮಿಕಾಪಿ ಸನ್ತೀತಿ ತೇಸಂ ಸಬ್ಬನಾಮೇಸುಪಿ ಅಸಬ್ಬನಾಮೇಸುಪಿ ಸಙ್ಗಹೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

ಇದಾನಿ ಕತರಸದ್ದಾದೀನಂ ಪರಪದೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಸಮಾಸೋ ನೀಯತೇ ‘‘ಕತರಗಾಮವಾಸೀ ಕತಮಗಾಮವಾಸೀ. ಉಭಯಗಾಮವಾಸಿನೋ, ಇತರಗಾಮವಾಸೀ ಅಞ್ಞತರಗಾಮವಾಸೀ, ಪುಬ್ಬದಿಸಾ, ಪರಜನೋ, ದಕ್ಖಿಣದಿಸಾ, ಉತ್ತರದಿಸಾ, ಅಧರಪತ್ತೋ’’ತಿ. ತತ್ರ ‘‘ಕತರೋ ಗಾಮೋ ಕತರಗಾಮೋ, ಕತಮೋ ಗಾಮೋ ಕತಮಗಾಮೋ, ಉಭಯೋ ಗಾಮಾ ಉಭಯಗಾಮಾ’’ತಿಆದಿನಾ ಯಥಾರಹಂ ಸಮಾಸವಿಗ್ಗಹೋ, ಕತರಸದ್ದಸ್ಸ ಪನ ಕತಮಸದ್ದೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಸಮಾಸಂ ಇಚ್ಛನ್ತಿ ದ್ವಿಧಾ ಚ ರೂಪಾನಿ ಗರೂ ‘‘ಕತರೋ ಚ ಕತಮೋ ಚ ಕತರಕತಮೇ ಕತರಕತಮಾ ವಾ’’ತಿ. ತಸ್ಮಾ ಸಬ್ಬನಾಮಿಕನಯೇನ ಸುದ್ಧನಾಮಿಕೇಸು ಪುರಿಸನಯೇನ ಚ ಕತರ ಕತಮಸದ್ದಸ್ಸ ನಾಮಿಕಪದಮಾಲಾ ಯೋಜೇತಬ್ಬಾ, ತೇನಸ್ಸ ಸಮ್ಪದಾನಸಾಮಿವಚನಟ್ಠಾನೇಸು ‘‘ಕತರಕತಮೇಸಂ, ಕತರಕತಮೇಸಾನಂ, ಕತರಕತಮಾನ’’ನ್ತಿ ತೀಣಿ ರೂಪಾನಿ ಸಿಯುಂ ‘‘ಕತರಾ ಚ ಕತಮಾ ಚ ಕತರಕತಮಾ’’ತಿ ಏವಂ ಇತ್ಥಿಲಿಙ್ಗವಸೇನ ಕತಸಮಾಸೇ ಪನ ಸಬ್ಬನಾಮಿಕನಯೇನ, ಸುದ್ಧನಾಮಿಕೇಸು ಕಞ್ಞಾನಯೇನ ಚ ಯೋಜೇತಬ್ಬಾ. ‘‘ಕತರಞ್ಚ ಕತಮಞ್ಚ ಕತರಕತಮಾನೀ’’ತಿ ಏವಂ ನಪುಂಸಕಲಿಙ್ಗವಸೇನ ಕತಸಮಾಸೇ ಸಬ್ಬನಾಮಿಕನಯೇನ, ಸುದ್ಧನಾಮಿಕೇಸು ಚಿತ್ತನಯೇನ ಚ ಯೋಜೇತಬ್ಬಾ.

ಅಯಂ ಪನೇತ್ಥ ವಿಸೇಸೋಪಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ – ಪುಬ್ಬಾಪರಾದಿಸದ್ದಾ ದ್ವನ್ದಸಮಾಸಾದಿವಿಧಿಂ ಪತ್ವಾ ಸೇಹಿ ರೂಪೇಹಿ ರೂಪವನ್ತೋ ನ ಹೋನ್ತಿ, ತಂ ಯಥಾ? ಪುಬ್ಬಾಪರಾ, ಅಧರುತ್ತರಾ, ಮಾಸಪುಬ್ಬಾ ಪುರಿಸಾ, ದಿಟ್ಠಪುಬ್ಬಾ ಪುರಿಸಾ, ತಥಾಗತಂ ದಿಟ್ಠಪುಬ್ಬಾ ಸಾವಕಾ, ಇದಂ ಪುಲ್ಲಿಙ್ಗತ್ತೇ ಪಠಮಾಬಹುವಚನರೂಪಂ. ಏತ್ಥೇಕಾರೋ ಆದೇಸಭೂತೋ ನ ದಿಸ್ಸತಿ. ಪುಬ್ಬಾಪರಾನಂ ಅಧರುತ್ತರಾನಂ, ಮಾಸಪುಬ್ಬಾನಂ ಪುರಿಸಾನಂ, ಇದಂ ಪುಲ್ಲಿಙ್ಗತ್ತೇ ಚತುತ್ಥೀಛಟ್ಠೀನಂ ಬಹುವಚನರೂಪಂ. ಏತ್ಥ ಸಂ ಸಾನಮಿಚ್ಚೇತೇ ಆದೇಸಭೂತಾ ನ ದಿಸ್ಸನ್ತಿ. ತಥಾಗತಂ ದಿಟ್ಠಪುಬ್ಬಾನಂ ಸಾವಕಾನಂ, ತಥಾಗತಂ ದಿಟ್ಠಪುಬ್ಬಾನಂ ಸಾವಿಕಾನಂ, ಕುಲಾನಂ ವಾ, ಇದಂ ತಿಲಿಙ್ಗತ್ತೇ ಚತುತ್ಥೀಛಟ್ಠೀನಂ ಬಹುವಚನರೂಪಂ. ಏತ್ಥಾಪಿ ಸಂ ಸಾನಮಿಚ್ಚೇತೇ ಆದೇಸಭೂತಾ ನ ದಿಸ್ಸನ್ತಿ. ಮಾಸಪುಬ್ಬಾಯಂ ಮಾಸಪುಬ್ಬಾಯ, ಪಿಯಪುಬ್ಬಾಯಂ ಪಿಯಪುಬ್ಬಾಯ, ಇದಮಿತ್ಥಿಲಿಙ್ಗತ್ತೇ ಸತ್ತಮೀಚತುತ್ಥೀಛಟ್ಠೀನಂ ಏಕವಚನರೂಪಂ. ಏತ್ಥಾದೇಸಭೂತಾ ಸಂ ಸಾ ನ ದಿಸ್ಸನ್ತಿ. ಮಾಸಪುಬ್ಬಾನಂ ಇತ್ಥೀನಂ, ಪಿಯಪುಬ್ಬಾನಂ ಇತ್ಥೀನಂ, ಇದಮಿತ್ಥಿಲಿಙ್ಗತ್ತೇ ಚತುತ್ಥೀಛಟ್ಠೀಬಹುವಚನರೂಪಂ. ಏತ್ಥ ಪನಾದೇಸಭೂತೋ ಸಮಿಚ್ಚೇಸೋ ನ ದಿಸ್ಸತಿ. ಅಞ್ಞಾನಿಪಿ ಯಥಾಸಮ್ಭವಂ ಯೋಜೇತಬ್ಬಾನಿ, ಪುಬ್ಬಾಪರಾದೀನಂ ಸಮಾಸವಿಗ್ಗಹಂ ಸಮಾಸಪರಿಚ್ಛೇದೇ ಪಕಾಸೇಸ್ಸಾಮ.

