ನಮೋ ತಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಅರಹತೋ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ

ಪರಮತ್ಥದೀಪನೀ

ಸಙ್ಗಹ ಮಹಾಟೀಕಾ ಪಾಠ

ಗನ್ಥಾರಬ್ಭಕಥಾ

[ಕ]

ಉದಯಾ ಯಸ್ಸ ಏಕಸ್ಸ, ಸದ್ಧಮ್ಮರಂಸಿ ಜಾಲಿನೋ;

ಪಬುಜ್ಝಿಂಸು ಜನಮ್ಬುಜಾ, ಜಾತಿಕ್ಖೇತ್ತೇ ಮಹಾಸರೇ.

[ಖ]

ವನ್ದಾಮಿ ತಂ ಮಹಾಸೂರಂ, ಮಹಾಮೋಹ ತಮೋನುದಂ;

ಸಞ್ಜಾತಂ ಸೋ ಹದಯೇ ಮಯ್ಹಂ, ತಮೋಖನ್ಧಂ ಪನೂದತಂ.

[ಗ]

ಪೋರಾಣಕೇಹಿ ವಿಞ್ಞೂಹಿ, ವಣ್ಣಿತಾ ವಣ್ಣನಾ ಬಹೂ;

ದಿಸ್ಸನ್ತಿ ಇಧ ಲೋಕಮ್ಹಿ, ಅಭಿಧಮ್ಮತ್ಥಸಙ್ಗಹೇ.

[ಘ]

ನ ತಾಹಿ ತುಟ್ಠಿಂ ವಿನ್ದನ್ತಿ, ಯೇ ಸಾರತ್ಥಾ ಭಿಮಾನಿನೋ;

ತೇ ಮಂ ಸಙ್ಗಮ್ಮ ಯಾಚನ್ತಿ, ಪರಮತ್ಥಸ್ಸ ದೀಪನಂ.

[ಙ]

ಮಹಣ್ಣವೇ ರತನಾನಿ, ಉದ್ಧರಿತ್ವಾ ದಿಪವಾಸಿನಂ;

ಯಥಿಚ್ಛಕಂಪಿ ದಜ್ಜೇಯ್ಯುಂ, ನ ವತ್ತಬ್ಬಾವ ಊನತಾ.

[ಚ]

ತಥೇವೇತ್ಥ ವಿಪುಲತ್ಥಾ, ಅಣ್ಣವೇ ರತನೂಪಮಾ;

ಸತಕ್ಖತ್ತುಂಪಿ ವಣ್ಣೇಯ್ಯುಂ, ಪರಿಯಾದಿನ್ನಾ ನ ಹೇಸ್ಸರೇ.

[ಛ]

ತಸ್ಮಾ ತಾಸು ವಣ್ಣನಾಸು, ಸಾರಮಾದಾಯ ವಣ್ಣನಂ;

ನಾನಾಸಾರತ್ಥ ಸಮ್ಪುಣ್ಣಂ, ಉತ್ತಾನ ಪದಬ್ಯಞ್ಜನಂ.

[ಜ]

ನಾತಿಸಙ್ಖೇಪ ವಿತ್ಥಾರಂ, ಮನ್ದಬುದ್ಧಿಪ್ಪಬೋಧನಂ;

ಕರಿಸ್ಸಂ ತಂ ಪರಮತ್ಥೇಸು, ಸುಣನ್ತು ಪಾಟವತ್ಥಿನೋತಿ.

ಪಥಮಗಾಥಾ-ಪರಮತ್ಥದೀಪನೀ

೧. ಅಭಿಧಮ್ಮತ್ಥಸಙ್ಗಹಂ ಕತ್ತುಕಾಮೋ ಅನುರುದ್ಧತ್ಥೇರೋ ಸಙ್ಗಹಾರಬ್ಭೇ ತಾವ ಸಪ್ಪಯೋಜನೇ ಪಞ್ಚಪಿಣ್ಡತ್ಥೇ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆದಿಗಾಥ ಮಾಹ. ಪಞ್ಚಪಿಣ್ಡತ್ಥಾನಾಮ ರತನತ್ತಯವನ್ದನಾ, ಗನ್ಥಾಭಿಧೇಯ್ಯೋ, ಗನ್ಥಪ್ಪಕಾರೋ, ಗನ್ಥಾಭಿಧಾನಂ, ಗನ್ಥಪ್ಪಯೋಜನಂ. ತತ್ಥ ತೀಸು ರತನೇಸು ನಿಪ್ಪಚ್ಚಕಾರಕರಣಂ ರತನತ್ತಯವನ್ದನಾನಾಮ. ಸಾ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಮತುಲಂ ಸಸದ್ಧಮ್ಮಗಣುತ್ತಮಂ ಅಭಿವಾದಿಯಾತಿ ಏತೇಹಿ ಪದೇಹಿ ದಸ್ಸಿತಾ. ಸಕಲೇನ ಗನ್ಥೇನ ಅಭಿಹಿತಾ ಪಧಾನತ್ಥಭೂತಾ ಚತ್ತಾರೋ ಅಭಿಧಮ್ಮತ್ಥಾ ಗನ್ಥಾಭಿಧೇಯ್ಯೋ. ಸೋ ಅಭಿಧಮ್ಮತ್ಥಸಙ್ಗಹನ್ತಿಪದೇ ಅಭಿಧಮ್ಮತ್ಥ ಸದ್ದೇನ ದಸ್ಸಿತೋ.

[೧] ವಿಭಾವನಿಯಂ ಪನ

ಸಙ್ಗಹಿತಭಾವೋಪಿ ಅಭಿಧೇಯ್ಯೋಯೇವಾತಿ ಕತ್ವಾ ಅಭಿಧೇಯ್ಯೋ ಅಭಿಧಮ್ಮತ್ಥಸಙ್ಗಹಪದೇನ ದಸ್ಸಿತೋತಿವುತ್ತಂ. ತಂ ನ ಸುನ್ದರಂ.

ನ ಹಿ ಸೋ ಅಪ್ಪಧಾನತ್ಥಭೂತೋ ಸಙ್ಗಹಿತಭಾವೋ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪಿಣ್ಡತ್ಥದಸ್ಸನೇ ಅಭಿಧೇಯ್ಯೋ ನಾಮ ಭವಿತುಂ ಯುತ್ತೋತಿ. ಇತೋ ಪಟ್ಠಾಯಚ ಟೀಕಾಯನ್ತಿ ವುತ್ತೇ ಇಮಸ್ಸ ಸಙ್ಗಹಸ್ಸ ದ್ವೀಸು ಸೀಹಳಟೀಕಾಸು ಪಥಮಾಟೀಕಾ ದಟ್ಠಬ್ಬಾ. ವಿಭಾವನಿಯನ್ತಿ ವುತ್ತೇ ಏತರಹಿ ಪಾಕಟಾ ದುತೀಯಾ. ಟೀಕಾಸೂತಿ ವುತ್ತೇ ದ್ವೇಪಿ. ಮಹಾಟೀಕಾಯನ್ತಿ ವುತ್ತೇ ವಿಸುದ್ಧಿಮಗ್ಗೇ ಮಹಾಟೀಕಾ ದಟ್ಠಬ್ಬಾ. ಯಞ್ಚ ವಚನಂ ವಿಭಾವನಿಯಂಪಿ ಆಗತಂ, ಅಞ್ಞತ್ಥಾಪಿ ಆಗತಂ, ತಂಪಿ ಇಧ ವಿಭಾವನಿಯಂತ್ವೇವ ವುಚ್ಚತಿ ಆಸನ್ನತ್ತಾತಿ. ಸಭಾಗಧಮ್ಮಸಙ್ಗಹವಸೇನ ಗನ್ಥವಿಧಾನಾಕಾರೋ ಗನ್ಥಪ್ಪಕಾರೋ. ಸೋ ಪನ ಸಙ್ಗಹ ಸದ್ದೇನ ದಸ್ಸಿತೋ.

[೨] ವಿಭಾವನಿಯಂ ಪನ

ಅಭಿಧಮ್ಮತ್ಥಸಙ್ಗಹಪದೇನಾತಿ ವುತ್ತಂ. ತಂ ನ ಸುನ್ದರಂ.

ನ ಹಿ ಅಭಿಧಮ್ಮತ್ಥಸದ್ದೋ ಗನ್ಥವಿಧಾನಾಕಾರಂ ದೀಪೇತೀತಿ. ಅತ್ಥಾ ನುಗತಾ ಗನ್ಥಸಮಞ್ಞಾ ವನ್ಥಾಭಿಧಾನಂ. ತಂ ಅಭಿಧಮ್ಮತ್ಥ ಸಙ್ಗಹಪದೇನ ದಸ್ಸಿತಂ. ಸಙ್ಗಹಗನ್ಥೇ ಕತೇ ಸತಿ ತದುಗ್ಗಹಪರಿಪುಚ್ಛಾದಿವಸೇನ ಅನಾಯಾಸತೋ ಲದ್ಧಬ್ಬಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಸರೂಪಾವಬೋಧಾದಿಕಂ ಅನುಪಾದಾಪರಿನಿಬ್ಬಾನನ್ತಂ ಗನ್ಥಸ್ಸ ಫಲಾನುಫಲಂ ಗನ್ಥಪ್ಪಯೋಜನಂ ತಂಪಿ ಅಭಿಧಮ್ಮತ್ಥಸಙ್ಗಹಪದೇನೇವ ಸಾಮತ್ಥಿಯತೋ ದಸ್ಸಿತಂ.

[೩] ವಿಭಾವನಿಯಂ ಪನ

ಸಙ್ಗಹಸದ್ದೇನಾತಿ ವುತ್ತಂ. ತಂ ನ ಸುನ್ದರಂ.

ನ ಹಿ ಅಭಿಧಮ್ಮತ್ಥಸದ್ದೇನ ವಿನಾ ಅನಾಯಾಸತೋ ಸಂಸಿದ್ಧಿಮತ್ತದೀಪಕೇನ ಸಙ್ಗಹಸದ್ದಮತ್ತೇನ ತಾದಿಸೋ ಅನುಪಾದಾಪರಿನಿಬ್ಬಾನನ್ತೋ ಪಯೋ ಜನವಿಸೇಸೋ ಸಕ್ಕಾ ವಿಞ್ಞಾತುಂ, ಅಸದ್ಧಮ್ಮ ಸಙ್ಗಹಾನಂಪಿ ಲೋಕೇ ಸನ್ದಿಸ್ಸನತೋತಿ.

೨. ತತ್ಥ ರತನತ್ತಯವನ್ದನಾ ತಾವ ಅಸಙ್ಖೇಯ್ಯಅಪ್ಪಮೇಯ್ಯಪ್ಪಯೋಜನಾ ಹೋತಿ. ಯಥಾಹ –

ತೇ ತಾದಿಸೇ ಪೂಜಯತೋ, ನಿಬ್ಬುತೇ ಅಕುತೋ ಭಯೇ;

ನ ಸಕ್ಕಾ ಪುಞ್ಞಂ ಸಙ್ಖಾತುಂ, ಯಮೇತ್ಥ ಮಪಿ ಕೇನಚೀತಿ.

ಯ ಮೇತ್ಥಮಪೀತಿಏತ್ಥ ಯೇನಕೇನಚಿ ಅಪಿ ಮನುಸ್ಸೇನವಾ ದೇವೇನವಾ ಬ್ರಹ್ಮುನಾವಾ ಸಙ್ಖಾತುಂ ನ ಸಕ್ಕಾತಿ ಯೋಜನಾ. ಟೀಕಾಕಾರಾಪಿ ತಂ ಪಯೋಜನಂ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಬಹುಧಾ ಪಪಞ್ಚೇನ್ತಿ. ಸಙ್ಗಹಕಾರಾ ಪನ ಅನ್ತರಾಯನೀವಾರಣಮೇವ ವಿಸೇಸತೋ ಪಚ್ಚಾಸೀಸನ್ತಿ. ಸಙ್ಗಹಕಾರಾ ತಿಚ ಬುದ್ಧಘೋಸತ್ಥೇರಾದಯೋ ಅಟ್ಠಕಥಾಚರಿಯಾ ವುಚ್ಚನ್ತಿ.

ನಿಪ್ಪಚ್ಚಕಾರಸ್ಸೇತಸ್ಸ,

ಕತಸ್ಸ ರತನತ್ತಯೇ;

ಆನುಭಾವೇನ ಸೋಸೇತ್ವಾ,

ಅನ್ತರಾಯೇ ಅಸೇಸತೋತಿ ಹಿ ವುತ್ತಂ.

೩. ಕಥಞ್ಚ ರತನತ್ತಯವನ್ದನಾಯ ಅನ್ತರಾಯನೀವಾರಣಂ ಹೋತೀತಿ. ವುಚ್ಚತೇ-ರತನತ್ತಯವನ್ದನಾ ಹಿ ನಾಮ ವನ್ದನಾಕಿರಿಯಾಭಿನಿಪ್ಫಾದಕೋ ಸತ್ತಕ್ಖತ್ತುಂ ಸತ್ತಕ್ಖತ್ತುಂ ಅನೇಕಕೋಟಿಸತಸಹಸ್ಸವಾರೇ ಪವತ್ತಮಾನೋ ಮಹನ್ತೋ ಪುಞ್ಞಾಭಿಸನ್ದೋ ಪುಞ್ಞಪ್ಪವಾಹೋ. ಸೋ ಚ ಅನುತ್ತರೇಸು ಬುದ್ಧಾದೀಸು ಪುಞ್ಞಕ್ಖೇತ್ತೇಸು ಸಂವಡ್ಢಿತತ್ತಾ ಥೇರಸ್ಸ ಚ ಉಳಾರಚ್ಛನ್ದಸದ್ಧಾಬುದ್ಧಿಗುಣೇಹಿ ಪರಿಭಾವಿತತ್ತಾ ಮಹಾಜುತಿಕೋ ಮಹಪ್ಫಲೋ ಮಹಾನಿಸಂಸೋ ಚ ಪುಞ್ಞಾತಿಸಯೋ ಹೋತಿ. ಸೋ ಸಯಂ ಪಯೋಗಸಮ್ಪತ್ತಿಭಾವೇ ಠತ್ವಾ ಬಹಿದ್ಧಾ ವಿಪತ್ತಿಪಚ್ಚಯೇ ಅಪನೇತ್ವಾ ಸಮ್ಪತ್ತಿಪಚ್ಚಯೇ ಉಪನೇತ್ವಾ ಅತಿಪಣೀತಉತುಚಿತ್ತಾಹಾರ ಸಮುಟ್ಠಿತಾನಂ ಸರೀರಟ್ಠಕಧಾತೂನಂ ಉಪಬ್ರೂಹನಂ ಕತ್ವಾ ಪಟಿಸನ್ಧಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಲದ್ಧೋ ಕಾಸಸ್ಸ ಜನಕಕಮ್ಮಸ್ಸ ಅನುಬಲಂ ದೇತಿ. ಅಲದ್ಧೋಕಾಸಸ್ಸ ಚ ಪುಞ್ಞನ್ತರಸ್ಸ ಓಕಾಸಲಾಭಂ ಕರೋತಿ. ಅಥ ಲದ್ಧಾನುಬಲೇನ ಲದ್ಧೋ ಕಾಸೇನ ಚ ತದುಭಯೇನ ಪುಞ್ಞೇನ ನಿಬ್ಬತ್ತಾ ರೂಪಾರೂಪಸನ್ತತಿಯೋ ಥೇರಸನ್ತಾನೇ ಯಮಕಮಹಾನದಿಯೋ ವಿಯ ಬಲವಬಲವನ್ತಿ ಯೋ ಹುತ್ವಾ ಪವತ್ತನ್ತಿ. ತದಾ ತಸ್ಮಿಂ ಇಟ್ಠಫಲಘನಪರಿಪೂರಿತೇ ಥೇರಸನ್ತಾನೇ ಅನಿಟ್ಠಫಲಭೂತಾನಂ ರೋಗಾದಿ ಅನ್ತರಾಯಾನಂ ಉಪ್ಪತ್ತಿಯಾ ಓಕಾಸೋ ನಾಮ ನತ್ಥೀತಿ ಇಟ್ಠಫಲಸನ್ತಾನವಿಬಾಧಕಾನಿ ಅನಿಟ್ಠಫಲಸನ್ತಾನಜನಕಾನಿ ಚ ಅಪುಞ್ಞಕಮ್ಮಾನಿ ದೂರತೋ ಅಪನೀತಾನೇವ ಹೋನ್ತಿ. ನ ಹಿ ಕಮ್ಮಾನಿನಾಮ ಪುಞ್ಞಾನಿ ಅಪುಞ್ಞಾನಿ ಚ ಅತ್ತನೋ ವಿಪಾಕುಪ್ಪತ್ತಿಯಾ ಓಕಾಸೇ ಅಸತಿ ವಿಪಚ್ಚನ್ತೀತಿ. ತತೋ ತಸ್ಮಿಂ ಸನ್ತಾನೇ ಆಯುವಣ್ಣಾ ದಯೋ ಇಟ್ಠಫಲಧಮ್ಮಾ ಯಾವ ಗನ್ಥನಿಟ್ಠಾನಾ ಯಾವ ಆಯುಕಪ್ಪಪರಿಯೋ ಸಾನಾಪಿ ವಾ ವಡ್ಢನಪಕ್ಖೇ ಠತ್ವಾ ಪವತ್ತನ್ತಿ. ಯಥಾಹ –

ಅಭಿ ವಾದನಸೀಲಿಸ್ಸ, ನಿಚ್ಚಂ ವುಡ್ಢಾಪಚಾಯಿನೋ;

ಚತ್ತಾರೋ ಧಮ್ಮಾ ವಡ್ಢನ್ತಿ, ಆಯುವಣ್ಣೋ ಸುಖಂ ಬಲನ್ತಿ.

ಏವಂ ತಾಯ ವನ್ದನಾಯ ಅನ್ತರಾಯನೀವಾರಣಂ ಹೋತೀತಿ. ತಸ್ಮಾ ಸಙ್ಗಹಾರಬ್ಭೇ ರತನತ್ತಯವನ್ದನಾಕರಣಂ ಥೇರಸ್ಸ ಅತ್ತನಾ ಆರಬ್ಭ ಮಾನಸಙ್ಗಹಸ್ಸ ಅನನ್ತರಾಯೇನ ಪರಿಸಮಾಪನುತ್ಥಂ. ನ ಕೇವಲಞ್ಚ ಥೇರಸ್ಸೇವ, ಸೋತೂನಞ್ಚ ಸಙ್ಗಹಂ ಗಣ್ಹನ್ತಾನಂ ಆದಿಮ್ಹಿಯೇವ ರತನತ್ತಯ ವನ್ದನಾ ಸಿದ್ಧಿತೋ ಅನನ್ತರಾಯೇನ ಗಹಣ ಕಿಚ್ಚಸಮ್ಪಜ್ಜನತ್ಥನ್ತಿ.

