೭. ಕಿತಕಣ್ಡ

ಧಾತ್ವನ್ತವಿಕಾರರಾಸಿ

ವಿಸಂಯೋಗರೂಪರಾಸಿ

ಅಥ ಧಾತುಪಚ್ಚಯಸಂಸಿದ್ಧಂ ಕಾಲ, ಕಾರಕ, ಲಿಙ್ಗ, ಸಙ್ಖ್ಯಾ, ಕ್ರಿಯಾಭೇದದೀಪಕಂ ದಬ್ಬಪ್ಪಧಾನವಾಚಕಂ ಕಿತಕಪದಂ ದೀಪಿಯತೇ.

ತತ್ಥ ಅತೀತಾದಯೋ ಕಾಲಭೇದೋ ನಾಮ.

ಕತ್ತಾ ಚ ಕಮ್ಮಞ್ಚ ಕರಣಞ್ಚ ಸಮ್ಪದಾನಞ್ಚ ಅಪಾದಾನಞ್ಚ ಅಧಿಕರಣಞ್ಚ ಭಾವೋ ಚಾತಿ ಸತ್ತ ಸಾಧನಾನಿ ಕಾರಕಭೇದೋ ನಾಮ.

ಇತ್ಥಿಲಿಙ್ಗಾದೀನಿ ಲಿಙ್ಗಭೇದೋ ನಾಮ.

ಏಕತ್ತ, ಬಹುತ್ತಭೇದೋ ಸಙ್ಖ್ಯಾಭೇದೋ ನಾಮ.

ತಸ್ಸೀಲಕ್ರಿಯಾ, ತದ್ಧಮ್ಮಕ್ರಿಯಾ, ತಸ್ಸಾಧುಕಾರಕ್ರಿಯಾ, ಅತ್ತಮಾನಕ್ರಿಯಾ, ಅಭಿಕ್ಖಞ್ಞಕ್ರಿಯಾ, ಅರಹಕ್ರಿಯಾ, ಸಕ್ಕಕ್ರಿಯಾ, ಪೇಸನಕ್ರಿಯಾ, ಅತಿಸಗ್ಗಕ್ರಿಯಾ, ಪತ್ತಕಾಲಾರೋಚನಕ್ರಿಯಾ, ಅವಸ್ಸಮ್ಭಾವೀಕ್ರಿಯಾದಯೋ ಕ್ರಿಯಾಭೇದೋ ನಾಮ.

‘‘ಗಮನಂ ಭವತಿ, ಪಚನಂ ಜಾನಾತಿ’’ ಇಚ್ಚಾದೀಸು ಪಚ್ಚಯತ್ಥಭೂತೋ ಭಾವೋ ನಾಮ ಸಾಧನರೂಪೋ ಹೋತಿ. ಜಾತಿ ವಿಯ ಸಙ್ಖತಧಮ್ಮಸ್ಸ ಧಾತ್ವತ್ಥಭೂತಾಯ ಸಾಧ್ಯಕ್ರಿಯಾಯ ಸಾಧಕತ್ತಾ ಲಿಙ್ಗತ್ತಯಯುತ್ತೋ ಚ ಹೋತಿ, ಕ್ರಿಯಾ, ಕಾರೋ, ಕರಣನ್ತಿ ಸಿದ್ಧತ್ತಾ ಸಙ್ಖ್ಯಾಭೇದಯುತ್ತೋ ಚ ಹೋತಿ-ನಾನಾಧಾತ್ವತ್ಥಾನಞ್ಚ ಕತ್ತು, ಕಮ್ಮಾನಞ್ಚ ಕಾಲಾದೀನಞ್ಚ ಭೇದೇನ ಸರೂಪಭೇದಸಬ್ಭವತೋ, ತಸ್ಮಾ ಸೋಪಿ ದಬ್ಬೇ ಏವ ಸಙ್ಗಯ್ಹತೀತಿ ಕತ್ವಾ ‘ದಬ್ಬಪ್ಪಧಾನವಾಚಕ’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ಸೇಸಂ ಸಬ್ಬಂ ತ್ಯಾದಿಕಣ್ಡೇ ಭಾವಸಾಧನವಿನಿಚ್ಛಯೇ ವುತ್ತಮೇವ.

‘ಬಹುಲ’ನ್ತಿ ಚ ‘ಕ್ರಿಯತ್ಥಾ’ತಿ ಚ ವತ್ತನ್ತೇ –

೭೧೫. ಕತ್ತರಿ ಭೂತೇ ಕ್ತ ಕ್ತವನ್ತು ಕ್ತಾವೀ [ಕ. ೫೫೫; ರೂ. ೬೧೨; ನೀ. ೧೧೪೨; ಚಂ. ೧.೨.೬೬ …ಪೇ… ೩.೨.೧೦೨].

ಅಭವೀತಿ ಭೂತೋ, ಅತೀತೋ, ಭೂತೇ ವತ್ತಬ್ಬೇ ಕ್ರಿಯತ್ಥಾ ಕತ್ತರಿ ಕಾನುಬನ್ಧಾ ತ, ತವನ್ತು, ತಾವೀಪಚ್ಚಯಾ ಹೋನ್ತಿ, ಕಾನುಬನ್ಧಾ ‘ನ ತೇ ಕಾನುಬನ್ಧನಾಗಮೇಸೂ’ತಿ ಸುತ್ತೇ ವಿಸೇಸನತ್ಥಾ.

೭೧೬. ಕ್ತೋ ಭಾವಕಮ್ಮೇಸು [ಕ. ೫೫೬; ರೂ. ೬೨೨; ನೀ. ೧೧೪೩; ಚಂ. ೧.೨.೬೭ …ಪೇ… ೩.೨.೧೦೨; ೩.೪.೭೦].

ಭೂತೇ ವತ್ತಬ್ಬೇ ಕ್ರಿಯತ್ಥಾ ಭಾವ, ಕಮ್ಮೇಸು ಕಾನುಬನ್ಧೋ ತಪಚ್ಚಯೋ ಹೋತಿ.

ಅಭವೀತಿ ಭೂತೋ-ಪುರಿಸೋ, ಭೂತಾ-ಇತ್ಥೀ, ಭೂತಂ-ಕುಲಂ, ಕಾರಿತೇ ಧಾತುತೋ ಣಾನುಬನ್ಧಾನಂ ಪಠಮಂ ಸಮ್ಪತ್ತತ್ತಾ ‘ನ ತೇ ಕಾನುಬನ್ಧನಾಗಮೇಸೂ’ತಿ ಪಟಿಸೇಧೋ ನ ಪಾಪುಣಾತಿ, ‘ಯುವಣ್ಣಾನಮೇಓ ಪಚ್ಚಯೇ’ತಿ ಓವುದ್ಧಿ, ‘ಆವಾಯಾ ಣಾನುಬನ್ಧೇ’ತಿ ಓಸ್ಸ ಆವತ್ತಂ, ತತೋ ತಪಚ್ಚಯೋ.

೭೧೭. ಞೀ ಬ್ಯಞ್ಜನಸ್ಸ [ಕ. ೬೦೫; ರೂ. ೫೪೭; ನೀ. ೧೨೧೦].