ಇದಾನಿ ಯಂಸದ್ದಸ್ಸ ನಾಮಿಕಪದಮಾಲಾ ವುಚ್ಚತೇ –

ಯೋ, ಯೇ. ಯಂ, ಯೇ. ಯೇನ, ಯೇಹಿ, ಯೇಭಿ. ಯಸ್ಸ, ಯೇಸಂ, ಯೇಸಾನಂ. ಯಸ್ಮಾ, ಯಮ್ಹಾ, ಯೇಹಿ, ಯೇಭಿ. ಯಸ್ಸ, ಯೇಸಂ, ಯೇಸಾನಂ. ಯಸ್ಮಿಂ, ಯಮ್ಹಿ, ಯೇಸು. ಇದಂ ಪುಲ್ಲಿಙ್ಗಂ. ಯಂ, ಯಾನಿ. ಯಂ, ಯಾನಿ. ಯೇನ. ಸೇಸಂ ಪುಲ್ಲಿಙ್ಗಸದಿಸಂ. ಅಥ ವಾ ಯಂ, ಯಾನಿ, ಯಾ. ಯಂ, ಯಾನಿ, ಯೇ. ಯೇನ. ಸೇಸಂ ಪುಲ್ಲಿಙ್ಗಸದಿಸಂ. ಕತ್ಥಚಿ ಹಿ ನಿಕಾರಲೋಪೋ ಭವತಿ. ಅಥ ವಾ ಪನ ನಿಕಾರಸ್ಸ ಆಕಾರೇಕಾರಾದೇಸಾಪಿ ಗಾಥಾವಿಸಯೇ.

‘‘ಯಾ ಪುಬ್ಬೇ ಬೋಧಿಸತ್ತಾನಂ, ಪಲ್ಲಙ್ಕವರಮಾಭುಜೇ;

ನಿಮಿತ್ತಾನಿ ಪದಿಸ್ಸನ್ತಿ, ತಾನಿ ಅಜ್ಜ ಪದಿಸ್ಸರೇ’’ತಿ ಚ,

‘‘ಕಿಂ ಮಾಣವಸ್ಸ ರತನಾನಿ ಅತ್ಥಿ, ಯೇ ತಂ ಜಿನನ್ತೋ ಹರೇ ಅಕ್ಖಧುತ್ತೋ’’ತಿ ಚ ಇದಮೇತ್ಥ ಪಾಳಿನಿದಸ್ಸನಂ. ಇದಂ ನಪುಂಸಕಲಿಙ್ಗಂ.

ಯಾ, ಯಾ, ಯಾಯೋ. ಯಂ, ಯಾ, ಯಾಯೋ. ಯಾಯ, ಯಾಹಿ, ಯಾಭಿ. ಯಾಯ, ಯಸ್ಸಾ, ಯಾಸಂ. ಯಾಯ, ಯಾಹಿ, ಯಾಭಿ. ಯಾಯ, ಯಸ್ಸಾ, ಯಾಸಂ. ಯಸ್ಸಂ, ಯಾಯಂ, ಯಾಸು. ಇತ್ಥಿಲಿಙ್ಗಂ. ಏವಂ ಯಂಸದ್ದಸ್ಸ ಲಿಙ್ಗತ್ತಯವಸೇನ ಪದಮಾಲಾ ಭವತಿ. ಏತ್ಥಾಲಪನಪದಾನಿ ನ ಲಬ್ಭನ್ತಿ. ತಥಾ ತಂಸದ್ದಾದೀನಂ ಪದಮಾಲಾದೀಸುಪಿ.

ಏತ್ಥ ಪನ ಯನ್ತಿ ಸದ್ದಸ್ಸ ಅತ್ಥುದ್ಧಾರೋ ವುಚ್ಚತೇ – ಯನ್ತಿ ಸದ್ದೋ ‘‘ಯಂ ಮೇ ಭನ್ತೇ ದೇವಾನಂ ತಾವತಿಂಸಾನಂ ಸಮ್ಮುಖಾ ಸುತಂ ಸಮ್ಮುಖಾ ಪಟಿಗ್ಗಹಿತಂ, ಆರೋಚೇಮಿ ತಂ ಭನ್ತೇ ಭಗವತೋ’’ತಿಆದೀಸು ಪಚ್ಚತ್ತವಚನೇ ದಿಸ್ಸತಿ. ‘‘ಯನ್ತಂ ಅಪುಚ್ಛಿಮ್ಹ ಅಕಿತ್ತಯೀ ನೋ, ಅಞ್ಞಂ ತಂ ಪುಚ್ಛಾಮ ತದಿಙ್ಘ ಬ್ರೂಹೀ’’ತಿಆದೀಸು ಉಪಯೋಗವಚನೇ. ‘‘ಅಟ್ಠಾ ನಮೇತಂ ಭಿಕ್ಖವೇ ಅನವಕಾಸೋ, ಯಂ ಏಕಿಸ್ಸಾ ಲೋಕಧಾತುಯಾ’’ತಿಆದೀಸು ಕರಣವಚನೇ. ‘‘ಯಂ ವಿಪಸ್ಸೀ ಭಗವಾ ಅರಹಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಲೋಕೇ ಉದಪಾದೀ’’ತಿಆದೀಸು ಭುಮ್ಮವಚನೇ ದಿಸ್ಸತಿ. ಏತ್ಥೇದಂ ವುಚ್ಚತಿ –

‘‘ಪಚ್ಚತ್ತೇ ಉಪಯೋಗೇ ಚ, ಭುಮ್ಮೇ ಚ ಕರಣೇಪಿ ಚ;

ಚತೂಸ್ವೇತೇಸು ಠಾನೇಸು, ಯನ್ತಿ ಸದ್ದೋ ಪವತ್ತತೀ’’ತಿ.

ಪರಪದೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಯಂಸದ್ದಸ್ಸ ಸಮಾಸೋಪಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ ‘‘ಯಂಖನ್ಧಾದಿ, ಯಂಗುಣಾ, ಯಗ್ಗುಣಾ’’ತಿ. ತತ್ಥ ಯೋ ಖನ್ಧಾದಿ ಯಂಖನ್ಧಾದಿ, ಯೇ ಗುಣಾ ಯಂಗುಣಾತಿ ಸಮಾಸವಿಗ್ಗಹೋ. ತಥಾ ಹಿ ವಿಸುದ್ಧಿಮಗ್ಗೇ ‘‘ಯಂಗುಣನೇಮಿತ್ತಿಕಞ್ಚೇತಂ ನಾಮಂ, ತೇಸಂ ಗುಣಾನಂ ಪಕಾಸನತ್ಥಂ ಇಮಂ ಗಾಥಂ ವದನ್ತೀ’’ತಿ ಏತಸ್ಮಿಂ ಪದೇ ‘‘ಯೇ ಗುಣಾ ಯಂಗುಣಾ, ಯಂಗುಣಾ ಏವ ನಿಮಿತ್ತಂ ಯಂಗುಣನಿಮಿತ್ತಂ, ತತೋ ಜಾತಂ ‘ಭಗವಾ’ತಿ ಇದಂ ನಾಮನ್ತಿ ಯಂಗುಣನೇಮಿತ್ತಿಕ’’ನ್ತಿ ನಿಬ್ಬಚನಮಿಚ್ಛಿತಬ್ಬಂ. ಯಗ್ಗುಣಾತಿ ಏತ್ಥ ಪನ ‘‘ಯಸ್ಸ ಗುಣಾ ಯಗ್ಗುಣಾ’’ತಿ ನಿಬ್ಬಚನಂ. ತಥಾ ಹಿ –

‘‘ಅಪಿ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಾ ಪಞ್ಞಾ, ಯಗ್ಗುಣನ್ತಂ ನ ಜಾನಿಯಾ;

ಅಥ ಕಾ ತಸ್ಸ ವಿಜಞ್ಞಾ, ತಂ ಬುದ್ಧಂ ಭೂಗುಣಂ ನಮೇ’’ತಿ

ಪೋರಾಣಕವಿರಚನಾಯಂ ‘‘ಯಸ್ಸ ಗುಣಾ ಯಗ್ಗುಣಾ’’ತಿ ನಿಬ್ಬಚನಮಿಚ್ಛಿತಬ್ಬಂ.