[೪] ವಿಭಾವನಿಯಂ ಪನ

ಸತ್ತಸು ಜವನೇಸು ಪಥಮಜವನ ವಸೇನೇವ ವನ್ದನಾ ಪಯೋಜನಂ ವಿಭಾವಿತಂ ವಿಯ ದಿಸ್ಸತಿ. ‘‘ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮವೇದನೀಯಭೂತಾ’’ತಿ ಹಿ ತತ್ಥ ವುತ್ತಂ. ತಂ ನ ಸುನ್ದರಂ.

ಉಪತ್ಥಮ್ಭನಕಿಚ್ಚಸ್ಸೇವ ಇಧ ಅಧಿಪ್ಪೇತತ್ತಾ. ತಸ್ಸ ಚ ಸತ್ತಸುಪಿ ಜವನೇಸು ಉಪಲದ್ಧತ್ತಾತಿ. ಯಥಾ ಹಿ ಆಹಾರರೂಪಸ್ಸ ದ್ವೀಸು ಕಿಚ್ಚೇಸು ಓಜಟ್ಠಮಕರೂಪಜನನಕಿಚ್ಚಂ ಪರಿತ್ತಕಂ ಅಪ್ಪಮತ್ತಕಂ ಹೋತಿ. ಚತುಸ್ಸನ್ತ ತಿರೂಪುಪತ್ಥಮ್ಭನಕಿಚ್ಚಮೇವ ಮಹನ್ತಂ ಅಧಿಮತ್ತಂ. ತಥಾಹಿ ಪಟ್ಠಾನೇಪಿ ತದುಪತ್ಥಮ್ಭನಕಿಚ್ಚಮೇವ ಗಹೇತ್ವಾ ಕಬಳೀಕಾರೋ ಆಹಾರೋ ಇಮಸ್ಸ ಕಾಯಸ್ಸ ಆಹಾರಪಚ್ಚಯೇನ ಪಚ್ಚಯೋತಿ ವಿಭಙ್ಗವಾರೋ ವಿಭತ್ತೋ. ಏವಮೇವಂ ಇಧಪಿ ಪಥಮಜವನಸ್ಸ ಅವುನಾವ ವಿಪಾಕಜನನಕಿಚ್ಚಂ ಪರಿತ್ತಕಂ ಅಪ್ಪಮತ್ತಕಂ ಹೋತಿ. ಅಹೇತುಕವಿಪಾಕಮತ್ತಂ ಜನೇತೀತಿ ಅಟ್ಠಕಥಾಸು ವುತ್ತಂ. ಕಮ್ಮನ್ತರುಪತ್ಥಮ್ಭನಕಿಚ್ಚಮೇವ ಮಹನ್ತಂ ಅಧಿಮತ್ತಂ. ತಞ್ಚ ಸತ್ತಸುಪಿ ಜವನೇಸು ಉಪಲಬ್ಭತಿ ಯೇವಾತಿ. ಯಸ್ಮಾ ಪನ ಗನ್ಥಾಭಿಧೇಯ್ಯೇ ಗನ್ಥಪ್ಪಕಾರೇ ಗನ್ಥಪ್ಪಯೋಜನೇ ಚ ಆದಿತೋ ವಿವಿತೇಸತಿ ಸೋತು ಜನಾನಂ ಗನ್ಥಸ್ಸವನೇ ಉಸ್ಸಾಹೋ ಜಾಯತಿ. ತಸ್ಮಾ ತೇಸಂ ಗನ್ಥಾ ಭಿಧೇಯ್ಯಾದೀನಂ ದಸ್ಸನಂ ಗನ್ಥೇ ಉಸ್ಸಾಹಜನನತ್ಥಂ. ಗನ್ಥಾಭಿಧಾನದಸ್ಸನಂ ವೋಹಾರಸುಖತ್ಥನ್ತಿ. ಇದಮೇತ್ಥ ಪಿಣ್ಡತ್ಥದಸ್ಸನಂ.

೪. ಅಯಂ ಪನ ಪದತ್ಥೋ. ಸಮ್ಮಾಚ ಬುಜ್ಝಿ ಸಾಮಞ್ಚ ಬುಜ್ಝೀತಿ ಸಮ್ಮಾ ಸಮ್ಬುದ್ಧೋ. ಏತ್ಥ ಚ ಸಮ್ಮಾಸದ್ದೋ ಅವಿಪರೀತತ್ಥೇ ನಿಪಾತೋ. ಸೋ ಬುಜ್ಝಿತಬ್ಬೇಸು ಞೇಯ್ಯಧಮ್ಮೇಸು ಬುಜ್ಝನಕ್ರಿಯಾಯ ಅಸೇಸಬ್ಯಾವಿಭಾವಂ ದೀಪೇತಿ. ತಥಾಹಿ ಪದೇಸಞಾಣೇ ಠಿತಾ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಾದಯೋ ಅತ್ತನೋ ವಿಸಯೇ ಏವ ಅವಿಪರೀತಂ ಬುಜ್ಝನ್ತಿ. ಅವಿಸಯೇ ಪನ ಅನ್ಧಕಾರೇ ಪವಿಟ್ಠಾವಿಯ ಹೋನ್ತೀತಿ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ವುತ್ತಂ. ವಿಸಯೋ ಚ ತೇಸಂ ಅಪ್ಪಮತ್ತಕೋವ ಸಬ್ಬಞ್ಞುವಿಸಯಂ ಉಪಾದಾಯ ಯಥಾ ಹತ್ಥ ಪುಟೇ ಆಕಾಸೋ ಅಪ್ಪಮತ್ತಕೋವ ಅಜಟಾಕಾಸಂ ಉಪಾದಾಯಾತಿ. ತೇ ಹಿ ಫಸ್ಸಾದೀಸು ಧಮ್ಮೇಸು ಏಕಧಮ್ಮಮ್ಪಿ ಸಬ್ಬಾಕಾರತೋ ಬುಜ್ಝಿತುಂ ನಸಕ್ಕೋನ್ತೀತಿ. ಸಬ್ಬಞ್ಞುಬುದ್ಧಾನಂ ಪನ ಅವಿಸಯೋ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ಯತ್ಥ ತೇ ವಿಪರೀತಂ ಬುಜ್ಝೇಯ್ಯುಂ. ತೇ ಹಿ ಅನಮತಗ್ಗೇ ಸಂಸಾರೇ ಅನನ್ತಾಸು ಚ ಲೋಕಧಾತೂಸು ತಿಯದ್ಧಗತೇ ಅದ್ಧಮುತ್ತಕೇ ಚ ಧಮ್ಮೇ ಹತ್ಥಮಣಿಕೇ ವಿಯ ಸಮಸಮೇ ಕತ್ವಾ ಬುಜ್ಝನ್ತಿ. ಸಬ್ಬೇ ಧಮ್ಮಾ ಸಬ್ಬಾಕಾರೇನ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಞಾಣಮುಖೇ ಆಪಾತ ಮಾಗಚ್ಛನ್ತೀತಿ ಹಿ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ಞಾಣಮುಖೇತಿ ಸಬ್ಬಞ್ಞುಂಮಹಾಭವಙ್ಗಂ ಸನ್ಧಾಯಾಹ. ತತ್ಥ ಹಿ ತೇ ಧಮ್ಮಾ ಬೋಧಿಮಣ್ಡೇ ಸಬ್ಬಂ ಅಭಿಧಮ್ಮಂ ಸಮ್ಮಸನತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ನಿಚ್ಚಕಾಲಂ ಉಪಟ್ಠಹನ್ತೀತಿ. ಸಬ್ಬಞ್ಞುಬುದ್ಧಾ ಪನ ಯತ್ತಕೇ ಧಮ್ಮೇ ವಿಚಾರೇತುಂ ಇಚ್ಛನ್ತಿ. ತತ್ತಕೇ ಧಮ್ಮೇ ಆವಜ್ಜನಾಯ ವಿಸುಂ ಕತ್ವಾ ಆವಜ್ಜಿತ್ವಾ ವಿಚಾರೇನ್ತೀತಿ. ನನು ಧಮ್ಮಾ ಮಹನ್ತಾ ಭವಙ್ಗಂ ಪರಿತ್ತಕನ್ತಿ ನ ಚೋದೇತಬ್ಬಮೇತಂ. ಅರೂಪಧಮ್ಮಾನಞ್ಹಿ ಪರಮುಕ್ಕಂಸಪತ್ತಾನಂ ಏಸ ಆನುಭಾವೋತಿ. ಸಂಸದ್ದೋ ಪನ ಸಾಮನ್ತಿ ಏತಸ್ಸ ಅತ್ಥೇ ಉಪಸಗ್ಗೋ. ಸೋ ಭಗವತೋ ಪಟಿವೇಧಧಮ್ಮೇಸು ಅನಾಚರಿಯಕತಂ ದೀಪೇತಿ. ನ ಮೇ ಆಚರಿಯೋ ಅತ್ಥೀತಿ ಹಿ ವುತ್ತಂ. ನನು ಭಗವತೋ ತತೀಯಚತುತ್ಥಾರುಪ್ಪ ಸಮಾಪತ್ತಿಯೋ ಆಳಾರುದಕಮೂಲಿಕಾತಿ. ಸಚ್ಚಂ. ತಾ ಪನ ಅನಲಙ್ಕರಿತ್ವಾ ಲದ್ಧಮತ್ತಾವ ಹುತ್ವಾ ಛಡ್ಡಿತತ್ತಾ ಪಚ್ಛಾ ಬುಜ್ಝನಕ್ರಿಯಾಯ ಪಾದಕಮತ್ತಾಪಿ ನಹೋನ್ತಿ. ಕುತೋ ಪಟಿವೇಧಧಮ್ಮಾತಿ. ತಸ್ಮಾ ತಾ ಭಗವತೋ ಬುದ್ಧಭಾವೇ ಸಾಚರಿಯಕತಂ ನ ಸಾಧೇನ್ತೀತಿ. ಅಯಮೇತ್ಥ ಪಾಳಿ ಅನುಗತೋ ಅತ್ಥೋ. ಯಥಾಹ –

ತತ್ಥ ಕತಮೋ ಚ ಪುಗ್ಗಲೋ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ. ಇಧೇಕಚ್ಚೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ಪುಬ್ಬೇ ಅನನುಸ್ಸುತೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು ಸಾಮಂ ಸಚ್ಚಾನಿ ಅಭಿಸಮ್ಬುಜ್ಝಿ. ತತ್ಥ ಚ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಂ ಪಾಪುಣಾತಿ. ಬಲೇಸು ಚ ವಸಿಭಾವಂ. ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ಪುಗ್ಗಲೋ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋತಿ.

ತತ್ಥಾತಿ ನಿಮಿತ್ತೇ ಭುಮ್ಮಂ. ಬಲೇಸೂತಿ ದಸಬಲ ಞಾಣೇಸು. ವಸಿಭಾವನ್ತಿ ಇಸ್ಸರಭಾವಂ. ಏತ್ಥಚ ಪುಬ್ಬೇ. ಲ. ಸಾಮನ್ತಿಏತೇನ ಸಂಸದ್ದಸ್ಸ ಅತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ತತ್ಥಾತಿಆದಿನಾ [ಸಮ್ಮಾಸದ್ದಸ್ಸಅತ್ಥನ್ತಿ. ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಪದಂ]

೫. ಇದಾನಿ ಥೇರೋ ಅತ್ತನೋ ವನ್ದನಂ ಸುಟ್ಠುಬಲವಂ ಕರೋನ್ತೋ ಅತುಲನ್ತಿ ಆಹ. ಅನೇಕಗುಣಪದವಿಸಯಾ ಹಿ ವನ್ದನಾ ಸುಟ್ಠುತರಂ ಬಲವತೀ ಹೋತೀತಿ. ನನು ಏಕಗುಣಪದವಿಸಯಾಪಿ ವನ್ದನಾ ಅನ್ತರಾ ಯನೀವಾರಣೇಸಮತ್ಥಾ ಸಿಯಾತಿ ಕಿಂ ದುತೀಯೇನಾತಿ. ನ ನ ಸಮತ್ಥಾ. ವಿಞ್ಞುಜಾತಿಕಾ ಪನ ಸತ್ಥುಗುಣತ್ಥೋಮನೇ ಮತ್ತಕಾರಿನೋ ನಾಮ ನ ಹೋನ್ತಿ. ಥೇರೋ ಚ ತೇಸಂ ಅಞ್ಞತರೋ. ತ್ವಂ ಪನ ಅವಿಞ್ಞುಜಾತಿಕೋ. ತಸ್ಮಾ ಮತ್ತಂ ಕರೋನ್ತೋ ಚೋದೇಸೀತಿ. ಅಪಿಚ. ನ ಕೇವಲಂ ಅನ್ತರಾ ಯನೀವಾರಣಮೇವ ವನ್ದನಾಯ ಇಚ್ಛಿತಬ್ಬಂ ಹೋತಿ. ಅಥಖೋ ಪಞ್ಞಾಪಾಟವಾದಿಅತ್ಥೋಪಿ ಇಚ್ಛಿತಬ್ಬೋಯೇವ. ಸೋಪಿ ಹಿ ಅನಾಯಾಸೇನ ಗನ್ಥ ನಿಟ್ಠಾನಸ್ಸ ಗನ್ಥಪಾರಿಸುದ್ಧಿಯಾ ಚ ಪಚ್ಚಯೋ ಹೋತೀತಿ. ಅನುಸ್ಸತಿಟ್ಠಾನೇಸು ಹಿ ಚಿತ್ತಭಾವನಾ ಚಿತ್ತಸಮಾಧಾನಾವಹಾ ಹೋತಿ. ಚಿತ್ತ ಸಮಾಧಾನೇ ಚ ಸತಿ ಪಞ್ಞಾತಿಕ್ಖಾಸೂರಾ ಹುತ್ವಾ ಪಹತಿ. ಸಮಾಹಿತೋ ಭಿಕ್ಖವೇ ಯಥಾಭೂತಂ ಪಜಾನಾತೀತಿ ಹಿ ವುತ್ತಂ. ತಸ್ಮಾ ತದತ್ಥಾಯಪಿ ಅತ್ತನೋ ವನ್ದನಾ ಸುಟ್ಠು ಬಲವತೀ ಕಾತಬ್ಬಾಯೇವಾತಿ.

[೫] ವಿಭಾವನಿಯಂ ಪನ

‘‘ಯಥಾವುತ್ತವಚನತ್ಥ ಯೋಗೇಪಿ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸದ್ದಸ್ಸ ಭಗವತಿ ಸಮಞ್ಞಾವಸೇನ ಪವತ್ತತ್ತಾ ಅತುಲನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ವಿಸೇ ಸೇತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ತಂ ನ ಸುನ್ದರಂ.

ಮಹನ್ತಞ್ಹಿ ಸತ್ಥುಗುಣಪದಾನಂ ಮಜ್ಝೇ ಏತಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಪದಂ, ಚನ್ದೋ ವಿಯ ತಾರಕಾನಂ ಮಜ್ಝೇ. ತಸ್ಮಾ ತಂ ಸಭಾವನಿರುತ್ತಿಂ ಜಾನನ್ತಾನಂಸನ್ತಿಕೇ ಭಾವತ್ಥಸುಞ್ಞಂ ಸತ್ಥುಸಮಞ್ಞಾಮತ್ತಂ ಭವಿತುಂ ನಾರಹತಿ. ಅಞ್ಞೇಸಂ ಪನ ಪದಸಹಸ್ಸಂ ವುಚ್ಚಮಾನಂಪಿ ಸತ್ಥು ಸಮಞ್ಞಾಮತ್ತಮೇವ ಸಮ್ಪಜ್ಜತೀತಿ. ತುಲಯಿತಬ್ಬೋ ಅಞ್ಞೇನ ಸಹ ಪಮಿತಬ್ಬೋತಿ ತುಲೋ. ನ ತುಲೋ ಅತುಲೋ, ನತ್ಥಿತುಲೋ ಸದಿಸೋ ಏತಸ್ಸಾತಿ ವಾ ಅತುಲೋ. ಭಗವಾ. ನ ಹಿ ಅತ್ಥಿ ಭಗವತೋ ಅತ್ತನಾ ಸದಿಸೋ ಕೋಚಿ ಲೋಕಸ್ಮಿನ್ತಿ. ಯಥಾಹ –

ನ ಮೇ ಆಚರಿಯೋ ಅತ್ಥಿ, ಸದಿಸೋ ಮೇ ನ ವಿಜ್ಜತಿ;

ಸದೇವಕಸ್ಮಿಂ ಲೋಕಸ್ಮಿಂ, ನತ್ಥಿ ಮೇ ಪಟಿಪುಗ್ಗಲೋತಿ.

