೧೩. ಸವಿನಿಚ್ಛಯಸಙ್ಖ್ಯಾನಾಮನಾಮಿಕಪದಮಾಲಾ

ಇತೋ ಪರಂ ಪವಕ್ಖಾಮಿ, ಸಙ್ಖ್ಯಾನಾಮಿಕಪನ್ತಿಯೋ;

ಭೂಧಾತುಜೇಹಿ ರೂಪೇಹಿ, ಅಞ್ಞೇಹಿ ಚುಪಯೋಜಿತುಂ.

ಯಾ ಹಿ ಸಾ ಹೇಟ್ಠಾ ಅಮ್ಹೇಹಿ ಏಕ ದ್ವಿತಿ ಚತುಇಚ್ಚೇತೇಸಂ ಸಙ್ಖ್ಯಾಸಬ್ಬನಾಮಾನಂ ನಾಮಿಕಪದಮಾಲಾ ಕಥಿತಾ, ತಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಇಧ ಅಸಬ್ಬನಾಮಾನಂ ಪಞ್ಚ ಛ ಸತ್ತಾದೀನಂ ಸಙ್ಖ್ಯಾನಾಮಾನಂ ನಾಮಿಕಪದಮಾಲಾ ಭೂಧಾತುಮಯೇಹಿ ಅಞ್ಞೇಹಿ ಚ ರೂಪೇಹಿ ಯೋಜನತ್ಥಂ ವುಚ್ಚತೇ –

ಪಞ್ಚ, ಪಞ್ಚಹಿ, ಪಞ್ಚಭಿ, ಪಞ್ಚನ್ನಂ, ಪಞ್ಚಸು. ಸತ್ತನ್ನಂ ವಿಭತ್ತೀನಂ ವಸೇನ ಞೇಯ್ಯಂ. ‘‘ಪಞ್ಚ ಭೂತಾ, ಪಞ್ಚ ಅಭಿಭವಿತಾರೋ, ಪಞ್ಚ ಪುರಿಸಾ, ಪಞ್ಚ ಭೂಮಿಯೋ, ಪಞ್ಚ ಕಞ್ಞಾಯೋ, ಪಞ್ಚ ಭೂತಾನಿ, ಪಞ್ಚ ಚಿತ್ತಾನೀ’’ತಿಆದಿನಾ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ. ಛ, ಛಹಿ, ಛಭಿ, ಛನ್ನಂ, ಛಸು, ಛಸ್ಸು ಇತಿಪಿ. ‘‘ಛಸ್ಸು ಲೋಕೋ ಸಮುಪ್ಪನ್ನೋ, ಛಸ್ಸು ಕ್ರುಬ್ಬತಿ ಸನ್ಥವ’’ನ್ತಿ ಹಿ ಪಾಳಿ. ಸತ್ತ, ಸತ್ತಹಿ, ಸತ್ತಭಿ, ಸತ್ತನ್ನಂ, ಸತ್ತಸು. ಅಟ್ಠ, ಅಟ್ಠಹಿ, ಅಟ್ಠಭಿ, ಅಟ್ಠನ್ನಂ, ಅಟ್ಠಸು. ನವ, ನವಹಿ, ನವಭಿ, ನವನ್ನಂ, ನವಸು. ದಸ, ದಸಹಿ, ದಸಭಿ, ದಸನ್ನಂ, ದಸಸು. ಏವಂ ಏಕಾದಸ. ದ್ವಾದಸ, ಬಾರಸ. ತೇರಸ, ತೇದಸ, ತೇಳಸ. ಚತುದ್ದಸ, ಚುದ್ದಸ. ಪಞ್ಚದಸ, ಪನ್ನರಸ. ಸೋಳಸ. ಸತ್ತರಸ. ಅಟ್ಠಾರಸ, ಅಟ್ಠಾರಸಹಿ, ಅಟ್ಠಾರಸಭಿ, ಅಟ್ಠಾರಸನ್ನಂ, ಅಟ್ಠಾರಸಸು. ಸಬ್ಬಮೇತಂ ಬಹುವಚನವಸೇನ ಗಹೇತಬ್ಬಂ.

ಏಕೂನವೀಸತಿ, ಏಕೂನವೀಸಂ ಇಚ್ಚಾದಿಪಿ. ಏಕೂನವೀಸಾಯ, ಏಕೂನವೀಸಾಯಂ, ಏಕೂನವೀಸ ಭಿಕ್ಖೂ ತಿಟ್ಠನ್ತಿ, ಏಕೂನವೀಸಂ ಭಿಕ್ಖೂ ಪಸ್ಸತಿ, ಏವಂ ‘‘ಕಞ್ಞಾಯೋ ಚಿತ್ತಾನೀ’’ತಿ ಚ ಆದಿನಾ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ. ಏಕೂನವೀಸಾಯ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಧಮ್ಮೋ ದೇಸಿತೋ, ಏಕೂನವೀಸಾಯ ಕಞ್ಞಾಹಿ ಕತಂ, ಏಕೂನವೀಸಾಯ ಚಿತ್ತೇಹಿ ಕತಂ, ಏಕೂನವೀಸಾಯ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಚೀವರಂ ದೇತಿ, ಏಕೂನವೀಸಾಯ ಕಞ್ಞಾನಂ ಧನಂ ದೇತಿ, ಏಕೂನವೀಸಾಯ ಚಿತ್ತಾನಂ ರುಚ್ಚತಿ, ಏಕೂನವೀಸಾಯ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಅಪೇತಿ. ಏವಂ ಕಞ್ಞಾಹಿ ಚಿತ್ತೇಹಿ. ಏಕೂನವೀಸಾಯ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಸನ್ತಕಂ, ಏವಂ ಕಞ್ಞಾನಂ ಚಿತ್ತಾನಂ. ಏಕೂನವೀಸಾಯಂ ಭಿಕ್ಖೂಸು ಪತಿಟ್ಠಿತಂ. ಏವಂ ‘‘ಕಞ್ಞಾಸು ಚಿತ್ತೇಸೂ’’ತಿ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ. ಏಕೂನವೀಸತಿ, ಏಕೂನವೀಸತಿಂ, ಏಕೂನವೀಸತಿಯಾ, ಏಕೂನವೀಸತಿಯಂ.

ವೀಸತಿ, ವೀಸತಿಂ, ವೀಸತಿಯಾ, ವೀಸತಿಯಂ. ವೀಸ, ವೀಸಂ, ವೀಸಾಯ, ವೀಸಾಯಂ. ತಥಾ ಏಕವೀಸ ದ್ವಾವೀಸ ಬಾವೀಸ ತೇವೀಸ ಚತುವೀಸ ಇಚ್ಚಾದೀಸುಪಿ. ತಿಂಸ, ತಿಂಸಂ, ತಿಂಸಾಯ, ತಿಂಸಾಯಂ. ಚತ್ತಾಲೀಸ, ಚತ್ತಾಲೀಸಂ, ಚತ್ತಾಲೀಸಾಯ, ಚತ್ತಾಲೀಸಾಯಂ. ಚತ್ತಾರೀಸ ಇಚ್ಚಾದಿಪಿ. ಪಞ್ಞಾಸ, ಪಞ್ಞಾಸಂ, ಪಞ್ಞಾಸಾಯ, ಪಞ್ಞಾಸಾಯಂ. ಪಣ್ಣಾಸ, ಪಣ್ಣಾಸಂ, ಪಣ್ಣಾಸಾಯ, ಪಣ್ಣಾಸಾಯಂ. ಸಟ್ಠಿ, ಸಟ್ಠಿಂ, ಸಟ್ಠಿಯಾ, ಸಟ್ಠಿಯಂ. ಸತ್ತತಿ, ಸತ್ತತಿಂ, ಸತ್ತತಿಯಾ, ಸತ್ತತಿಯಂ. ಸತ್ತರಿ ಇಚ್ಚಾದಿಪಿ. ಅಸೀತಿ, ಅಸೀತಿಂ, ಅಸೀತಿಯಾ, ಅಸೀತಿಯಂ. ನವುತಿ. ನವುತಿಂ, ನವುತಿಯಾ, ನವುತಿಯಂ.

ಇತ್ಥಞ್ಚ ಅಞ್ಞಥಾಪಿ ಸಙ್ಖ್ಯಾರೂಪಾನಿ ಗಹೇತಬ್ಬಾನಿ. ಏಕೂನವೀಸೇಹಿ, ಏಕೂನವೀಸಾನಂ, ಏಕೂನವೀಸೇಸು. ‘‘ಛನ್ನವುತೀನ’’ನ್ತಿ ಚ ಆದಿನಾಪಿ ಸಙ್ಖ್ಯಾರೂಪಾನಂ ಕತ್ಥಚಿ ದಸ್ಸನತೋ ಕೇಚಿ ಸದ್ದಸತ್ಥವಿದೂ ಊನವೀಸತಿಸದ್ದಂ ಸಬ್ಬದಾಪಿ ಏಕವಚನನ್ತಮಿತ್ಥಿಲಿಙ್ಗಮೇವ ಪಯುಞ್ಜನ್ತಿ. ಕೇಚಿ ‘‘ವೀಸತಿಆದಯೋ ಆನವುತಿ ಏಕವಚನನ್ತಾ ಇತ್ಥಿಲಿಙ್ಗಾ’’ತಿ ವದನ್ತಿ. ಕೇಚಿ ಪನಾಹು –

‘‘ಸದ್ದಾ ಸಙ್ಖ್ಯೇಯ್ಯಸಙ್ಖಾಸು, ಏಕತ್ತೇ ವೀಸತಾದಯೋ;

ಸಙ್ಖತ್ಥೇ ದ್ವಿಬಹುತ್ತಮ್ಹಿ, ತಾ ತು ಚಾನವುತಿತ್ಥಿಯೋ’’ತಿ.