ಬ್ಯಞ್ಜನಾದಿಪಚ್ಚಯಸ್ಸ ಆದಿಮ್ಹಿ ಞಾನುಬನ್ಧೋ ಈಕಾರೋ ಆಗಚ್ಛತಿ.

ಕತ್ತರಿ-ಅಭಾವಯಿತ್ಥಾತಿ ಭಾವಿತೋ-ಪುರಿಸೋ, ಭಾವಿತಾಇತ್ಥೀ, ಭಾವಿತಂ-ಕುಲಂ.

ಕಮ್ಮೇ-ಅನುಭೂಯಿತ್ಥಾತಿ ಅನುಭೂತೋ-ಭೋಗೋ, ಅನುಭೂತಾಸಮ್ಪತ್ತಿ, ಅನುಭೂತಂ-ಸುಖಂ.

ಕಾರಿತೇ-ಭಾವೀಯಿತ್ಥಾತಿ ಭಾವಿತೋ-ಮಗ್ಗೋ, ಭಾವಿತಾಪಟಿಪದಾ, ಭಾವಿತಂ-ಚಿತ್ತಂ.

ತವನ್ತು, ತಾವೀಸು-ಅಭವೀತಿ ಭೂತವಾ-ಪುರಿಸೋ, ಭೂತವನ್ತೀ, ಭೂತವತೀ-ಇತ್ಥೀ, ಭೂತವಂ-ಕುಲಂ, ಗುಣವನ್ತುಸಮಂ. ಭೂತಾವೀ-ಪುರಿಸೋ. ಭೂತಾವಿನೀ-ಇತ್ಥೀ, ಭೂತಾವಿ-ಚಿತ್ತಂ, ದಣ್ಡೀ, ದಣ್ಡಿನೀಸಮಂ. ಪುರಿಸೋ ಭೋಗಂ ಅನುಭೂತೋ, ಪುರಿಸೇನ ಭೋಗೋ ಅನುಭೂತೋ.

ಏತ್ಥ ಚ ಕಿತಪಚ್ಚಯಾನಂ ಅತ್ಥೋ ದುವಿಧೋ ವಾಚ್ಚತ್ಥೋ, ಅಭಿಧೇಯ್ಯತ್ಥೋ ಚಾತಿ ಸಬ್ಬಂ ತ್ಯಾದಿಕಣ್ಡೇ ವುತ್ತನಯೇನ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

ಪುರಿಮೇಸು ಪನ ಛಸು ಸಾಧನೇಸು ಪಚ್ಚಯಾನಂ ಅಭಿಧೇಯ್ಯತ್ಥೋ ಪದನ್ತರೇನ ಆಚಿಕ್ಖೀಯತಿ, ಭಾವಸಾಧನೇ ಪನ ಅತ್ತನೋ ಧಾತುನಾ ಏವ.

ತತ್ಥ ಚ ಕತ್ತುಸತ್ತಿ, ಕಮ್ಮಸತ್ತಿ, ಕರಣಸತ್ತಿ, ಸಮ್ಪದಾನಸತ್ತಿ, ಅಪಾದಾನಸತ್ತಿ, ಅಧಿಕರಣಸತ್ತಿಸಙ್ಖಾತಂ ವಾಚ್ಚತ್ಥಂ ಉಜುಂ ವದನ್ತಾ ಕಿತಪಚ್ಚಯಾ ಅತ್ತನೋ ಅಭಿಧೇಯ್ಯಪದೇನ ಸಮಾನಲಿಙ್ಗ, ವಿಭತ್ತಿ, ಸಙ್ಖ್ಯಾಯುತ್ತಾ ಹುತ್ವಾ ವದನ್ತಿ.

ತಂ ಯಥಾ? –

ಕತ್ತರಿ ತಾವ-ಪುರಿಸೋ ಭೋಗಂ ಅನುಭೂತೋ, ಪುರಿಸಾ ಭೋಗಂ ಅನುಭೂತಾ…ಪೇ… ಪುರಿಸೇಸು ಭೋಗಂ ಅನುಭೂತೇಸು, ಇತ್ಥೀ ಭೋಗಂ ಅನುಭೂತಾ, ಇತ್ಥಿಯೋ ಭೋಗಂ ಅನುಭೂತಾಯೋ…ಪೇ… ಇತ್ಥೀಸು ಭೋಗಂ ಅನುಭೂತಾಸು, ಕುಲಂ ಭೋಗಂ ಅನುಭೂತಂ, ಕುಲಾನಿ ಭೋಗಂ ಅನಭೂತಾನಿ…ಪೇ… ಕುಲೇಸು ಭೋಗಂ ಅನುಭೂತೇಸು.

ಕಮ್ಮೇ-ಭೋಗೋ ಪುರಿಸೇನ ಅನುಭೂತೋ, ಭೋಗಾ ಪುರಿಸೇನ ಅನುಭೂತಾ…ಪೇ… ಭೋಗೇಸು ಪುರಿಸೇನ ಅನುಭೂತೇಸು, ಸಮ್ಪತ್ತಿ ಪುರಿಸೇನ ಅನುಭೂತಾ, ಸಮ್ಪತ್ತಿಯೋ ಪುರಿಸೇನ ಅನುಭೂತಾಯೋ…ಪೇ… ಸಮ್ಪತ್ತೀಸು ಪುರಿಸೇನ ಅನುಭೂತಾಸು, ಸುಖಂ ಪುರಿಸೇನ ಅನುಭೂತಂ, ಸುಖಾನಿ ಪುರಿಸೇನ ಅನುಭೂತಾನಿ…ಪೇ… ಸುಖೇಸು ಪುರಿಸೇನ ಅನುಭೂತೇಸು. ಏಸ ನಯೋ ಕರಣಾದೀಸುಪಿ.

ಏವಂ ಕಿತವಾಚಕಾ ಅತ್ತನೋ ಅಭಿಧೇಯ್ಯಪದೇನ ಸಮಾನಲಿಙ್ಗ, ವಿಭತ್ತಿ, ಸಙ್ಖ್ಯಾಯುತ್ತಾ ಹುತ್ವಾ ತಂ ತಂ ಸಾಧನಂ ವದನ್ತಿ.

‘ಇತ್ಥಿಯಮಣತಿಕಯಕ್ಯಾ ಚಾ’ತಿ ಇತ್ಥಿಯಂ ತಿಪಚ್ಚಯೋ, ಅನುಭವನಂ, ಅನುಭೂಯತೇ ವಾ ಅನುಭೂತಿ. ‘‘ತಿಸ್ಸಸ್ಸ ಅನುಭೂತಿ, ಫುಸ್ಸಸ್ಸ ಅನುಭೂತಿ’’ ಇಚ್ಚಾದಿಕಾ ಬಹೂ ಅನುಭೂತಿಯೋಪಿ ಸಿಜ್ಝನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಅನುಭೂತಿ, ಅನುಭೂತಿಯೋ, ಅನುಭೂತಿಂ, ಅನುಭೂತಿಯೋ…ಪೇ… ಅನುಭೂತೀಸೂ’’ತಿ ಯುಜ್ಜತಿ.

೫೦೩. ೭೧೮. ಕತ್ತರಿ ಲ್ತುಣಕಾ [ಕ. ೫೨೭, ೫೩೦; ರೂ. ೫೬೮, ೫೯೦; ನೀ. ೧೧೦೯, ೧೧೧೪; ಚಂ. ೧.೧.೧೩೯; ಪಾ. ೩.೧.೧೩೩, ೧೩೪].