ಯಸದ್ದಸ್ಸ ಸಮಾಸಮ್ಹಿ, ಸದ್ಧಿಂ ಪರಪದೇಹಿ ವೇ;

ನಿಗ್ಗಹೀತಾಗಮೋ ವಾಥ, ದ್ವಿಭಾವೋ ವಾ ಸಿಯಾ ದ್ವಿಧಾ.

ಏವಂ ಯಸದ್ದಸ್ಸ ಸಮಾಸೋ ಸಲ್ಲಕ್ಖಿತಬ್ಬೋ.

ಇದಾನಿ ತಸದ್ದಸ್ಸ ನಾಮಿಕಪದಮಾಲಾ ವುಚ್ಚತೇ –

ಸೋ, ತೇ. ನಂ, ತಂ, ನೇ, ತೇ. ನೇನ, ತೇನ, ನೇಹಿ, ತೇಹಿ, ನೇಭಿ, ತೇಭಿ. ಅಸ್ಸ, ನಸ್ಸ, ತಸ್ಸ, ‘ನೇಸಂ, ತೇಸಂ (ಆಸಂ). ಅಸ್ಮಾ, ನಸ್ಮಾ, ತಸ್ಮಾ, ನಮ್ಹಾ, ತಮ್ಹಾ, ನೇಹಿ, ತೇಹಿ, ನೇಭಿ, ತೇಭಿ. ಅಸ್ಸ, ನಸ್ಸ, ತಸ್ಸ, ನೇಸಂ, ತೇಸಂ (ಆಸಂ). ಅಸ್ಮಿಂ, ನಸ್ಮಿಂ, ತಸ್ಮಿಂ, ಅಮ್ಹಿ, ನಮ್ಹಿ, ತಮ್ಹಿ, ತ್ಯಮ್ಹಿ, ನೇಸು, ತೇಸು. ಇದಂ ಪುಲ್ಲಿಙ್ಗಂ. ಏತ್ಥ ಚ ಆಸಂಸದ್ದಸ್ಸ ಅತ್ಥಿಭಾವೇ ‘‘ನೇವಾಸಂ ಕೇಸಾ ದಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಹತ್ಥಪಾದಾ ಚ ಜಾಲಿನೋ’’ತಿ ಗಾಥಾ ನಿದಸ್ಸನಂ, ಸೋ ಚ ತಿಲಿಙ್ಗೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ. ತ್ಯಮ್ಹೀತಿ ಪದಸ್ಸ ಅತ್ಥಿಭಾವೇ –

‘‘ಯದಾಸ್ಸ ಸೀಲಂ ಪಞ್ಞಞ್ಚ, ಸೋಚೇಯ್ಯಞ್ಚಾಧಿಗಚ್ಛತಿ;

ಅಥ ವಿಸ್ಸಾಸತೇ ತ್ಯಮ್ಹಿ, ಗುಯ್ಹಞ್ಚಸ್ಸ ನ ರಕ್ಖತೀ’’ತಿ

ಅಯಂ ಗಾಥಾ ನಿದಸ್ಸನಂ. ಅಯಮೇತ್ಥ ರೂಪವಿಸೇಸೋ ಸಲ್ಲಕ್ಖಿತಬ್ಬೋ – ಅರಿಯವಿನಯೇತಿ ವಾ ಸಪ್ಪುರಿಸವಿನಯೇತಿ ವಾ. ಏಸೇ ಸೇ ಏಕೇ ಏಕಟ್ಠೇತಿ ಪಾಳಿಪ್ಪದೇಸೇ ಪಚ್ಚತ್ತೇಕವಚನಕಾನಮೇತ ತಸದ್ದಾನಂ ಏಕಾರನ್ತನಿದ್ದೇಸೋಪಿ ದಿಸ್ಸತೀತಿ.

ಏತ್ಥ ಪನ ತೇಸದ್ದಸ್ಸ ಅತ್ಥುದ್ಧಾರೋ ವುಚ್ಚತೇ – ತೇಸದ್ದೋ ‘‘ನ ತೇ ಸುಖಂ ಪಜಾನನ್ತಿ, ಯೇ ನ ಪಸ್ಸನ್ತಿ ನನ್ದನ’’ನ್ತಿಆದೀಸು ತಂಸದ್ದಸ್ಸ ವಸೇನ ಪಚ್ಚತ್ತಬಹುವಚನೇ ಆಗತೋ, ‘‘ತೇ ನ ಪಸ್ಸಾಮಿ ದಾರಕೇ’’ತಿಆದೀಸು ಉಪಯೋಗಬಹುವಚನೇ. ‘‘ನಮೋ ತೇ ಪುರಿಸಾಜಞ್ಞ, ನಮೋ ತೇ ಪುರಿಸುತ್ತಮ. ನಮೋ ತೇ ಬುದ್ಧ ವೀರತ್ಥೂ’’ತಿ ಚ ಆದೀಸು ತುಮ್ಹಸದ್ದಸ್ಸ ವಸೇನ ಸಮ್ಪದಾನೇ, ತುಯ್ಹನ್ತಿ ಅತ್ಥೋತಿ ವದನ್ತಿ. ‘‘ಕಿನ್ತೇ ದಿಟ್ಠಂ ಕಿನ್ತಿ ತೇ ದಿಟ್ಠಂ, ಉಪಧೀ ತೇ ಸಮತಿಕ್ಕನ್ತಾ, ಆಸವಾ ತೇ ಪದಾಲಿತಾ’’ತಿ ಚ ಆದೀಸು ಕರಣೇ. ‘‘ಕಿನ್ತೇ ವತಂ ಕಿಂ ಪನ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯ’’ನ್ತಿಆದೀಸು ಸಾಮಿಅತ್ಥೇ, ತವಾತಿ ಅತ್ಥೋತಿ ವದನ್ತಿ. ಏತ್ಥೇತಂ ವುಚ್ಚತಿ –

‘‘ಪಚ್ಚತ್ತೇ ಉಪಯೋಗೇ ಚ, ಕರಣೇ ಸಮ್ಪದಾನಿಯೇ;

ಸಾಮಿಮ್ಹಿ ಚಾತಿ ತೇಸದ್ದೋ, ಪಞ್ಚಸ್ವತ್ಥೇಸು ದಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ.

ತಂ, ತಾನಿ. ತಂ, ತಾನಿ. ನೇನ, ತೇನ ಇಚ್ಚಾದಿ. ಸೇಸಂ ಪುಲ್ಲಿಙ್ಗಸದಿಸಂ. ಇದಂ ನಪುಂಸಕಲಿಙ್ಗಂ.

ಸಾ, ತಾ, ತಾಯೋ. ನಂ, ತಂ, ನಾ, ತಾ, ನಾಯೋ, ತಾಯೋ. ನಾಯ, ತಾಯ, ನಾಹಿ, ತಾಹಿ, ನಾಭಿ, ತಾಭಿ. ಅಸ್ಸಾ, ನಸ್ಸಾ, (ತಿಸ್ಸಾ,) ತಸ್ಸಾ, ನಾಯ, ತಾಯ, ನಾಸಂ, ತಾಸಂ, ಸಾನಂ, ಆಸಂ. ಅಸ್ಸಾ, ನಸ್ಸಾ, ತಸ್ಸಾ, ನಾಯ, ತಾಯ, ನಾಹಿ, ತಾಹಿ, ನಾಭಿ, ತಾಭಿ. ಅಸ್ಸಾ, ನಸ್ಸಾ, (ತಿಸ್ಸಾ,) ತಸ್ಸಾ, ನಾಯ, ತಾಯ, ನಾಸಂ, ತಾಸಂ, ಸಾನಂ, ಆಸಂ. ನಾಯ, ತಾಯ, ಅಸ್ಸಂ, ನಸ್ಸಂ, ತಿಸ್ಸಂ, ತಸ್ಸಂ, ನಾಯಂ, ತಾಯಂ, ನಾಸು, ತಾಸು, ತ್ಯಾಸು. ಇದಂ ಇತ್ಥಿಲಿಙ್ಗಂ.