ಏತ್ಥ ದ್ವಿವಚನಂ ಛಡ್ಡೇತಬ್ಬಂ ಬುದ್ಧವಚನೇ ತದಭಾವತೋ. ಸಬ್ಬೇಸಮ್ಪಿ ಚ ತೇಸಂ ಯಥಾವುತ್ತವಚನಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಪಾಳಿಪ್ಪದೇಸಂ ಪತ್ವಾ ಯುಜ್ಜತಿ, ಕಿಞ್ಚಿ ಪನ ಪತ್ವಾ ನ ಯುಜ್ಜತಿ ವೀಸತಿವೀಸಂತಿಂಸಂಇಚ್ಚಾದೀನಞ್ಹಿ ಸಙ್ಖತ್ಥಾನಂ ಸದ್ದಾನಂ ಬಹುವಚನಪ್ಪಯೋಗವಸೇನಪಿ ಪಾಳಿಯಂ ದಸ್ಸನತೋ, ಕಚ್ಚಾಯನೇ ಚ ಯೋವಚನಸಮ್ಭೂತರೂಪವನ್ತತಾದಸ್ಸನತೋ. ತಸ್ಮಾ ಯಥಾಸಮ್ಭವಂ ಯಥಾಪಾವಚನಞ್ಚ ಇತ್ಥಿಲಿಙ್ಗಭಾವೇ ತೇಸಮೇಕವಚನನ್ತತಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ ಅತ್ಥಿ ನತ್ಥಿಸದ್ದಾನಂ ವಿಯ.

ಅತ್ಥಿನತ್ಥಿಸದ್ದಾ ಹಿ ನಿಪಾತತ್ತಾ ಏಕತ್ತೇಪಿ ಬಹುತ್ತೇಪಿ ಪವತ್ತನ್ತಿ ‘‘ಪುತ್ತಾ ಮತ್ಥಿ ಧನಮ್ಮತ್ಥಿ. ನತ್ಥಿ ಅತ್ತಸಮಂ ಪೇಮಂ. ನತ್ಥಿ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ’’ತಿಆದೀಸು. ಅಲಿಙ್ಗತ್ತೇಪಿ ಪನೇತೇಸಂ ಕತ್ಥಚಿ ಇತ್ಥಿಲಿಙ್ಗಭಾವೋ ದಿಟ್ಠೋ. ಅಭಿಧಮ್ಮೇ ಹಿ ಧಮ್ಮಸೇನಾಪತಿನಾ ಅನುಧಮ್ಮಚಕ್ಕವತ್ತಿನಾ ವೋಹಾರಕುಸಲೇನ ವೋಹಾರಕುಸಲಸಾಧಕೇನ ‘‘ಅತ್ಥಿಯಾ ನವ. ನತ್ಥಿಯಾ ನವಾ’’ತಿ ಏಕವಚನನ್ತಂ ಇತ್ಥಿಲಿಙ್ಗರೂಪಂ ದಸ್ಸಿತಂ, ತಸ್ಮಾ ವೀಸತಿವೀಸತಿಮಿಚ್ಚಾದೀನಮ್ಪಿ ಯಥಾಸಮ್ಭವಂ ಯಥಾಪಾವಚನಞ್ಚ ಇತ್ಥಿಲಿಙ್ಗಭಾವೇ ಏಕವಚನನ್ತತಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ.

ತತ್ಥೇಕೇ ‘‘ಹೇತುಯಾ ಅಧಿಪತಿಯಾ’’ತಿ ಚ ಇದಂ ಲಿಙ್ಗವಿಪಲ್ಲಾಸವಸೇನ ಗಹೇತಬ್ಬಂ ಮಞ್ಞನ್ತಿ. ತಮ್ಮತಿವಸೇನ ‘‘ಹೇತುಮ್ಹಿ ಅಧಿಪತಿಮ್ಹೀ’’ತಿ ಪುಲ್ಲಿಙ್ಗಭಾವೋ ಪಟಿಪಾದೇತಬ್ಬೋ, ‘‘ಹೇತುಪಚ್ಚಯೇ ಅಧಿಪತಿಪಚ್ಚಯೇ’’ ಇಚ್ಚೇವತ್ಥೋ. ಅಥ ವಾ ‘‘ಹೇತುಯಾ ಅಧಿಪತಿಯಾ’’ತಿ ದ್ವಯಮಿದಂ ಇತ್ಥಿಲಿಙ್ಗರೂಪಪಟಿಭಾಗಂ ಪುಲ್ಲಿಙ್ಗರೂಪನ್ತಿ ಗಹೇತಬ್ಬಂ ‘‘ಹೇತುಯೋ ಜನ್ತುಯೋ’’ತಿಆದೀನಂ ಇತ್ಥಿಲಿಙ್ಗರೂಪಪಟಿಭಾಗಾನಂ ಪುಲ್ಲಿಙ್ಗರೂಪಾನಮ್ಪಿ ವಿಜ್ಜಮಾನತ್ತಾ, ‘‘ಅತ್ಥಿಯಾ ನತ್ಥಿಯಾ’’ತಿ ಇದಂ ಪನ ಲಿಙ್ಗವಿಪಲ್ಲಾಸವಸೇನ ವುತ್ತನ್ತಿ ನ ಗಹೇತಬ್ಬಂ ಅತ್ಥಿ ನತ್ಥಿಸದ್ದಾನಂ ಅಲಿಙ್ಗಭೇದತ್ತಾ. ನ ಹಿ ಅತ್ಥಿ ನತ್ಥಿಸದ್ದಾ ತೀಸು ಲಿಙ್ಗೇಸು ಏಕಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ಅನ್ತೋಗಧಾ. ಏತೇಸು ಹಿ ಅತ್ಥಿಸದ್ದೋ ಆಖ್ಯಾತನಿಪಾತವಸೇನ ಭಿಜ್ಜತಿ ‘‘ಅತ್ಥಿ ಸನ್ತಿ ಸಂವಿಜ್ಜತಿ. ಅತ್ಥಿಖೀರಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೀ’’ತಿಆದೀಸು, ನತ್ಥಿಸದ್ದೋ ಪನ ನಿಪಾತೋಯೇವ. ಇಚ್ಚೇವಂ ಅತ್ಥಿ ನತ್ಥಿಸದ್ದಾನಂ ನಿಪಾತಾನಞ್ಚ ಲಿಙ್ಗವಚನವಸೇನ ಕಥನಂ ಯುಜ್ಜತಿ ಇತ್ಥಿಲಿಙ್ಗಾದಿವಸೇನ ಏಕತ್ತಾದಿವಸೇನ ಚ ಅಪ್ಪವತ್ತನತೋ. ವುತ್ತಞ್ಚ –

‘‘ಸದಿಸಂ ತೀಸು ಲಿಙ್ಗೇಸು, ಸಬ್ಬಾಸು ಚ ವಿಭತ್ತಿಸು;

ವಚನೇಸು ಚ ಸಬ್ಬೇಸು, ಯಂ ನ ಬ್ಯೇತಿ ತದಬ್ಯಯ’’ನ್ತಿ.

ಏತ್ಥ ಸಿಯಾ – ನನು ಚ ಭೋ ‘‘ಅತ್ಥಿ ಸಕ್ಕಾ ಲಬ್ಭಾ ಇಚ್ಚೇತೇ ಪಠಮಾಯಾ’’ತಿ ವಚನತೋ ಅತ್ಥಿಸದ್ದೋ ಪಠಮಾಯ ವಿಭತ್ತಿಯಾ ಯುತ್ತೋ, ಏವಂ ಸನ್ತೇ ಕಸ್ಮಾ ‘‘ಸದಿಸಂ ತೀಸು ಲಿಙ್ಗೇಸೂ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತನ್ತಿ? ಸಚ್ಚಂ ಅತ್ಥಿಸದ್ದೋ ಪಠಮಾಯ ವಿಭತ್ತಿಯಾ ಯುತ್ತೋ, ತಥಾ ನತ್ಥಿಸದ್ದೋ ಅತ್ಥಿಸದ್ದಸ್ಸ ವಚನಲೇಸೇನ ಗಹೇತಬ್ಬತ್ತಾ ಯುಗಳಪದತ್ತಾ ಚ. ಇದಂ ಪನ ‘‘ಸದಿಸಂ ತೀಸು ಲಿಙ್ಗೇಸೂ’’ತಿಆದಿವಚನಂ ಉಪಸಗ್ಗನಿಪಾತಸಙ್ಖಾತೇ ಅಸಙ್ಖ್ಯಾಸದ್ದೇ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ, ನ ಏಕೇಕಮಸಙ್ಖ್ಯಾಸದ್ದಂ ಸನ್ಧಾಯ. ತಥಾ ಹಿ ‘‘ಅಸಙ್ಖ್ಯಾ’’ತಿ ಚ ‘‘ಅಬ್ಯಯಾ’’ತಿ ಚ ಲದ್ಧವೋಹಾರೇಸು ಉಪಸಗ್ಗನಿಪಾತೇಸು ಉಪಸಗ್ಗಾ ಸಬ್ಬೇಪಿ ಸಬ್ಬವಿಭತ್ತಿವಚನಕಾ. ನಿಪಾತಾನಂ ಪನ ಏಕಚ್ಚೇ ಪಠಮಾದೀಸು ಯಥಾರಹಂ ವಿಭತ್ತಿಯುತ್ತಾ, ಏಕಚ್ಚೇ ಅವಿಭತ್ತಿಯುತ್ತಾ. ತತ್ಥ ಯೇ ಯದಗ್ಗೇನ ವಿಭತ್ತಿಯುತ್ತಾ, ತೇ ತದಗ್ಗೇನ ತಬ್ಬಚನಕಾ. ಉಪಸಗ್ಗನಿಪಾತೇಸು ಹಿ ಪಚ್ಚೇಕಂ ‘‘ಇದಂ ನಾಮ ವಚನ’’ನ್ತಿ ಲದ್ಧುಂ ನ ಸಕ್ಕಾ, ಸಬ್ಬಸಙ್ಗಾಹಕವಸೇನ ಪನ ‘‘ಸದಿಸಂ ತೀಸು ಲಿಙ್ಗೇಸೂ’’ತಿಆದಿ ಪುಬ್ಬಾಚರಿಯೇಹಿ ವುತ್ತಂ. ಕಚ್ಚಾಯನಾಚರಿಯೇನಪಿ ಇಮಮೇವತ್ಥಂ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ಸಬ್ಬಾಸಮಾವುಸೋಪಸಗ್ಗನಿಪಾತಾದೀಹಿ ಚಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ನ ಹಿ ಆವುಸೋಸದ್ದತೋ ಸಬ್ಬಾಪಿ ವಿಭತ್ತಿಯೋ ಲಬ್ಭನ್ತಿ, ಅಥ ಖೋ ಆಲಪನತ್ಥವಾಚಕತ್ತಾ ಏಕವಚನಿಕಅನೇಕವಚನಿಕಾ ಪಠಮಾವಿಭತ್ತಿಯೋಯೇವ ಲಬ್ಭನ್ತಿ. ಅಯಮಸ್ಮಾಕಂ ಖನ್ತಿ.