ಕತ್ತುಕಾರಕೇ ಕ್ರಿಯತ್ಥಾ ಲ್ತು, ಣಕಾ ಹೋನ್ತಿ, ಲಾನುಬನ್ಧೋ ತುಸ್ಸ ಕತ್ತರಿ ನಿಬನ್ಧನತ್ಥೋ, ‘ಲ್ತುಪಿತಾದೀನಮಾ’ತಿ ವಿಸೇಸನತ್ಥೋ ಚ.

ಅನುಭವತೀತಿ ಅನುಭೂತಾ, ಅನುಭೂತಾರೋ, ಸತ್ಥುಸಮಂ.

ಸಾಮಞ್ಞವಿಧಾನತ್ತಾ ಅರಹತ್ಥೇ ಸತ್ತಿಅತ್ಥೇ ತಸ್ಸೀಲ, ತದ್ಧಮ್ಮ, ತಸ್ಸಾಧುಕಾರ, ಅತ್ತಮಾನೇಸು ಚ ಕಾಲತ್ತಯೇ ಚ ಭವನ್ತಿ.

ಅರಹತ್ಥೇ-ಬ್ರಹ್ಮಣೋ ಬ್ರಹ್ಮಣಿಯಾ ಪರಿಗ್ಗಹಿತಾ.

ಸತ್ತಿಅತ್ಥೇ-ಭಗವಾ ಅನುಪ್ಪನ್ನಸ್ಸ ಮಗ್ಗಸ್ಸ ಉಪ್ಪಾದೇತಾ.

ತಸ್ಸೀಲಾದೀಸು-ಪಸಯ್ಹಪವತ್ತಾ.

ಅತ್ತಮಾನೇ-ಅತ್ತಾನಂ ಪಣ್ಡಿತಂ ಮಞ್ಞತೀತಿ ಪಣ್ಡಿತಮಾನಿತಾ.

೭೧೯. ಪುಬ್ಬೇಕಕತ್ತುಕಾನಂ [ಕ. ೫೬೪; ರೂ. ೬೪೦; ನೀತಿ. ೧೧೫೦-೬; ಚಂ. ೧.೩.೧೩೧; ಪಾ. ೩.೪.೨೧].

ಯಾಸಂ ವಿಸೇಸನ, ವಿಸೇಸ್ಯಾನಂ ದ್ವಿನ್ನಂ ಪುಬ್ಬಾ’ಪರಕ್ರಿಯಾನಂ ಕತ್ತಾ ಏಕೋವ ಹೋತಿ. ತಾಸು ಪುಬ್ಬಕ್ರಿಯಾಯಂ ಭಾವತ್ಥೇ ತುನ, ತ್ವಾನ, ತ್ವಾಪಚ್ಚಯಾ ಹೋನ್ತಿ. ‘ಏಓನಮಯವಾ ಸರೇ’ತಿ ಈಕಾರೇ ಪರೇ ಓವುದ್ಧಿಯಾ ಅವತ್ತಂ.

ಭೋಗಂ ಅನುಭವಿತುನ, ಅನುಭುತ್ವಾನ, ಅನುಭುತ್ವಾ.

ಏಕಕತ್ತುಕಾನನ್ತಿ ಕಿಂ? ದೇವದತ್ತೋ ಭುಞ್ಜಿ, ಯಞ್ಞದತ್ತೋ ಗಚ್ಛತಿ.

ಪುಬ್ಬೇತಿ ಕಿಂ? ಪಚ್ಛಾ ಭುಞ್ಜತಿ, ಪಠಮಂ ಪಚತಿ.

ಬಹುಲಾಧಿಕಾರಾ ಸಮಾನಾ’ಪರಕ್ರಿಯಾಸುಪಿ ನಾನಾಕತ್ತುಕಾಸುಪಿ ತುನಾದಯೋ ಭವನ್ತಿ. ಥಕ್ಕಚ್ಚ ದಣ್ಡೋ ಪತತಿ, ದ್ವಾರಂ ಸಂವರಿತ್ವಾ ನಿಕ್ಖಮತಿ, ಪುರಿಸೋ ಸೀಹಂ ದಿಸ್ವಾ ಭಯಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀತಿ.

ಯಸ್ಮಿಂ ವಾಕ್ಯೇ ಅಪರಕ್ರಿಯಾಪದಂ ನ ದಿಸ್ಸತಿ. ಯಥಾ? ಪಬ್ಬತಂ ಅತಿಕ್ಕಮ್ಮ ನದೀ, ಅತಿಕ್ಕಮ್ಮ ನದಿಂ ಪಬ್ಬತೋ, ಯೇ ತೇ ಸನ್ತಾ ವಿಮೋಕ್ಖಾ ಅತಿಕ್ಕಮ್ಮ ರೂಪೇ ಅರೂಪಾತಿ, ತತ್ಥಪಿ ಸತ್ತಾಕ್ರಿಯಾ ವಿಞ್ಞಾಯತೇವ ಸಬ್ಬಪದತ್ಥಾನಂ ಸತ್ತಾನಾತಿವತ್ತನತೋ. ಅಪರಕ್ರಿಯಾರಹಿತೇ ಅಸಮಾನಕತ್ತುಕೇ ಚ ವಾಕ್ಯೇ ಪಠಮನ್ತಯೋಗಸ್ಸ ದಿಟ್ಠತ್ತಾ ಕತ್ತರಿಪಿ ತುನಾದೀನಂ ಸಮ್ಭವೋ ಯುತ್ತೋ.

೭೨೦. ಪಟಿಸೇಧಾಲಂಖಲೂನಂ ತುನ ತ್ವಾನ ತ್ವಾ ವಾ [ಪಟಿಸೇಧೇಲಂಖಲೂನಂ ತುನತ್ತ್ವಾನ ತ್ತ್ವಾ ವಾ’ (ಬಹೂಸು)].

ಪಟಿಸೇಧತ್ಥಾನಂ ಅಲಂ, ಖಲೂನಂ ಯೋಗೇ ತುನಾದಯೋ ಹೋನ್ತಿ ವಾ.

ಅಲಂ ಭುತ್ವಾ, ಖಲು ಭುತ್ವಾ, ಅಲಂ ಭುತ್ತೇನ, ಖಲು ಭುತ್ತೇನ ವಾ.

೭೨೧. ತುಂತಾಯೇತವೇ ಭಾವೇ ಭವಿಸ್ಸತಿಕ್ರಿಯಾಯಂ ತದತ್ಥಾಯಂ [ಕ. ೫೬೧-೨-೩; ರೂ. ೬೩೬, ೬೩೮-೯; ನೀ. ೧೧೪೮-೯].

ತಸ್ಸಾ ತಸ್ಸಾ ಕ್ರಿಯಾಯ ಅತ್ಥಭೂತಾಯ ಭವಿಸ್ಸಮಾನಕ್ರಿಯಾಯ ಗಮ್ಯಮಾನಾಯ ಭಾವತ್ಥೇ ತುಂ, ತಾಯೇ, ತವೇಪಚ್ಚಯಾ ಭವನ್ತಿ. ಸುತ್ತಪದವಡ್ಢನೇನ ತುಯೇಪಚ್ಚಯೋಪಿ.