ಏತ್ಥ ಪನ ‘‘ಅಭಿಕ್ಕಮೋ ಸಾನಂ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ನಾಸಂ ಕುಜ್ಝನ್ತಿ ಪಣ್ಡಿತಾ. ಖಿಡ್ಡಾ ಪಣಿಹಿತಾ ತ್ಯಾಸು, ರತಿ ತ್ಯಾಸು ಪತಿಟ್ಠಿತಾ. ಬೀಜಾನಿ ತ್ಯಾಸು ರುಹನ್ತೀ’’ತಿ ಪಯೋಗದಸ್ಸನತೋ ‘‘ಸಾನಂ ಆಸಂ ತ್ಯಾಸೂ’’ತಿ ಇಮಾನಿ ವುತ್ತಾನಿ ಅಕ್ಖರಚಿನ್ತಕಾನಂ ಞಾಣಚಕ್ಖುಸಮ್ಮುಯ್ಹನಟ್ಠಾನಭೂತಾನಿ. ಏವಂ ಪರಮ್ಮುಖವಚನಸ್ಸ ತಂಸದ್ದಸ್ಸ ನಾಮಿಕಪದಮಾಲಾ ಭವತಿ.

ಏತ್ಥ ಚ ಇದಂ ವತ್ತಬ್ಬಂ –

‘‘ತಂ ತ್ವಂ ಗನ್ತ್ವಾನ ಯಾಚಸ್ಸು’’, ಇಚ್ಚಾದೀಸು ಪದಿಸ್ಸರೇ;

ಆದೋ ತಂ ತೇತಿಆದೀನಿ, ನನ್ತಿಆದೀನಿ ನೋ ತಥಾ.

ನಂ ನೇ ನೇನಾತಿಆದೀನಿ, ವೋ ನೋಇಚ್ಚಾದಯೋ ವಿಯ;

ಪದತೋ ಪರಭಾವಮ್ಹಿ, ದಿಟ್ಠಾನಿ ಜಿನಸಾಸನೇ.

‘‘ಅಥ ನಂ ಅಥ ನೇ ಆಹ, ನ ಚ ನಂ ಪಟಿನನ್ದತಿ’’;

ಇಚ್ಚಾದೀನಿ ಪಯೋಗಾನಿ, ದಸ್ಸೇತಬ್ಬಾನಿ ವಿಞ್ಞುನಾ.

ಕೋ ಚೇತ್ಥ ವದೇಯ್ಯ –

‘‘ಯಥಾ ನದೀ ಚ ಪನ್ಥೋ ಚ, ಪಾನಾಗಾರಂ ಸಭಾ ಪಪಾ;

ಏವಂ ಲೋಕಿತ್ಥಿಯೋ ನಾಮ, ನಾಸಂ ಕುಜ್ಝನ್ತಿ ಪಣ್ಡಿತಾ’’ತಿ

ಏತ್ಥ –

ಪದತೋ ಅಪರತ್ತೇಪಿ, ನಾಸಂಸದ್ದಸ್ಸ ದಸ್ಸನಾ;

ಆದೋಪಿ ಇಚ್ಛಿತಬ್ಬಾವ, ನಂ ನೇಇಚ್ಚಾದಯೋ ಇತಿ.

ಸೋ ಪನೇವನ್ತು ವತ್ತಬ್ಬೋ, ‘‘ತವ ವಾದೇ ನ ಲಬ್ಭತಿ;

ನಾಸಂಸದ್ದೋ ನಸದ್ದೋ ಚ, ಆಸಂಸದ್ದೋ ಚ ಲಬ್ಭರೇ.

ತಸ್ಮಾ ‘ಆಸಂ ನ ಕುಜ್ಝನ್ತಿ, ಇತ್ಥೀನಂ ಪಣ್ಡಿತಾ’ಇತಿ;

ಅತ್ಥೋವ ಭವತೇ ಏವಂ, ಸುಟ್ಠು ಧಾರೇಹಿ ಪಣ್ಡಿತಾ’’ತಿ.

ಅಥ ವಾ ಯಸ್ಮಾ ನಿರುತ್ತಿಪಿಟಕೇ ‘‘ನಂ ಪುರಿಸಂ ಪಸ್ಸತಿ, ನೇ ಪುರಿಸೇ ಪಸ್ಸತೀ’’ತಿಆದಿನಾ ಪದತೋ ಅಪರತ್ತೇಪಿ ‘‘ನಂ, ನೇ’’ ಇಚ್ಚಾದೀನಿ ಪದಾನಿ ವುತ್ತಾನಿ, ತಸ್ಮಾ ತೇನಾಪಿ ನಯೇನ ಪದತೋ ಅಪರಾನಿಪಿ ತಾನಿ ಕದಾಚಿ ಸಿಯುಂ. ಮಯಂ ಪನ ಪಾಳಿನಯಾನುಸಾರೇನ ತೇಸಂ ಪವತ್ತಿಂ ವದಾಮ, ಇದಂ ಠಾನಂ ಸುಟ್ಠು ವಿಚಾರೇತಬ್ಬಂ.

ಏತ್ಥ ಪನ ತಸದ್ದಸ್ಸ ಪರಪದೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಸಮಾಸೋಪಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ ‘‘ತಂಪುತ್ತೋ, ತಂಸದಿಸೋ, ತನ್ನಿನ್ನೋ, ತಪ್ಪೋಣೋ, ತಪ್ಪಬ್ಭಾರೋ, ತಬ್ಭೂತೋ, ತಗ್ಗುಣೋ, ತಸ್ಸದಿಸೋ’’ತಿ.

ತಸದ್ದಸ್ಸ ಸಮಾಸಮ್ಹಿ, ಸದ್ಧಿಂ ಪರಪದೇಹಿ ವೇ;

ನಿಗ್ಗಹೀತಾಗಮೋ ಪುಬ್ಬ-ಪದೇ ದ್ವಿತ್ತನ್ತು ಪಚ್ಛಿಮೇ.

ಏವಂ ತಸದ್ದಸ್ಸ ಸಮಾಸೋ ಸಲ್ಲಕ್ಖಿತಬ್ಬೋ.

ಇದಾನಿ ಏತಸದ್ದಸ್ಸ ನಾಮಿಕಪದಮಾಲಾ ವುಚ್ಚತೇ –

ಏಸೋ, ಏತೇ. ಏತಂ, ಏತೇ. ಏತೇನ, ಏತೇಹಿ, ಏತೇಭಿ. ಏತಸ್ಸ, ಏತೇಸಂ, ಏತೇಸಾನಂ. ಏತಸ್ಮಾ, ಏತಮ್ಹಾ, ಏತೇಹಿ, ಏತೇಭಿ. ಏತಸ್ಸ, ಏತೇಸಂ, ಏತೇಸಾನಂ. ಏತಸ್ಮಿಂ, ಏತಮ್ಹಿ, ಏತೇಸು. ಇದಂ ಪುಲ್ಲಿಙ್ಗಂ.

ಏತಂ, ಏತಾನಿ. ಏತಂ, ಏತಾನಿ. ಸೇಸಂ ಪುಲ್ಲಿಙ್ಗಸದಿಸಂ, ಇದಂ ನಪುಂಸಕಲಿಙ್ಗಂ.