ಕೇಚಿ ಪನ ಸಬ್ಬೇಹಿಪಿ ನಿಪಾತೇಹಿ ಸಬ್ಬವಿಭತ್ತಿಲೋಪಂ ವದನ್ತಿ, ತಂ ನ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ‘‘ಅತ್ಥಿ ಸಕ್ಕಾ ಲಬ್ಭಾ ಇಚ್ಚೇತೇ ಪಠಮಾಯ. ದಿವಾ ಭಿಯ್ಯೋ ನಮೋ ಇಚ್ಚೇತೇ ಪಠಮಾಯ ಚ ದುತಿಯಾಯ ಚಾ’’ತಿಆದಿವಚನತೋ, ಪದಪೂರಣಮತ್ತಾನಞ್ಚ ಅವಿಭತ್ತಿಯುತ್ತಾನಂ ಅಥ ಖಲು ವತ ವಥ ಇಚ್ಚಾದೀನಂ ನಿಪಾತಾನಂ ವಚನತೋ. ಏತ್ಥಾಪಿ ಸಿಯಾ ‘‘ನನು ಚ ಭೋ ಅವಿಭತ್ತಿಯುತ್ತಾನಮ್ಪಿ ನಿಪಾತಾನಂ ಸಮ್ಭವತೋ ಅತ್ಥಿ ನತ್ಥಿಸದ್ದಾನಂ ಅವಿಭತ್ತಿಕೋ ನಿದ್ದೇಸೋ ಕಾತಬ್ಬೋ, ಅಥ ಕಿಮತ್ಥಂ ‘ಅತ್ಥಿಯಾ ನವ, ನತ್ಥಿಯಾ ನವಾ’ತಿ ಸವಿಭತ್ತಿಕೋ ನಿದ್ದೇಸೋ ಕತೋ’’ತಿ? ಸಬ್ಬಥಾ ವಿಭತ್ತೀಹಿ ವಿನಾ ಅತ್ಥಸ್ಸ ನಿದ್ದಿಸಿತುಮಸಕ್ಕುಣೇಯ್ಯತ್ತಾತಿ.

ಯದಿ ಏವಂ ‘‘ಅತ್ಥಿ ಸಕ್ಕಾ ಲಬ್ಭಾ ಇಚ್ಚೇತೇ ಪಠಮಾಯಾ’’ತಿ ವಚನತೋ ಅತ್ಥಿ ನತ್ಥಿಸದ್ದಾ ಲುತ್ತಾಯ ಪಠಮಾಯ ವಿಭತ್ತಿಯಾ ವಸೇನ ಪಠಮಾವಿಭತ್ತಿಕಾಯೇವ ನಿದ್ದಿಸಿತಬ್ಬಾ, ಏವಮಕತ್ವಾ ಕಸ್ಮಾ ಸತ್ತಮ್ಯನ್ತವಸೇನ ‘‘ಅತ್ಥಿಯಾ ನತ್ಥಿಯಾ’’ತಿ ನಿದ್ದಿಟ್ಠಾತಿ? ಸಚ್ಚಂ, ಅತ್ಥಿ ನತ್ಥಿಸದ್ದಾ ಪಠಮಾವಿಭತ್ತಿಯುತ್ತಾಯೇವ ನಿದ್ದಿಸಿತಬ್ಬಾ, ತಥಾಪಿ ‘‘ಅತ್ಥಿಪಚ್ಚಯೇ ನವ, ನತ್ಥಿಪಚ್ಚಯೇ ನವಾ’’ತಿ ಏತಸ್ಸತ್ಥಸ್ಸ ಪರಿದೀಪನೇ ಪಠಮಾಯ ಓಕಾಸೋ ನತ್ಥಿ, ಸತ್ತಮಿಯಾಯೇವ ಪನ ಅತ್ಥಿ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಅತ್ಥಿಯಾ ನವ, ನತ್ಥಿಯಾ ನವಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಇತಿ ಅತ್ಥಿಯಾನತ್ಥಿಯಾಸದ್ದಾನಂ ಸತ್ತಮ್ಯನ್ತಭಾವೇ ಸಿದ್ಧೇಯೇವ ತತಿಯಾಚತುತ್ಥೀಪಞ್ಚಮೀಛಟ್ಠಿಯನ್ತಭಾವೋಪಿ ಸಿದ್ಧೋಯೇವ ಹೋತಿ. ತಸ್ಮಾ ‘‘ಅತ್ಥಿಭಾವೋ ಅತ್ಥಿತಾ’’ತಿಆದೀಸುಪಿ ಅತ್ಥಿಯಾ ಭಾವೋ ಅತ್ಥಿಭಾವೋ, ನತ್ಥಿಯಾ ಭಾವೋ ನತ್ಥಿಭಾವೋ, ಅತ್ಥಿಯಾ ಭಾವೋ ಅತ್ಥಿತಾಭಿಆದಿನಾ ಸಮಾಸತದ್ಧಿತವಿಗ್ಗಹೋ ಅವಸ್ಸಮಿಚ್ಛಿತಬ್ಬೋ. ಯದಿದಮಮ್ಹೇಹಿ ವುತ್ತಂ, ತಂ ‘‘ಪಾಳಿಯಾ ವಿರುಜ್ಝತೀ’’ತಿ ನ ವತ್ತಬ್ಬಂ ಪಾಳಿನಯಾನುಸಾರೇನ ವುತ್ತತ್ತಾತಿ.

ಏವಂ ಹೋತು, ಕಸ್ಮಾ ಭೋ ‘‘ಅತ್ಥಿಯಾ, ನತ್ಥಿಯಾ’’ತಿ ಇತ್ಥಿಲಿಙ್ಗನಿದ್ದೇಸೋ ಕತೋ, ನನು ನಿಪಾತೋಪಸಗ್ಗಾ ಅಲಿಙ್ಗಭೇದಾತಿ? ಸಚ್ಚಂ, ಇದಂ ಪನ ಠಾನಂ ಅತೀವ ಸುಖುಮಂ, ತಥಾಪಿ ಪುಬ್ಬಾಚರಿಯಾನುಭಾವಞ್ಞೇವ ನಿಸ್ಸಾಯ ವಿನಿಚ್ಛಯಂ ಬ್ರೂಮ. ಯಥಾ ಹಿ ವೀಸತಿಇಚ್ಚಾದೀನಂ ಸಙ್ಖ್ಯಾಸದ್ದಾನಂ ಸರೂಪತೋ ಅದಬ್ಬವಾಚಕತ್ತೇಪಿ ದಬ್ಬವಾಚಕಾನಂ ಲತಾಮತಿರತ್ತಿಇತ್ಥೀ ಯಾಗುವಧೂಸದ್ದಾನಂ ವಿಯ ಇತ್ಥಿಲಿಙ್ಗಭಾವೋ ಸದ್ದಸತ್ಥವಿದೂಹಿ ಅನುಮತೋ, ಏವಂ ಅದಬ್ಬವಾಚಕತ್ತೇಪಿ ಅತ್ಥಿ ನತ್ಥಿಸದ್ದಾನಂ ಕತ್ಥಚಿ ಇತ್ಥಿಲಿಙ್ಗಭಾವೋ ಸದ್ಧಮ್ಮವಿದೂಹಿ ಅನುಮತೋ. ತೇನಾಹ ಆಯಸ್ಮಾ ಧಮ್ಮಸೇನಾಪತಿ ‘‘ಅತ್ಥಿಯಾ ನವ, ನತ್ಥಿಯಾ ನವಾ’’ತಿ. ಅಥ ವಾ ‘‘ಅತ್ಥಿಯಾ, ನತ್ಥಿಯಾ’’ತಿ ಇಮಾನಿ ಲಿಙ್ಗಭಾವವಿನಿಮುತ್ತಾನಿ ಸತ್ತಮಿಯನ್ತಾನಿ ನಿಪಾತಪದಾನೀತಿಪಿ ಗಹೇತಬ್ಬಾನಿ, ನ ಏತ್ಥ ಚೋದೇತಬ್ಬಂ, ಏವರೂಪಾನಿ ನಿಪಾತಪದಾನಿ ಪುಬ್ಬಾಚರಿಯೇಹಿ ವುತ್ತಾನಿ ನ ಸನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ಛಡ್ಡೇತಬ್ಬಮಿದಂ ವಚನನ್ತಿ.

ಪಾವಚನಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ಗರೂಹಿ ಅನಿದ್ದಿಟ್ಠಾನಿಪಿ ಅನೇಕವಿಹಿತಾನಿ ನಿಪಾತಪದಾನಿ ಸನ್ದಿಸ್ಸನ್ತಿ, ನಾಪಿ ‘‘ಹೇತುಯಾ, ಅಧಿಪತಿಯಾ, ಅತ್ಥಿಯಾ, ನತ್ಥಿಯಾ’’ತಿ ಏವಮಾದೀಸು ‘‘ಅಪಸದ್ದಾ ಇಮೇ’’ತಿ ವಿರೋಧೋ ಉಪ್ಪಾದೇತಬ್ಬೋ. ನ ಹಿ ಅಚಿನ್ತೇಯ್ಯಾನುಭಾವೇನ ಪಾರಮಿತಾಪುಞ್ಞೇನ ನಿಪ್ಫನ್ನೇನ ಅನಾವರಣಞಾಣೇನ ಸಬ್ಬಂ ಞೇಯ್ಯಮಣ್ಡಲಂ ಹತ್ಥತಲೇ ಆಮಲಕಂ ವಿಯ ಪಚ್ಚಕ್ಖಂ ಕತ್ವಾ ಪಸ್ಸತೋ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ವಚನೇ ಅಞ್ಞೇಸಂ ವಾಚಾವಿಪ್ಪಲಾಪೋ ಅವಸ್ಸಂ ಲಬ್ಭತೀತಿ. ನನು ಚ ಭೋ ‘‘ಹೇತುಯಾ, ಅಧಿಪತಿಯಾ, ಅತ್ಥಿಯಾ, ನತ್ಥಿಯಾ’’ತಿ ಚ ಇದಂ ಸಾರಿಪುತ್ತತ್ಥೇರವಚನಂ ತೇನ ನಿಕ್ಖಿತ್ತತ್ತಾ. ತಥಾಗತೇನ ಹಿ ತಾವತಿಂಸಭಪನೇ ದೇಸಿತಕಾಲೇ ಇಮಾನಿ ಪದಾನಿ ನ ಸನ್ತಿ, ಏವಂ ಸನ್ತೇ ಕಸ್ಮಾ ‘‘ಬುದ್ಧವಚನ’’ನ್ತಿ ವದಥಾತಿ? ಬುದ್ಧವಚನಂಯೇವ ನಾಮ. ಆಯಸ್ಮತೋ ಹಿ ಸಾರಿಪುತ್ತಸ್ಸ ತಥಾಗತೇನ ನಯೋ ದಿನ್ನೋ, ತೇನಪಿ ಪಭಿನ್ನಪಟಿಸಮ್ಭಿದೇನ ಸತ್ಥುಕಪ್ಪೇನ ಅಗ್ಗಸಾವಕೇನ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಾ ನಯಂ ಲಭಿತ್ವಾ ಬ್ಯಞ್ಜನಂ ಸುರೋಪಿತಂ ಕತಂ. ಸಬ್ಬೇಪಿ ಹಿ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಪ್ಪತ್ತಾ ಅರಿಯಾ ದುನ್ನಿರುತ್ತಿಂ ನ ವದನ್ತಿ ನಿರುತ್ತಿಪಭೇದಸ್ಮಿಂ ಸುಕುಸಲತ್ತಾ, ತಸ್ಮಾ ಅಞ್ಞೇಸಮವಿಸಯೋ ಏಸ ಅರಿಯಾನಂ ವೋಹಾರೋತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ.