ಅನಚ್ಛರಿಯಞ್ಚೇತಂ, ಯಂ ಬುದ್ಧಭೂತಸ್ಸ ಅತುಲತ್ತಂ. ಸಮ್ಪತಿಜಾತಸ್ಸಪಿ ಪನಸ್ಸ ಅತುಲತಾ ಪಞ್ಞಾಯತಿ. ತದಾ ಹಿ ಮಹಾಪುರಿಸೋ ಸಮ್ಪತಿಜಾತೋವ ಸಮಾನೋ ಪುರತ್ಥಿಮದಿಸಾಭಿಮುಖೋ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ತಸ್ಮಿಂ ದಿಸಾ ಭಾಗೇ ಅನನ್ತಾನಿ ಚಕ್ಕವಾಳಾನಿ ಏಕಙ್ಗಣಾನಿ ಅಹೇಸುಂ. ತೇಸು ಠಿತಾ ದೇವಬ್ರಹ್ಮಾನೋ ಮಹಾಪುರಿಸ ಇಧ ತುಮ್ಹೇಹಿ ಸದಿಸೋ ನತ್ಥಿ. ಕುತೋ ಉತ್ತರಿತರೋತಿ ಪರಮಾಯ ಪುಜಾಯ ಪೂಜೇಸುಂ. ಏವಂ ಸೇಸದಿಸಾಸುಪಿ. ತದಾ ಮಹಾಪುರಿಸೋ ಅತ್ತನೋ ಸಬ್ಬಲೋಕಗ್ಗಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ಅಗ್ಗೋಹಮಸ್ಮಿ ಲೋಕಸ್ಸ, ಸೇಟ್ಠೋಹಮಸ್ಮಿಲೋಕಸ್ಸ, ಜೇಟ್ಠೋಹಮಸ್ಮಿಲೋಕಸ್ಸ ಅಯಮನ್ತಿ ಮಾಜಾತಿ, ನತ್ಥಿ ದಾನಿ ಪುನಬ್ಭವೋತಿ ಏವಂ ಅಛಮ್ಭಿವಾಚಂ ನಿಚ್ಛಾರೇಸೀತಿ. ಇದಂಪಿ ಅನಚ್ಛರಿಯಂ, ಯಂ ಪಚ್ಛಿಮಭವಂ ಪತ್ತಸ್ಸ ಅತುಲತ್ತಂ. ಯದಾ ಪನ ಸೋ ಸುಮೇಧಭೂತೋ ದೀಪಙ್ಕರಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ನಿಯತಬ್ಯಾಕರಣಂ ಗಣ್ಹಿ. ತದಾಪಿ ಥಪೇತ್ವಾ ದೀಪಙ್ಕರಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಂ ಪಾರಮಿತಾಗುಣೇಹಿ ತೇನ ಸದಿಸೋ ಕೋಚಿ ನತ್ಥೇವ. ನತ್ಥಿಭಾವೋಚಸ್ಸ ತದಾ ಪವತ್ತೇ ಹಿ ದಸಸಹಸ್ಸಿಲೋಕಧಾತುಕಮ್ಪನಾದೀಹಿ ಅಸಾಧಾರಣಪಾಟಿಹಾರಿಯೇಹಿ ದೀಪೇತಬ್ಬೋ. ತಾನಿ ಹಿ ಪಚ್ಚೇಕಬೋಧಿಸತ್ತಾನಂ ಸತಸಹಸ್ಸಂಪಿ ಪವತ್ತೇತುಂ ನ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸತಿಯೇವ. ಕುತೋ ಸಾವಕಬೋಧಿ ಸತ್ತಾನನ್ತಿ. ತೇನೇವ ಹಿ ತದಾ ಪವತ್ತಿಪಾರಮಿಪವಿಚಯಞ್ಞಾಣಂ ಅತ್ತನೋ ವಿಸಯೇ ಸಬ್ಬಞ್ಞುಥಞ್ಞಾಣಗತಿಕನ್ತಿ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ವುತ್ತಂ. ಸಾವಕಬೋಧಿಸತ್ತಾಪಿ ಹಿ ಯತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಅತ್ತನೋ ಬೋಧಿಯಾ ಅನುರೂಪೇ ಸಮ್ಭಾರಧಮ್ಮೇ ಸಯಮೇವ ಜಾನಿತುಂ ಸಕ್ಕೋನ್ತಿ. ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಅನಿವತ್ತಿಧಮ್ಮಾ ಹುತ್ವಾ ವತ್ತಾನುಸಾರಿಮಹಾಪುಥುಜ್ಜನಭಾವಂ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಬೋಧಿಸತ್ತಭೂಮಿಂ ಓಕ್ಕನ್ತಾ ಹೋನ್ತಿ. ಏಕೇನ ಪರಿಯಾಯೇನ ನಿಯತಾ ಸಮ್ಬೋಧಿಪರಾಯನಾ ಚ ನಾಮ ಹೋನ್ತಿ. ತದಾ ಏವ ಬುದ್ಧಾನಂ ಸಮ್ಮುಖಿಭಾವೇ ಸತಿ ನಿಯತಬ್ಯಾಕರಣಂ ಲಭನ್ತಿ. ಸಬ್ಬಞ್ಞು ಬೋಧಿಸತ್ತ ಪಚ್ಚೇಕಬೋಧಿಸತ್ತೇಸು ವತ್ತಬ್ಬಮೇವ ನತ್ಥೀತಿ.

[೬] ವಿಭಾವನಿಯಂ ಪನ

ಸಮಿತತ್ಥೇ ಯ್ಯಕಾರಸ್ಸ ಅಕಾರಸ್ಸ ವಾ ವಸೇನ ಏತಂ ಸಿದ್ಧನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ತಂ ನ ಸುನ್ದರಂ.

ನ ಹಿ ತುಲಸದ್ದೋ ಧಾತುಸಿದ್ಧೋ ಕಮ್ಮಸಾಧನೋ ಚ ಭವಿತುಂ ನ ಯುತ್ತೋ. ತುಲಯಿತುಂ ಅಸಕ್ಕುಣೇಯ್ಯೋತಿ ಅತುಲೋ. ಅಪ್ಪಮೇ ಯ್ಯೋತಿ ಹಿ ಟೀಕಾಯಂ ವುತ್ತಂ. ಏತೇನ ತುಲಸದ್ದೋ ಕಮ್ಮಸಾಧನೋತಿ ದಿಪೇತಿ. ಏವಞ್ಚ ಸತಿ ಕಮ್ಮಸಾಧನೇನೇವ ತದತ್ಥಸಿದ್ಧಿತೋ ಕಿಂ ತತೋ ಸಮಿತತ್ಥೇ ಯ್ಯಕಾರಸ್ಸಅಕಾರಸ್ಸ ವಾ ಚಿನ್ತಾಯಾತಿ. ವತ್ತಿಚ್ಛಾನುಗತೋ ಸದ್ದಪ್ಪಯೋಗೋತಿ ಕತ್ವಾ ಏತಂ ವುತ್ತನ್ತಿ ಚೇ. ನ. ಯಥಾ ಸುತಂ ಯುತ್ತಂ ವಜ್ಜೇತ್ವಾ ಅಸ್ಸುತಸ್ಸ ಪರಿಕಪ್ಪನಾಯ ಪಯೋ ಜನಾಭಾವತೋತಿ. [ಅತುಲ ಪದಂ]

೬. ಇಮೇಹಿ ಪನ ದ್ವೀಹಿ ಪದೇಹಿ ಸತ್ಥು ತಿಸ್ಸೋ ಸಮ್ಪದಾ ವಿಭಾ ವಿತಾ ಹೋನ್ತಿ. ಹೇತುಸಮ್ಪದಾ ಫಲಸಮ್ಪದಾ ಸತ್ತುಪಕಾರಸಮ್ಪದಾಚಾತಿ. ತತ್ಥ ಸತ್ಥು ಮಹಾಕರುಣಾ ಸಮಙ್ಗಿತಾ ಬೋಧಿಸಮ್ಭಾರಸಮ್ಭರಣಞ್ಚ ಹೇತುಸಮ್ಪದಾನಾಮ. ಬೋಧಿಮಣ್ಡೇ ಪವತ್ತಿತಾ ಚತುವೀಸತಿ ಕೋಟಿಸಭಸಹಸ್ಸಸಙ್ಖಾ ಮಹಾವಜಿರಞ್ಞಾಣಸಙ್ಖಾತಾ ಸಬ್ಬಞ್ಞುಮಹಾ ವಿಪಸ್ಸನಾಪಿ ಏತ್ಥೇವ ಸಙ್ಗಹಿತಾ. ಸಾ ಹಿ ಮಹಾಬೋಧಿಯಾ ಪದಟ್ಠಾನ ಭೂತಾತಿ. ಪಹಾನ ಸಮ್ಪದಾಯಮೇವ ವಾ ಸಾ ಸಙ್ಗಹಿತಾತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಾ. ಫಲಸಮ್ಪದಾ ಚತುಬ್ಬಿಧಾ ಪಹಾನಸಮ್ಪದಾ ಞಾಣಸಮ್ಪದಾ ಆನುಭಾವಸಮ್ಪದಾ ರೂಪಕಾಯಸಮ್ಪದಾ ಚಾತಿ. ತತ್ಥ ಸಹ ವಾಸನಾಯ ಕಿಲೇಸಪ್ಪಹಾನಂ ಪಹಾನಸಮ್ಪದಾ ನಾಮ. ಪಹಾನಸ್ಸ ಸಬ್ಬಪಾರಿಪೂರಿತಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅತ್ಥತೋ ಪನ ಅರಿಯಮಗ್ಗೋ, ಅಗ್ಗಮಗ್ಗಞ್ಞಾಣಮೇವ ವಾ. ಸಬ್ಬಞ್ಞುತ ಞ್ಞಾಣ ದಸಬಲಞ್ಞಾಣಾದೀನಿ ಞಾಣಸಮ್ಪದಾ.

[೭] ವಿಭಾವನಿಯಂ ಪನ

ಏತಾಸು ದ್ವೀಸು ಸಮ್ಪದಾಸು ಞಾಣಸಮ್ಪದಾ ಪಥಮಂ ವುತ್ತಾ, ತತೋ ಪಹಾನಸಮ್ಪದಾ. ಪಹಾನಸಮ್ಪದಾಯೇವ ಪನ ಪಥಮಂ ವತ್ತಬ್ಬಾ. ಸಾ ಹಿ ಞಾಣಸಮ್ಪದಾಯಪುಬ್ಬಙ್ಗಮಭೂತಾ ಪಚ್ಚಯಭೂತಾ ಚ. ಮಹಾಟೀಕಾಯಞ್ಚ ಸಾಯೇವ ಪಥಮಂ ವುತ್ತಾತಿ.

[೮] ಯಞ್ಚ ವಿಭಾವನಿಯಂ

‘‘ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣಪದಟ್ಠಾನಂ ಅಗ್ಗಮಗ್ಗಞ್ಞಾಣ’’ನ್ತಿ ಞಾಣಸಮ್ಪದಾಯಂ ವುತ್ತಂ. ತಂಪಿ ನ ಯುಜ್ಜತಿ.

ಅಗ್ಗಮಗ್ಗಞ್ಞಾಣಞ್ಹಿ ಪಹಾನಸಮ್ಪದಾ ಏವ ಭವಿತುಂ ಅರಹತಿ. ನ ಹಿ ಮಗ್ಗಞ್ಞಾಣತೋ ಅಞ್ಞಾ ಪಹಾನಸಮ್ಪದಾನಾಮ ಅತ್ಥೀತಿ. ಯಞ್ಚ ಕೋಚಿ ವದೇಯ್ಯ ಮಗ್ಗಞ್ಞಾಣಂ ಞಾಣಞ್ಚ ಹೋತಿ ಪಹಾನಞ್ಚ. ತಸ್ಮಾ ಉಭಯತ್ಥ ವತ್ತುಂ ಯುತ್ತನ್ತಿ. ತಂಪಿ ನ ಯುಜ್ಜತಿ. ಏವಞ್ಹಿ ಸತಿ ಸಮ್ಪದಾಸಙ್ಕರೋ ಹೋತೀತಿ.

[೯] ತಥಾ ವಿಭಾವನಿಯಂ

ಞಾಣಸಮ್ಪದಾಯಂ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣಂ ಸಬ್ಬಪಥಮಂ ವತ್ತಬ್ಬಂಪಿ ನ ವುತ್ತಂ. ತಂಪಿ ನ ಸುನ್ದರಂ.

ನನು ‘‘ತಮ್ಮೂಲಕಾನಿ ಚ ದಸಬಲಾದಿ ಞ್ಞಾಣಾನೀ’’ತಿ ಏತ್ಥ ಆದಿಸದ್ದೇನ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣಂಪಿ ಗಹಿತನ್ತಿ ಚೇ. ತಂಪಿ ನ ಯುಜ್ಜತಿ.

ನ ಹಿ ಅಪ್ಪಧಾನಂ ಸರೂಪತೋ ನಿದ್ದಿಸಿತ್ವಾ ಪಧಾನಂ ಪಾಕಟಂ ಆದಿಸದ್ದೇನ ಗಹಿತನ್ತಿ ಞಾಯಾಗತಂ ಹೋತೀತಿ. ಅಚಿನ್ತೇಯ್ಯಾನುಭಾವೇಹಿ ಸೀಲಾ ದಿಗುಣೇಹಿ ಇದ್ಧಿ ಧಮ್ಮೇಹಿ ಚ ಸಮ್ಪದಾ ಆನುಭಾವಸಮ್ಪದಾ. ಲಕ್ಖಣಾ ನುಬ್ಯಞ್ಜನಪ್ಪಟಿಮಣ್ಡಿತಸ್ಸ ರೂಪಕಾಯಸ್ಸ ಸಮ್ಪತ್ತಿ ರೂಪಕಾಯಸಮ್ಪದಾ. ಸತ್ತುಪಕಾರೋದುವಿಧೋ ಆಸಯಸಮ್ಪದಾ, ಪಯೋಗಸಮ್ಪದಾ ಚ. ಅಜ್ಝಾಸಯಸ್ಸ ಉಳಾರತಾ ಕಾಯವಚೀಪಯೋಗಸ್ಸ ಚ ಪರಿಸುದ್ಧತಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ತತ್ಥ ದೇವದತ್ತಾದೀಸು ವಿರೋಧಿಸತ್ತೇಸುಪಿ ನಿಚ್ಚಂ ಹಿತಜ್ಝಾಸಯತಾ ಆಸಯ ಸಮ್ಪದಾ. ಲೋಕೇ ಅಭಿಞ್ಞಾತಾನಂ ರಾಜೂನಂ ರಾಜಮಹಾಮತ್ತಾನಂ ಸೇಟ್ಠಿ ಗಹಪತೀನಂ ದೇವರಾಜೂನಮ್ಪಿ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇನ್ತಸ್ಸ ಲಾಭಸಕ್ಕಾರಾದಿ ನಿರಪೇಕ್ಖತಾವಸೇನ ದೇಸನಾಪಯೋಗಸುದ್ಧಿ ಪಯೋಗಸಮ್ಪದಾ. ತತ್ಥ ದ್ವೇ ಪಹಾನಞಾಣಸಮ್ಪದಾ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಪದೇನ ವಿಭಾವಿತಾ. ದ್ವೀಹಿ ಆನು ಭಾವರೂಪಕಾಯಸಮ್ಪದಾಹಿ ಸಹ ದ್ವೇ ಸತ್ತುಪಕಾರಸಮ್ಪದಾ ಅತುಲಪದೇನ. ಹೇತುಸಮ್ಪದಾ ಪನ ದ್ವೀಹಿಪಿ ಪದೇಹಿ ಸಾಮತ್ಥಿಯತೋ ವಿಭಾವಿತಾ. ನ ಹಿ ತಾದಿಸಿಯಾ ಹೇತುಸಮ್ಪದಾಯ ವಿನಾ ಇತರಾಸಂ ಪವತ್ತಿ ಅತ್ಥೀತಿ. [ಸಮ್ಪದಾ]

೭. ಪುನಪಿ ಥೇರೋ ಅತ್ತನೋ ವನ್ದನಂ ಬಲವತರಂ ಕರೋನ್ತೋ ಸಸದ್ಧಮ್ಮಗಣುತ್ತಮನ್ತಿ ಆಹ. ಏತೇನ ಧಮ್ಮಸಙ್ಘಾನಂಪಿ ವನ್ದನಾ ಕತಾ ಹೋತಿ. ದೂರತೋಹಂ ನಮಸ್ಸಿಸ್ಸಂ, ಸಸಙ್ಘಂ ಲೋಕನಾಯಕನ್ತಿ ಹಿ ವುತ್ತೇ ಸಙ್ಘಸ್ಸಪಿ ನಮನಕ್ರಿಯಾಪತ್ತಿ ಸಹಸದ್ದೇನ ವಿಞ್ಞಾಯತಿ. ಏವ ಮಿದಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ತತ್ಥ ನಮಸ್ಸಿಸ್ಸನ್ತಿ ನಮಸ್ಸಿಂ.

[೧೦] ಯಮ್ಪನ ವಿಭಾವನಿಯಂ

‘‘ಗುಣೀಭೂತಾನಂಪಿ ಹಿ ಧಮ್ಮಸಙ್ಘಾನಂ ಅಭಿವಾದೇತಬ್ಬ ಭಾವೋ ಸಹಯೋಗೇನ ವಿಞ್ಞಾಯತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ಅಭಿವಾದೇತಬ್ಬ ಭಾವೋತಿ ನವತ್ತಬ್ಬಂ. ಅಭಿವಾದಿತಭಾವೋತಿ ಪನ ಅಭಿವಾದನನ್ತಿ ವಾ ವತ್ತಬ್ಬಂ. ಏವಞ್ಹಿ ಸತಿ ಇಧ ಅಧಿಪ್ಪೇತಸ್ಸ ಕ್ರಿಯಾ ಸಮವಾಯಸ್ಸ ಸಿದ್ಧತ್ತಾ ಧಮ್ಮಸಙ್ಘಾನಂಪಿ ಥೇರಸ್ಸ ವನ್ದನಾ ಕ್ರಿಯಾಪತ್ತಿ ಸಿದ್ಧಾ ಹೋತೀತಿ. ಇತರಥಾ ತಬ್ಬಪಚ್ಚಯಸ್ಸ ಅರಹತ್ಥದೀಪನತೋ ಅಭಿವಾದನಾ ರಹತಾ ಸಙ್ಖಾತ ಗುಣಸಮವಾಯೋ ವುತ್ತೋ ಸಿಯಾ. ಸೋಚ ಇಧ ನಾಧಿಪ್ಪೇತೋ. ಅತ್ತನೋ ನಿದಸ್ಸನೇನ ಚ ಸಹ ನ ಸಮೇತಿ ಸಪುತ್ತದಾರೋ ಆಗತೋತಿ.

ಅಪಿಚ ಥೇರೋ ಇಮಂ ಗನ್ಥಂ ರಚಯಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಪುಬ್ಬಭಾಗೇಯೇವ ತೀಣಿ ರತನಾನಿ ವನ್ದಿ, ಅಥ ತಂ ಅತ್ತನೋ ವನ್ದನಂ ಗನ್ಥಪ್ಪಟಿಞ್ಞಾಯ ಸಹ ಘಟೇತ್ವಾ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಇಮಂ ಗಾಥಂ ರಚಯೀತಿಪಿ ನ ನ ಸಕ್ಕಾ ವತ್ತುನ್ತಿ. ತಥಾಹಿ ಅಭಿವಾದಿಯಾತಿ ವುತ್ತಂ. ನ ಅಭಿವಾದಿಯಾಮೀತಿ. ಏಸನಯೋ ಅಞ್ಞತ್ಥಪಿ. ತತ್ಥ ಸದ್ಧಮ್ಮೇನ ಚ ಗಣುತ್ತಮೇನ ಚ ಅತ್ತನಾ ನಿಮ್ಮಿತೇನ ಸಕಲಲೋಕಸ್ಸ ಸರಣಭೂತೇನ ಸಹ ವತ್ತತೀತಿ ಸಸದ್ಧಮ್ಮ ಗಣುತ್ತಮೋ. ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ. ನ ಹಿ ಪರನಿಮ್ಮಿತೇನ ಸದ್ಧಮ್ಮೇನ ಗಣುತ್ತಮೇನ ಚ ಸಹಿತಾ ಸಾವಕಾ ಸಸದ್ಧಮ್ಮಾತಿ ಚ ಸಗಣುತ್ತಮಾತಿ ಚ ವುಚ್ಚನ್ತಿ. ನ ಚ ಅತ್ತನೋಏವ ಸರಣಭೂತೇನ ಸದ್ಧಮ್ಮೇನ ಸಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿಗಣುತ್ತಮೇನ ಚ ಸಹಿತಾ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಾ ತಥಾ ಥೋಮನಂ ಅರಹನ್ತೀತಿ, ತಸ್ಮಾ ಇದಂಪಿ ಸತ್ಥು ಅಸಾಧಾರಣಗುಣಪದಮೇವ ಹೋತೀತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ.