ಏಸಾ, ಏತಾ, ಏತಾಯೋ. ಏತಂ, ಏತಾ, ಏತಾಯೋ. ಏತಾಯ, ಏತಾಹಿ, ಏತಾಭಿ. ಏತಾಯ, ಏತಿಸ್ಸಾ, ಏತಿಸ್ಸಾಯ, ಏತಾಸಂ. ಏತಾಯ, ಏತಾಹಿ, ಏತಾಭಿ. ಏತಾಯ, ಏತಿಸ್ಸಾ, ಏತಿಸ್ಸಾಯ, ಏತಾಸಂ. ಏತಾಯ, ಏತಿಸ್ಸಂ, ಏತಾಸು. ಇದಂ ಇತ್ಥಿಲಿಙ್ಗಂ. ಏವಂ ಏತಸದ್ದಸ್ಸ ನಾಮಿಕಪದಮಾಲಾ ಭವತಿ.

ಪರಪದೇನೇತ್ಥ ಸದ್ಧಿಂ ಸಮಾಸೋಪಿಸ್ಸ ವೇದಿತಬ್ಬೋ ‘‘ಏತದತ್ಥಾಯ ಲೋಕಸ್ಮಿಂ, ನಿಧಿ ನಾಮ ನಿಧಿಯ್ಯತಿ. ಏತಪ್ಪರಮಾಯೇವ ದೇವತಾ ಸನ್ನಿಪತಿತಾ ಅಹೇಸು’’ನ್ತಿಆದೀಸು.

ಸಮಾಸೇ ಏತಸದ್ದಸ್ಸ, ಸದ್ಧಿಂ ಪರಪದೇಹಿ ವೇ;

ನಿಗ್ಗಹೀತಾಗಮೋ ಪುಬ್ಬ-ಪದೇ ಹೋತಿ ನ ಹೋತಿ ಚ.

ಇದಾನಿ ಇದಂಸದ್ದಸ್ಸ ನಾಮಿಕಪದಮಾಲಾ ವುಚ್ಚತೇ –

ಅಯಂ, ಇಮೇ. ಇಮಂ, ಇಮೇ. ಅನೇನ, ಇಮಿನಾ, ಏಹಿ, ಏಭಿ, ಇಮೇಹಿ, ಇಮೇಭಿ. ಅಸ್ಸ, ಇಮಸ್ಸ, ಏಸಂ, ಏಸಾನಂ, ಇಮೇಸಂ, ಇಮೇಸಾನಂ. ಅಸ್ಮಾ, ಇಮಸ್ಮಾ, ಇಮಮ್ಹಾ, ಏಹಿ, ಏಭಿ, ಇಮೇಹಿ, ಇಮೇಭಿ. ಅಸ್ಸ, ಇಮಸ್ಸ, ಏಸಂ, ಏಸಾನಂ, ಇಮೇಸಂ, ಇಮೇಸಾನಂ. ಅಸ್ಮಿಂ, ಇಮಸ್ಮಿಂ, ಅಮ್ಹಿ, ಇಮಮ್ಹಿ, ಏಸು, ಇಮೇಸು. ಇದಂ ಪುಲ್ಲಿಙ್ಗಂ.

ಇದಂ, ಇಮಾನಿ. ಸೇಸಂ ಪುಲ್ಲಿಙ್ಗಸದಿಸಂ. ಇದಂ ನಪುಂಸಕಲಿಙ್ಗಂ.

ಅಯಂ, ಇಮಾ, ಇಮಾಯೋ. ಇಮಂ, ಇಮಾ, ಇಮಾಯೋ. ಇಮಾಯ, ಇಮಾಹಿ, ಇಮಾಭಿ. ಅಸ್ಸಾ, ಅಸ್ಸಾಯ, ಇಮಿಸ್ಸಾ, ಇಮಿಸ್ಸಾಯ, ಇಮಾಯ, ಇಮಾಸಂ. ಅಸ್ಸಾ, ಇಮಿಸ್ಸಾ, ಇಮಾಯ, ಇಮಾಹಿ, ಇಮಾಭಿ. ಅಸ್ಸಾ, ಅಸ್ಸಾಯ, ಇಮಿಸ್ಸಾ, ಇಮಿಸ್ಸಾಯ, ಇಮಾಯ, ಇಮಾಸಂ. ಅಸ್ಸಂ, ಇಮಿಸ್ಸಂ, ಇಮಾಯ, ಇಮಾಯಂ, ಇಮಾಸು. ಇದಂ ಇತ್ಥಿಲಿಙ್ಗಂ. ಏವಂ ಇದಂಸದ್ದಸ್ಸ ನಾಮಿಕಪದಮಾಲಾ ಭವತಿ.

ಕಚ್ಚಾಯನೇ ತು ‘‘ಇಮಸ್ಸಿದಮಂಸಿಸು ನಪುಂಸಕೇ’’ತಿ ಇಮಸದ್ದೋಯೇವ ಪಕತಿಭಾವೇನ ವುತ್ತೋ, ಇಧ ಪನ ಇದಂಸದ್ದೋಯೇವ ‘‘ಇದಪ್ಪಚ್ಚಯತಾ’’ತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಇದ’’ನ್ತಿ ಪಕತಿಯಾ ದಸ್ಸನತೋ. ತಥಾ ಹಿ ‘‘ಇಮೇಸಂ ಪಚ್ಚಯಾ ಇದಪ್ಪಚ್ಚಯಾ, ಇದಪ್ಪಚ್ಚಯಾ ಏವ ಇದಪ್ಪಚ್ಚಯತಾ, ಇದಪ್ಪಚ್ಚಯಾನಂ ವಾ ಸಮೂಹೋ ಇದಪ್ಪಚ್ಚಯತಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಏತ್ಥ ಚ ಇದಪ್ಪಚ್ಚಯಾ ಏವ ಇದಪ್ಪಚ್ಚಯತಾತಿ ತಾಸದ್ದೇನ ಪದಂ ವಡ್ಢಿತಂ ನ ಕಿಞ್ಚಿ ಅತ್ಥನ್ತರಂ ಯಥಾ ದೇವೋ ಏವ ದೇವತಾತಿ. ಇದಪ್ಪಚ್ಚಯಾನಂ ಸಮೂಹೋ ಇದಪ್ಪಚ್ಚಯತಾತಿ ಸಮೂಹತ್ಥಂ ತಾಸದ್ದಮಾಹ ಯಥಾ ಜನಾನಂ ಸಮೂಹೋ ಜನತಾತಿ. ಚೂಳನಿರುತ್ತಿಯಂ ನಿರುತ್ತಿಪಿಟಕೇ ಚ ಇದಂಸದ್ದೋಯೇವ ಪಕತಿಭಾವೇನ ವುತ್ತೋ.

ಸಮಾಸೇ ಇದಂಸದ್ದಸ್ಸ, ಸದ್ಧಿಂ ಪರಪದೇನ ವೇ;

ಇದಪ್ಪಚ್ಚಯತಾತ್ವೇವ, ರೂಪಂ ದ್ವಿತ್ತಂ ಸಿಯುತ್ತರೇ.

ಇದಾನಿ ಅಮುಸದ್ದಸ್ಸ ನಾಮಿಕಪದಮಾಲಾ ವುಚ್ಚತೇ –

ಅಸು, ಅಮು, ಅಮೂ. ಅಮುಂ, ಅಮೂ. ಅಮುನಾ, ಅಮೂಹಿ, ಅಮೂಭಿ. ಅಮುಸ್ಸ, ದುಸ್ಸ, ಅಮೂಸಂ, ಅಮೂಸಾನಂ. ಅಮುಸ್ಮಾ, ಅಮುಮ್ಹಾ, ಅಮೂಹಿ, ಅಮೂಭಿ. ಅಮುಸ್ಸ, ದುಸ್ಸ, ಅಮೂಸಂ, ಅಮೂಸಾನಂ. ಅಮುಸ್ಮಿಂ, ಅಮುಮ್ಹಿ, ಅಮೂಸು. ಇದಂ ಪುಲ್ಲಿಙ್ಗಂ.

ಅದುಂ, ಅಮೂನಿ. ಸೇಸಂ ಪುಲ್ಲಿಙ್ಗಸದಿಸಂ. ಇದಂ ನಪುಂಸಕಲಿಙ್ಗಂ.