ಅನುಭವಿತುಂ ಗಚ್ಛತಿ, ಅನುಭವಿತಾಯೇ ಗಚ್ಛತಿ, ಅನುಭವಿತವೇ ಗಚ್ಛತಿ, ಅನುಭವಿತುಂ ಇಚ್ಛತಿ, ಕಾಮೇತಿ, ಸಕ್ಕೋತಿ, ಜಾನಾತಿ. ತಥಾ ಕಾಲೋ ಅನುಭವಿತುಂ, ಸಮಯೋ ಅನುಭವಿತುಂ, ವೇಲಾ ಅನುಭವಿತುಂ. ತಥಾ ಅನುಭವಿತುಂ ಮನೋ, ಅನುಭವಿತುಂ ಸೋಕೋ, ಚಕ್ಖು ದಟ್ಠುಂ, ಸೋತಂ ಸೋತುಂ, ಮನೋ ವಿಞ್ಞಾತುಂ, ಹತ್ಥೋ ಕಾತುಂ, ಪಾದೋ ಗನ್ತುಂ, ಧನು ಯುಜ್ಝಿತುಂ, ಜಳೋ ವತ್ತುಂ, ಮನ್ದೋ ಗನ್ತುಂ, ಅಲಸೋ ಕತ್ತುನ್ತಿ.

ಏತ್ಥ ಚ ‘‘ಕಾಲೋ ಅನುಭವಿತು’’ನ್ತಿಆದೀಸು ಸತ್ತಾವಸೇನ ಹೇತುಕ್ರಿಯಾ ಸಿಜ್ಝತಿ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಅನುಭವಿತುಂ ಕಾಲೋ ಭವತೀ’’ತಿಆದಿನಾ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

ಇಮೇ ಪನೇತ್ಥ ತಾಯೇ, ತುಯೇಪಯೋಗಾ – ಆಗತಾಮ್ಹ ಇಮಂ ಧಮ್ಮಸಮಯಂ, ದಕ್ಖಿತಾಯೇ ಅಪರಾಜಿತಸಙ್ಘಂ [ದೀ. ನಿ. ೨.೩೩೨]. ಅಲಞ್ಹಿ ತೇ ಜಗ್ಘಿತಾಯೇ, ಮಮಂ ದಿಸ್ವಾನ ಏದಿಸಂ [ಜಾ. ೧.೫.೧೩೭]. ಕೋ ತಾದಿಸಂ ಅರಹತಿ ಖಾದಿತಾಯೇ [ಜಾ. ೧.೧೬.೯೨], ಅತ್ಥಿ ಹೇಹಿತಿ ಸೋ ಮಗ್ಗೋ, ನ ಸೋ ಸಕ್ಕಾ ನ ಹೋತುಯೇ [ಬು. ವಂ. ೨.೯ ‘ಹೇತುಯೇ’], ಅರಹಸಿ ನಂ ಯಾಚಿತುಯೇ ತುವಮ್ಪಿ, ಅರಹಸಿ ನೋ ಜಾನಿತುಯೇ ಕತಾನಿ ಇಚ್ಚಾದಿ.

೭೨೨. ಭಾವಕಮ್ಮೇಸು ತಬ್ಬಾನೀಯಾ [ಕ. ೫೪೦; ರೂ. ೫೪೫; ನೀ. ೧೧೨೫].

ಭಾವೇ ಕಮ್ಮನಿ ಚ ತಬ್ಬ, ಅನೀಯಾ ಹೋನ್ತಿ. ಸುತ್ತಪದವಡ್ಢನೇನ ತಬ್ಯ, ತಾಯ, ತೇಯ್ಯಪಚ್ಚಯಾಪಿ ಹೋನ್ತಿ.

ಅನುಭವಿತಬ್ಬೋ-ಭೋಗೋ, ಅನುಭವಿತಬ್ಬಾ-ಸಮ್ಪತ್ತಿ, ಅನುಭವಿತಬ್ಬಂ-ಸುಖಂ.

ಬಹುಲಾಧಿಕಾರಾ ಕತ್ತಾದೀಸ್ವಪಿ ಭವನ್ತಿ, ತಪನ್ತೀತಿ ತಪನೀಯಾಪಾಪಧಮ್ಮಾ, ಉಪಟ್ಠಾತೀತಿ ಉಪಟ್ಠಾನೀಯೋ-ಸಿಸ್ಸೋ. ಪವುಚ್ಚತಿ ಏತೇನಾತಿ ಪವಚನೀಯೋ-ಉಪಜ್ಝಾಯೋ, ನಿಯ್ಯನ್ತಿ ಏತೇನಾತಿ ನಿಯ್ಯಾನೀಯೋ, ಸೋ ಏವ ನಿಯ್ಯಾನಿಕೋ.

ಸಿನಾ-ಸೋಚೇಯ್ಯೇ, ಸಿನಾಯನ್ತಿ ಏತೇನಾತಿ ಸಿನಾನೀಯಂಚುಣ್ಣಂ, ದೀಯತೇ ಅಸ್ಸಾತಿ ದಾನೀಯೋ-ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ. ಸಮ್ಮಾ ವತ್ತತಿ ಏತ್ಥಾತಿ ಸಮ್ಮಾವತ್ತನೀಯೋ-ಗುರು.

ಇಧ ಗಾಥಾ ವುಚ್ಚತಿ –

ಅರಹತ್ಥೇ ಚ ಸಕ್ಕತ್ಥೇ, ಪತ್ತಕಾಲೇ ಚ ಪೇಸನೇ;

ತಬ್ಬಾದಯೋ ಅತಿಸಗ್ಗೇ, ಅವಸ್ಸಾಧಮಿಣೇಸು ಚ.

ತತ್ಥ ‘‘ಅರಹ ಸಕ್ಕ ವಿಸಿಟ್ಠೇ ಕತ್ತರೀ’’ತಿ ವುತ್ತಿಯಂ ವುತ್ತಂ, ತಸ್ಮಾ ಭವತೀತಿ ಭಬ್ಬೋ, ಭವಿತುಂ ಅರಹತೀತಿ ಅತ್ಥೋ, ಮಜ್ಜತೀತಿ ಮಜ್ಜಂ, ಮದನೀಯಂ, ಮಜ್ಜಿತುಂ ಸಕ್ಕೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ, ಏವಮ್ಪಿ ಯುಜ್ಜತಿ.

ಪತ್ತಕಾಲೇ-ಕತ್ತಬ್ಬೋ ಭವತಾ ಕಟೋ, ಏಸ ಕಾಲೋ ಕಟಕರಣಸ್ಸಾತಿ ದೀಪೇತಿ.

ಪೇಸನೇ-ಗನ್ತಬ್ಬೋ ಭವತಾ ಗಾಮೋ, ಗಚ್ಛತು ಭವಂ ಗಾಮನ್ತಿ ದೀಪೇತಿ.