ಇದಾನಿ ಸತಾದೀನಂ ನಾಮಿಕಪದಮಾಲಾ ವುಚ್ಚತೇ –

ಸತಂ, ಸತಾನಿ, ಸತಾ. ಸತಂ, ಸತಾನಿ, ಸತೇ. ಸತೇನ, ಸತೇಹಿ, ಸತೇಭಿ. ಸತಸ್ಸ, ಸತಾನಂ. ಸತಾ, ಸತಸ್ಮಾ, ಸತಮ್ಹಾ, ಸತೇಹಿ, ಸತೇಭಿ. ಸತಸ್ಸ, ಸತಾನಂ. ಸತೇ, ಸತಸ್ಮಿಂ, ಸತಮ್ಹಿ, ಸತೇಸು. ಏವಂ ಸಹಸ್ಸಂ, ಸಹಸ್ಸಾನೀತಿ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ. ದಸಸಹಸ್ಸಂ ಸತಸಹಸ್ಸಂ ದಸಸತಸಹಸ್ಸನ್ತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಅಯಂ ಪನೇತ್ಥ ಪಯೋಗೋ ‘‘ಸತಂ ಭಿಕ್ಖೂ, ಸತಂ ಇತ್ಥಿಯೋ, ಸತಂ ಚಿತ್ತಾನಿ. ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಸತಂ, ಇತ್ಥೀನಂ ಸತಂ, ಚಿತ್ತಾನಂ ಸತಂ. ಸಹಸ್ಸಾದೀಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಇತ್ಥಞ್ಚ ಅಞ್ಞಥಾಪಿ ಸದ್ದರೂಪಾನಿ ಭವನ್ತಿ. ಕೋಟಿ, ಕೋಟೀ, ಕೋಟಿಯೋ. ರತ್ತಿನಯೇನ ಞೇಯ್ಯಂ.

ಏಕಪ್ಪಭುತಿತೋ ಯಾವ, ದಸಕಾ ಯಾ ಪವತ್ತತಿ;

ಸಙ್ಖ್ಯಾ ತಾವ ಸಾ ಸಙ್ಖ್ಯೇಯ್ಯ-ಪ್ಪಧಾನಾತಿ ಗರೂ ವದುಂ.

ವೀಸತಿತೋ ಯಾವ ಸತಾ, ಯಾ ಸಙ್ಖ್ಯಾ ತಾವ ಸಾ ಪನ;

ಸಙ್ಖ್ಯಾಪ್ಪಧಾನಾ ಸಙ್ಖ್ಯೇಯ್ಯ-ಪ್ಪಧಾನಾತಿ ಚ ವಣ್ಣಯುಂ.

ಅಪಿಚ –

ವೀಸತೋ ಯಾವ ಕೋಟಿಯಾ, ಸಙ್ಖ್ಯಾ ತಾವ ಹಿ ಸಾ ಖಲು;

ಸಙ್ಖ್ಯಾಪ್ಪಧಾನಾ ಸಙ್ಖ್ಯೇಯ್ಯ-ಪ್ಪಧಾನಾ ಚಾತಿ ನಿದ್ದಿಸೇ.

ತಥಾ ಹಿ ‘‘ಅಸೀತಿ ಕೋಟಿಯೋ ಹಿತ್ವಾ, ಹಿರಞ್ಞಸ್ಸಾಪಿ ಪಬ್ಬಜಿ’’ನ್ತಿ, ‘‘ಖೀಣಾಸವಾ ವೀತಮಲಾ, ಸಮಿಂಸು ಸತಕೋಟಿಯೋ’’ತಿ ಚ ಪಾಳಿ ದಿಸ್ಸತಿ.

ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪನ ಠಾನೇ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಸಙ್ಖ್ಯಾಸದ್ದರೂಪಾನಂ ಪಾಕಟೀಕರಣೇನ ವಿಞ್ಞೂನಂ ಸುಖುಮಞಾಣಪಟಿಲಾಭತ್ಥಂ ಸಾಟ್ಠಕಥಂ ಉದಾನಪಾಳಿಪ್ಪದೇಸಂ ಅಞ್ಞಞ್ಚ ಪಾಳಿಪ್ಪದೇಸಮಟ್ಠಕಥಾವಚನಞ್ಚ ಆಹರಿತ್ವಾ ದಸ್ಸಯಿಸ್ಸಾಮಿ –

‘‘ಯೇಸಂ ಖೋ ವಿಸಾಖೇ ಸತಂ ಪಿಯಾನಿ, ಸತಂ ತೇಸಂ ದುಕ್ಖಾನಿ, ಯೇಸಂ ನವುತಿ ಪಿಯಾನಿ, ನವುತಿ ತೇಸಂ ದುಕ್ಖಾನಿ. ಯೇಸಂ ಅಸೀತಿ…ಪೇ… ಯೇಸಂ ಸತ್ತತಿ. ಯೇಸಂ ಸಟ್ಠಿ. ಯೇಸಂ ಪಞ್ಞಾಸಂ, ಯೇಸಂ ಚತ್ತಾರೀಸಂ, ಯೇಸಂ ತಿಂಸಂ. ಯೇಸಂ ಖೋ ವಿಸಾಖೇ ವೀಸಂ ಪಿಯಾನಿ, ವೀಸತಿ ತೇಸಂ ದುಕ್ಖಾನಿ. ಯೇಸಂ ದಸ. ಯೇಸಂ ನವ. ಯೇಸಂ ಅಟ್ಠ. ಯೇಸಂ ಸತ್ತ. ಯೇಸಂ ಛ. ಯೇಸಂ ಪಞ್ಚ. ಯೇಸಂ ಚತ್ತಾರಿ. ಯೇಸಂ ತೀಣಿ. ಯೇಸಂ ದ್ವೇ. ಯೇಸಂ ಏಕಂ ಪಿಯಂ, ತೇಸಂ ಏಕಂ ದುಕ್ಖ’’ನ್ತಿ.

ತತ್ಥ ಸತಂ ಪಿಯಾನೀತಿ ಸತಂ ಪಿಯಾಯಿತಬ್ಬವತ್ಥೂನಿ. ‘‘ಸತಂ ಪಿಯ’’ನ್ತಿಪಿ ಕೇಚಿ ಪಠನ್ತಿ. ಏತ್ಥ ಚ ಯಸ್ಮಾ ಏಕತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಯಾವ ದಸ, ತಾವ ಸಙ್ಖ್ಯಾಸಙ್ಖ್ಯೇಯ್ಯಪ್ಪಧಾನಾ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಯೇಸಂ ದಸ ಪಿಯಾನಿ, ದಸ ತೇಸಂ ದುಕ್ಖಾನೀ’’ತಿಆದಿನಾ ಪಾಳಿ ಆಗತಾ. ಕೇಚಿ ಪನ ‘‘ಯೇಸಂ ದಸ ಪಿಯಾನಂ, ದಸ ತೇಸಂ ದುಕ್ಖಾನ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ಪಠನ್ತಿ, ತಂ ನ ಸುನ್ದರಂ. ಯಸ್ಮಾ ಪನ ವೀಸತಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಯಾವ ಸತಂ, ತಾವ ಸಙ್ಖ್ಯೇಯ್ಯಪ್ಪಧಾನಾ ಸಙ್ಖ್ಯಾಪ್ಪಧಾನಾ ಚ, ತಸ್ಮಾ ತತ್ಥಾಪಿ ಸಙ್ಖ್ಯೇಯ್ಯಪ್ಪಧಾನಂಯೇವ ಗಹೇತ್ವಾ ‘‘ಯೇಸಂ ಖೋ ವಿಸಾಖೇ ಸತಂ ಪಿಯಾನಿ, ಸತಂ ತೇಸಂ ದುಕ್ಖಾನೀ’’ತಿಆದಿನಾ ಪಾಳಿ ಆಗತಾ. ಸಬ್ಬೇಸಮ್ಪಿ ಚ ಯೇಸಂ ಏಕಂ ಪಿಯಂ, ಏಕಂ ತೇಸಂ ದುಕ್ಖನ್ತಿ ಪಾಠೋ, ನ ಪನ ದುಕ್ಖಸ್ಸಾತಿ. ಏಕಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ಪದಕ್ಕಮೇ ಏಕರಸಾವ ಭಗವತೋ ದೇಸನಾ ಹೋತೀತಿ. ತಸ್ಮಾ ಯಥಾವುತ್ತನಯಾವ ಪಾಳಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಅಯಂ ತಾವ ಸಾಟ್ಠಕಥೋ ಉದಾನಪಾಳಿಪ್ಪದೇಸೋ.