ಅಸು, ಅಮು, ಅಮೂ, ಅಮುಯೋ. ಅಮೂಂ, ಅಮೂ, ಅಮುಯೋ. ಅಮುಯಾ, ಅಮೂಹಿ, ಅಮೂಭಿ. ಅಮುಸ್ಸಾ, ಅಮುಯಾ, ಅಮೂಸಂ, ಅಮೂಸಾನಂ. ಅಮುಯಾ, ಅಮೂಹಿ, ಅಮೂಭಿ. ಅಮುಸ್ಸಾ, ಅಮುಯಾ, ಅಮೂಸಂ, ಅಮೂಸಾನಂ. ಅಮುಯಾ, ಅಮುಯಂ, ಅಮುಸ್ಸಂ, ಅಮೂಸು. ಇದಂ ಇತ್ಥಿಲಿಙ್ಗಂ. ಏವಂ ಅಮುಸದ್ದಸ್ಸ ನಾಮಿಕಪದಮಾಲಾ ಭವತಿ, ಸಮಾಸೋ ಪನ ಅಪ್ಪಸಿದ್ಧೋ.

ತತ್ರ ‘‘ದುಸ್ಸ ಮೇ ಖೇತ್ತಪಾಲಸ್ಸ, ರತ್ತಿಭತ್ತಂ ಅಪಾಭತ’’ನ್ತಿ ಪಯೋಗದಸ್ಸನತೋ ‘‘ದುಸ್ಸಾ’’ತಿ ಪದಮಮ್ಹೇಹಿ ಠಪಿತಂ. ಕಕಾರಾಗಮವಸೇನ ಅಞ್ಞಾನಿಪಿ ಅಸಬ್ಬನಾಮಿಕರೂಪಾನಿ ಭವನ್ತಿ. ತೇಸಂ ವಸೇನ ಅಯಂ ಲಿಙ್ಗತ್ತಯಸ್ಸ ನಾಮಿಕಪದಮಾಲಾ ವುಚ್ಚತೇ –

‘‘ಅಸುಕೋ, ಅಸುಕಾ. ಅಸುಕಂ, ಅಸುಕೇ’’ತಿಆದಿನಾ, ‘‘ಅಮುಕೋ, ಅಮುಕಾ. ಅಮುಕಂ, ಅಮುಕೇ’’ತಿಆದಿನಾ ಚ ಪುರಿಸನಯೋಪಿ ಲಬ್ಭತಿ. ‘‘ಅಸುಕಾ, ಅಸುಕಾಯೋ’’ತಿಆದಿನಾ, ‘‘ಅಮುಕಾ, ಅಮುಕಾಯೋ’’ತಿಆದಿನಾ ಚ ಕಞ್ಞಾನಯೋಪಿ ಲಬ್ಭತಿ. ‘‘ಅಸುಕಂ, ಅಸುಕಾನೀ’’ತಿಆದಿನಾ, ‘‘ಅಮುಕಂ, ಅಮುಕಾನೀ’’ತಿಆದಿನಾ ಚ ಚಿತ್ತನಯೋಪಿ ಲಬ್ಭತಿ. ಇಮಾನೇತ್ಥ ಪದಾನಿ ಅಸಬ್ಬನಾಮಿಕಾನಿಪಿ ಕಕಾರಾಗಮವಸೇನ ನಾನತ್ತದಸ್ಸನತ್ಥಂ ವುತ್ತಾನಿ.

ಇದಾನಿ ಕಿಂಸದ್ದಸ್ಸ ನಾಮಿಕಪದಮಾಲಾ ವುಚ್ಚತೇ –

ಕೋ, ಕೇ. ಕಂ, ಕೇ. ಕೇನ, ಕೇಹಿ, ಕೇಭಿ. ಕಸ್ಸ, ಕಿಸ್ಸ, ಕೇಸಂ. ಕಸ್ಮಾ, ಕಮ್ಹಾ, ಕೇಹಿ, ಕೇಭಿ. ಕಸ್ಸ, ಕಿಸ್ಸ, ಕೇಸಂ. ಕಸ್ಮಿಂ, ಕಿಸ್ಮಿಂ, ಕಮ್ಹಿ, ಕಿಮ್ಹಿ, ಕೇಸು. ಇದಂ ಪುಲ್ಲಿಙ್ಗಂ.

ರೂಪವಿಸೇಸೋಪೇತ್ಥ ವೇದಿತಬ್ಬೋ ‘‘ಕೇ ಗನ್ಧಬ್ಬೇ ಚ ರಕ್ಖಸೇ ನಾಗೇ, ಕೇ ಕಿಮ್ಪುರಿಸೇ ಚ ಮಾನುಸೇ, ಕೇ ಪಣ್ಡಿತೇ ಸಬ್ಬಕಾಮದದೇ, ದೀಘಂ ರತ್ತಂ ಭತ್ತಾ ಮೇ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಕೇ ಚ ಛವೇ ಪಾಥಿಕಪುತ್ತೇ, ಕಾ ಚ ತಥಾಗತಾನಂ ಅರಹನ್ತಾನಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಾನಂ ಆಸಾದನಾ’’ತಿ ಪಾಳಿದಸ್ಸನತೋ. ಯಸ್ಮಾ ಪನ ಕೇ ಗನ್ಧಬ್ಬೇ ಚ ರಕ್ಖಸೇ ನಾಗೇ ಇತಿಆದೀಸು ಪಾಳೀಸು ‘‘ಕೇ’’ತಿ ಪಚ್ಚತ್ತವಚನಂ ಏಕಾರನ್ತಮ್ಪಿ ದಿಸ್ಸತಿ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಕೇ’’ತಿ ರೂಪಭೇದೋ ಚೇತ್ಥ ಞೇಯ್ಯೋ. ತಥಾ ‘‘ಕಿಸ್ಸಸ್ಸ ಏಕಧಮ್ಮಸ್ಸ, ವಧಂ ರೋಚೇಸಿ ಗೋತಮ. ಕಿಸ್ಮಿಂ ಮೇ ಸಿವಯೋ ಕುದ್ಧಾ. ಕಮ್ಹಿ ಕಾಲೇ ತಯಾ ವೀರ, ಪತ್ಥಿತಾ ಬೋಧಿಮುತ್ತಮಾ’’ತಿಆದೀನಿ ಚ ನಿದಸ್ಸನಪದಾನಿ ಞೇಯ್ಯಾನಿ. ಅಪಿಚ –

‘‘ಕೋ ತೇ ಬಲಂ ಮಹಾರಾಜ’’, ಇತಿಆದೀಸು ಪಾಳಿಸು;

ಕ್ವಸದ್ದತ್ಥೇ ವತ್ತತೀತಿ, ಞೇಯ್ಯಾ ಕೋ ಇಚ್ಚಯಂ ಸುತಿ.

ಪೇತಂ ತಂ ಸಾಮಮದ್ದಕ್ಖಿಂ, ಕೋ ನು ತ್ವಂ ಸಾಮ ಜೀವಸಿ;

ಇತಿ ಪಾಠೇ ಕಥಂಸದ್ದಾ-ಭಿಧೇಯ್ಯೇ ವತ್ತತೀತಿ ಚ.

ಏತೇಸು ದ್ವೀಸು ಅತ್ಥೇಸು, ದಿಟ್ಠೋ ಕೋ ಇಚ್ಚಯಂ ರವೋ;

ನಿಪಾತೋತಿ ಗಹೇತಬ್ಬೋ, ಸುತಿಸಾಮಞ್ಞತೋ ರುತೋ.