ಅತಿಸಜ್ಜನಂ ಸಮ್ಬೋಧನಂ ಅತಿಸಗ್ಗೋ, ಉಪದೇಸೋ ಚೇವ ವಿಧಿ ಚ. ತತ್ಥ ಕತ್ತಬ್ಬಾ’ಕತ್ತಬ್ಬಸ್ಸ ಕಮ್ಮಸ್ಸ ಆಚಿಕ್ಖಣಂ ಉಪದೇಸೋ, ದಾನಂ ದಾತಬ್ಬಂ, ಸೀಲಂ ರಕ್ಖಿತಬ್ಬಂ, ಪಾಣೋ ನ ಹನ್ತಬ್ಬೋ, ಅದಿನ್ನಂ ನ ಆದಾತಬ್ಬಂ [ದೀ. ನಿ. ೩.೮೫]. ಕತ್ತಬ್ಬಾ’ಕತ್ತಬ್ಬಾಕಾರದಸ್ಸನಂ ವಿಧಿ, ಸಕ್ಕಚ್ಚಂ ದಾನಂ ದಾತಬ್ಬಂ, ನೋ ಅಸಕ್ಕಚ್ಚಂ.

ಅವಸ್ಸಕೇ-ಗಮನೀಯೋ ಅಭಿಸಮ್ಪರಾಯೋ, ಅವಸ್ಸಂ ಗನ್ತಬ್ಬೋತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಯಂ ಇಣಂ ಅದೇನ್ತಸ್ಸ ದಣ್ಡೋ ಆಗಚ್ಛತಿ, ಇದಂ ಅಧಮಿಣಂ ನಾಮ, ಸತಂ ಮೇ ದಾತಬ್ಬಂ ಭವತಾತಿ.

ಇಮೇ ಪನೇತ್ಥ ತಬ್ಯ, ತಾಯ, ತೇಯ್ಯಪಯೋಗಾ – ನ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇ ಅದ್ಧಿಕೇ ತಿಟ್ಠಮಾನೇ, ಗನ್ತಬ್ಯಮಾಹು ದ್ವಿಪದಿನ್ದ ಸೇಟ್ಠ [ಜಾ. ೧.೧೦.೧೩ (ಗನ್ತಬ್ಬ)]. ಭೂತಗಾಮಪಾತಬ್ಯತಾ, ಕಾಮೇಸು ಪಾತಬ್ಯತಾ [ಪಾಚಿ. ೯೦], ಅಲಜ್ಜಿತಾಯೇ ಲಜ್ಜನ್ತಿ [ಧ. ಪ. ೩೧೬], ಲಜ್ಜಿತಾಯೇ ನ ಲಜ್ಜರೇ. ಘಾತೇತಾಯಂ ವಾ ಘಾತೇತುಂ, ಪಬ್ಬಾಜೇತಾಯಂ ವಾ ಪಬ್ಬಾಜೇತುಂ [ಮ. ನಿ. ೧.೩೫೭], ಞಾತೇಯ್ಯಂ, ದಿಟ್ಠೇಯ್ಯಂ, ಪತ್ತೇಯ್ಯಂ, ವಿದ್ಧೇಯ್ಯಂ ಮಂ ಅಮಞ್ಞಥ [ಜಾ. ೨.೨೨.೨೯೭].

ತ,ತಿ, ತು, ತವನ್ತು, ತಾವೀ, ತ್ವಾ, ತ್ವಾನ, ತುನ, ತುಂ, ತವೇ, ತಾಯೇ, ತುಯೇ, ತಬ್ಬ. ಇಮೇ ತಕಾರಪಚ್ಚಯಾ ನಾಮ.

ಕರ, ಖನು, ಗಾ, ಗಮು, ಜನ, ಠಾ, ತನು, ಥರ, ಧಾ, ಧರ, ನಮು, ಪಾ, ಫರ, ಭರ, ಮನ, ಮರ, ರಮು, ಸರ, ಹರ, ಹನ.

೭೨೩. ಗಮಾದಿರಾನಂ ಲೋಪೋನ್ತಸ್ಸ [ಕ. ೫೮೬-೭; ರೂ. ೬೦೦, ೬೩೨; ನೀ. ೧೧೯೦, ೧೧೯೧].

ಗಮಾದೀನಂ ಮಕಾರ, ನಕಾರನ್ತಾನಂ ರಕಾರನ್ತಾನಞ್ಚ ಧಾತೂನಂ ಅನ್ತಸ್ಸ ಲೋಪೋ ಹೋತಿ ಕಾನುಬನ್ಧೇ ತಪಚ್ಚಯೇ ಪರೇ ತ್ವಾದಿವಜ್ಜಿತೇ.

ಕರ-ಕರಣೇ, ಕರೀಯಿತ್ಥಾತಿ ಕತೋ-ವಿಹಾರೋ, ಕತಾಗೂಹಾ, ಕತಂ-ಗೇಹಂ, ಸಕ್ಕರೀಯಿತ್ಥಾತಿ ಸಕ್ಕತೋ, ಮಹಾವುತ್ತಿನಾ ಸನ್ತಸ್ಸ ಸೋ.

‘ಕರೋತಿಸ್ಸ ಖೋ’ತಿ ಪಾದಿತೋ ಕರಸ್ಸ ಕಸ್ಸ ಖೋ, ಸಙ್ಖರೀಯಿತ್ಥಾತಿ ಸಙ್ಖತೋ, ಅಭಿಸಙ್ಖತೋ, ವಿಸಙ್ಖರಿತ್ಥ ವಿಕಿರೀಯಿತ್ಥಾತಿ ವಿಸಙ್ಖತೋ, ಉಪಕರೀಯಿತ್ಥ ಸಜ್ಜೀಯಿತ್ಥಾತಿ ಉಪಕ್ಖಟೋ, ‘ತಥನರಾನಂ ಟಠಣಲಾ’ತಿ ತಸ್ಸ ಟೋ. ಏವಂ ದುಕ್ಕಟಂ.

ಪರಿತೋ ಕರೀಯಿತ್ಥಾತಿ ಪರಿಕ್ಖತೋ, ಪುರತೋ ಕರೀಯಿತ್ಥಾತಿ ಪುರಕ್ಖತೋ, ಪುರೇಕ್ಖತೋ ವಾ, ಮಹಾವುತ್ತಿನಾ ಪುರಸ್ಸ ಏತ್ತಂ.

ಖನು-ಅವದಾರಣೇ, ಖಞ್ಞಿತ್ಥಾತಿ ಖತೋ-ಆವಾಟೋ.

ಗಾ-ಸದ್ದೇ.

೭೨೪. ಗಾಪಾನಮೀ [ಕ. ೫೮೮; ರೂ. ೬೨೦; ನೀ. ೧೧೯೨].

ಗಾ, ಪಾನಂ ಅನ್ತೋ ಈಕಾರೋ ಹೋತಿ ಕಾನುಬನ್ಧೇ ತಪಚ್ಚಯೇ ಪರೇ ತ್ವಾದಿವಜ್ಜಿತೇ.

ಗಾಯಿತ್ಥಾತಿ ಗೀತಂ, ಸಮೋಧಾನೇತ್ವಾ ಗಾಯಿತ್ಥಾತಿ ಸಙ್ಗೀತೋಪರಿಯತ್ತಿಧಮ್ಮೋ.