ಇದಾನಿ ಅಞ್ಞೋ ಪಾಳಿಪ್ಪದೇಸೋ ಅಟ್ಠಕಥಾಪಾಠಪ್ಪದೇಸೋ ಚ ನೀಯತೇ –

‘‘ಸತಂ ಹತ್ಥೀ ಸತಂ ಅಸ್ಸಾ, ಸತಂ ಅಸ್ಸತರೀರಥಾ;

ಸತಂ ಕಞ್ಞಾ ಸಹಸ್ಸಾನಿ, ಆಮುಕ್ಕಮಣಿಕುಣ್ಡಲಾ;

ಏಕಸ್ಸ ಪದವೀತಿಹಾರಸ್ಸ, ಕಲಂ ನಾಗ್ಘನ್ತಿ ಸೋಳಸಿ’’ನ್ತಿ

ಪಾಳಿ. ಏತ್ಥ ‘‘ಸತಂ ಹತ್ಥೀ’’ತಿಆದೀನಿ ವಿಸೇಸಿತಾನಿ, ‘‘ಸಹಸ್ಸಾನೀ’’ತಿ ವಿಸೇಸನಂ, ತಸ್ಮಾ ಸತಂಸದ್ದಂ ಸಹಸ್ಸಸದ್ದೇನ ಯೋಜೇತ್ವಾ ‘‘ಹತ್ಥೀ’’ತಿಆದೀನಿ ಪನ ಉಪಪದಂ ಕತ್ವಾ ಅತ್ಥೋ ಗಹೇತಬ್ಬೋ. ಹತ್ಥೀ ಸತಂ ಸಹಸ್ಸಾನಿ. ಅಸ್ಸಾ ಸತಂ ಸಹಸ್ಸಾನಿ. ಅಸ್ಸತರೀರಥಾ ಸತಂ ಸಹಸ್ಸಾನಿ. ಆಮುಕ್ಕಮಣಿಕುಣ್ಡಲಾ ಕಞ್ಞಾ ಸತಂ ಸಹಸ್ಸಾನಿ. ಇದಂ ಸಙ್ಖ್ಯೇಯ್ಯಪ್ಪಧಾನವಸೇನತ್ಥಗಹಣಂ. ಸಙ್ಖ್ಯಾಪ್ಪಧಾನವಸೇನ ಪನ ಅಯಮ್ಪಿ ಅತ್ಥೋ ಗಹೇತಬ್ಬೋ ‘‘ಹತ್ಥೀನಂ ಸತಸಹಸ್ಸಂ, ಅಸ್ಸಾನಂ ಸತಸಹಸ್ಸಂ, ಅಸ್ಸತರೀರಥಾನಂ ಸತಸಹಸ್ಸಂ, ಆಮುಕ್ಕಮಣಿಕುಣ್ಡಲಾನಂ ಕಞ್ಞಾನಂ ಸತಸಹಸ್ಸ’’ನ್ತಿ. ಅಯಂ ನಯೋ ಅಞ್ಞೇಸುಪಿ ಈದಿಸೇಸು ಠಾನೇಸು ನೇತಬ್ಬೋ. ‘‘ಯೋಜನಾನಂ ಸತಾನುಚ್ಚೋ, ಹಿಮವಾ ಪಞ್ಚ ಪಬ್ಬತೋ’’ತಿ ಅಯಮಟ್ಠಕಥಾಪಾಠೋ. ಏತ್ಥ ‘‘ಪಞ್ಚಾ’’ತಿ ಸದ್ದಂ ಸತಸದ್ದೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಯೋಜೇತ್ವಾ ‘‘ಸಿಪ್ಪಿಕಾನಂ ಸತಂ ನತ್ಥೀ’’ತಿ ಏತ್ಥ ವಿಯ ಹಿಮವಾ ಪಬ್ಬತೋ ಯೋಜನಾನಂ ಪಞ್ಚ ಸತಾನಿ ಉಚ್ಚೋತಿ ಸಙ್ಖ್ಯಾಪ್ಪಧಾನವಸೇನ ಅತ್ಥೋ ಗಹೇತಬ್ಬೋ. ‘‘ಪಞ್ಚ ಸತಾನೀ’’ತಿ ಚ ಅದ್ಧುನೋ ಅಚ್ಚನ್ತಸಂಯೋಗವಸೇನ ಉಪಯೋಗವಚನಂ. ಅಯಂ ನಯೋ ಅಞ್ಞೇಸುಪಿ ಈದಿಸೇಸು ಠಾನೇಸು ನೇತಬ್ಬೋ. ಸತಮಿತಿ ಸದ್ದೋ ‘‘ಸತಂ ಹೋಮಿ, ಸಹಸ್ಸಂ ಹೋಮೀ’’ತಿಆದೀಸು ಏಕವಚನೋ. ‘‘ಅಥೇತ್ಥೇಕಸತಂ ಖತ್ಯಾ, ಅನುಯನ್ತಾ ಯಸಸ್ಸಿನೋ’’ತಿಆದೀಸು ಬಹುವಚನೋ. ಏವಂ ಸಹಸ್ಸಾದೀನಮ್ಪಿ ಏಕವಚನಬಹುವಚನತಾ ಲಬ್ಭತಿ. ತಥಾ ಹಿ ‘‘ಭಿಯ್ಯೋ ನಂ ಸತಸಹಸ್ಸಂ, ಯಕ್ಖಾನಂ ಪಯಿರುಪಾಸತೀ’’ತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಸತಸಹಸ್ಸ’’ನ್ತಿ ಏಕವಚನಂ. ‘‘ಪರೋಸಹಸ್ಸಂ ಖೋ ಪನಸ್ಸ ಪುತ್ತಾ ಭವಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ ಏತ್ಥ ಸಹಸ್ಸನ್ತಿ ಬಹುವಚನನ್ತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ.

‘‘ಕಪ್ಪೇ ಚ ಸತಸಹಸ್ಸೇ, ಚತುರೋ ಚ ಅಸಙ್ಖಿಯೇ;

ಅಮರಂ ನಾಮ ನಗರಂ, ದಸ್ಸನೇಯ್ಯಂ ಮನೋರಮ’’ನ್ತಿ

ಪಾಳಿ. ಏತ್ಥ ‘‘ಕಪ್ಪೇ ಚ ಸತಸಹಸ್ಸೇ ಚತುರೋ ಚ ಅಸಙ್ಖಿಯೇತಿ ಸಾಮಿಅತ್ಥೇ ಉಪಯೋಗಬಹುವಚನಂ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಮಹಾಕಪ್ಪಾನಂ ಸತಸಹಸ್ಸಾನಂ ಚತುನ್ನಂ ಅಸಙ್ಖಿಯಾನಂ ಮತ್ಥಕೇ’’ತಿ ಅತ್ಥೋ ಗಹೇತಬ್ಬೋ, ‘‘ಮತ್ಥಕೇ’’ತಿ ಚೇತ್ಥ ವಚನಸೇಸೋ. ‘‘ಕಪ್ಪಸತಸಹಸ್ಸಾಧಿಕಾನಂ ಚತುನ್ನಂ ಅಸಙ್ಖಿಯಾನಂ ಮತ್ಥಕೇ’’ಇಚ್ಚೇವತ್ಥೋ. ಅಯಂ ನಯೋ ಅಞ್ಞೇಸುಪಿ ಈದಿಸೇಸು ಠಾನೇಸು ನೇತಬ್ಬೋ.

‘‘ಕಪ್ಪೇ ಚ ಸತಸಹಸ್ಸೇ, ಚತುರೋ ಚ ಅಸಙ್ಖಿಯೇ;

ಏತ್ಥನ್ತರೇ ಯಂ ಚರಿತಂ, ಸಬ್ಬಂ ತಂ ಬೋಧಿಪಾಚನ’’ನ್ತಿ

ಪಾಳಿ. ಏತ್ಥ ‘‘ಕಪ್ಪೇ’’ತಿ ಅಚ್ಚನ್ತಸಂಯೋಗವಸೇನ ಉಪಯೋಗಬಹುವಚನಂ. ‘‘ಸತಸಹಸ್ಸೇ ಕಪ್ಪೇ’’ತಿ ಕಪ್ಪಸದ್ದಸಮ್ಬನ್ಧೇನ ಚಾಯಂ ಪುಲ್ಲಿಙ್ಗನಿದ್ದೇಸೋ ಉಪಯೋಗನಿದ್ದೇಸೋ ಚ. ಸಮಾನಾಧಿಕರಣಞ್ಹಿ ಇದಂ ಕಪ್ಪಸದ್ದೇನ. ‘‘ಚತುರೋ ಚ ಅಸಙ್ಖಿಯೇ’’ತಿ ಅಚ್ಛನ್ತಸಂಯೋಗವಸೇನ ಉಪಯೋಗಬಹುವಚನಾನಿ. ಕಸ್ಸ ಪನ ಅಸಙ್ಖಿಯೇತಿ? ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಅವುತ್ತತ್ತಾ ಕಪ್ಪಸ್ಸ ಚ ವುತ್ತತ್ತಾ ಪಕರಣತೋ ‘‘ಕಪ್ಪಾನ’’ನ್ತಿ ಅಯಮತ್ಥೋ ವಿಞ್ಞಾಯತೇವ. ನ ಹಿ ವುತ್ತಂ ವಜ್ಜೇತ್ವಾ ಅವುತ್ತಸ್ಸ ಕಸ್ಸಚಿ ಗಹಣಂ ಯುತ್ತನ್ತಿ. ಚಸದ್ದೋ ಸಮ್ಪಿಣ್ಡನತ್ಥೋ ‘‘ಮಹಾಕಪ್ಪಾನಂ ಚತುರೋ ಅಸಙ್ಖ್ಯೇಯ್ಯೇ ಸತಸಹಸ್ಸೇ ಚ ಮಹಾಕಪ್ಪೇ’’ತಿ. ಅಯಂ ನಯೋ ಅಞ್ಞೇಸುಪಿ ಈದಿಸೇಸು ಠಾನೇಸು ನೇತಬ್ಬೋ.