ತತ್ಥ ಧಾರೇತೀತಿ ಧಮ್ಮೋ. ಕೇ ಧಾರೇತಿ, ಅತ್ತಾನಂ ಧಾರೇನ್ತೇ. ಧಮ್ಮೋ ಹವೇ ರಕ್ಖತಿ ಧಮ್ಮಚಾರಿನ್ತಿ ಹಿ ವುತ್ತಂ. ಕಥಞ್ಚ ಧಾರೇತಿ, ಚತೂಸು ಅಪಾಯೇಸು ವಟ್ಟದುಕ್ಖೇಸುಚ ಅಪತಮಾನೇ ಕರೋನ್ತೋ. ಕಿಞ್ಚ ಧಾರಣಂನಾಮ, ಯೇಸಂ ವಸೇನ ಸತ್ತಾ ಅಪಾಯೇಸುವಾ ವಟ್ಟದುಕ್ಖೇಸುವಾ ಪತನ್ತಿ, ತೇಸಂ ಕಿಲೇಸಾನಂ ಏಕದೇಸೇನವಾ ಸಬ್ಬಸೋವಾ ಸಮುಚ್ಛಿನ್ದನಂ. ಇಮಸ್ಮಿಂ ಅತ್ಥೇ ಚತ್ತಾರೋ ಅರಿಯಮಗ್ಗಾ ನಿಬ್ಬಾನಞ್ಚ ನಿಪ್ಪರಿಯಾಯತೋ ಧಮ್ಮೋನಾಮ. ಅರಿಯಮಗ್ಗಾ ಹಿ ಕಿಲೇಸೇ ಸಮುಚ್ಛಿನ್ದನ್ತಾ ನಿಬ್ಬಾನೇನ ಸಹೇವ ಹುತ್ವಾ ಸಮುಚ್ಛಿನ್ದನ್ತಿ. ನ ವಿನಾತಿ, ತಸ್ಮಾ ತೇಯೇವ ಪಞ್ಚ ಏಕನ್ತತೋ ಧಮ್ಮೋನಾಮಾತಿ. ಪರಿಯತ್ತಿಧಮ್ಮೋ ಪನ ಧಾರಣುಪಾಯೋಯೇವ ಹೋತಿ. ಚತ್ತಾರಿ ಸಾಮಞ್ಞಫಲಾನಿಚ ಧಾರಣಫಲಾನಿಯೇವ ಹೋನ್ತಿ, ಕಿಲೇಸಾನಂ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸಮ್ಭನವಸೇನ ಪವತ್ತತ್ತಾ ಧಾರಣಾನುಕೂಲಪ್ಪವತ್ತಾನಿ ಚ. ತಸ್ಮಾ ಏತೇ ಪಞ್ಚ ಪರಿಯಾಯಧಮ್ಮಾಯೇವಾತಿ. ಅಥವಾ, ಧಾರೀಯತೀತಿ ಧಮ್ಮೋ. ಧಾರಣಾರಹೋತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಯೋ ಹಿ ಧಾರೇನ್ತಂ ಏಕನ್ತೇನ ದುಕ್ಖತೋ ಮೋಚೇತಿ. ಅಗ್ಗಸುಖೇಚ ಪತಿಟ್ಠಾಪೇತಿ. ಸೋಯೇವ ಧಾರಣಾರಹತ್ತಾ ಇಧ ಧಮ್ಮೋನಾಮಾತಿ. ಕೋಪನ ಸೋತಿ, ಯಥಾ ಪುತ್ತಧಮ್ಮಾಯೇವ. ತೇಹಿ ಕೇಚಿ ಭಾವನಾ ವಸೇನ ಕೇಚಿ ಸಚ್ಛಿಕಿರಿಯವಸೇನ ಕೇಚಿ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಸುಖವಿಹಾರವಸೇನ ಕೇಚಿ ಉಗ್ಗಹ ಧಾರಣವಸೇನ ಧಾರೀಯನ್ತಿ. ತೇ ಚ ಏವಂ ಧಾರೀಯಮಾನಾ ಧಾರೇನ್ತಂ ಯಥಾರಹಂ ಅಪಾಯದುಕ್ಖತೋ ವಟ್ಟದುಕ್ಖತೋಚ ಮೋಚೇನ್ತಿ, ಅಗ್ಗೇಚ ಫಲಸುಖೇವಾ ನಿಬ್ಬಾನಸುಖೇವಾ ಪತಿಟ್ಠಾಪೇನ್ತೀತಿ. ಧಾರೇನ್ತಿವಾ ಸಪ್ಪುರಿಸಾಜನಾ ಅಪಾಯೇಸು ವಟ್ಟದುಕ್ಖೇಸುಚ ಅತ್ತಾನಂ ಅಪತ ಮಾನಂ ವಹನ್ತಿ ಏತೇನಾತಿ ಧಮ್ಮೋ. ಧರನ್ತಿವಾ ಏತ್ಥ ಧಮ್ಮದೀಪಾ ಧಮ್ಮಪ್ಪಟಿಸರಣಾ ಜನಾ ಲದ್ಧಪ್ಪತಿಟ್ಠಾ ಹೋನ್ತೀತಿ ಧಮ್ಮೋತಿಪಿ ಯುಜ್ಜತಿಯೇವ. ಕಸ್ಮಾ ಪನೇತ್ಥ ಧಮ್ಮೋ ದಸವಿಧೋವ ವುತ್ತೋ. ನನು ಪಟಿಪತ್ತಿಧಮ್ಮೇನ ಸಹ ಏಕಾದಸವಿಧೋವ ವತ್ತಬ್ಬೋತಿ. ಸಚ್ಚಂ. ಸೋಪನ ಪಟಿಪತ್ತಿಧಮ್ಮೋ ಮಗ್ಗಸ್ಸ ಪುಬ್ಬಭಾಗಪ್ಪಟಿಪದಾಏವ ಹೋತೀತಿ ಪುಬ್ಬಚೇತನಾ ವಿಯ ದಾನೇ ಮಗ್ಗೇ ಏವ ಸೋ ಸಙ್ಗಹಿತೋ. ತಸ್ಮಾ ಧಮ್ಮೋ ದಸವಿಧೋವ ಸಬ್ಬತ್ಥ ವುತ್ತೋತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ.

ಅಪಿಚ, ಯದಗ್ಗೇನ ಪರಿಯತ್ತಿಧಮ್ಮೋ ಇಧ ಧಮ್ಮಸ್ಮಿಂ ಸಙ್ಗಹಿತೋ. ತದಗ್ಗೇನ ಪರಿಯತ್ತಿಧಾರಕೋಪಿ ಸಙ್ಘೇ ವನ್ದನೇಯ್ಯೇ ಸಙ್ಗಹಿತೋತಿ ಯುತ್ತೋ. ಯದಗ್ಗೇನಚ ಪುಥುಜ್ಜನಕಲ್ಯಾಣಕೋ ಸಙ್ಘೇ ಸೇಕ್ಖೇಸು ಸಙ್ಗಹಿತೋ. ತದಗ್ಗೇನ ತಸ್ಸ ಕಲ್ಯಾಣಹೇತುಭೂತೋ ಪಟಿಪತ್ತಿ ಧಮ್ಮೋಪಿ ಧಮ್ಮೇ ವನ್ದನೇಯ್ಯೇ ಸಙ್ಗಹಿತೋತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ. ಸೋ ಹಿ ಪುಥುಜ್ಜನಭೂತೋಪಿ ಯೇಹಿ ಧಮ್ಮೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತತ್ತಾ ಸೇಖೇ ಸೋತಾಪತ್ತಿ ಫಲಸಚ್ಛಿಕಿರಿಯಾಯ ಪಟಿಪನ್ನೇ ಸಙ್ಗಹಿತೋ. ತೇ ಪನ ಧಮ್ಮಾ ಸೇಕ್ಖೇ ಸೋತಾಪತ್ತಿಮಗ್ಗೇ ಅಸಙ್ಗಹಿತಾತಿ ನಸಕ್ಕಾ ವತ್ತುನ್ತಿ. ಏತ್ತಾವತಾ ಯೇ ವದನ್ತಿ ಸಙ್ಘಂ ಸರಣಂ ಗಚ್ಛಾಮೀತಿ, ಏತ್ಥ ಪುಥುಜ್ಜನ ಕಲ್ಯಾಣಕೋ ಸಙ್ಘೇ ಅಸಙ್ಗಹಿತೋ. ನ ಹಿ ತಂಸರಣಂ ಗಚ್ಛನ್ತಸ್ಸ ಸರಣಗಮನಂ ಸಮ್ಪಜ್ಜತೀತಿ. ತೇಸಂ ತಂ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಏವಂ ಪನ ವತ್ತಬ್ಬೋ, ಯೋ ವೋ ಆನನ್ದ ಮಯಾ ಧಮ್ಮೋಚ ವಿನಯೋಚ ದೇಸಿತೋ ಪಞ್ಞತ್ತೋ, ಸೋ ವೋ ಮಮಚ್ಚಯೇನ ಸತ್ಥಾತಿ ಏವಂ ಸತ್ಥುಠಾನೇ ಥಪೇತ್ವಾ ಭಗವತಾ ಸಂವಣ್ಣಿತೋ ಪರಿಯತ್ತಿಧಮ್ಮೋ ಧಮ್ಮಸರಣೇ ಸಙ್ಗಹಿತೋತಿ ಯುತ್ತೋ, ತಂ ಧಾರೇನ್ತೋಪನ ಕಲ್ಯಾಣಪ್ಪಟಿಪತ್ತಿಯಂ ಠಿತೋಪಿ ಅತ್ಥಿ. ಅಟ್ಠಿತೋಪಿ ಅತ್ಥಿ. ಯೋ ಅಟ್ಠಿತೋ, ಸೋ ಅತ್ತನೋಪಿ ಸರಣಂ ನಹೋತಿ. ಕುತೋ ಪರಸ್ಸ. ಸತ್ಥಾರಾ ಚ ಅನೇಕೇಸು ಸುತ್ತಸಹಸ್ಸೇಸು ಸೋ ಗರಹಿತೋ. ತಸ್ಮಾ ಸೋ ಸಙ್ಘಸರಣೇ ಅಸಙ್ಗಹಿತೋ. ಇತರೋವ ಸಙ್ಗಹಿತೋತಿ ಯುತ್ತೋತಿ.

ಸನ್ತಾನಂ ಧಮ್ಮೋತಿ ಸದ್ಧಮ್ಮೋ. ಸಮಿತಕಿಲೇಸಾನಂ ತತೋಯೇವ ಪಸತ್ಥಾನಂ ಪೂಜಿತಾನಂ ಸಪ್ಪುರಿಸಾನಂ ಪಣ್ಡಿತಾನಞ್ಚ ಧಮ್ಮೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಯೋಚ ಸನ್ತಾನಂ ಧಮ್ಮೋ, ಸೋಪಿ ಏಕನ್ತೇನ ಸನ್ತೋಯೇವ ಹೋತೀತಿ ಸನ್ತೋ ಧಮ್ಮೋತಿಪಿ ಸದ್ಧಮ್ಮೋ. ಪಸತ್ಥೋ ಪೂಜಿತೋ ಧಮ್ಮೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸಚ್ಚೋ ವಾ. ಅಯಞ್ಹಿ ಅಞ್ಞತಿತ್ಥಿಯಧಮ್ಮೋ ವಿಯ ಧಾರೇನ್ತಂ ನವಿಸಂವಾದೇತಿ. ಸೋ ಹಿ ಅಯಂ ಮೇ ಹಿತೋತಿ ಧಾರೇನ್ತಸ್ಸ ಅಹಿತೋಯೇವ ಸಮ್ಪಜ್ಜತಿ. ಅಯಂ ಪನ ತಥಾಧಾರೇನ್ತಸ್ಸ ಹಿತೋಯೇವ ಸಮ್ಪಜ್ಜತೀತಿ. [ಸದ್ಧಮ್ಮಪದಂ]. ಗಣುತ್ತಮಪದೇ ಲೋಕೇ ಸಮಾನ ದಿಟ್ಠಿಸೀಲಾನಂ ಸಹಧಮ್ಮಿಕಾನಂ ಸಮೂಹೋ ಗಣೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಇಧ ಪನ ಉತ್ತಮೇಹಿ ಸೀಲಾದಿಗುಣೇಹಿ ಯುತ್ತೋ ಭಗವತೋ ಸಾವಕಸಙ್ಘೋ ಉತ್ತಮೋಚ ಸೋ ಗಣೋಚಾತಿ ಅತ್ಥೇನ ಉತ್ತಮಗಣೋನಾಮ. ಸೋಯೇವ ಇಧ ಗಣುತ್ತಮೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ ಯಥಾ ಮುನಿಸೇಟ್ಠೋ ಮುನಿವರೋತಿ.

[೧೧] ವಿಭಾವನಿಯಂ ಪನ

‘‘ಗಣಾನಂ ಗಣೇಸುವಾ ದೇವಮನುಸ್ಸಾದಿಸಮೂಹೇಸು ಉತ್ತಮೋ ಗಣುತ್ತಮೋ’’ತಿ ಚ ವುತ್ತಂ. ತಂ ನ ಸುನ್ದರಂ.

ಏತಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ಅತ್ಥೇ ಸತಿ ಉತ್ತಮಸದ್ದೋ ಪಧಾನಭೂತೋ ಹೋತಿ. ಸೋಚ ಗುಣಮ್ಹಿಯೇವ ಪವತ್ತತೀತಿ ತೇನ ಇಧ ಅರಿಯಸಙ್ಘೋ ವುತ್ತೋತಿ ನಸಿಜ್ಝತೀತಿ. ಏತ್ಥಚ ಗಣೋತಿ ಸಙ್ಘೋಯೇವ ವುಚ್ಚತಿ. ಸೋಚ ಸಙ್ಘೋ ದುವಿಧೋ ಸಮ್ಮುತಿಸಙ್ಘೋ, ದಕ್ಖಿಣೇಯ್ಯಸಙ್ಘೋತಿ. ತತ್ಥ ಸಮಗ್ಗೇನ ಸಙ್ಘೇನ ಕತಂ ಉಪಸಮ್ಪದಾಕಮ್ಮಂ ಸಮ್ಮುತಿನಾಮ. ತಾಯ ಸಮ್ಮುತಿಯಾ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನಭೂಮಿಂ ಪತ್ವಾ ಠಿತೋ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೋ ಸಮ್ಮುತಿಸಙ್ಘೋನಾಮ. ಸೋ ವಿನಯಕಮ್ಮೇಸು ಪಸಿದ್ಧೋ. ದಕ್ಖಿಣೇಯ್ಯಸಙ್ಘೋ ನಾಮ ಅಟ್ಠ ಅರಿಯಪುಗ್ಗಲಸಮೂಹೋ. ಸೋಪನ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಸಮ್ಮುತಿಸಙ್ಘೇಪಿ ಅನ್ತೋಗಧೋಯೇವ ಹೋತಿ. ತಥಾಪಿ ಸರಣಗಮನ ವನ್ದನಾ ಮಾನ ಪೂಜಾಸಕ್ಕಾರಾನುಸ್ಸತಿಟ್ಠಾನೇಸು ಅನುತ್ತರ ಪುಞ್ಞಕ್ಖೇತ್ತ ವಿಸೇ ಸಪರಿಗ್ಗಹತ್ಥಂ ಭಗವತಾ ತಥಾ ತಥಾ ಸಂವಣ್ಣೇತ್ವಾ ಸೋ ವಿಸುಂ ವುತ್ತೋತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ. ಪುಥುಜ್ಜನಸಙ್ಘೋಹಿ ಪುಞ್ಞಕ್ಖೇತ್ತಂ ಸಮಾನೋಪಿ ಅನುತ್ತರಂ ಪುಞ್ಞಕ್ಖೇತ್ತಂ ನಹೋತಿ. ಕಸ್ಮಾ. ಸಾಲಿಕ್ಖೇತ್ತೇ ತಿಣಾನಂ ವಿಯ ಖೇತ್ತದುಟ್ಠಾನಂ ಸಕ್ಕಾಯದಿಟ್ಠಿ ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾನುಸಯಾನಂ ಸಬ್ಭಾವಾತಿ. ಪುಞ್ಞಕ್ಖೇತ್ತಭಾವೋ ಪನಸ್ಸ ಪುರಿಮೇ ಸದ್ಧಮ್ಮಪದೇ ವುತ್ತನಯೇನ ವೇದಿತಬ್ಬೋತಿ. [ಸಸದ್ಧಮ್ಮಗಣುತ್ತಮಪದಂ]

೮. ಅಭಿವಾದಿಯಾತಿ ವಿಸೇಸತೋ ವನ್ದಿತ್ವಾ. ಏತ್ಥ ಚ ಅಯಂ ಲೋಕೇ ಸೀಲಾದಿಗುಣಯುತ್ತೋ ಸೇಟ್ಠೋ ವನ್ದನೇಯ್ಯೋತಿ ಏವಂ ಸೇಟ್ಠ ಚಿತ್ತಂ ಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ ವನ್ದನ್ತೋ ವಿಸೇಸತೋ ವನ್ದತೀತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ವನ್ದನಾ ಪನ ತಿವಿಧಾ ಕಾಯವನ್ದನಾದಿವಸೇನ. ಯಥಾಹ –

ತಿಸ್ಸೋ ಇಮಾ ಭಿಕ್ಖವೇ ವನ್ದನಾ, ಕತಮಾ ತಿಸ್ಸೋ. ಕಾಯೇನ ವನ್ದತಿ, ವಾಚಾಯ ವನ್ದತಿ, ಮನಸಾ ವನ್ದತೀತಿ.

ತತ್ಥ ಸೇಟ್ಠಚಿತ್ತಂ ಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ ಜಾಣುದ್ವಯ ಕಪ್ಪರದ್ವಯ ನಲಾಟ ಸಙ್ಖಾತಾನಿ ಪಞ್ಚ ಅಙ್ಗಾನಿ ಭೂಮಿಯಂ ಪತಿಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ ವನ್ದನೇಯ್ಯಾನಂ ಅಭಿಮುಖಂ ನಿಪ್ಪಜ್ಜನ್ತೋ ಕಾಯೇನ ವನ್ದತಿನಾಮ. ಯಂ ಸನ್ಧಾಯ ಪಞ್ಚಪ್ಪತಿಟ್ಠಿತೇನ ವನ್ದಿತ್ವಾತಿ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ವುತ್ತಂ. ಯಾಯಚ ಅವನ್ದಿಯಟ್ಠಾನೇಸು ವನ್ದನ್ತಸ್ಸ ಆಪತ್ತಿ ಹೋತೀತಿ. ಗುಣಪದಾನಿ ವಾಚಾಯ ಪವತ್ತೇನ್ತೋ ವಾಚಾಯ ವನ್ದತಿನಾಮ. ನಮೋ ಬುದ್ಧಸ್ಸ, ನಮತ್ಥು ಬುದ್ಧಸ್ಸ, ನಮೋ ವಿಮುತ್ತಿಯಾ, ನಮೋ ವಿಮುತ್ತಾನಂ, ವಿಪಸ್ಸಿಸ್ಸ ನಮತ್ಥೂತಿ ಏವಮಾದೀಸುಪಿ ವಾಚಾ ವನ್ದನಾಯೇವ. ಗುಣಪದಾನಿ ಅನುಗನ್ತ್ವಾ ಗುಣೇ ಅನುಸ್ಸರನ್ತೋ ಮನಸಾ ವನ್ದತಿನಾಮಾತಿ.