ಗಮು-ಗತಿಮ್ಹಿ ಅಗಚ್ಛೀತಿ ಗತೋ, ಅಗಚ್ಛೀಯಿತ್ಥಾತಿ ವಾ ಗತೋ. ಏವಂ ಆಗತೋ, ಉಗ್ಗತೋ, ದುಗ್ಗತೋ, ನಿಗ್ಗತೋ, ವಿಗತೋ, ಸುಗತೋ, ಸಙ್ಗತೋ, ಅನುಗತೋ, ಅಪಗತೋ, ಅವಗತೋ, ಉಪಗತೋ, ಅಧಿಗತೋ.

ಜನ-ಜಾತಿಯಂ.

೭೨೫. ಜನಿಸ್ಸಾ [ಕ. ೫೮೫; ರೂ. ೬೧೯; ನೀ. ೧೧೮೯].

ಜನಿಸ್ಸ ನಸ್ಸ ಆ ಹೋತಿ ಕಾನುಬನ್ಧೇ ತಪಚ್ಚಯೇ ಪರೇ ತ್ವಾದಿವಜ್ಜಿತೇ.

ಅಜಾಯಿತ್ಥಾತಿ ಜಾತೋ, ದುಜ್ಜಾತೋ, ಸುಜಾತೋ, ಸಞ್ಜಾತೋ, ಅನುಜಾತೋ, ಅವಜಾತೋ, ಅತಿಜಾತೋ.

ಸುತ್ತವಿಭತ್ತೇನ ಅಞ್ಞಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ವಣ್ಣೇ ಪರೇ ನಸ್ಸ ಆ ಹೋತಿ, ಪುತ್ತಂ ವಿಜಾಯಿತ್ವಾ, ವಿಜಾಯಿತುಂ, ವಿಜಾಯನಂ, ವಿಜಾಯನ್ತೀ-ಇತ್ಥೀ, ವಿಜಾಯಮಾನಾ, ಪುತ್ತಂ ಜನೇತೀತಿ ಜಾಯಾ ಇಚ್ಚಾದಿ, ಸಬ್ಬತ್ಥ ಮಹಾವುತ್ತಿನಾ ಸರೇ ಪರೇ ಯಾಗಮೋ, ಮಹಾವುತ್ತಿನಾ ವಾ ಸಬ್ಬತ್ಥ ನಸ್ಸ ಯಾದೇಸೋ ಆದಿದೀಘೋ ಚ.

ಠಾ-ಗತಿನಿವತ್ತಿಯಂ.

೭೨೬. ಠಾಸ್ಸಿ [ಕ. ೫೮೮; ರೂ. ೬೨೦; ನೀ. ೧೧೯೨].

ಠಾಸ್ಸ ಇ ಹೋತಿ ಕಾನುಬನ್ಧೇ ತಕಾರೇ ತ್ವಾದಿವಜ್ಜಿತೇ.

ಅಟ್ಠಾಸೀತಿ ಠಿತೋ, ಉಟ್ಠಿತೋ, ನಿಟ್ಠಿತೋ, ಸಣ್ಠಿತೋ, ಅಧಿಟ್ಠಿತೋ.

ತನು-ವಿತ್ಥಾರೇ, ಆತಞ್ಞಿತ್ಥಾತಿ ಆತತಂ, ವಿತತಂ, ಆತತವಿತತಂ, ತೂರಿಯಭೇದೋ.

ಥರ-ಸನ್ಥರಣೇ, ಸನ್ಥರೀಯಿತ್ಥಾತಿ ಸನ್ಥತೋ, ವಿತ್ಥತೋ.

ಧಾ-ಧಾರಣೇ.

೭೨೭. ಧಾಸ್ಸ ಹಿ [ಕ. ೫೧೭; ರೂ. ೪೮೮; ನೀ. ೧೧೦೫].

ಧಾಧಾತುಸ್ಸ ಧಸ್ಸ ಹಿ ಹೋತಿ ಕಾನುಬನ್ಧೇ ತಕಾರೇ ತ್ವಾದಿವಜ್ಜಿತೇ.

ಆಧೀಯಿತ್ಥಾತಿ ಆಹಿತೋ, ಆಗ್ಯಾಹಿತೋ, ವಿಧೀಯಿತ್ಥಾತಿ ವಿಹಿತೋ, ನಿಧೀಯಿತ್ಥಾತಿ ನಿಹಿತೋ, ಸನ್ಧೀಯಿತ್ಥಾತಿ ಸಂಹಿತೋ, ಓಧೀಯಿತ್ಥಾತಿ ಓಹಿತೋ, ಅಭಿಧೀಯಿತ್ಥಾತಿ ಅಭಿಹಿತೋ, ಪಿಧೀಯಿತ್ಥಾತಿ ಪಿಹಿತೋ, ಅಪಿಹಿತೋ. ದ್ವಿತ್ತೇ ಪುಬ್ಬಸ್ಸ ತತಿಯತ್ತಂ, ‘ಧಾಸ್ಸ ಹೋ’ತಿ ಸುತ್ತೇನ ಪರಸ್ಸ ಹತ್ತಂ, ಆದಹಿತೋ, ವಿದಹಿತೋ, ನಿದಹಿತೋ, ಸಂದಹಿತೋ, ಸದ್ದಹಿತೋ ವಾ, ಸನ್ನಿದಹಿತೋ, ಓದಹಿತೋ, ಪಿದಹಿತೋ, ಅಪಿದಹಿತೋ, ಪರಿದಹಿತೋ.

ಧರ-ಧಾರಣೇ, ಉದ್ಧರೀಯಿತ್ಥಾತಿ ಉದ್ಧಟೋ, ಸಮುದ್ಧಟೋ, ನಿದ್ಧಟೋ, ತಸ್ಸ ಟತ್ತಂ.

ನಮು-ನಮನೇ, ನಮಿತ್ಥಾತಿ ನತೋ, ಉನ್ನತೋ, ಸಮುನ್ನತೋ, ಓನತೋ, ಅವನತೋ.

ಪಾ-ಪಾನೇ, ‘ಗಾಪಾನಮೀ’ತಿ ಈತ್ತಂ, ಪೀಯಿತ್ಥಾತಿ ಪೀತಂ.

ಫರ-ಫರಣೇ, ಫರಿತ್ಥ, ಫರೀಯಿತ್ಥಾತಿ ವಾ ಫುಟೋ, ವಿಪ್ಫುಟೋ, ಸಮ್ಫುಟೋ, ಓಫುಟೋ, ಮಹಾವುತ್ತಿನಾ ಫಸ್ಸ ಉತ್ತಂ, ತಸ್ಸ ಟತ್ತಂ.

ಭರ-ಧಾರಣೇ, ಭರೀಯಿತ್ಥಾತಿ ಭತೋ, ಆಭತೋ, ಆಭಟೋ ವಾ. ಉದಕಾತಲಮುಬ್ಭತೋ, ಉಬ್ಭತಂ ಸಙ್ಘೇನ ಕಥಿನಂ [ಮಹಾವ. ೩೧೭], ಸಮ್ಭತಂ ಧನಂ.

ಮನ-ಞಾಣೇ, ಮತೋ, ಮಹಾಜನೇನ ಸಮ್ಮತೋತಿ ಮಹಾಸಮ್ಮತೋ, ಸಮ್ಮತಾ ಸೀಮಾ [ಮಹಾವ. ೧೩೯], ಅನುಮತೋ, ಅಭಿಮತೋ.