‘‘ಘಟಾನೇಕಸಹಸ್ಸಾನಿ, ಕುಮ್ಭೀನಞ್ಚ ಸತಾ ಬಹೂ’’ತಿ ಪಾಳಿ. ಏತ್ಥ ಘಟಾತಿ ಘಟಾನಂ. ಸಾಮಿಅತ್ಥೇ ಹಿ ಇದಂ ಪಚ್ಚತ್ತವಚನಂ. ‘‘ಘಟಾನಂ ಅನೇಕಸಹಸ್ಸಾನಿ’’ ಇಚ್ಚೇವತ್ಥೋ. ಕುಮ್ಭೀನಞ್ಚ ಸತಾ ಬಹೂತಿ ಅನೇಕಾನಿ ಚ ಕುಮ್ಭೀನಂ ಸತಾನಿ. ಏತ್ಥ ನಿಕಾರಲೋಪೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ. ಅಯಂ ನಯೋ ಅಞ್ಞೇಸುಪಿ ಈದಿಸೇಸು ಠಾನೇಸು ನೇತಬ್ಬೋ.

‘‘ದಸವೀಸಸಹಸ್ಸಾನಂ, ಧಮ್ಮಾಭಿಸಮಯೋ ಅಹು;

ಏಕದ್ವಿನ್ನಂ ಅಭಿಸಮಯೋ, ಗಣನಾತೋ ಅಸಙ್ಖಿಯೋ’’ತಿ

ಪಾಳಿ. ಏತ್ಥ ದಸವೀಸಸಹಸ್ಸಾನನ್ತಿ ದಸಸಹಸ್ಸಾನಂ ವೀಸಸಹಸ್ಸಾನಞ್ಚ. ಧಮ್ಮಾಭಿಸಮಯೋತಿ ಚತುಸಚ್ಚಪ್ಪಟಿವೇಧೋ. ಏಕದ್ವಿನ್ನನ್ತಿ ಸೀಸಮತ್ತಕಥನಂ, ತೇನ ‘‘ಏಕಸ್ಸ ಚೇವ ದ್ವಿನ್ನಞ್ಚ ತಿಣ್ಣಂ ಚತುನ್ನಂ…ಪೇ… ದಸನ್ನ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಅಸಙ್ಖ್ಯೇಯ್ಯೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಯಂ ನಯೋ ಅಞ್ಞೇಸುಪಿ ಈದಿಸೇಸು ಠಾನೇಸು ನೇತಬ್ಬೋ.

‘‘ಚತ್ತಾರಿ ಸತಸಹಸ್ಸಾನಿ, ಛಳಭಿಞ್ಞಾ ಮಹಿದ್ಧಿಕಾ;

ದೀಪಙ್ಕರಂ ಲೋಕವಿದುಂ, ಪರಿವಾರೇನ್ತಿ ಸಬ್ಬದಾ’’ತಿ

ಪಾಳಿ. ಏತ್ಥ ಚತ್ತಾರಿ ಸತಸಹಸ್ಸಾನೀತಿ ಇದಂ ಲಿಙ್ಗಭೇದವಸೇನ ‘‘ಛಳಭಿಞ್ಞಾ ಮಹಿದ್ಧಿಕಾ’’ತಿ ಇಮೇಹಿ ದ್ವೀಹಿ ಪದೇಹಿ ಸಮಾನಾಧಿಕರಣಂ. ಈದಿಸೇಸು ಹಿ ಠಾನೇಸು ಅಸಙ್ಖ್ಯೇಯ್ಯ ವಾಚಕೋಪಿ ಸದ್ದೋ ನಪುಂಸಕೋವ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಚತ್ತಾರಿ ಸತಸಹಸ್ಸಾನೀ’’ತಿ ಚ ‘‘ಛಳಭಿಞ್ಞಾ’’ತಿ ಚ ‘‘ಮಹಿದ್ಧಿಕಾ’’ತಿ ಚ ಏತಂ ಪದತ್ತಯಂ ಸಮಾನಾಧಿಕರಣಂ. ಅಥ ವಾ ಛಳಭಿಞ್ಞಾ ಮಹಿದ್ಧಿಕಾತಿ ಛಳಭಿಞ್ಞಾನಂ ಮಹದ್ಧಿಕಾನನ್ತಿ ಸಾಮಿಅತ್ಥೇ ಪಚ್ಚತ್ತವಚನಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪನತ್ಥೇ ‘‘ಚತ್ತಾರಿ ಸತಸಹಸ್ಸಾನೀ’’ತಿ ಅಯಂ ಸಙ್ಖ್ಯಾವಚನೋ ಭವತಿ. ‘‘ತೀಣಿ ಸತಸಹಸ್ಸಾನಿ, ನಾರಿಯೋ ಸಮಲಙ್ಕತಾ’’ತಿಆದೀಸುಪಿ ಅಯಂ ನಯೋ ನೇತಬ್ಬೋ. ‘‘ತಾ ಚ ಸತ್ತ ಸತಾ ಭರಿಯಾ, ದಾಸ್ಯೋ ಸತ್ತ ಸತಾನಿ ಚಾ’’ತಿ ಪಾಳಿ. ಏತ್ಥ ಸತಾತಿ ‘‘ಸತಾನೀ’’ತಿ ನಪುಂಸಕವಸೇನ ಗಹೇತಬ್ಬಂ, ನ ಇತ್ಥಿಲಿಙ್ಗವಸೇನ. ‘‘ಸತಾ’’ತಿ ಹಿ ‘‘ಪಞ್ಚ ಚಿತ್ತಾ ವಿಪಾಕಾ’’ತಿಆದೀನಿ ವಿಯ ನಪುಂಸಕರೂಪಂ. ಇತ್ಥಿಲಿಙ್ಗಭೂತಾ ಹಿ ಸತಸದ್ದೋ ನತ್ಥಿ, ತಥಾ ಪುಲ್ಲಿಙ್ಗಭೂತೋ. ಯದಿ ಚ ದ್ವಿಲಿಙ್ಗೋ ಸತಸದ್ದೋ ಸಿಯಾ, ಏವಞ್ಚ ಸತಿ ‘‘ಪುರಿಸೋ, ಕಞ್ಞಾ’’ತಿ ಚ ಓಕಾರನ್ತಪುಲ್ಲಿಙ್ಗಆಕಾರನ್ತಿತ್ಥಿರೂಪೇಹಿಪಿಭವಿತಬ್ಬಂ. ರೂಪದ್ವಯಮ್ಪಿ ಸತಸದ್ದಸ್ಸ ನತ್ಥಿ, ತೇನ ಞಾಯತಿ ‘‘ಸತಸದ್ದೋ ಏಕನ್ತನಪುಂಸಕೋ’’ತಿ.

ನನು ಚ ಭೋ ‘‘ತಾ ದೇವತಾ ಸತ್ತಸತಾ ಉಳಾರಾ’’ತಿ ಏತ್ಥ ಸತಸದ್ದೋ ಇತ್ಥಿಲಿಙ್ಗೋ ಹುತ್ವಾ ದಿಸ್ಸತೀತಿ? ನ, ನಪುಂಸಕೋಯೇವಾತಿ. ನನು ಚ ಭೋ ದೇವತಾಸದ್ದೇನ ಸಮಾನಾಧಿಕರಣೋತಿ? ಸಚ್ಚಂ ಸಮಾನಾಧಿಕರಣೋ, ತಥಾಪಿ ನಪುಂಸಕೋಯೇವ. ಈದಿಸೇಸು ಹಿ ಸಙ್ಖ್ಯಾವಿಸಯೇಸು ಸಮಾನಾಧಿಕರಣಭಾವೋ ಅಪ್ಪಮಾಣೋ. ತಥಾ ಹಿ ‘‘ಪಞ್ಚ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಸತಾನಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಇಸಿಗಿಲಿಸ್ಮಿಂ ಪಬ್ಬತೇ ಚಿರವಾಸಿನೋ ಅಹೇಸು’’ನ್ತಿ ನಪುಂಸಕಲಿಙ್ಗೇನ ಪುಲ್ಲಿಙ್ಗಸ್ಸ ಸಮಾನಾಧಿಕರಣತಾ ದಿಸ್ಸತಿ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ತಾ ದೇವತಾ ಸತ್ತಸತಾ ಉಳಾರಾ’’ತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ ‘‘ಸತ್ತಸತಾನೀ’’ತಿ ನಪುಂಸಕಭಾವೋಯೇವಾತಿ ಅವಗನ್ತಬ್ಬೋ. ‘‘ಸತ್ತ ಹತ್ಥಿಸತೇ ದತ್ವಾ’’ತಿಆದೀಸುಪಿ ಸತಸದ್ದೋ ನಪುಂಸಕೋಯೇವ. ಅಯಂ ನಯೋ ಅಞ್ಞೇಸುಪಿ ಈದಿಸೇಸು ಠಾನೇಸು ನೇತಬ್ಬೋ.

‘‘ನವುತಿಕೋಟಿಸಹಸ್ಸೇಹಿ, ಪರಿವಾರೇಸಿ ಮಹಾಮುನೀ’’ತಿ ಪಾಳಿ. ಏತ್ಥ ‘‘ನವುತಿಕೋಟಿಸಹಸ್ಸೇಹಿ ಭಿಕ್ಖೂಹೀ’’ತಿ ವಾ ‘‘ಭಿಕ್ಖೂನಂ ನವುತಿಕೋಟಿಸಹಸ್ಸೇಹೀ’’ತಿ ವಾ ಸಙ್ಖ್ಯೇಯ್ಯಸಙ್ಖ್ಯಾಪಧಾನವಸೇನ ಅತ್ಥೋ ಗಹೇತಬ್ಬೋ. ಅಯಂ ನಯೋ ಅಞ್ಞೇಸುಪಿ ಈದಿಸೇಸು ಠಾನೇಸು ನೇತಬ್ಬೋ.

‘‘ಸತಸಹಸ್ಸವಸ್ಸಾನಿ, ಆಯು ತಸ್ಸ ಮಹೇಸಿನೋ’’ತಿ ಪಾಳಿ. ಏತ್ಥ ‘‘ಸತಸಹಸ್ಸವಸ್ಸಾನೀ’’ತಿ ಕಾಲಸ್ಸ ಅಚ್ಚನ್ತಸಂಯೋಗವಸೇನ ಉಪಯೋಗವಚನಂ. ತಥಾ ‘‘ದಸವಸ್ಸಸಹಸ್ಸಾನಿ, ಅಗಾರ’ಮಜ್ಝ ಸೋ ವಸೀ’’ತಿ ಪಾಳಿಯಮ್ಪಿ. ಅಯಂ ನಯೋ ಅಞ್ಞೇಸುಪಿ ಈದಿಸೇಸು ಠಾನೇಸು ನೇತಬ್ಬೋ.