೯. ಭಾಸಿಸ್ಸನ್ತಿ ಕಥೇಸ್ಸಾಮಿ. ಕಾಮಞ್ಚ ಥೇರೋ ಇಮಂ ಸಙ್ಗಹಂ ರಚಯನ್ತೋ ಪೋತ್ಥಕಾರುಳ್ಹಂ ಕತ್ವಾವ ರಚಯಿಸ್ಸತಿ. ಗನ್ಥಕಮ್ಮಂ ನಾಮ ವಾಚಾಕಮ್ಮೇಸು ಪಸಿದ್ಧನ್ತಿ ಕತ್ವಾ ಭಾಸಿಸ್ಸನ್ತಿ ವುತ್ತನ್ತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ.

೧೦. ಅಭಿಧಮ್ಮತ್ಥಸಙ್ಗಹನ್ತಿ ಪದೇ ಅಭಿಧಮ್ಮೇ ವುತ್ತಾ ಅತ್ಥಾ ಅಭಿಧಮ್ಮತ್ಥಾ. ತೇ ಸಙ್ಗಯ್ಹನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಏತೇನಾತಿವಾ ಅಭಿಧಮ್ಮತ್ಥಸಙ್ಗಹೋ. ಸಙ್ಗಯ್ಹನ್ತಿತಿಚ ಥೇರೇನ ಸಂಖಿಪಿತ್ವಾ ಗಯ್ಹನ್ತಿ ಕಥೀಯನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಭಿಧಮ್ಮೇತಿ ಚೇತ್ಥ ಅಭಿಅತಿರೇಕೋ ಅಭಿವಿಸೇ ಸೋಚ ಧಮ್ಮೋ ಅಭಿಧಮ್ಮೋ. ಧಮ್ಮೋತಿ ಚ ವಿನಯಪಾಳಿತೋ ಅಞ್ಞಂಪಾಳಿ ದ್ವಯಂ ವುಚ್ಚತಿ. ಯೋ ವೋ ಆನನ್ದ ಮಯಾ ಧಮ್ಮೋಚ ವಿನಯೋಚ ದೇಸಿತೋ ಪಞ್ಞತ್ತೋತಿ ಹಿ ವುತ್ತಂ. ತಞ್ಚ ಪಾಳಿದ್ವಯಂ ಆಣಾವಿಧಾನಸಙ್ಖಾತಂ ವಿನಯನ ಕಿಚ್ಚಂ ವಜ್ಜೇತ್ವಾ ಕುಸಲಾದಿಕೇ ಯಥಾಪವತ್ತೇ ಪರಮತ್ಥಧಮ್ಮೇ ಏವ ದೀಪೇತೀತಿ. ಏವಂ ದೀಪೇನ್ತೇಸುಚ ತೇಸು ದ್ವೀಸು ಧಮ್ಮೇಸು ಯೋ ಇತರತೋ ಅತಿರೇಕೋಚ ಹೋತಿ ವಿಸೇಸೋಚ. ಅಯಮೇವ ಅಭಿಧಮ್ಮೋ ನಾಮ. ಇತರೋಪನ ಧಮ್ಮೋಯೇವ. ಏವಞ್ಚ ಕತ್ವಾ ಧಮ್ಮೋ ಅಭಿಧಮ್ಮೋ ವಿನಯೋ ಅಭಿವಿನಯೋತಿ ಇದಂ ಚತುಕ್ಕಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ತತ್ಥ ಧಮ್ಮೋನಾಮ ಸುತ್ತನ್ತಪಿಟಕಂ. ಅಭಿಧಮ್ಮೋನಾಮ ಯತ್ತಪಕರಣಾನಿ. ವಿನಯೋನಾಮ ಉಭತೋ ವಿಭಙ್ಗೋ, ಅಭಿವಿನಯೋನಾಮ ಖನ್ಧಕಪರಿವಾರಾತಿ ಅಟ್ಠಕಥಾಸು ವುತ್ತಂ. ಅತಿರೇಕವಿಸೇಸತಾ ಚೇತ್ಥ ಕುಸಲಾದಿ ವಸೇನ ಖನ್ಧಾದಿವಸೇನ ಸಙ್ಗಹಾದಿವಸೇನ ತಥಾ ತಥಾ ದೇಸೇತಬ್ಬಪ್ಪಕಾರಾನಂ ಅನವಸೇಸವಿಭತ್ತಿವಸೇನವಾ ಸುದ್ಧಧಮ್ಮಾಧಿಟ್ಠಾನ ದೇಸನಾಪವತ್ತಿವಸೇನವಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಯತೋ ಸಬ್ಬಞ್ಞುಬುದ್ಧಾ ಇಮಂ ಅಭಿಧಮ್ಮದೇಸನಂ ದೇವೇಸುಏವ ದೇಸೇನ್ತಿ. ನ ಹಿ ಮನುಸ್ಸಾ ಏವರೂಪಂ ತಯೋ ಮಾಸೇ ನಿರನ್ತರಂ ಪವತ್ತನಯೋಗ್ಯಂ ಕಥಾಮಗ್ಗಂ ಏಕೇನ ಇರಿಯಾಪಥೇನ ಆದಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಪರಿಯೋಸಾನಂ ಪಾಪೇತ್ವಾ ಪಟಿಗ್ಗಹೇತುಂ ಸಕ್ಕೋನ್ತಿ, ನಚ ಏವ ರೂಪೋ ಏಕಮಾತಿಕಾನುಬನ್ಧೋ ಕಥಾಮಗ್ಗೋ ನಾನಾಖಣೇಸು ನಾನಾಜನಾನಂ ದೇಸೇತುಂ ಸಕ್ಕುಣೇಯ್ಯೋ ಹೋತೀತಿ. ಕೇಚಿಪನ ವಿನಯಪಾಳಿತೋಪಿ ಅಭಿರೇಕವಿಸೇಸತಂ ತಸ್ಸ ವಣ್ಣೇನ್ತಿ. ತಂ ಅಟ್ಠಸಾಲಿನಿಯಾ ನ ಸಮೇತಿ. ತತ್ಥ ಹಿ ಧಮ್ಮನಾಮಿಕಾನಂ ದ್ವಿನ್ನಂ ಪಾಳೀನಂ ಮಜ್ಝೇಏವ ಅಯಂ ಅತಿರೇಕವಿಸೇಸತಾ ವಿಚಾರಿತಾ. ನಚ ಯುಜ್ಜತಿ ವಿನಯೇನ ಸಹ ತಥಾ ವಿಚಾರೇತುಂ ಅಸಮಾನಕಿಚ್ಚವಿಸಯತ್ತಾ. ವಿನಯೋ ಹಿ ಕಾಯವಾಚಾನಂ ವಿನಯನಕಿಚ್ಚೋ, ಅಜ್ಝಾಚಾರವಿಸಯೋಚ. ಧಮ್ಮೋ ಪನ ಧಮ್ಮವಿಭಾಗಕಿಚ್ಚೋ ಧಮ್ಮಪ್ಪವತ್ತಿ ವಿಸಯೋಚಾತಿ. ಕೇಚಿಪನ ವದನ್ತಿ ಏವಂ ಸನ್ತೇಪಿ ವಿನಯೋ ಏವ ಸಬ್ಬಜೇಟ್ಠಕೋ ಸಿಯಾ. ವಿನಯಂ ವಿವಣ್ಣೇನ್ತಸ್ಸ ಹಿ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಾಪತ್ತಿ ಹೋತಿ. ಧಮ್ಮಂ ವಿವಣ್ಣೇನ್ತಸ್ಸ ದುಕ್ಕಟಾಪತ್ತಿಮತ್ತಾತಿ, ತಂ ನಯುಜ್ಜತಿ. ವಿನಯೋ ಹಿ ಆಣಾಚಕ್ಕಂ. ಧಮ್ಮೋಚ ಧಮ್ಮಚಕ್ಕಂ. ತತ್ಥ ವಿನಯಂ ವಿವಣ್ಣೇನ್ತೋ ಸತ್ಥು ಆಣಾಚಕ್ಕೇ ಪಹಾರಂ ದೇತಿ. ಸತ್ಥರಿ ಅಗಾರವೋ ಮಹನ್ತೋ ಹೋತಿ. ಯಸ್ಸಚ ಸತ್ಥರಿ ಅಗಾರವೋ, ತಸ್ಸ ಧಮ್ಮಸಙ್ಘೇಸು ತೀಸು ಸಿಕ್ಖಾಸುಚ ಅಗಾರವೋ ಸಿದ್ಧೋ ಹೋತಿ. ತಸ್ಮಾ ವಿನಯ ವಿವಣ್ಣನೇ ಆಪತ್ತಿ ಮಹನ್ತೀ ಹೋತಿ. ನ ಸಬ್ಬಜೇಟ್ಠಕತ್ತಾತಿ. ಅಪಿಚ, ವಿನಯೋನಾಮ ಸಾಸನಸ್ಸ ಮೂಲಂ. ವಿನಯೇ ಅಟ್ಠಿತೇ ಸಾಸನಂ ನತಿಟ್ಠತಿ. ತಸ್ಮಾ ಸಾಸನಸ್ಸ ಚಿರಟ್ಠಿತತ್ಥಂಪಿ ವಿನಯವಿವಣ್ಣನೇ ಮಹತೀ ಆಪತ್ತಿ ಪಞ್ಞತ್ತಾತಿ.

ಇತಿ ಪರಮತ್ಥದೀಪನಿಯಾ ನಾಮ ಅಭಿಧಮ್ಮತ್ಥ ಸಙ್ಗಹಸ್ಸ

ಚತುತ್ಥವಣ್ಣನಾಯ ಪಥಮಗಾಥಾಯ

ಪರಮತ್ಥದೀಪನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ದುತೀಯಗಾಥಾ-ಪರಮತ್ಥದೀಪನೀ

೧೧. ಏವಂ ಆದಿಗಾಥಾಯತಂತಂ ಪಯೋಜನ ಸಹಿತೇ ಪಞ್ಚ ಅತ್ಥೇ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ತೇ ಅಭಿಧಮ್ಮತ್ಥೇ ಉದ್ದೇಸತೋ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ದುತೀಯಗಾಥಮಾಹ. ತತ್ಥ ತತ್ಥಾತಿ ಭಾಸಿಸ್ಸಂ ಅಭಿಧಮ್ಮತ್ಥ ಸಙ್ಗಹನ್ತಿ ವುತ್ತೇ ತಸ್ಮಿಂ ಅಭಿಧಮ್ಮತ್ಥಸಙ್ಗಹಪದೇ ಮಯಾ ವುತ್ತಾ ಅಭಿಧಮ್ಮತ್ಥಾ ಸಬ್ಬಥಾಪರಮತ್ಥತೋ ಚತುಧಾ ಹೋನ್ತೀತಿ ಯೋಜನಾ. ಏತ್ಥಚ -

[೧೨] ಟೀಕಾಯಂ ತಾವ

ತತ್ಥ ತಸ್ಮಿಂ ಅಭಿಧಮ್ಮತ್ಥಸಙ್ಗಹಪಕರಣೇತಿವಾ ಅಭಿಧಮ್ಮತ್ಥ ಪದೇತಿವಾ ಅಭಿಧಮ್ಮೇತಿವಾ ತಸದ್ದತ್ಥೋ ನಿದ್ದಿಟ್ಠೋ. ವಿಭಾವನಿಯಂ ಪನ ತಸ್ಮಿಂ ಅಭಿಧಮ್ಮೇತಿ. ಸಬ್ಬಂ ನಸುನ್ದರಂ.

ನ ಹಿ ಅಭಿಧಮ್ಮತ್ಥ ಸಙ್ಗಹಪಕರಣೇ ಮಯಾ ವುತ್ತಾ ಅಭಿಧಮ್ಮತ್ಥಾತಿ ಯುಜ್ಜತಿ. ಪಕರಣಂಪಿ ಹಿ ಉಪರಿ ವುಚ್ಚಮಾನಮೇವ ಹೋತಿ. ನತು ವುತ್ತಂ. ಕುತೋ ಅಭಿಧಮ್ಮತ್ಥಾತಿ. ನ ಚ ಸಂವಣ್ಣನಾಪಕರಣೇಸು ಆದಿಮ್ಹಿಯೇವ ತಾವ ತಸದ್ದೋ ಅಪ್ಪಧಾನಪದಾನಿ ಪಚ್ಚಾಮಸತೀತಿ ಅತ್ಥಿ. ತಸ್ಮಾ ಅಟ್ಠಸಾಲಿನಿಯಂ ಆದಿಮ್ಹಿ ತತ್ಥ ಕೇನ ಟ್ಠೇನ ಅಭಿಧಮ್ಮೋತಿ ವಾಕ್ಯೇವಿಯ ಇಧ ತಸದ್ದತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋತಿ. ಏವಞ್ಹಿ ಸತಿ –

[೧೩] ಟೀಕಾಸು

ಸಬ್ಬಥಾ ವುತ್ತಾತಿ ಯೋಜನಾಪಿ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತಾ ಹೋತಿ.

ಸಾ ಹಿ ವಕ್ಖಮಾನೇಹಿ ಸಬ್ಬಯಾಪಿ ದ್ವಾದಸ, ಸಬ್ಬಥಾಪಿ ಅಟ್ಠಾರಸಾತಿಆದೀಹಿ ನಸಮೇತೀತಿ. ತತ್ತ ಸಬ್ಬಥಾತಿ ಧಮ್ಮಸಙ್ಗಣಿಯಂ ವುತ್ತೇನ ಕುಸಲಾದಿನಾ ಸಬ್ಬಪ್ಪಕಾರೇನಪಿ ಚತುಧಾವ ಹೋನ್ತಿ, ವಿಭಙ್ಗೇ ವಿಭತ್ತೇ ನ ಖನ್ಧಾದಿನಾ ಸಬ್ಬಪ್ಪಕಾರೇನಪಿ ಚತುಧಾವ ಹೋನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಧಾತು ಕಥಾಯಂ ವುತ್ತೇನಾತಿಆದಿನಾಪಿ ವತ್ತಬ್ಬಂ.