ಮರ-ಪಾಣಚಾಗೇ, ಮರಿತ್ಥಾತಿ ಮತೋ, ಕಾಲಙ್ಕತೋ.

ರಮು-ಕೀಳಾಯಂ, ರಮಿತ್ಥಾತಿ ರತೋ, ಅಭಿರತೋ.

ರಮು-ಉಪರಮೇ, ವಿರತೋ, ಪಟಿವಿರತೋ, ಉಪರತೋ.

ಸರ-ಗತಿ, ಚಿನ್ತಾಸು, ಬಹುಲಾಧಿಕಾರಾ ಕಾಲತ್ತಯೇಪಿ ತಪಚ್ಚಯೋ, ಸರತಿ, ಅಸರಿ, ಸರಿಸ್ಸತೀತಿ ಸತೋ, ಅನುಸ್ಸತೋ, ಪತಿಸ್ಸತೋ.

ಹರ-ಹರಣೇ, ಹರೀಯಿತ್ಥಾತಿ ಹತೋ, ಆಹತೋ, ನಿಹತೋ.

ತಸ್ಸ ಟತ್ತೇ-ಆಹಟೋ, ನಿಹಟೋ, ಉದಾಹಟೋ, ಸಮುದಾಹಟೋ, ಅವಹಟೋ.

ಹನ-ಹಿಂಸಾಯಂ, ಹಞ್ಞಿತ್ಥಾತಿ ಹತೋ, ವಿಹತೋ, ಸಮೂಹತೋ ಅವಿಪ್ಪವಾಸೋ [ಮಹಾವ. ೧೪೫], ಸಮೂಹತಾ ಸೀಮಾ [ಮಹಾವ. ೧೪೬].

ತಿಪಚ್ಚಯಮ್ಹಿ ಬಹುಲಾಧಿಕಾರಾ ಅಕಾನುಬನ್ಧೇಪಿ ಅನ್ತಲೋಪೋ. ಪಠಮಂ ಕರೀಯತೀತಿ ಪಕತಿ, ಆಕಾರೋ ಆಕತಿ, ವಿಕಾರೋ ವಿಕತಿ, ಗಾಯನಂ ಗೀತಿ, ಉಗ್ಗೀತಿ, ಸಙ್ಗೀತಿ, ಅನುಗಾಯನಂ ಅನುಗೀತಿ, ಗಮನಂ ಗತಿ, ಗನ್ತಬ್ಬಾತಿ ವಾ ಗತಿ, ಗಚ್ಛನ್ತಿ ಏತ್ಥಾತಿ ವಾ ಗತಿ, ಆಗಮನಂ ಆಗತಿ, ಸುಗತಿ, ದುಗ್ಗತಿ, ಸಮಾಗಮನಂ ಸಙ್ಗತಿ, ಜನನಂ ಜಾತಿ, ಜಾಯನ್ತಿ ಏತಾಯ, ಏತ್ಥಾತಿ ವಾ ಜಾತಿ, ಠಾನಂ ಠಿತಿ, ಸಣ್ಠಿತಿ, ಅವಟ್ಠಿತಿ, ಪುನಪ್ಪುನಂ ತನನಂ ಸನ್ತತಿ, ಧಾರೇನ್ತಿ ಏತಾಯಾತಿ ಧೀತಿ, ಮಹಾವುತ್ತಿನಾ ಈತ್ತಂ.

ನಮನಂ ನತಿ, ಉನ್ನತಿ, ಸಮುನ್ನತಿ, ಓನತಿ, ಅವನತಿ, ಭರಿತಬ್ಬಾತಿ ಭತಿ, ಮನತಿ ಜಾನಾತಿ ಏತಾಯಾತಿ ಮತಿ, ವಿವಿಧಾ ಮತಿ ವಿಮತಿ, ರಮಣಂ ರತಿ, ಆರಮಣಂ ಆರತಿ, ವಿರಮಣಂ ವಿರತಿ, ಅಭಿರಮಣಂ ಅಭಿರತಿ, ಪಟಿವಿರಮಣಂ ಪತಿವಿರತಿ, ಸರಣಂ ಸತಿ, ಸರನ್ತಿ ಏತಾಯಾತಿ ವಾ ಸತಿ, ಅನುಸ್ಸತಿ, ಪಟಿಸ್ಸತಿ, ಉಪಹನನಂ ಉಪಹತಿ.

ತವನ್ತುಪಚ್ಚಯಮ್ಹಿ-ಅಕಾಸೀತಿ ಕತವಾ, ಅಹನೀತಿ ಹತವಾ.

ತಾವೀಪಚ್ಚಯಮ್ಹಿ-ಕತಾವೀ, ಹತಾವೀ.

ತ್ವಾದೀಸು –

೭೨೮. ತುಂತುನತಬ್ಬೇಸು ವಾ.

ಕರಧಾತುಸ್ಸ ರ-ಕಾರಸ್ಸ ಆ ಹೋತಿ ವಾ ತುಂ, ತುನ, ತಬ್ಬೇಸು. ತುನಸದ್ದೇನ ತ್ವಾನ, ತ್ವಾಪಿ ಸಙ್ಗಯ್ಹನ್ತಿ.

೭೨೯. ಕರಸ್ಸಾ ತವೇ.

ಕರಸ್ಸ ರ-ಕಾರಸ್ಸ ಆ ಹೋತಿ ತವೇಪಚ್ಚಯಮ್ಹಿ.

ಕಾತುಂ, ಕಾತವೇ, ಕಾತುನ, ಕಾತಬ್ಬಂ.

ಯಥಾ ಕರಸ್ಸ, ತಥಾ ಮಹಾವುತ್ತಿನಾ ಹರಸ್ಸ ರೂಪಂ ಸಿಜ್ಝತಿ, ಹಾಥುಂ, ಹಾತವೇ, ಹಾತುನ. ತೇಸಂ ತುಣ್ಡೇನ ಹಾತೂನ, ಮುಞ್ಚೇ ಪುಬ್ಬಕತಂ ಇಣಂ [ಜಾ. ೧.೧೪.೧೦].

ತ್ವಾಮ್ಹಿ ಆಸ್ಸ ಇತ್ತಂ, ಆಹಿತ್ವಾ, ಸೋಣ್ಡಾಯುದಕಮಾಹಿತ್ವಾ [ಜಾ. ೧.೧೦.೯ (…ಹತ್ವಾ)].

ಇತಿ ವಿಸಂಯೋಗರೂಪರಾಸಿ.

ಸದಿಸಸಂಯೋಗರೂಪರಾಸಿ

ಅಥ ಸದಿಸಸಂಯೋಗರೂಪರಾಸಿ ವುಚ್ಚತೇ.

ತುಪಚ್ಚಯಮ್ಹಿ –

೭೩೦. ಪರರೂಪಮಯಕಾರೇ ಬ್ಯಞ್ಜನೇ.

ಯಕಾರವಜ್ಜಿತೇ ಬ್ಯಞ್ಜನಪಚ್ಚಯೇ ಪರೇ ಸಬ್ಬಧಾತೂನಂ ಅನ್ತಬ್ಯಞ್ಜನೋ ಪರರೂಪಂ ಆಪಜ್ಜತೇ.