‘‘ಇತೋ ಸತಸಹಸ್ಸಮ್ಹಿ, ಕಪ್ಪೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿ ನಾಯಕೋ’’ತಿ ಪಾಳಿ, ‘‘ಏಕನವುತೇ ಇತೋ ಕಪ್ಪೇ’’ತಿ ಪಾಳಿ ಚ. ಏತ್ಥ ಸತಸಹಸ್ಸಮ್ಹಿ ಕಪ್ಪೇತಿ ಸತಸಹಸ್ಸಾನಂ ಕಪ್ಪಾನಂ ಮತ್ಥಕೇ. ಏಕನವುತೇ ಕಪ್ಪೇತಿ ಏಕನವುತಿಯಾ ಕಪ್ಪಾನಂ ಮತ್ಥಕೇತಿ ಭುಮ್ಮವಚನಸ್ಸ ಸಾಮಿಭುಮ್ಮವಚನವಸೇನ ಅತ್ಥೋ ಗಹೇತಬ್ಬೋ. ತಥಾ ಹಿ ‘‘ಭಗವತಿ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ವುಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಏತ್ಥ ಭುಮ್ಮವಚನಸ್ಸ ‘‘ಭಗವತೋ ಸನ್ತಿಕೇ’’ತಿ ಸಾಮಿಭುಮ್ಮವಚನವಸೇನ ಅತ್ಥೋ ಗಹಿತೋ. ಅಯಂ ನಯೋ ಅಞ್ಞೇಸುಪಿ ಈದಿಸೇಸು ಠಾನೇಸು ನೇತಬ್ಬೋ.

‘‘ಯದಿ ತತ್ಥ ಸಹಸ್ಸಾನಿ, ಸತಾನಿ ನಹುತಾನಿ ಚ;

ನೇವಮ್ಹಾಕಂ ಭಯಂ ಕೋಚಿ, ವನೇ ವಾಳೇಸು ವಿಜ್ಜತೀ’’ತಿ

ಪಾಳಿ. ಅಯಮೇತಸ್ಸಾ ಅತ್ಥೋ – ತತ್ಥ ವನೇ ವಾಳಾನಂ ಸಹಸ್ಸಾನಿ ಚ ಸತಾನಿ ಚ ನಹುತಾನಿ ಚ ಯದಿ ವಿಜ್ಜನ್ತಿ. ಅಥ ವಾ ಸಹಸ್ಸಾನಿ ಸತಾನೀತಿ ಸತಸಹಸ್ಸಾನಿ, ವಾಳಾನಂ ಸತಸಹಸ್ಸಾನಿ ಚ ನಹುತಾನಿ ಚ ಯದಿ ವಿಜ್ಜನ್ತಿ, ಏವಂ ವಿಜ್ಜನ್ತೇಸುಪಿ ವಾಳೇಸು ಕೋಚೀತಿ ಕ್ವಚಿ. ಕೋಚಿಸದ್ದೋ ಹಿ ‘‘ಕೋ ತೇ ಬಲಂ ಮಹಾರಾಜಾ’’ತಿ ಏತ್ಥ ಕೋಸದ್ದೋ ವಿಯ ಕ್ವಸದ್ದತ್ಥೇ ವತ್ತತಿ, ನಿಮಿತ್ತತ್ಥೇ ಚಾಯಂ ನಿದ್ದೇಸೋ. ತೇನ ‘‘ಕೋಚಿ ಕ್ವಚಿ ಕಿಸ್ಮಿಞ್ಚಿ ವಾಳೇ ಏಕಸ್ಸಪಿ ವಾಳಮಿಗಸ್ಸ ಕಾರಣಾ ನೇವಮ್ಹಾಕಂ ಭಯಂ ವಿಜ್ಜತೀ’’ತಿ ಅತ್ಥೋ ಗಹೇತಬ್ಬೋ. ಅಥ ವಾ ಕೋಚೀತಿ ಕಿಞ್ಚಿ ಅಪ್ಪಮತ್ತಕಮ್ಪಿ. ಏತ್ಥ ಪನ ‘‘ವಾಳೇಸೂ’’ತಿ ನಿಮಿತ್ತತ್ಥೇ ಭುಮ್ಮಂ. ವಾಳಾನಂ ಕಾರಣಾ ಅಪ್ಪಮತ್ತಕಮ್ಪಿ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಭಯಂ ನ ವಿಜ್ಜತೀತಿ. ಅಯಂ ನಯೋ ಅಞ್ಞೇಸುಪಿ ಈದಿಸೇಸು ಠಾನೇಸು ನೇತಬ್ಬೋ.

‘‘ಸಬ್ಬಂ ಸತಸಹಸ್ಸಾನಿ, ಛತ್ತಿಂಸಪರಿಮಣ್ಡಲಂ;

ದಸಞ್ಚೇವ ಸಹಸ್ಸಾನಿ, ಅಡ್ಢುಡ್ಢಾನಿ ಸತಾನಿ ಚಾ’’ತಿ

ಅಟ್ಠಕಥಾಪಾಠೋ. ಏತ್ಥ ಯಸ್ಮಾ ಸದ್ದತೋ ಸಮಾನವಿಭತ್ತಿಲಿಙ್ಗವಚನಾನಂ ಪದಾನಂ ಅಸಮಾನವಿಭತ್ತಿಲಿಙ್ಗವಚನಾನಂ ವಾ ಅತ್ಥತೋ ಪನ ಸಮಾನಾನಂ ದೂರೇ ಠಿತಾನಮ್ಪಿ ಏಕಸಮ್ಬನ್ಧೋ ಹೋತಿ, ಇತರೇಸಂ ಸಮೀಪೇ ಠಿತಾನಮ್ಪಿ ನ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಸಬ್ಬ’’ನ್ತಿದಂ ‘‘ಪರಿಮಣ್ಡಲ’’ನ್ತಿಮಿನಾ ಸಮ್ಬನ್ಧಿತಬ್ಬಂ. ‘‘ಛತ್ತಿಂಸಾ’’ತಿ ಇದಂ ಪನ ‘‘ಸತಸಹಸ್ಸಾನೀ’’ತಿಮಿನಾ ಸಮ್ಬನ್ಧಿತಬ್ಬಂ. ಅಯಂ ನಯೋ ಅಞ್ಞೇಸುಪಿ ಈದಿಸೇಸು ಠಾನೇಸು ನೇತಬ್ಬೋ.

‘‘ದುವೇ ಸತಸಹಸ್ಸಾನಿ, ಚತ್ತಾರಿ ನಹುತಾನಿ ಚ;

ಏತ್ತಕಂ ಬಹಲತ್ತೇನ, ಸಙ್ಖಾತಾಯಂ ವಸುನ್ಧರಾ’’ತಿ

ಅಟ್ಠಕಥಾಪಾಠೋ. ಏತ್ಥ ‘‘ದುವೇ’’ತಿ ವಿಸೇಸನಂ, ‘‘ಸತಸಹಸ್ಸಾನೀ’’ತಿ ವಿಸೇಸಿತಬ್ಬಂ. ತಥಾ ‘‘ಚತ್ತಾರೀ’’ತಿ ವಿಸೇಸನಂ, ‘‘ನಹುತಾನೀ’’ತಿ ವಿಸೇಸಿತಬ್ಬಂ. ತಥಾ ಹಿ ‘‘ಸತಸಹಸ್ಸಾನಿ ನಹುತಾನಿ ಚಾ’’ತಿ ಇಮಾನಿ ‘‘ದುವೇ ಚತ್ತಾರೀ’’ತಿ ಇಮೇಹಿ ವಿಸೇಸಿತಬ್ಬತ್ತಾ ‘‘ದ್ವಿಸತಸಹಸ್ಸಂ ಚತುನಹುತ’’ನ್ತಿ ಅತ್ಥಪ್ಪಕಾಸನಾನಿ ಭವನ್ತಿ. ಏವಂ ಸನ್ತೇಪಿ ‘‘ದುವೇ’’ಇಚ್ಚಾದೀನಂ ಸಙ್ಖ್ಯಾಸದ್ದಾನಂ ‘‘ಸತಸಹಸ್ಸಾನೀ’’ತಿಆದೀಹಿ ಸಙ್ಖ್ಯಾಸದ್ದೇಹಿ ಸಮಾನಾಧಿಕರಣತಾ ಪುಬ್ಬಾಚರಿಯೇಹಿ ನ ವುತ್ತಾ. ಯಸ್ಮಾ ಪನ ಯಥಾ ‘‘ದುವೇ ಪುಥುಜ್ಜನಾ ವುತ್ತಾ. ಸತಸಹಸ್ಸಂ ಭಿಕ್ಖೂ’’ತಿಆದೀಸು ಸಮಾನಾಧಿಕರಣತಾ ಲಬ್ಭತಿ ದಬ್ಬವಾಚಕತ್ತಾ ವಿಸೇಸಿತಬ್ಬಪದಾನಂ, ನ ತಥಾ ‘‘ದುವೇ ಸತಸಹಸ್ಸಾನೀ’’ತಿಆದೀಸು ಅದಬ್ಬವಾಚಕತ್ತಾ ವಿಸೇಸಿತಬ್ಬಪದಾನಂ, ತಸ್ಮಾ ಈದಿಸೇಸು ಠಾನೇಸು ಸಮಾನಾಧಿಕರಣತಾ ನ ಇಚ್ಛಿತಬ್ಬಾ ಯುತ್ತಿಯಾ ಅಭಾವತೋ. ಯದಿ ಏವಂ ‘‘ಕುಸಲಾ, ರೂಪಂ, ಚಕ್ಖುಮಾ’’ತಿಆದೀನಂ ವಿಯ ಇಮೇಸಮಞ್ಞಮಞ್ಞಸಮ್ಬನ್ಧರಹಿತಾ ಸಿಯಾತಿ? ನ, ವಿಸೇಸನವಿಸೇಸಿತಬ್ಬಭಾವೇನ ಗಹಿತತ್ತಾ. ಯಜ್ಜೇವಂ ಸಮಾನಾಧಿಕರಣಭಾವೋ ಲದ್ಧಬ್ಬೋತಿ? ನ, ನಿಯಮಾಭಾವತೋ. ಏಕನ್ತೇನ ಹಿ ಗುಣಗುಣೀನಂಯೇವ ವಿಸೇಸನವಿಸೇಸಿತಬ್ಬಾನಂ ಸಮಾನಾಧಿಕರಣಭಾವೋ, ನ ಇತರೇಸಂ ವಿಸೇಸನವಿಸೇಸಿತಬ್ಬತ್ತೇಪಿ.