೧೨. ಪರಮತ್ಥತೋತಿ ಪರಮತ್ಥ ಸಚ್ಚತೋ. ದ್ವೇ ಹಿ ಸಚ್ಚಾನಿ ಸಮ್ಮುತಿಸಚ್ಚಂ, ಪರಮತ್ಥಸಚ್ಚನ್ತಿ, ತತ್ಥ ಸತ್ತ ಪುಗ್ಗಲ ಅತ್ತ ಜೀವಾದಿಕಾ ಪಞ್ಞತ್ತಿಅತ್ಥಾ ಸಭಾವತೋ ಅವಿಜ್ಜಮಾನಾಯೇವ ಹೋನ್ತಿ. ಧಮ್ಮವವತ್ಥಾನಞ್ಞಾಣರಹಿತಾನಂಪನ ಮಹಾಜನಾನಂ ಚಿತ್ತೇ ಮಹನ್ತಮಹನ್ತಾಪಿ ಹುತ್ವಾ ವಿಜ್ಜಮಾನಾವಿಯ ಪಞ್ಞಾಯನ್ತಿ, ತೇಚ ಮಹಾಜನಾ ಸಮಗ್ಗಾ ಹುತ್ವಾ ತೇಸಂ ಏಕನ್ತೇನ ಅತ್ಥಿಭಾವಂ ಗಹೇತ್ವಾ ತಥಾ ತಥಾ ವೋಹರನ್ತಿ ಚೇವ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛನ್ತಿಚ. ತಸ್ಮಾ ತೇ ಮಹಾಜನೇಹಿ ಸಮಗ್ಗೇಹಿ ಸಮ್ಮತತ್ತಾತತೋಯೇವಚ ವಚೀಸಚ್ಚವಿರತಿಸಚ್ಚಾನಂ ವತ್ಥುಭೂತತ್ತಾಸಮ್ಮುತಿ ಸಚ್ಚನ್ತಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ. ತಸ್ಮಿಂ ಸಮ್ಮುತಿಸಚ್ಚೇ ಠತ್ವಾ ಸಮ್ಮಾ ಪಟಿಪಜ್ಜನ್ತಾ ಸಬ್ಬ ಲೋಕಿಯಸಮ್ಪತ್ತಿಯೋಚ ಸಬ್ಬಬೋಧಿಸಮ್ಭಾರ ಧಮ್ಮೇಚ ಆರಾಧೇನ್ತಿ. ಮಿಚ್ಛಾಪಟಿಪಜ್ಜನ್ತಾ ಅಪಾಯಪೂರಕಾ ಹೋನ್ತಿ. ಏವಂ ಮಹನ್ತಞ್ಹಿ ಸಮ್ಮುತಿ ಸಚ್ಚನ್ತಿ. ಪರಮತ್ಥಸಚ್ಚಂ ಪನ ಪತ್ವಾ ತಂ ಸಚ್ಚಮೇವ ನಹೋತಿ. ತಞ್ಹಿ ಸಯಂ ಅವಿಜ್ಜಮಾನಂಯೇವ ಸಮಾನಂ ಮಹಾಜನೇ ವಿಜ್ಜಮಾನನ್ತ್ವೇವ ಗಣ್ಹಾಪೇತಿ. ಸಕ್ಕಾಯದಿಟ್ಠಿ ದ್ವಾಸಟ್ಠಿದಿಟ್ಠಿ ತಿವಿಧಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠೀನಂ ವತ್ಥು ಹುತ್ವಾ ಬಾಲಜನಾನಂ ವಟ್ಟದುಕ್ಖತೋ ನಿಯ್ಯಾತುಂ ನದೇತಿ. ಏವಂ ವಿಪರೀತಞ್ಹಿ ಸಮ್ಮುತಿಸಚ್ಚಂ. ಏವಂ ಮಹಾಸಾವಜ್ಜಞ್ಚಾತಿ. ಪರಮತ್ಥಸಚ್ಚಂಪನ ದುವಿಧಂ ಸಭಾವಸಚ್ಚಂ ಅರಿಯಸಚ್ಚನ್ತಿ. ತತ್ಥ ಧಮ್ಮಸಙ್ಗಣಿಆದೀಸು ಸತ್ತಸು ಪಕರಣೇಸು ವಿಭತ್ತಾ ಕುಸಲಾದಯೋ ಧಮ್ಮಾ ಸಭಾವಸಚ್ಚಂನಾಮ. ತೇ ಹಿ ಸಯಂ ಸಭಾವತೋ ವಿಜ್ಜಮಾನತ್ತಾ ಕುಸಲಾನಾಮ ಧಮ್ಮಾ ಅತ್ಥಿ ಸುಖಾನಾಮ ವೇದನಾ ಅತ್ಥೀತಿ ಗಣ್ಹನ್ತೇನ ವಿಸಂವಾದೇನ್ತೀತಿ. ತಂ ಪನ ಅರಿಯಸಚ್ಚಂ ಪತ್ವಾ ಕಿಞ್ಚಿ ಅಸಚ್ಚಂಪಿ ಹೋತಿಯೇವ. ತಥಾಹಿ ಅನುಭವನಭೇದಮತ್ತಂ ಉಪಾದಾಯೇವ ವೇದನಾ ಸುಖಾ ದುಕ್ಖಾ ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಾತಿ ವುತ್ತಾ. ನ ಸಬ್ಬಾಕಾರತೋ ಸುಖಭೂತತ್ತಾ. ಸಬ್ಬೇಹಿ ಪನ ಅನಿಚ್ಚತಾ ಸಙ್ಖತತಾದೀಹಿ ಅನೇಕಸತೇಹಿ ಆಕಾರೇಹಿ ಸಬ್ಬಾಪಿ ವೇದನಾ ದುಕ್ಖಾಏವ. ತಥಾ ಅನವಜ್ಜಸುಖವಿಪಾಕಟ್ಠೇನ ಕುಸಲಭಾವೋಪಿ ಅಕುಸಲಂ ಉಪಾದಾಯೇವ ವುತ್ತೋ. ಸಬ್ಬೇಪಿ ಹಿ ತೇಭೂಮಕಾ ಕುಸಲಸಮ್ಮತಾ ಧಮ್ಮಾ ಸಾಸವತಾ ಸಂಕಿಲೇಸಿಕತಾ ಓಘನಿಯ ಯೋಗನಿಯ ಉಪಾದಾನಿಯತಾ ಸಙ್ಖಾತೇಹಿ ವಜ್ಜೇಹಿ ಸಾವಜ್ಜಾಏವ ಹೋನ್ತಿ. ದುಕ್ಖಸಚ್ಚಭೂತಾನಞ್ಚ ವಿಪಾಕಾನಂ ಜನನಟ್ಠೇನ ಏಕನ್ತೇನ ದುಕ್ಖವಿಪಾಕಾಏವ ಹೋನ್ತಿ. ಅಜ್ಝತ್ತತ್ತಿಕಞ್ಚ ಸಬ್ಬಲೋಕಿಯಸಮ್ಮತಂ ಉಪಾದಾಯ ವುತ್ತಂ. ಸಬ್ಬೇಪಿ ಹಿ ಚತುಬ್ಭೂ ಮಕಧಮ್ಮಾ ಏಕನ್ತೇನ ಅತ್ತಾಪಿನಾಮ ನತ್ಥಿ. ಕುತೋ ಅಜ್ಝತ್ತಾನಾಮ. ಬಹಿದ್ಧಾಏವ ಹೋನ್ತಿ. ಸಙ್ಖಾರೇ ಪರತೋ ಪಸ್ಸಾತಿ ಹಿ ವುತ್ತನ್ತಿ. ಅಯಂ ನಯೋ ಸೇಸತ್ತಿಕ ದುಕಧಮ್ಮೇಸುಪಿ ಯಥಾರಹಂ ನೇತಬ್ಬೋ. ಅರಿಯ ಸಚ್ಚಂನಾಮ ಸಬ್ಬೇಸಂ ತೇಭೂಮಕಧಮ್ಮಾನಂ ಏಕನ್ತ ದುಕ್ಖಭಾವೋ ತಣ್ಹಾಯ ಏಕನ್ತ ದುಕ್ಖಸಮುದಯ ಭಾವೋ ನಿಬ್ಬಾನಸ್ಸೇವ ದುಕ್ಖನಿರೋಧ ಭಾವೋ ಅಟ್ಠಙ್ಗಿಕಸ್ಸ ಮಗ್ಗಸ್ಸೇವ ದುಕ್ಖನಿರೋಧಮಗ್ಗಭಾವೋಚಾತಿ. ಇಧಮೇವ ಹಿ ಪರಿಸುದ್ಧಬುದ್ಧೀನಂ ಅರಿಯಾನಂ ಞಾಣೇ ಅಚಲಮಾನಂ ಸಬ್ಬಾಕಾರಪರಿಪುಣ್ಣಂ ನಿಪ್ಪರಿಯಾಯಸಚ್ಚಂ ಹೋತೀತಿ. ತೇಸು ಇಧ ಸಮ್ಮುತಿಸಚ್ಚಂ ನಿವತ್ತೇನ್ತೋ ಪರಮತ್ಥತೋತಿ ಇದ ಮಾಹ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ಪರಮತ್ಥತೋತಿ ಪರಮತ್ಥಸಚ್ಚತೋತಿ. ತತ್ಥ ಅತ್ಥೋ ದುವಿಧೋ ಸಭಾವಸಿದ್ಧೋಚ ಪರಿಕಪ್ಪಸಿದ್ಧೋಚ. ತತ್ಥ ಯೋ ವಿನಾ ಅಞ್ಞಾಪದೇಸೇನ ಕೇವಲಂ ವಿಸುಂ ವಿಸುಂ ಅತ್ತನೋ ಲಕ್ಖಣೇನ ವಿಜ್ಜಮಾನೋ ಹುತ್ವಾ ಸಿದ್ಧೋ. ಸೋ ಚಿತ್ತಾದಿಕೋ ಅತ್ಥೋ ಸಭಾವಸಿದ್ಧೋನಾಮ. ಯೋಪನ ಅತ್ತನೋ ಲಕ್ಖಣೇನ ವಿಜ್ಜಮಾನೋಯೇವ ನಹೋತಿ. ವಿಜ್ಜಮಾನಸ್ಸಪನ ಅತ್ಥಸ್ಸ ನಾನಾ ಪವತ್ತಿಆಕಾರೇ ಉಪಾದಾಯ ಚಿತ್ತೇನ ಪರಿಕಪ್ಪೇತ್ವಾ ಸವಿಗ್ಗಹಂ ಕತ್ವಾ ಗಹಿತೋ ಚಿತ್ತಮಯೋ ಚಿತ್ತನಿಮ್ಮಿತೋ ಹುತ್ವಾ ಚಿತ್ತೇಏವ ಉಪಲಬ್ಭಮಾನೋ ಹೋತಿ. ಸೋ ಸತ್ತಪುಗ್ಗಲಾದಿಕೋ ಅತ್ಥೋ ಪರಿಕಪ್ಪಸಿದ್ಧೋ ನಾಮ. ತೇಸು ಸಭಾವಸಿದ್ಧೋಯೇವ ಪರಮತ್ಥೋನಾಮ. ಸೋ ಹಿ ಸನ್ತಿ ಭವನ್ತಿ ಬುದ್ಧಿಸದ್ದಾ ಏತ್ಥಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಏಕನ್ತವಿಜ್ಜಮಾನಟ್ಠೇನ ಇತರತೋ ಪರಮೋ ಉಕ್ಕಂಸಗತೋ ಅತ್ಥೋತಿ ಪರಮತ್ಥೋ. ಅಪಿ ಚ, ಯೇ ಅಯಂ ಅತ್ಥಿ ಅಯಂ ಉಪಲಬ್ಭತೀತಿ ಗಹೇತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಅಭಿಞ್ಞೇಯ್ಯಸ್ಸ ಅಭಿಞ್ಞತ್ಥಾಯ, ಪರಿಞ್ಞೇಯ್ಯಸ್ಸ ಪರಿಞ್ಞತ್ಥಾಯ, ಪಹಾತಬ್ಬಸ್ಸ ಪಹಾನತ್ಥಾಯ, ಸಚ್ಛಿಕಾತಬ್ಬಸ್ಸ ಸಚ್ಛಿಕರಣತ್ಥಾಯ, ಭಾವೇತಬ್ಬಸ್ಸ ಭಾವನತ್ಥಾಯ ಪಟಿಪಜ್ಜನ್ತಿ. ತೇಸಂ ತದತ್ಥಸಾಧನೇ ಅವಿಸಂವಾದಕಟ್ಠೇನ ಪರಮೋ ಉತ್ತಮೋ ಅತ್ಥೋತಿ ಪರಮತ್ಥೋ. ಇತರೋಪನ ಅವಿಜ್ಜಮಾನತ್ತಾ ತಸ್ಸ ಅಭಿಞ್ಞಾದಿಅತ್ಥಾಯ ಪಟಿಪಜ್ಜನ್ತಾನಂ ತದತ್ಥಸಾಧನೇ ವಿಸಂವಾದಕೋಯೇವ ಭವಿಸ್ಸತಿ. ನಪನ ತದತ್ಥಂ ಸಾಧೇಸ್ಸ ತೀತಿ ಪರಮತ್ಥೋತಿ ವತ್ತುಂ ನಾರಹತೀತಿ.

[೧೪] ವಿಭಾವನಿಯಂ ಪನ

‘‘ಪರಮಸ್ಸವಾ ಉತ್ತಮಸ್ಸ ಞಾಣಸ್ಸ ಅತ್ಥೋ ಗೋಚರೋತಿ ಪರಮತ್ಥೋ’’ತಿಪಿ ವುತ್ತಂ. ತಂ ನ ಸುನ್ದರಂ.

ನ ಹಿ ಪರಮಸದ್ದೋಞಾಣೇ ವತ್ತಮಾನೋ ದಿಸ್ಸತಿ. ನಚ ಅತ್ಥಸದ್ದೋ ಗೋಚರೇತಿ. ಯಞ್ಚ ಅನುಟೀಕಾಯಂ ಸಚ್ಚಮೇವ ಸಚ್ಚಿಕಂ. ಸೋ ಏವ ಅತ್ಥೋ ಅವಿಪರೀತಸ್ಸ ಞಾಣಸ್ಸ ವಿಸಯಭಾವಟ್ಠೇನಾತಿ ಸಚ್ಚಿಕಟ್ಠೋತಿ ವುತ್ತಂ. ತಂಪಿ ಅವಿಪರೀತೇನ ಞಾಣೇನ ಅರಣೀಯತೋ ಉಪಗನ್ತಬ್ಬ ತೋ ಅತ್ಥೋತಿ ಇಮಮತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ನಪರಮಸದ್ದಸ್ಸ ಅತ್ಥನ್ತಿ. [ಪರಮತ್ಥಪದಂ]

೧೩. ಚಿತ್ತನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಚಿನ್ತೇತೀತಿ ಚಿತ್ತಂ. ಏತ್ಥಚ ಚಿನ್ತನಕ್ರಿಯಾ ನಾಮ ನಿಚ್ಚಂ ಆರಮ್ಮಣಾಪೇಕ್ಖಾ ಹೋತಿ. ನ ಹಿ ಸಾ ಆರಮ್ಮಣೇನ ವಿನಾ ಲಬ್ಭತೀತಿ. ತಸ್ಮಾ ಆರಮ್ಮಣಗ್ಗಹಣ ಆರಮ್ಮಣುಪಲದ್ಧಿಯೇವ ಇಧ ಚಿನ್ತನಾತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಾತಿ. ಏವಞ್ಹಿ ಸತಿ ಭವಙ್ಗಸಮಯ ವಿಸಞ್ಞಿಸಮಯೇಸು ಚಿತ್ತಂ ಆರಮ್ಮಣೇನ ವಿನಾಪಿ ಪವತ್ತತೀತಿ ಏವಂ ವಾದೀನಂ ವಾದೋ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತೋ ಹೋತಿ. ಸನ್ತೇಸುಪಿಚ ನಿಸ್ಸಯ ಸಮನನ್ತರಾದೀಸು ತಸ್ಸ ಪಚ್ಚಯೇಸು ತೇಹಿ ನಾಮಂ ಅಲಭಿತ್ವಾ ಆರಮ್ಮಣಪಚ್ಚಯವಸೇನೇವಸ್ಸ ನಾಮಂ ಸಿದ್ಧನ್ತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ಚಿನ್ತೇನ್ತಿ ಸಮ್ಪಯುತ್ತಕಾ ಧಮ್ಮಾ ಏತೇನಾತಿ ಚಿತ್ತಂ. ತಞ್ಹಿ ಆರಮ್ಮಣಗ್ಗಹಣಕಿಚ್ಚೇ ಪುಬ್ಬಙ್ಗಮಭೂತನ್ತಿ ತಂ ಸಮ್ಪಯುತ್ತಧಮ್ಮಾಪಿ ಆರಮ್ಮಣಂ ಗಣ್ಹನ್ತಾ ತಸ್ಸ ವಸೇನೇವ ಗಣ್ಹನ್ತೀತಿ. ಚಿನ್ತನಮತ್ತಂವಾ ಚಿತ್ತಂ. ಸಬ್ಬೇಪಿ ಹಿ ಧಮ್ಮಾ ತಂತಂ ಕ್ರಿಯಾಮತ್ತಾವ ಹೋನ್ತಿ. ನ ತೇಸು ದಬ್ಬಂವಾ ಸಣ್ಠಾನಂ ವಾ ವಿಗ್ಗಹೋವಾ ಉಪಲಬ್ಭತಿ. ಪಚ್ಚಯಾಯತ್ತ ವುತ್ತಿನೋ ಚ ಹೋನ್ತಿ. ನ ತೇ ಅತ್ತನೋ ಥಾಮೇನವಾ ಬಲೇನವಾ ವಸೇನವಾ ಸತ್ತಿಯಾವಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿತುಂಪಿ ಸಕ್ಕೋನ್ತಿ. ಪಗೇವ ಚಿನ್ತೇತುಂವಾ ಫುಸೇತುಂವಾತಿ. ಖಣಮತ್ತಟ್ಠಾಯಿನೋಚ ಹೋನ್ತಿ, ನ ಕದಾಚಿ ಕಸ್ಸಚಿ ವಸೇ ವತ್ತಿತುಂ ಸಕ್ಕೋನ್ತೀತಿ. ತಸ್ಮಾ ತೇಸು ಇದಂ ದಬ್ಬಂ, ಅಯಂ ಸತ್ತಿ, ಅಯ ಕ್ರಿಯಾತಿ ಏವಂ ವಿಭಾಗೋ ನಲಬ್ಭತೀತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ಏವಞ್ಚ ಕತ್ವಾ ಸಬ್ಬೇಸು ಪರಮತ್ಥಪದೇಸು ಏಕಂ ಭಾವಸಾಧನಮೇವ ಪಧಾನತೋ ಲಬ್ಭತಿ. ತದಞ್ಞ ಸಾಧನಾನಿಪನ ಪರಿಯಾಯತೋವ ಲಬ್ಭನ್ತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಏತ್ಥ ಚ ದಬ್ಬಾದಿವಸೇನ ಅಭೇದಸ್ಸ ಚಿನ್ತನಸ್ಸ ಅತ್ಥವಿಸೇಸಞಾಪನತ್ಥಂ ವಿಭಾಗ ಕಪ್ಪನಾವಸೇನ ಭೇದಕರಣಂ ಪರಿಯಾಯಕಥಾತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ಯಥಾ ಸಿಲಾ ಪುತ್ತಕಸ್ಸಸರೀರನ್ತಿ, ತಥಾ ಕರಣಞ್ಚ ತಂ ತಂ ಕ್ರಿಯಾಸಙ್ಖಾತ ಧಮ್ಮವಿಮುತ್ತಸ್ಸ ಪರಪರಿಕಪ್ಪಿತಸ್ಸ ಕಾರಕಭೂತಸ್ಸ ಅತ್ತ ಜೀವ ಸತ್ತ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಸಬ್ಬಸೋ ಅಭಾವದೀಪನತ್ಥಂ. ಸತಿ ಹಿ ಅತ್ತಾದಿಮ್ಹಿ ಕಿಂ ಅಭೇದಸ್ಸ ಭೇದಕಪ್ಪನಾಯಾತಿ.

ವಿಭಾವನಿಯಂ ಪನ

ಸಸವಿಸಾಣಂ ವಿಯ ಅಭೂತಸ್ಸ ಭೂತ ಕಪ್ಪನಾ ವುತ್ತಾ ವಿಯ ದಿಸ್ಸತಿ. ಅಯಮಸ್ಸಾಧಿಪ್ಪಾಯೋ-ಧಮ್ಮೇಸು ಕತ್ತಾವಾ ಕಾರೇ ತಾವಾ ಕೋಚಿ ನತ್ಥಿ. ಲೋಕೇಪನ ಅತ್ತಪ್ಪಧಾನೋ ಕ್ರಿಯಾ ನಿಪ್ಫಾದಕೋ ಕತ್ತಾನಾಮ ಸಿದ್ಧೋ. ತಸ್ಮಾ ಚಿನ್ತನಕಿಚ್ಚೇ ಅತ್ತಪ್ಪಧಾನತಾ ದೀಪನತ್ಥಂ ತಂ ಕತ್ತುಭಾವಂ ಚಿತ್ತೇ ಆರೋಪೇತ್ವಾ ಚಿನ್ತೇತೀತಿ ಚಿತ್ತನ್ತಿ ವುತ್ತಂ.

ಚಿತ್ತಸ್ಸಚ ಬಲೇನ ತಂಸಮ್ಪಯುತ್ತಾನಂಪಿ ತಸ್ಮಿಂ ಕಿಚ್ಚೇ ತದನುಕೂಲಪ್ಪವತ್ತಿದೀಪನತ್ಥಂ ಪುನಕರಣಭಾವಂ ಚಿತ್ತೇ ಕತ್ತುಭಾವಞ್ಚ ತೇಸು ಆರೋಪೇತ್ವಾ ಚಿನ್ತೇನ್ತಿ ಸಮ್ಪಯುತ್ತಕಾ ಧಮ್ಮಾ ಏತೇನಾತಿ ಚಿತ್ತನ್ತಿ ವುತ್ತನ್ತಿ. ಅಪಿ ಚೇತ್ಥ ಚಿತ್ತಸದ್ದೋ ವಿಚಿತ್ರತ್ಥವಾಚಕೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ. ವುತ್ತಞ್ಹೇ ತಂ ಸಂಯುತ್ತಕೇ –

ದಿಟ್ಠಂ ವೋ ಭಿಕ್ಖವೇ ಚರಣಂನಾಮ ಚಿತ್ತನ್ತಿ. ಏವಂ ಭನ್ತೇ. ತಮ್ಪಿ ಖೋ ಭಿಕ್ಖವೇ ಚರಣಂ ಚಿತ್ತಂ ಚಿತ್ತೇನೇವ ಚಿನ್ತಿತನ್ತಿ. ತೇನಾಪಿ ಖೋ ಭಿಕ್ಖವೇ ಚರಣೇನ ಚಿತ್ತೇನ ಚಿತ್ತಞ್ಞೇವ ಚಿತ್ತತರನ್ತಿ, ನಾ ಹಂ ಭಿಕ್ಖವೇ ಅಞ್ಞಂ ಏಕನಿಕಾಯಂಪಿ ಸಮನುಪಸ್ಸಾಮಿ ಯಂ ಏವಂ ಚಿತ್ತಂ. ಯಥಯಿದಂ ಭಿಕ್ಖವೇ ತಿರಚ್ಛಾನಗತಾ ಪಾಣಾ. ತೇಪಿ ಖೋ ಭಿಕ್ಖವೇ ತಿರಚ್ಛಾನಗತಾ ಪಾಣಾ ಚಿತ್ತೇನೇವ ಚಿತ್ತಿಕತಾ. ತೇಹಿಪಿ ಖೋ ಭಿಕ್ಖವೇ ತಿರಚ್ಛಾನ ಗತೇಹಿ ಪಾಣೇಹಿ ಚಿತ್ತಞ್ಞೇವ ಚಿತ್ತತರನ್ತಿ.