ನಪುಂಸಕಲಿಙ್ಗೇ ಕಂ, ಕಾನಿ. ಕಂ, ಕಾನಿ. ಸೇಸಂ ಪುಲ್ಲಿಙ್ಗಸದಿಸಂ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ. ಅಥ ವಾ ‘‘ಕಿಂ ಚಿತ್ತಂ. ಕಿಂ ರೂಪಂ. ಕಿಂ ಪರಾಭವತೋ ಮುಖಂ. ಕಿಂ ಇಚ್ಛಸೀ’’ತಿಆದಿಪಯೋಗದಸ್ಸನತೋ ಪನ ‘‘ಕಿಂ, ಕಾನಿ. ಕಿಂ, ಕಾನೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಸೇಸಂ ಪುಲ್ಲಿಙ್ಗಸದಿಸಂ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ. ಅಯಂ ನಯೋ ಯುತ್ತತರೋ, ಇದಂ ನಪುಂಸಕಲಿಙ್ಗಂ.

ಕಾ, ಕಾ, ಕಾಯೋ. ಕಂ, ಕಾ, ಕಾಯೋ. ಕಾಯ, ಕಾಹಿ, ಕಾಭಿ. ಕಾಯ, ಕಸ್ಸಾ, ಕಾಸಂ, ಕಾಸಾನಂ. ಕಾಯ, ಕಸ್ಸಾ, ಕಾಹಿ, ಕಾಭಿ. ಕಾಯ, ಕಸ್ಸಾ, ಕಾಸಂ ಕಾಸಾನಂ. ಕಾಯ, ಕಸ್ಸಾ, ಕಾಯಂ, ಕಸ್ಸಂ, ಕಾಸು.

ಏತ್ಥ ಪನ ಕಾಯೋತಿ ಪದಸ್ಸ ಅತ್ಥಿಭಾವೇ ‘‘ಕಾಯೋ ಅಮೋಘಾ ಗಚ್ಛನ್ತೀ’’ತಿ ನಿದಸ್ಸನಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ಇದಂ ಇತ್ಥಿಲಿಙ್ಗಂ. ಏವಂ ಕಿಂಸದ್ದಸ್ಸ ನಾಮಿಕಪದಮಾಲಾ ಭವತಿ. ಏತ್ಥೇತಸ್ಸ ಅತ್ಥುದ್ಧಾರೋ ವುಚ್ಚತೇ – ಕಿಂ ಸದ್ದೋ ‘‘ಕಿಂ ರಾಜಾ ಯೋ ಲೋಕಂ ನ ರಕ್ಖತಿ. ಕಿಂ ನು ಖೋ ನಾಮ ತುಮ್ಹೇ ಮಂ ವತ್ತಬ್ಬಂ ಮಞ್ಞಥಾ’’ತಿಆದೀಸು ಗರಹನೇ ಆಗತೋ. ‘‘ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ರೂಪಂ ಅತೀತಾನಾಗತಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನ’’ನ್ತಿಆದೀಸು ಅನಿಯಮೇ. ‘‘ಕಿನ್ತೇ ವಕ್ಕಲಿ ಇಮಿನಾ ಪೂತಿಕಾಯೇನ ದಿಟ್ಠೇನ, ಯೋ ಖೋ ವಕ್ಕಲಿ ಧಮ್ಮಂ ಪಸ್ಸತಿ, ಸೋ ಮಂ ಪಸ್ಸತೀ’’ತಿಆದೀಸು ನಿಪ್ಪಯೋಜನತಾಯಂ. ‘‘ಕಿಂ ನ ಕಾಹಾಮಿ ತೇ ವಚೋ’’ತಿಆದೀಸು ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛನೇ. ‘‘ಕಿಂಸೂಧ ವಿತ್ತಂ ಪುರಿಸಸ್ಸ ಸೇಟ್ಠ’’ನ್ತಿಆದೀಸು ಪುಚ್ಛಾಯಂ, ಪುಚ್ಛಾ ಚ ನಾಮ ಕಾರಣಪುಚ್ಛಾದಿವಸೇನ ಅನೇಕವಿಧಾ, ಅತೋ ಕಾರಣಪುಚ್ಛಾದಿವಸೇನಪಿ ಕಿಂಸದ್ದಸ್ಸ ಪವತ್ತಿ ವಿತ್ಥಾರತೋ ಞೇಯ್ಯಾ. ತಥಾ ಹಿ ಅಯಂ ‘‘ಕಿಂ ನು ಸನ್ತರಮಾನೋವ, ಕಾಸುಂ ಖಣಸಿ ಸಾರಥಿ. ಕಿಂ ನು ಜಾತಿಂ ನ ರೋಚೇಸಿ. ಕೇನ ತೇತಾದಿಸೋ ವಣ್ಣೋ’’ತಿಆದೀಸು ಕಾರಣಪುಚ್ಛಾಯಂ ವತ್ತತಿ. ‘‘ಕಿಂ ಕಾಸುಯಾ ಕರಿಸ್ಸತೀ’’ತಿಆದೀಸು ಕಿಚ್ಚಪುಚ್ಛಾಯಂ. ‘‘ಕಿಂ ಸೀಲಂ. ಕೋ ಸಮಾಧೀ’’ತಿಆದೀಸು ಸರೂಪಪುಚ್ಛಾಯಂ. ‘‘ಕಿಂ ಖಾದಸಿ. ಕಿಂ ಪಿವಸೀ’’ತಿಆದೀಸು ವತ್ಥುಪುಚ್ಛಾಯಂ. ‘‘ಖಾದಸಿ ಕಿಂ ಪಿವಸಿ ಕಿ’’ನ್ತಿಆದೀಸು ಕ್ರಿಯಾಪುಚ್ಛಾಯಂ ವತ್ತತಿ. ಅದಿಟ್ಠಜೋತನಾಪುಚ್ಛಾತಿ ಏವಮಾದಿಕಾ ಪನ ಪಞ್ಚವಿಧಾ ಪುಚ್ಛಾ ಕಿಂಸದ್ದಸ್ಸ ಅತ್ಥುದ್ಧಾರೇ ಅನಾಹರಿತಬ್ಬತ್ತಾ ಅನಾಗತಾತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ಏತ್ಥೇತಂ ವುಚ್ಚತಿ –

ಗರಹಾಯಂ ಅನಿಯಮೇ, ನಿಪ್ಪಯೋಜನತಾಯ ಚ;

ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛನಪುಚ್ಛಾಸು, ಕಿಂಸದ್ದೋ ಸಮ್ಪವತ್ತತಿ.

ಪರಪದೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಸಮಾಸೋಪಿಸ್ಸ ವೇದಿತಬ್ಬೋ ‘‘ಕಿಂಸಮುದಯೋ, ಕಿಂವೇದನೋ, ಕಿಂಸಞ್ಞೋಜನೋ’’ತಿ. ಏತ್ಥ ‘‘ಕೋ, ಕೇ. ಕಾ, ಕಾ, ಕಾಯೋ. ಕಿಂ, ಕಾನೀ’’ತಿ ಏವಂ ಲಿಙ್ಗತ್ತಯವಸೇನ ವಿಭತ್ತಾನಿ ಕಿಂಸದ್ದಮಯಾನಿ ಪದಾನಿ ಸಮಾಸಪದತ್ತೇ ಪುನ ಕಿಮಿತಿ ಪಕತಿಭಾವೇನೇವ ತಿಟ್ಠನ್ತಿ. ನಾಮಸದ್ದೇನ ಪನ ಸಮಾಸೇ ತೇಸಂ ದ್ವಿಧಾ ಗತಿ ದಿಸ್ಸತಿ ‘‘ಕಿನ್ನಾಮೋ, ಕೋನಾಮೋ’’ತಿ. ಸಬ್ಬಾನಿ ಪನೇತಾನಿ ಇತ್ಥಿನಪುಂಸಕಲಿಙ್ಗವಸೇನ ಬಹುವಚನವಸೇನ ಚ ಯೋಜೇತಬ್ಬಾನಿ.