ತತ್ಥ ‘‘ಏತ್ತಕ’’ನ್ತಿ ಪಮಾಣವಚನಂ. ‘‘ಬಹಲತ್ತೇನಾ’’ತಿ ವಿಸೇಸನೇ ತತಿಯಾ. ಉಭಯೇನ ಇಮಮತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ ‘‘ಅಯಂ ವಸುನ್ಧರಾ ಬಹಲತ್ತೇನ ಯೋಜನಾನಂ ದುವೇ ಸತಸಹಸ್ಸಾನಿ ಚತ್ತಾರಿ ನಹುತಾನಿ ಚ ಏತ್ತಕಂ ಸಙ್ಖಾತಾ’’ತಿ. ‘‘ಏತ್ತಕ’’ನ್ತಿ ಪದಸ್ಸ ಚ ‘‘ದುವೇ ಸತಸಹಸ್ಸಾನಿ ಚತ್ತಾರಿ ನಹುತಾನಿ ಚಾ’’ತಿ ಇಮೇಹಿ ವಾ ‘‘ವಸುನ್ಧರಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ವಾ ಸಮಾನಾಧಿಕರಣತಾ ನ ಇಚ್ಛಿತಬ್ಬಾ. ಏತ್ತಕನ್ತಿ ಹಿ ಭಾವನಪುಂಸಕಂ, ಯಂ ಸದ್ದಸತ್ಥೇ ಕ್ರಿಯಾವಿಸೇಸನನ್ತಿ ವದನ್ತಿ. ತಸ್ಸ ‘‘ಏತ್ತಕೇನ ಪಮಾಣೇನ’’ಇಚ್ಚೇವತ್ಥೋ. ಅಪಿಚ ‘‘ದುವೇ ಸತಸಹಸ್ಸಾನಿ ಚತ್ತಾರಿ ನ ಹುತಾನಿ ಚಾ’’ತಿ ಇಮೇಸಮ್ಪಿ ‘‘ವಸುನ್ಧರಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಸಮಾನಾಧಿಕರಣತಾ ನ ಇಚ್ಛಿತಬ್ಬಾ ‘‘ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಸತ’’ನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಸತಸದ್ದಸ್ಸ ವಿಯ ಸಙ್ಖ್ಯಾವಚನಮತ್ತತ್ತಾ. ತಥಾ ಹಿ ‘‘ಏತ್ತಕ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ‘‘ಸಙ್ಖಾತಾ’’ತಿ ಪನ ‘‘ಅಯ’’ನ್ತಿ ಚ ಇಮೇಸಂ ‘‘ವಸುನ್ಧರಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಸಮಾನಾಧಿಕರಣತಾ ಲಬ್ಭತಿ. ಸಬ್ಬೋಪಾಯಂ ನಯೋ ಅಞ್ಞೇಸುಪಿ ಈದಿಸೇಸು ಠಾನೇಸು ನೇತಬ್ಬೋ.

‘‘ದಸೇತ್ಥ ರಾಜಿಯೋ ಸೇತಾ, ದಸ್ಸನೀಯಾ ಮನೋರಮಾ;

ಛ ಪಿಙ್ಗಲಾ ಪನ್ನರಸ, ಹಲಿದ್ದಾ ತಾ ಚತುದ್ದಸಾ’’ತಿ

ಪಾಳಿ. ಏತ್ಥ ಛ ಪಿಙ್ಗಲಾ ಪನ್ನರಸಾತಿ ಛ ಚ ಪನ್ನರಸ ಚಾತಿ ಏಕವೀಸತಿ ಪಿಙ್ಗಲಾ ರಾಜಿಯೋತಿ ಅತ್ಥೋ ಗಹೇತಬ್ಬೋ.

ತಥಾ –

‘‘ಪುತ್ತಾಪಿ ತಸ್ಸ ಬಹವೋ, ‘ಏಕನಾಮಾ’ತಿ ಮೇ ಸುತಂ;

ಅಸೀತಿ ದಸ ಏಕೋ ಚ, ಇನ್ದನಾಮಾ ಮಹಬ್ಬಲಾ’’ತಿ

ಪಾಳಿ. ಏತ್ಥ ಪನ ‘‘ಏಕನವುತೀ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬೇ ‘‘ಅಸೀತಿ ದಸ ಏಕೋ ಚಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ವಿಚಿತ್ರಸದ್ದರಚನಞ್ಹಿ ಪಾವಚನಂ. ಅಯಂ ನಯೋ ಅಞ್ಞೇಸುಪಿ ಈದಿಸೇಸು ಠಾನೇಸು ನೇತಬ್ಬೋ.

‘‘ತಿಂಸಪುರಿಸನಾವುತ್ಯೋ, ಸಬ್ಬೇವೇಕೇಕನಿಚ್ಚಿತಾ;

ಯೇಸಂ ಸಮಂ ನ ಪಸ್ಸಾಮಿ, ಕೇವಲಂ ಮಹಿ’ಮಂ ಚರ’’ನ್ತಿ

ಪಾಳಿ. ಏತ್ಥ ‘‘ಪುರಿಸಾನಂ ತಿಂಸಸಹಸ್ಸಾನಿ ನವುತಿ ಚ ಸತಾನಿ ತಿಂಸ ನಾವುತ್ಯೋ’’ತಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ. ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪನ ಠಾನೇ ತಿಂಸಸದ್ದತೋ ಸಹಸ್ಸಸದ್ದಸ್ಸ ನವುತಿಸದ್ದತೋ ಚ ಸತಸದ್ದಸ್ಸ ಲೋಪಂ ಕತ್ವಾ ‘‘ತಿಂಸ ನಾವುತ್ಯೋ’’ತಿ ವುತ್ತನ್ತಿ ನ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ಏವಞ್ಹಿ ಗಹಣೇ ಸತಿ ಯತ್ಥ ಕತ್ಥಚಿಪಿ ಏದಿಸೀ ಸದ್ದರಚನಾ ಕಾತಬ್ಬಾ ಸಿಯಾ, ಕತಾಯ ಚ ಏದಿಸಾಯ ಸದ್ದರಚನಾಯ ಅತ್ಥಾವಗಮೋ ವಿನಾ ಉಪದೇಸೇನ ಸುಣನ್ತಾನಂ ನ ಸಿಯಾ, ತಸ್ಮಾ ನೇವಂ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ಏವಂ ಪನ ಗಹೇತಬ್ಬಂ – ‘‘ತಿಂಸ ನಾವುತ್ಯೋ’’ತಿ ಇದಂ ಲೋಕಸಙ್ಕೇತರೂಳ್ಹಂ ವಚನಂ, ಸಙ್ಕೇತರೂಳ್ಹಸ್ಸ ಪನ ವಚನಸ್ಸತ್ಥೋ ಯಸ್ಮಾ ಗಹಿತಪುಬ್ಬಸಙ್ಕೇತೇಹಿ ಸುತ್ವಾ ಞಾಯತೇ, ನ ಉಪದೇಸತೋ, ತಸ್ಮಾ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇನ ರಞ್ಞಾ ವುತ್ತಕಾಲೇಪಿ ಸತ್ಥಾರಾ ತಂ ಕಥಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ವುತ್ತಕಾಲೇಪಿ ಸಬ್ಬೇ ಮನುಸ್ಸಾ ವಿನಾಪಿ ಉಪದೇಸೇನ ವಚನತ್ಥಂ ಜಾನನ್ತೀತಿ ಗಹೇತಬ್ಬಂ.

ತಿಂಸಞ್ಚೇವ ಸಹಸ್ಸಾನಿ, ನವುತಿ ಚ ಸತಾನಿ ತು;

ತಿಂಸ ನಾವುತಿಯೋ ನಾಮ, ವುತ್ತಾ ಉಮಙ್ಗಜಾತಕೇ.

ಯಸ್ಮಾ ಪಾವಚನೇ ಸನ್ತಿ, ನಯಾ ಚೇವ ಅಚಿನ್ತಿಯಾ;

ವೋಹಾರಾ ಚ ಸುಗುಳ್ಹತ್ಥಾ, ದಯಾಪನ್ನೇನ ದೇಸಿತಾ.

ತಸ್ಮಾ ಸಾಟ್ಠಕಥೇ ಧೀರೋ, ಗಮ್ಭೀರೇ ಜಿನಭಾಸಿತೇ;

ಉಪದೇಸಂ ಸದಾ ಗಣ್ಹೇ, ಗರುಂ ಸಮ್ಮಾ ಉಪಟ್ಠಹಂ.

ಗರೂಪದೇಸಹೀನೋ ಹಿ, ಅತ್ಥಸಾರಂ ನ ವಿನ್ದತಿ;

ಅತ್ಥಸಾರವಿಹೀನೋ ಸೋ, ಸದ್ಧಮ್ಮಾ ಪರಿಹಾಯತಿ.

ಗರೂಪದೇಸಲಾಭೀ ಚ, ಅತ್ಥಸಾರಸಮಾಯುತೋ;

ಸದ್ಧಮ್ಮಂ ಪರಿಪಾಲೇನ್ತೋ, ಸದ್ಧಮ್ಮಸ್ಮಾ ನ ಹಾಯತಿ.

ಸದ್ಧಮ್ಮತ್ಥಾಯ ಮೇ ತಸ್ಮಾ, ಸಙ್ಖ್ಯಾಮಾಲಾಪಿ ಭಾಸಿತಾ;

ಸಪ್ಪಯೋಗಾ ಯಥಾಯೋಗಂ, ಸಹೇವತ್ಥವಿನಿಚ್ಛಯಾ.

ಇತಿ ನವಙ್ಗೇ ಸಾಟ್ಠಕಥೇ ಪಿಟಕತ್ತಯೇ ಬ್ಯಪ್ಪಥಗತೀಸು ವಿಞ್ಞೂನಂ

ಕೋಸಲ್ಲತ್ಥಾಯ ಕತೇ ಸದ್ದನೀತಿಪ್ಪಕರಣೇ

ಸವಿನಿಚ್ಛಯೋ ಸಙ್ಖ್ಯಾನಾಮಾನಂ ನಾಮಿಕಪದಮಾಲಾವಿಭಾಗೋ

ನಾಮ

ತೇರಸಮೋ ಪರಿಚ್ಛೇದೋ.