ತತ್ಥ ಚರಣಂನಾಮ ಚಿತ್ತನ್ತಿ ಯತ್ಥವಿಚಿತ್ರಾನಿ ದಿಬ್ಬವಿಮಾನಾದೀನಿ ಚಿತ್ತಕಮ್ಮಾನಿ ಕತ್ವಾ ಇದಞ್ಚಿದಞ್ಚ ಪುಞ್ಞಂ ಕರೋನ್ತಾ ಇಧಚಿಧಚ ನಿಬ್ಬತ್ತಾತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ವಿಚರನ್ತಿ. ತಸ್ಸ ಪಟಕೋಟ್ಠಕಸ್ಸೇತಂ ನಾಮಂ. ಚಿತ್ತೇನಾತಿ ನಿಸ್ಸಕ್ಕೇ ಕರಣವಚನಂ. ಯಥಯಿದನ್ತಿ ಯಥಾ ಇಮೇ. ಚಿತ್ತಿಕತಾತಿ ವಿಚಿತ್ರಾ ಕತಾ. ಏತ್ಥಚ ಚಿತ್ತವಿಚಿತ್ತಕಾಯ ಸಞ್ಞಾವಿಚಿತ್ತಾ. ಸಞ್ಞಾವಿಚಿತ್ತತಾಯ ತಣ್ಹಾವಿಚಿತ್ತಾ. ತಣ್ಹಾವಿಚಿತ್ತತಾಯ ಕಮ್ಮಾನಿ ವಿಚಿತ್ತಾನಿ. ಕಮ್ಮವಿಚಿತ್ತ ತಾಯ ಯೋನಿಯೋ ವಿಚಿತ್ತಾ. ಯೋನಿವಿಚಿತ್ತತಾಯ ತೇಸಂ ತಿರಚ್ಛಾ ನಗತಾನಂ ವಿಚಿತ್ತತಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. [ವಚನತ್ಥೋ]

ತಂ ತಂ ಸಭಾವೋ ಲಕ್ಖಣಂ, ಕಿಚ್ಚಸಮ್ಪತ್ತಿಯೋ ರಸೋ;

ಗಯ್ಹಾಕಾರೋ ಫಲಂವಾಪಿ, ಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಾನ ಸಞ್ಞಿತಂ.

ಆಸನ್ನಕಾರಣಂ ಯಂ ತಂ, ಪದಟ್ಠಾನನ್ತಿ ತಂ ಮತಂ;

ಧಮ್ಮಾನಂ ವವತ್ಥಾನಾಯ, ಅಲಂ ಏತೇ ವಿಬುದ್ಧಿನೋ.

ಆರಮ್ಮಣವಿಜಾನನಲಕ್ಖಣಂ ಚಿತ್ತಂ, ಪುಬ್ಬಙ್ಗಮರಸಂ, ಸನ್ಧಾನಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಾನಂ, ನಾಮರೂಪಪದಟ್ಠಾನಂ. [ಚಿತ್ತಂ]

೧೪. ಚೇತಸಿಕನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಚೇತಸಿ ಭವಂ ತದಾಯತ್ತವುತ್ತಿತಾಯಾತಿ ಚೇತಸಿಕಂ. ಫಸ್ಸಾದಿ ಧಮ್ಮಜಾತಂ. ಏತ್ಥಚ ತದಾಯತ್ತವುತ್ತಿತಾ ನಾಮ ಏಕುಪ್ಪಾದತಾದೀಹಿ ಲಕ್ಖಣೇಹಿ ಚಿತ್ತೇನ ಸಹ ಏಕೀ ಭೂತಸ್ಸ ವಿಯ ಪವತ್ತಿ. ಏತೇನ ಯಾ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಜಾತಿ. ಸಾಏವ ಫಸ್ಸಾದೀನಂ. ಯಾ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಜರಾ, ಯಂ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಮರಣಂ, ಯಂ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಆರಮ್ಮಣಂ, ಯಂ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ವತ್ಥು, ತದೇವ ಫಸ್ಸಾದೀನನ್ತಿ ಏವಂ ಏಕಪುಪ್ಫ ಮಞ್ಜರಿಯಂ ಏಕವಣ್ಟುಪನಿಬ್ಬನ್ಧಾನಿ ಪುಪ್ಫಾನಿ ವಿಯ ಚಿತ್ತೇನ ಸಹ ಏಕಜಾತಿಯಾದಿ ಉಪನಿಬ್ಬನ್ಧಾ ಫಸ್ಸಾದಯೋ ಧಮ್ಮಾ ಇಧ ಚೇತಸಿಕಂನಾಮಾತಿ ಸಿದ್ಧಾ ಹೋನ್ತಿ. ಏವಞ್ಚ ಸತಿ ಚಿತ್ತಂಪಿ ತೇಹಿ ಫಸ್ಸಾದೀಹಿ ಸಹ ತಥೇವ ಆಯತ್ತಂ ಪವತ್ತತೀತಿ ತಂಪಿ ಫಸ್ಸಿಕಂ ವೇದನಿಕನ್ತಿಆದಿನಾ ವತ್ತಬ್ಬನ್ತಿ ಚೇ. ನ. ಚಿತ್ತಸ್ಸೇವ ಜೇಟ್ಠಕತ್ತಾ. ಮನೋಪುಬ್ಬಙ್ಗಮಾ ಧಮ್ಮಾ, ಮನೋಸೇಟ್ಠಾ ಮನೋಮಯಾತಿ ಹಿ ವುತ್ತಂ. ಏತ್ಥಚ ಮನೋಮಯಾತಿ ಮನಸಾಏವ ಪಕತಾ ನಿಮ್ಮಿತಾ ಚಿತ್ತಕ್ರಿಯಾ ಭೂತಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಏತೇನ ತೇ ಫಸ್ಸಾದಯೋ ಧಮ್ಮಾ ಚಿತ್ತೇನ ವಿನಾ ನುಪಲಬ್ಭನ್ತೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಚಿತ್ತಂಪನ ತೇಹಿ ಕೇಹಿಚಿ ವಿನಾಪಿ ಪವತ್ತತಿಯೇವ. ಪಞ್ಚವಿಞ್ಞಾಣ ಚಿತ್ತಞ್ಹಿತೇಹಿ ಕೇಹಿಚಿ ವಿತಕ್ಕಾದೀಹಿ ವಿನಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀತಿ. ತಸ್ಮಾ ತೇಸಞ್ಞೇವ ತದಾಯತ್ತ ವುತ್ತಿತಾ ವತ್ತಬ್ಬಾ ನ ಚಿತ್ತಸ್ಸಾತಿ.

[೧೫] ವಿಭಾವನಿಯಂ ಪನ

ಏಕಾಲಮ್ಬಣತಾ ಮತ್ತೇನ ತೇಸಂ ತದಾಯತ್ತವುತ್ತಿತಂ ಚೇತಸಿ ಕತ್ತಞ್ಚ ವಿಭಾವೇತಿ. ತಂ ನ ಸುನ್ದರಂ.

ನ ಹಿ ಏಕಾಲಮ್ಬಣತಾಮತ್ತೇನ ಚೇತಸಿಕಂನಾಮ ಜಾತನ್ತಿ. ಏತ್ಥ ಚ ಲೋಕೇ ನಾನಾವಣ್ಣಧಾತುಯೋ ಉದಕೇ ಘಂಸಿತ್ವಾ ವತ್ಥುಮ್ಹಿ ನಾನಾ ಚಿತ್ತಕಮ್ಮಾನಿ ಕರೋನ್ತಿ, ತತ್ಥ ವತ್ಥುಮ್ಹಿ ಫರಣಂ ಬನ್ಧನಞ್ಚ ಉದಕಸ್ಸೇವ ಕಿಚ್ಚಂ, ನ ವಣ್ಣಧಾತೂನಂ. ನಾನಾರೂಪ ದಸ್ಸನಂ ವಣ್ಣಧಾತೂನಮೇವ ಕಿಚ್ಚಂ, ನ ಉದಕಸ್ಸ. ತತ್ಥ ವತ್ಥುವಿಯ ಆರಮ್ಮಣಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ಉದಕಂವಿಯ ಚಿತ್ತಂ. ನಾನಾ ವಣ್ಣಧಾತುಯೋವಿಯ ಚೇತಸಿಕಧಮ್ಮಾತಿ. [ಚೇತಸಿಕಂ]

೧೫. ರೂಪನ್ತಿ ಏತ್ಥ ರುಪ್ಪತೀತಿ ರೂಪಂ. ಸೀತುಣ್ಹಾದೀಹಿ ವಿರೋಧಿ ಪಚ್ಚಯೇಹಿ ವಿಸಮ ಪವತ್ತಿ ವಸೇನ ವಿಕಾರಂ ಆಪಜ್ಜತಿ, ತೇಹಿ ವಾ ವಿಕಾರಂ ಆಪಾದೀಯತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಯಥಾಹ –

ರುಪ್ಪತೀತಿ ಖೋ ಭಿಕ್ಖವೇ ತಸ್ಮಾ ರೂಪನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಕೇನ ರುಪ್ಪತಿ. ಸಿತೇನಪಿ ರುಪ್ಪತಿ. ಉಣ್ಹೇನಪಿ ರುಪ್ಪತಿ. ಜಿಘಚ್ಛಾಯಪಿ ರುಪ್ಪತಿ. ವಿಪಾಸಾಯಪಿ ರುಪ್ಪತಿ. ಡಂಸ ಮಕಸ ವಾತಾತಪ ಸರಿಂ ಸಪ ಸಪ್ಫಸ್ಸೇಹಿಪಿ ರುಪ್ಪತೀತಿ. ರುಪ್ಪತೀತಿಚ ರುಪ್ಪತಿ, ಕುಪ್ಪತಿ, ಘಟ್ಟೀಯತಿ, ಪಿಳೀ ಯತಿ, ಭಿಜ್ಜತೀತಿ.

ಮಹಾನಿದ್ದೇಸೇ ವುತ್ತಂ. ಅಯಮೇತ್ಥ ಪಿಣ್ಡತ್ಥೋ, ಯೇ ಧಮ್ಮಾ ಚಿರಟ್ಠಿತಿಕಾಚ ಹೋನ್ತಿ ಸಪ್ಪಟಿಘಸಭಾವಾಚ. ತೇಸಞ್ಞೇವ ಠಿತಿಕ್ಖಣೇಸು ವಿರೋಧಿಪಚ್ಚಯೇಹಿ ಸಮಾಗಮೋನಾಮ ಹೋತಿ. ನಪನಞ್ಞೇಸಂ ಪರಿತ್ತಕ್ಖಣಾನಂ ಅಪ್ಪಟಿಘಸಭಾವಾನನ್ತಿ. ತೇಸಞ್ಹಿ ಅಪ್ಪಟಿಘಸಭಾವಾನಂ ಸುಖುಮ ರೂಪಾನಂಪಿ ಬಹಿದ್ಧಾ ಸೀತಾದೀಹಿ ಸಮಾಗಮೋನಾಮ ನತ್ಥಿ. ಕುತೋ ಪರಿತ್ತಕ್ಖಣಾನಂ ಅಪ್ಪಟಿಘಸಭಾವಾನಞ್ಚ ಅರೂಪಧಮ್ಮಾನನ್ತಿ. ಯದಿಏವಂ ಸುಖುಮರೂಪಾನಂ ಅರೂಪತಾಪತ್ತಿ ಸಿಯಾತಿ. ನಸಿಯಾ. ಓಳಾರಿಕರೂಪೇಹಿ ಸಮಾನಗತಿ ಕತ್ತಾ. ತಾನಿಹಿ ಓಳಾರಿಕೇಸು ರುಪ್ಪಮಾನೇಸು ರುಪ್ಪನ್ತಿಯೇವಾತಿ. ಸಮಾಗಮೋಚ ನಾಮ ಇಧ ಥಪೇತ್ವಾ ಆಪಾತಗಮನಂ ಆರಮ್ಮಣಕರಣಞ್ಚ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞವಿರುದ್ಧಾನಂ ಠಿತಿಪತ್ತಾನಂ ಓಳಾರಿಕರೂಪಾನಂ ಮಹಾಭೂತಾನಮೇವವಾ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಾಭಿಘಟ್ಟನಂ ವುಚ್ಚತಿ, ರುಪ್ಪತಿ ಘಟ್ಟೀಯತಿ ಪೀಳೀಯತೀತಿ ಹಿ ವುತ್ತಂ. ರುಪ್ಪನಞ್ಚನಾಮ ಪರಸೇನಾಯುದ್ಧೇನ ರಟ್ಠಖೋಭೋವಿಯ ಕಲಾಪನ್ತರಗತಧಾತೂನಂ ಕುಪ್ಪನಂ ಭಿಜ್ಜನಂಚ ವುಚ್ಚತಿ. ಕುಪ್ಪತಿ ಭಿಜ್ಜತೀತಿ ಹಿ ವುತ್ತಂ. ಏತ್ಥಚ ಕುಪ್ಪತೀತಿ ಖೋಭತಿ ಚಞ್ಚಲತಿ, ಭಿಜ್ಜತೀತಿ ವಿಕಾರಂ ಆಪಜ್ಜತಿ. ಯಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ವಿರೋಧಿಪಚ್ಚಯಸಮಾಗಮಂ ಲಭನ್ತಿ. ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಸಯಂಪಿ ವಿಕಾರಪತ್ತಾ ಹೋನ್ತಿ. ಓಮತ್ತಾಧಿಮತ್ತರೂಪಸನ್ತತೀನಂ ಉಪ್ಪತ್ತಿಯಾ ಪಚ್ಚಯಭಾವಂ ಪತ್ತಾ ಹೋನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಪಿಚೇತ್ಥ ರುಪ್ಪನಂ ದುವಿಧಂ ವಡ್ಢನಂ, ಹಾಯನಞ್ಚ. ತದುಭಯಂಪಿ ಕಪ್ಪವುಟ್ಠಾನೇ ಕಪ್ಪಸಣ್ಠಾನೇ ನಾನಾಆಯುಕಪ್ಪ ಸಂವಚ್ಛರ ಉತು ಮಾಸ ರತ್ತಿ ದಿವಾದೀನಂ ಪರಿವತ್ತನೇಚ ಪಾಕಟಂ ಹೋತೀತಿ. ಕಸ್ಮಾ ಪನ ರೂಪನ್ತಿ ನಾಮಂ ಘಟ್ಟನವಸೇನ ರುಪ್ಪನಧಮ್ಮಾನಮೇವ ಸಿದ್ಧನ್ತಿ. ತೇಸಮೇವ ಸವಿಗ್ಗಹತ್ತಾ. ರೂಪಧಮ್ಮಾ ಹಿ ಸಮೂಹಸಣ್ಠಾನಾದಿ ಭಾವಪತ್ತಿಯಾ ಸವಿಗ್ಗಹಾ ಹೋನ್ತಿ. ತಸ್ಮಾ ತೇಸಮೇವ ರುಪ್ಪನಂ ಪಚ್ಚಕ್ಖತೋಪಿ ಲೋಕಸ್ಸ ಪಾಕಟನ್ತಿ ತೇಸ್ವೇವ ರೂಪನ್ತಿ ನಾಮಂ ಸಿದ್ಧನ್ತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ಅರೂಪಧಮ್ಮಾ ಪನ ಅವಿಗ್ಗಹಾತಿ ನ ತೇಸಂ ವಿಕಾರೋ ಪಚ್ಚಕ್ಖತೋ ಲೋಕಸ್ಸ ಪಾಕಟೋ ಹೋತಿ. ತಂ ತಂ ರೂಪವಿಕಾರಂ ದಿಸ್ವಾವಾ ಸುತ್ವಾ ವಾ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾಯೇವ ವಾ ಸೋ ಲೋಕೇನ ಜಾನಿತಬ್ಬೋ ಅಞ್ಞತ್ರ ಪರಚಿತ್ತವಿದೂಹಿ. ತಸ್ಮಾ ತೇಸಂ ರೂಪತಾಪತ್ತಿ ನತ್ಥೀತಿ.

[೧೬] ವಿಭಾವನಿಯಂ ಪನ

ತೇಸಂ ರೂಪತಾಪತ್ತಿಪ್ಪಸಙ್ಗೋ ಸೀತಾದಿಗ್ಗಹಣ ಸಾಮತ್ಥಿಯೇನ ನಿವತ್ತಿತೋ. ಯಸ್ಮಾ ಪನ ವೋಹಾರೋನಾಮ ಲೋಕೋಪಚಾರೇನ ವಿನಾ ನಸಿಜ್ಝತಿ. ಲೋಕೋಪಚಾರೋಚ ಪಾಕಟನಿಮಿತ್ತವಸೇ ನೇವ ಪವತ್ತೋ. ತಸ್ಮಾ ಇಧ ಸೀತಾದಿಗ್ಗಹಣೇನ ವಿನಾಪಿ ತಪ್ಪಸಙ್ಗನಿವತ್ತಿ ಲೋಕತೋವ ಸಿದ್ಧಾತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಾ.

ಯಸ್ಮಾ ಚ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೇ ಬ್ರಹ್ಮಾನಂ ಕಾಯವಿಕಾರ ವಚೀವಿಕಾರಾ ಚ ಇದ್ಧಿವಿಕುಪ್ಪನಾವಸಪ್ಪವತ್ತಾ ನಾನಾರೂಪವಿಕಾರಾಚ ದಿಸ್ಸನ್ತಿಯೇವ. ತೇಚ ಏಕೇನ ಪರಿಯಾಯೇನ ರುಪ್ಪನಾಕಾರಾಏವ ನಾಮ ಹೋನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ತೇಸಂ ವಸೇನ ತತ್ಥ ರೂಪಾನಂ ರೂಪತಾಸಿದ್ಧಿ ಹೋತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ರೂಪಯತಿ ವಾ ಅತ್ತನೋ ಸಭಾವೇನ ಪಕಾಸತೀತಿ ರೂಪಂ. ಅರೂಪಧಮ್ಮಾ ಹಿ ನ ಅತ್ತನೋ ಸಭಾವೇನ ಪಾಕಟಾ ಹೋನ್ತಿ. ರೂಪಸನ್ನಿಸ್ಸಯೇನೇವ ಗಹೇತಬ್ಬಾ. ಇದಂ ಪನ ಅತ್ತನೋ ಸಭಾವೇನೇವ ಪಾಕಟಂ ಪಞ್ಚವಿಞ್ಞಾಣೇಹಿಪಿ ಗಹೇತಬ್ಬನ್ತಿ. ಇಮಸ್ಮಿಂ ಅತ್ಥೇ ಸತಿ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೇ ರೂಪಾನಂಪಿ ಉಜು ಕತೋವ ರೂಪತಾಸಿದ್ಧಿ ಹೋತೀತಿ.