ಕಿಂಸದ್ದಸ್ಸ ಸಮಾಸಮ್ಹಿ, ಸದ್ಧಿಂ ನಾಮರವೇನ ವೇ;

‘‘ಕಿನ್ನಾಮೋ’’ ಇತಿ ‘‘ಕೋನಾಮೋ’’, ಇತಿ ಚೇವಂ ಗತಿ ದ್ವಿಧಾ.

‘‘ಕೋನಾಮೋ ತೇ ಉಪಜ್ಝಾಯೋ’’, ಇಚ್ಚಾದೇತ್ಥ ನಿದಸ್ಸನಂ;

ಸಹಞ್ಞೇನ ಸಮಾಸಮ್ಹಿ, ‘‘ಕಿಂ ಕಿಂ’’ಇಚ್ಚೇವ ಸುಯ್ಯತೇ.

ತಥಾ ಹಿ ‘‘ಕಿಂಚಿತ್ತೋ ತ್ವಂ ಭಿಕ್ಖು. ಕಿಂಕಾರಪಟಿಸ್ಸಾವಿನೀ’’ತಿಆದೀಸು ಕಿಂಸದ್ದೋ ಸರೂಪಮವಿಜಹನ್ತೋ ತಿಟ್ಠತಿ. ತತ್ಥ ಹಿ ಕಿಂಚಿತ್ತಂ ಯಸ್ಸ ಸೋ ಕಿಂಚಿತ್ತೋ. ‘‘ಕಿಂ ಕರೋಮಿ ಸಾಮೀ’’ತಿ ಏವಂ ಕಿನ್ತಿ ಕಾರೋ ಕರಣಂ ಸದ್ದನಿಚ್ಛಾರಣಂ ಕಿಂಕಾರೋ, ತಂ ಪಟಿಸ್ಸಾವೇತೀತಿ ಕಿಂಕಾರಪಟಿಸ್ಸಾವಿನೀತಿಆದಿ ನಿಬ್ಬಚನಮಿಚ್ಛಿತಬ್ಬಂ. ‘‘ಕಿನ್ನರೋ. ಕಿಂಪಕ್ಕಮಿವ ಭಕ್ಖಿತ’’ನ್ತಿಆದೀಸು ಪನ ನಿಬ್ಬಚನಮಪ್ಪಸಿದ್ಧಂ, ಕಿಂಸದ್ದೋಯೇವ ಪದಾವಯವಭಾವೇನ ಸುತೋ. ತಥಾ ಹಿ ಸೋ ಕತ್ಥಚಿ ಪದಾವಯವಭಾವೇನ ಕತ್ಥಚಿ ನು ಸು ನುಖೋ ಕಾರಣಾದಿಸದ್ದೇಹಿ ಸಹಚಾರಿಭಾವೇನ ಚ ಸುಯ್ಯತಿ. ಅತ್ರಿಮೇ ಪಯೋಗಾ – ಏಸಾ ತೇ ಇತ್ಥೀ ಕಿಂ ಹೋತಿ. ಏತೇ ಮನುಸ್ಸಾ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಕಿಂ ಹೋನ್ತಿ. ಕಿಮ್ಪುರಿಸಾನುಚಿಣ್ಣೋ. ಕಿಂ ನು ಭೀತೋವ ತಿಟ್ಠಸಿ. ಕಿಂಸುಛೇತ್ವಾ ಸುಖಂ ಸೇತಿ. ಕಿಂ ನುಖೋ ಕಾರಣಂ. ಕಿಂ ಕಾರಣಾ ಅಮ್ಮ ತುವಂ ಪಮಜ್ಜಸಿ, ಕಿಞ್ಹಿ ನಾಮ ಚಜನ್ತಸ್ಸ, ವಾಚಾಯ ಅದದಮಪ್ಪಕನ್ತಿ ಏವಮಾದಯೋ. ಅತ್ರಿದಂ ವುಚ್ಚತಿ –

‘‘ವಿಸುಂ ಪದಾವಯವೋ ವಾ, ಹುತ್ವಾ ನ್ವಾದೀಹಿ ವಾ ಪನ;

ಯುತ್ತೋ ಸದ್ದೇಹಿ ಕಿಂಸದ್ದೋ, ದಿಟ್ಠೋ ಸುಗತಸಾಸನೇ.

ಪಾಳಿನಯಾನುಸಾರೇನ, ಸೇಸಾನಂ ಸಮ್ಭವೋಪಿ ಚ;

ಞೇಯ್ಯೋ ವಿಞ್ಞೂಹಿ ಸದ್ಧಮ್ಮ-ನಯಞ್ಞೂಹಿ ಪಭೇದತೋ’’ತಿ.

ಇದಾನಿ ಸಬ್ಬನಾಮಿಕಭಾವೇ ಠಿತೇಹಿ ಕೋ ಕಂಸದ್ದೇಹಿ ಸಮಾನಸುತಿಕಾನಂ ಅಞ್ಞೇಸಂ ಕೋ ಕಂಸದ್ದಾನಂ ನಾಮಿಕಪದಮಾಲಾವಿಸೇಸೋ ವತ್ತಬ್ಬೋ ಸಿಯಾ, ಸೋ ಹೇಟ್ಠಾ ಲಿಙ್ಗತ್ತಯಮಿಸ್ಸಕಪರಿಚ್ಛೇದೇ ವುತ್ತೋ. ಅಸಬ್ಬನಾಮಿಕತ್ತಾ ಪನ ಪುರಿಸ ಚಿತ್ತನಯೇನೇವ ವಿಭತ್ತೋ. ತಥಾ ಹಿ ಯದಾ ಕೋಸದ್ದೋ ಬ್ರಹ್ಮವಾತಕಾಯತ್ಥವಾಚಕೋ, ಕಂಸದ್ದೋ ಪನ ಸಿರೋಜಲಸುಖತ್ಥವಾಚಕೋ, ತದಾ ತಾನಿ ಪದಾನಿ ಅಸಬ್ಬನಾಮಿಕಾನಿ, ಕಸ್ಮಾ? ಅಕಿಂಸದ್ದಮಯತ್ತಾ ಸಬ್ಬನಾಮಿಕರೂಪಸಙ್ಖಾತೇಹಿ ಅಸಾಧಾರಣರೂಪೇಹಿ ವಿರಹಿತತ್ತಾ ಪುಚ್ಛತ್ಥತೋ ಅತ್ಥನ್ತರವಾಚಕತ್ತಾ ಚ. ಏತ್ಥ ಪನ ಸಮಾನಸುತಿವಸೇನ ಅತ್ಥನ್ತರವಿಞ್ಞಾಪನತ್ಥಂ ಕೋಸದ್ದೋ ಕಂಸದ್ದೋತಿ ಚ ವುತ್ತಂ, ಏಕನ್ತತೋ ಪನ ಸಬ್ಬನಾಮಿಕತ್ತೇ ಕಿಂಸದ್ದೋಯೇವ, ಸುದ್ಧನಾಮತ್ತೇ ಕಸದ್ದೋಯೇವಾತಿ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ಇಚ್ಚೇವಂ –

ಕಾಯೇ ಬ್ರಹ್ಮನಿ ವಾತೇ ಚ, ಸೀಸೇ ಜಲಸುಖೇಸು ಚ;

ಕಸದ್ದೋ ವತ್ತತೀ ತೀಸು, ಪುಮಾ ತೀಸು ನಪುಂಸಕೋ.

ಏವಂ ಸಬ್ಬನಾಮಭೂತಾನಂ ಕಿಂಕಸದ್ದಾನಂ ಪವತ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ.

ಇಧ ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರಾನಂ, ಅತ್ಥಾನಂ ದಾನಿ ಸಙ್ಗಹೋ;

ಪಞ್ಞಾವೇಪುಲ್ಲಕರಣೋ, ಏಕದೇಸೇನ ವುಚ್ಚತೇ.

ಕಿಂ ಕಿಂಪಕ್ಕೇನ ಸದಿಸಂ, ಕಾಯೋ ಕಿಂಪಭವೋ ವದ;