ಕರೋತೀತಿ ಕತ್ತಾ, ಕಾತುಂ ಅರಹತಿ, ಕಾತುಂ ಸಕ್ಕೋತಿ, ಕರಣಸೀಲೋ, ಕರಣಧಮ್ಮೋ, ಸಕ್ಕಚ್ಚಂ ವಾ ಕರೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಭರತೀತಿ ಭತ್ತಾ, ಹರತೀತಿ ಹತ್ತಾ.

ತ್ವಾದೀಸು ರ-ಕಾರಸ್ಸ ಆತ್ತಂ, ಸಂಯೋಗೇ ಪರೇ ರಸ್ಸತ್ತಞ್ಚ, ಕತ್ವಾ, ಕತ್ವಾನ.

ಪರರೂಪತ್ತಂ, ಕತ್ತುನ, ಕತ್ತುಂ, ಕತ್ತಬ್ಬಂ, ಭರಣಂ ಭತ್ತುಂ, ಭತ್ತವೇ, ಹರಣಂ ಹತ್ತುಂ, ಅಭಿಹತ್ತುಂ, ಹತ್ತವೇ.

ಆಪ, ಣಾಪ, ಖಿಪ, ಗುಪ, ಚಜ, ಞಪ, ಞಾಪ, ತಪ, ದೀಪ, ಧೂಪ, ಪದ, ಭಜ, ಭುಜ, ಮದ, ಮಿದ, ಯುಜ, ರಿಚ, ರನ್ಜ, ಲಿಪ, ಲುಪ, ವಚ, ವತು, ವದ, ವಪ, ವಿಚ, ಸನ್ಜ, ಸಿಚ, ಸಮ್ಭು, ಸೂಚ, ಸೂದ, ಸುಪ.

ಧಾತ್ವನ್ತಬ್ಯಞ್ಜನಸ್ಸ ಪರರೂಪತ್ತಂ, ತಪಚ್ಚಯಮ್ಹಿ ವಿಪುಬ್ಬೋ ಆಪಬ್ಯಾಪನೇ, ಬ್ಯಾಪಯತಿ ಖಿಪ್ಪಂ ಞಾಣಬ್ಯಾಪನೇನ ಬ್ಯಾಪಿತುಂ ಸಕ್ಕೋತೀತಿ ಬ್ಯತ್ತೋ, ವಿಯತ್ತೋ.

ಪರಿಪುಬ್ಬೋ ಪರಿಯಾಪುಣನೇ ಪಹುತ್ತೇ ಚ, ಪರಿಯತ್ತೋ.

ಸಂಪುಬ್ಬೋ ಪರಿಪುಣ್ಣಭಾವೇ, ಸಮಾಪಯಿತ್ಥಾತಿ ಸಮತ್ತೋ, ಪರಿಸಮತ್ತೋ.

ಆಪುಬ್ಬೋ ಣಾಪ-ಪೇಸನೇ, ಆಣಾಪೀಯಿತ್ಥಾತಿ ಆಣತ್ತೋ.

ಖಿಪ-ಖಿಪನೇ, ಖಿಪೀಯಿತ್ಥಾತಿ ಖಿತ್ತೋ-ದಣ್ಡೋ, ಖಿತ್ತಾ-ಮತ್ತಿಕಾ, ಖಿತ್ತಂ-ಲೇಟ್ಟು. ಏವಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ. ಪಕ್ಖಿತ್ತೋ, ಉಕ್ಖಿತ್ತೋ, ನಿಕ್ಖಿತ್ತೋ, ವಿಕ್ಖಿತ್ತೋ, ಓಕ್ಖಿತ್ತೋ, ಸಂಖಿತ್ತೋ.

ಗುಪ-ಗುತ್ತಿಯಂ, ಗೋಪೀಯಿತ್ಥಾತಿ ಗುತ್ತೋ, ಸಂಗುತ್ತೋ.

ಚಜ-ಚಾಗೇ, ಚಜೀಯಿತ್ಥಾತಿ ಚತ್ತೋ.

ಉಪ-ಪಞ್ಞಾಪನೇ, ಪಞ್ಞಪೀಯಿತ್ಥಾತಿ ಪಞ್ಞತ್ತೋ-ವಿನಯೋ, ಪಞ್ಞತ್ತಂಸಿಕ್ಖಾಪದಂ, ಪಞ್ಞತ್ತಂ-ಆಸನಂ.

ಞಾಪ-ಞಾಪನೇ, ವಿಕತಿಧಾತು ನಾಮೇಸಾ ಕಾರಿತನ್ತತ್ತಾ, ಪಞ್ಞಾಪೀಯಿತ್ಥಾತಿ ಪಞ್ಞತ್ತೋ, ಸಞ್ಞಾಪೀಯಿತ್ಥಾತಿ ಸಞ್ಞತ್ತೋ, ವಿಞ್ಞಾಪೀಯಿತ್ಥಾತಿ ವಿಞ್ಞತ್ತೋ.

ತಪ-ಸನ್ತಾಪೇ, ಅತಪ್ಪೀತಿ ತತ್ತೋ, ಸನ್ತತ್ತೋ.

ದೀಪ-ದಿತ್ತಿಯಂ, ಅದೀಪಿತ್ಥಾತಿ ದಿತ್ತೋ, ಪದಿತ್ತೋ, ಆದಿತ್ತೋ.

ಧೂಪ-ಸೋಣ್ಡಿಯೇ, ಧೂಪತಿ, ಅಧೂಪಿ, ಧೂಪಿಸ್ಸತೀತಿ ಧುತ್ತೋ, ಸುರಾಧುತ್ತೋ, ಅಕ್ಖಧುತ್ತೋ [ಸು. ನಿ. ೧೦೬].

ಪದ-ಗತಿಯಂ, ಅಪಜ್ಜೀತಿ ಪತ್ತೋ, ನಿಪತ್ತೋ, ಸಮ್ಪತ್ತೋ.

ಭಜ-ಸಮ್ಭತ್ತಿಯಂ, ಭಜತೀತಿ ಭತ್ತೋ, ಸಮ್ಭತ್ತೋ.

ವಿಪುಬ್ಬೋ ಪುಥಕ್ಕರಣೇ, ವಿಭಜಿತ್ಥಾತಿ ವಿಭತ್ತೋ.

ಭುಜ-ಪಾಲನ, ಬ್ಯವಹರಣೇಸು, ಭುಞ್ಜಿತ್ಥ, ಭುಞ್ಜೀಯಿತ್ಥಾತಿ ವಾ ಭುತ್ತೋ, ಪರಿಭುತ್ತೋ.

ಮದ-ಉಮ್ಮಾದೇ, ಮಜ್ಜಿತ್ಥಾತಿ ಮತ್ತೋ, ಸಮ್ಮತ್ತೋ, ಪಮತ್ತೋ, ಉಮ್ಮತ್ತೋ.

ಮಿದ-ಸಿನೇಹನೇ, ಮಿಜ್ಜತೀತಿ ಮಿತ್ತೋ.

ಯುಜ-ಯೋಗೇ, ಯುಞ್ಜತೀತಿ ಯುತ್ತೋ, ಪಯುತ್ತೋ, ಉಯ್ಯುತ್ತೋ, ನಿಯುತ್ತೋ, ವಿಯುತ್ತೋ, ಸಂಯುತ್ತೋ, ಸಞ್ಞುತ್ತೋ.