[೧೭] ವಿಭಾವನಿಯಂ ಪನ

ಅನುಗ್ಗಾಹಕಾನಂ ಸೀತಾದೀನಂ ವಸೇನ ತಂ ಸಭಾವಾ ನಾತಿವತ್ತನ ವಸೇನಚ ತತ್ಥ ರೂಪತಾಸಿದ್ಧಿ ವಿಭಾವಿತಾ. ಯಸ್ಮಾಪನ ಸೀತೇ ನಾಪಿ ಉಣ್ಹೇನಾಪೀತಿಆದಿವಚನಂ ನಿದಸ್ಸನಮತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಕಮ್ಮ ಚಿತ್ತಾಹಾರಾನಂಪಿ ವಸೇನ ರುಪ್ಪನಸ್ಸ ಸಮ್ಭವತೋ, ತಥಾಹಿ ಸಞ್ಞಾ ವಿಞ್ಞಾಣಾನಿಪಿ ರೂಪಾರಮ್ಮಣರಸಾರಮ್ಮಣೇಹಿ ಏವ ಪಾಳಿಯಂ ನಿದ್ದಿಟ್ಠಾನಿ. ನ ಹಿ ಸಞ್ಞಾ ರೂಪಂಏವ ಸಞ್ಜಾನಾತಿ. ನ ಚ ವಿಞ್ಞಾಣಂ ರಸ ಮೇವ ವಿಜಾನಾತಿ. ನಿದಸ್ಸನಮತ್ತೇನ ದೇಸನಾ ಹೋತೀತಿ ವಿಞ್ಞಾಯತೀತಿ. ತಸ್ಮಾ ಸೀತಾದಿಗ್ಗಹಣಂ ಅಮುಞ್ಚಿತ್ವಾವ ತತ್ಥ ರೂಪತಾಸಿದ್ಧಿವಿಭಾವನೇನ ಪಯೋಜನ ನತ್ಥೀತಿ. [ರೂಪಂ]

೧೬. ನಿಬ್ಬಾನನ್ತಿ ಏತ್ಥ ನಿಬ್ಬಾಯನ್ತಿ ಸಬ್ಬೇ ವಟ್ಟದುಕ್ಖಸನ್ತಾಪಾ ಏತಸ್ಮಿನ್ತಿ ನಿಬ್ಬಾನಂ. ನಿಬ್ಬಾಯನ್ತೀತಿ ಯೇ ಕಿಲೇಸಾವಾ ಖನ್ಧಾವಾ ಅಭಾವಿತಮಗ್ಗಸ್ಸ ಆಯತಿಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜನಾರಹಪಕ್ಖೇ ಠಿತಾ ಹೋನ್ತಿ. ತೇಯೇವ ಭಾವಿತಮಗ್ಗಸ್ಸ ಅನುಪ್ಪಜ್ಜನಾರಹಪಕ್ಖಂ ಪಾಪುಣನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ನ ಹಿ ಖಣತ್ತಯಂ ಪತ್ವಾ ನಿರುದ್ಧಾ ಅತೀತಧಮ್ಮಾ ನಿಬ್ಬಾಯನ್ತಿ ನಾಮ. ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನೇಸು ಆಯತಿಂ ಅವಸ್ಸಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನೇಸುಚ ಧಮ್ಮೇಸು ವತ್ತಬ್ಬಮೇವ ನತ್ಥೀತಿ. ವಟ್ಟದುಕ್ಖಸನ್ತಾಪಾತಿ ಕಿಲೇಸವಟ್ಟ ಕಮ್ಮವಟ್ಟ ವಿಪಾಕವಟ್ಟ ದುಕ್ಖಸನ್ತಾಪಾ. ನ ಹಿ ತಿವಿಧ ವಟ್ಟದುಕ್ಖಸನ್ತಾಪರಹಿತಾನಂ ರುಕ್ಖಾದೀನಂ ಅನುಪ್ಪಾದನಿರೋಧೋ ನಿಬ್ಬಾನಂನಾಮ ಹೋತೀತಿ. ಏತಸ್ಮಿನ್ತಿ ವಿಸಯೇ ಭುಮ್ಮಂ. ಯಥಾ ಆಕಾಸೇ ಸಕುಣಾ ಪಕ್ಖನ್ತೀತಿ. ಯೇಹಿ ತೇ ನಿಬ್ಬಾಯನ್ತಿ. ತೇಸಂ ತಬ್ಬಿನಿಮುತ್ತಂ ಅಞ್ಞಂ ನಿಬ್ಬುತಿಟ್ಠಾನಂನಾಮ ಕಿಞ್ಚಿ ನತ್ಥೀತಿ. ನಿಬ್ಬಾಯನ್ತಿ ವಾ ಅರಿಯಜನಾ ಏತಸ್ಮಿನ್ತಿ ನಿಬ್ಬಾನಂ. ನಿಬ್ಬನ್ತಿ ಧೀರಾ ಯಥಯಂ ಪದೀಪೋತಿ ಹಿ ವುತ್ತಂ. ನಿಬ್ಬಾಯನ್ತೀತಿ ತಂ ತಂ ಕಿಲೇಸಾನಂವಾ ಖನ್ಧಾನಂವಾ ಪುನ ಅಪ್ಪಟಿಸನ್ಧಿಕಭಾವಂ ಪಾಪುಣನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಏಕಸ್ಮಿನ್ತಿ ವಿಸಯೇಏವ ಭುಮ್ಮಂ, ಏತಸ್ಮಿಂ ಅಧಿ ಗತೇತಿಪಿ ಯೋಜೇನ್ತಿ. ಟೀಕಾಸುಪನ ಭವಾಭವಂ ವಿನನತೋ ಸಂಸಿಬ್ಬನ ತೋ ವಾನಂ ವುಚ್ಚತಿ ತಣ್ಹಾ. ತತೋ ನಿಕ್ಖನ್ತನ್ತಿ ನಿಬ್ಬಾನನ್ತಿ ವುತ್ತಂ.

[೧೮] ವಿಭಾವನಿಯಂ ಪನ

‘‘ನಿಬ್ಬಾಭಿವಾ ಏತೇನ ರಾಗಗ್ಗಿಆದಿಕೋತಿ ನಿಬ್ಬಾನ’’ನ್ತಿಪಿ ವುತ್ತಂ. ತಂ ನ ಸುನ್ದರಂ.

ನ ಹಿ ಮಗ್ಗೇವಿಯ ನಿಬ್ಬಾನೇ ಕತ್ಥಚಿ ಕರಣಸಾಧನಂ ದಿಟ್ಠಂ, ನಚ ನಿಬ್ಬಾನಂ ನಿಬ್ಬೂತಿ ಕ್ರಿಯಾಸಾಧನೇ ರಾಗಾದಿಕಸ್ಸ ಕತ್ತುನೋ ಸಹ ಕಾರಿಪಚ್ಚಯೋ ಹೋತೀತಿ. [ನಿಬ್ಬಾನಂ]

ದುತೀಯಗಾಥಾಯ ಪರಮತ್ಥದೀಪನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಚಿತ್ತಸಙ್ಗಹ-ಪರಮತ್ಥದೀಪನೀ

೧೭. ಇದಾನಿ ಉದ್ದೇಸಕ್ಕಮೇನ ಚಿತ್ತಂ ತಾವ ನಿದ್ದಿಸನ್ತೋ ತತ್ಥ ಚಿತ್ತನ್ತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥಾತಿ ತೇಸು ಚತೂಸು ಅಭಿಧಮ್ಮತ್ಥೇಸು. ತಾವ ಪಥಮಂ. ಚತ್ತಾರೋ ವಿಧಾ ಪಕಾರಾ ಯಸ್ಸ ತಂ ಚತುಬ್ಬಿಧಂ.

೧೮. ಕಾಮಾವಚರನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಕಾಮೀಯತೀತಿ ಕಾಮೋ. ಕಾಮೇನ್ತಿವಾ ಏತ್ಥ ಸತ್ತಾ ಅವಿಕ್ಖಮ್ಭಿತಕಾಮರಾಗತ್ತಾ ಕಾಮರತಿಯಾಏವ ರಮನ್ತಿ. ನ ಉಪರಿಭೂಮೀಸು ವಿಯ ಝಾನರತಿಯಾತಿ ಕಾಮೋ. ಏಕಾದಸವಿಧಾ ಕಾಮಭೂಮಿ. ನನು ಚೇತ್ಥ ಝಾನಲಾಭಿನೋಪಿ ಸನ್ತೀತಿ. ನ ನ ಸನ್ತಿ. ತೇಪನ ಕದಾಚಿ ದೇವಾತಿ ನತ್ಥೇತ್ಥ ದೋಸೋ. ಅವೀಚಿನಿರಯಾದಯೋ ಕಥಂ ಕಾಮೀಯನ್ತಿ. ಕಥಞ್ಚ ತತ್ಥ ಸತ್ತಾ ಕಾಮರತಿಯಾ ರಮನ್ತೀತಿ. ನಿಮಿತ್ತಸ್ಸಾದವಸೇನವಾ ಭವನಿಕನ್ತಿವಸೇನವಾತಿ. ಮರಣಕಾಲೇ ಹಿ ಉಪಟ್ಠಿತಾ ನಿರಯಗ್ಗಿಜಾಲಾ ಸುವಣ್ಣವಣ್ಣಾವಿಯ ಖಾಯನ್ತಿ. ಏಕೋ ಕಿರ ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಕೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಮರಣಮಞ್ಚೇ ನಿಪ್ಪನ್ನೋ ಹೋತಿ. ತಸ್ಸ ಆಚರಿಯಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಸಮೀಪೇ ಠತ್ವಾ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಂ ಭೋ ಗಚ್ಛಾತಿ ವದನ್ತಿ. ತಸ್ಸಪನ ಅವೀಚಿನಿರಯೇ ಅಗ್ಗಿಜಾಲಾ ಉಪಟ್ಠಹನ್ತಿ. ತದಾ ಸೋ ಭೋ ಆಚರಿಯಾ ಸುವಣ್ಣವಣ್ಣಾ ಪಞ್ಞಾಯನ್ತೀತಿ ಆಹ. ಏಸ ಭೋ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೋ. ತತ್ಥ ಗಚ್ಛಾತಿ ವದನ್ತಿ. ಸೋ ಕಾಲಙ್ಕತ್ವಾ ಅವೀಚಿಮ್ಹಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿ. ಏವಂ ನಿಮಿತ್ತಸ್ಸಾದವಸೇನ ತೇ ಕಾಮೀಯನ್ತಿ. ತತ್ಥ ಉಪ್ಪನ್ನಾನಂಪಿ ಭವನಿಕನ್ತಿನಾಮ ಹೋತೀತಿ. ಅಪಿಚ, ತತ್ಥ ಉಪ್ಪನ್ನಾ ಅವಿಕ್ಖಮ್ಭಿತಕಾಮರಾಗಾಏವ ಹೋನ್ತಿ, ಓಕಾಸೇ ಸತಿ ಕಾಮರತಿಯಾ ರಮಿಸ್ಸನ್ತಿ ಯೇವಾತಿ. ತಸ್ಮಿಂ ಕಾಮೇ ಅವಚರತೀತಿ ಕಾಮಾವಚರಂ. ಏತ್ಥಚ ಅವಚರತೀತಿ ಪದಸ್ಸ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀತಿ ಅತ್ಥೋ ನ ಗಹೇತಬ್ಬೋ. ಸೋ ಹಿ ಅತ್ಥೋ ಪಾಳಿಯಾಚ ನಸಮೇತಿ. ನಾನಾದೋಸಯುತ್ತೋಚ ಹೋತೀತಿ. ಯಂ ಏತಸ್ಮಿಂ ಅನ್ತರೇ ಏತ್ಥಾವಚರಾ ಏತ್ಥ ಪರಿಯಾಪನ್ನಾತಿ ಹಿ ಪಾಳಿಯಂ ವುತ್ತಂ. ಯದಿ ಚೇತ್ಥ ಸೋ ಅತ್ಥೋ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋ ಸಿಯಾ. ಏವಂ ಸಭಿ ಏತ್ಥಾವಚರಾ ಏತ್ಥುಪ್ಪನ್ನಾತಿ ವುತ್ತಂ ಸಿಯಾ. ನಪನ ವುತ್ತಂ. ನಚ ಪರಿಯಾಪನ್ನಸದ್ದೋ ಉಪ್ಪನ್ನಸದ್ದೇನ ಸಹ ಸಮಾನತ್ಥೋತಿ ಸಕ್ಕಾ ವತ್ತುಂ. ನ ಹಿ ಲೋಕುತ್ತರಚಿತ್ತಾನಿ ತೀಸು ಭವೇಸು ಉಪ್ಪನ್ನಾ ನಿಪಿ ತತ್ರ ಪರಿಯಾಪನ್ನಾನಿಯೇವ ಹೋನ್ತೀತಿ. ಏವಂ ತಾವ ಪಾಳಿಯಾ ನಸಮೇತೀತಿ.

ಯದಿಚ ಸೋ ಅತ್ಥೋ ಗಹಿತೋ ಸಿಯಾ. ಏವಞ್ಚ ಸತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಕಾಮೇ ಯೇ ಮಹಗ್ಗತ ಲೋಕುತ್ತರಧಮ್ಮಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ. ತೇಸಂಪಿ ಕಾಮಾ ವಚರತಾಪತ್ತಿದೋಸೋ ರೂಪಾವಚರತಾದಿ ಮುತ್ತಿದೋಸೋಚ ಆಪಜ್ಜತಿ. ಯೇಚ ಕಾಮಾವಚರಧಮ್ಮಾ ರೂಪಾರೂಪಭೂಮೀಸು ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ. ತೇಸಞ್ಚ ರೂಪಾರೂಪಾ ವಚರತಾ ಪತ್ತಿದೋಸೋ ಕಾಮಾವಚರತಾ ಮುತ್ತಿದೋಸೋಚ ಆಪಜ್ಜತೀತಿ. ನನು ಯೇಭುಯ್ಯವುತ್ತಿವಸೇನಪಿ ಕೇಸಞ್ಚಿ ನಾಮಲಾಭೋ ಹೋತಿ. ಯಥಾ ವನಚರಕೋ ಸಙ್ಗಾಮಾವಚರೋತಿ. ತಸ್ಮಾ ಇಧಪಿ ತೇಸಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ತನೋ ಭುಮ್ಮೀಸು ಉಪ್ಪನ್ನಬಹುಲತ್ತಾ ಕಾಮಾವಚರಾದಿ ನಾಮಲಾಭೇ ಸತಿ ನ ಕೋಚಿ ದೋಸೋತಿ.ನ. ಏವಞ್ಹಿ ಸತಿ ಲೋಕುತ್ತರ ಧಮ್ಮಾನಂ ಕಾಮಾವಚರತಾದಿ ಮುಚ್ಚನತ್ಥಂ ಯೇಭುಯ್ಯೇನ ಉಪ್ಪನ್ನಭೂಮಿ ವಿಸುಂ ವತ್ತಬ್ಬಾ ಸಿಯಾ. ನ ಚ ಸಾ ನಾಮಭೂಮಿ ಅತ್ಥಿ. ಯತ್ಥ ತೇ ಯೇಭುಯ್ಯೇನ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತೀತಿ. ತೇಹಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಾ ತೀಸು ಭವೇಸು ಏವ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ. ತಸ್ಮಾ ತೇಸಂ ಕಾಮ ರೂಪಾರೂಪಾವಚರತಾಪತ್ತಿದೋಸೋ ದುನ್ನಿವಾರೋ ಸಿಯಾತಿ. ಏವಂ ನಾನಾದೋಸಯುತ್ತೋ ಹೋತೀತಿ. ತಸ್ಮಾಸ್ಸ ತಥಾ ಅತ್ಥಂ ಅಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಏತ್ಥಾವಚರಾ ಏತ್ಥ ಪರಿಯಾಪನ್ನಾತಿ ಭಗವತಾ ಸಂವಣ್ಣಿತೇನ ಪಾಳಿನಯೇನೇವಸ್ಸ ಅತ್ಥೋ ಗಹೇತಬ್ಬೋತಿ. ಅಯಞ್ಹೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ. ಕಾಮೇ ಅವಚರತಿ ಪರಿಯಾಪನ್ನಭಾವೇನ ತಸ್ಮಿಂ ಅಜ್ಝೋಗಾಹೇತ್ವಾ ಚರತಿ ಪವತ್ತತೀತಿ ಕಾಮಾವಚರನ್ತಿ. ಪರಿಯಾಪನ್ನಭಾವೋಚನಾಮ ಅತ್ತನೋ ಆಧಾರಭೂತೇನ ತೇನ ಕಾಮೇನ ಸಹ ಸಮಾನಜಾತಿಗೋತ್ತನಾಮತಾ ಸಙ್ಖಾತೇಹಿ ಪರಿತೋಭಾಗೇಹಿ ತಸ್ಮಿಂ ಕಾಮೇ ಆಪನ್ನಭಾವೋ ಅನುಪ್ಪವಿಟ್ಠ ಭಾವೋ. ಅನ್ತೋಗಧಭಾವೋತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಸೋಚ ತಥಾ ಪರಿಯಾಪನ್ನಭಾವೋ ಪರಿಗ್ಗಾಹಿನಿಯಾ ಕಾಮತಣ್ಹಾಯ ಕತೋತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ. ಏತ್ತಾವತಾ ಯೇಧಮ್ಮಾ ರೂಪಾರೂಪಸತ್ತಸನ್ತಾನಭೂತಾಪಿ ಮಯ್ಹಂ ಏತೇತಿ ಕಾಮ ತಣ್ಹಾಯ ಪರಿಗ್ಗಹಿತಾ ಕಾಮೇ ಪರಿಯಾಪನ್ನಾವ ಹೋನ್ತಿ. ತೇ ಕಾಮಾವಚರಾನಾಮಾತಿ ಸಿದ್ಧಾ ಹೋನ್ತಿ. ರೂಪಾರೂಪಾ ವಚರೇಸುಪಿ ಅಯಂ ನಯೋ ನೇತಬ್ಬೋ. ತೇಸುಪನ ರೂಪತಣ್ಹಾ ಅರೂಪತಣ್ಹಾಚ ಪರಿಗ್ಗಾಹಿನೀ ತಣ್ಹಾ ದಟ್ಠಬ್ಬಾ.

ಯೇಪನ ಧಮ್ಮಾ ತಿಣ್ಣಂ ತಣ್ಹಾನಂ ಪರಿಗ್ಗಹವಿಮುತ್ತಾ ಹೋನ್ತಿ. ತೇ ತೀಸು ಭವೇಸು ಉಪ್ಪನ್ನಾಪಿ ತತ್ರ ಅಪರಿಯಾಪನ್ನಾಏವ ಹೋನ್ತೀತಿ ಲೋಕುತ್ತರಾ ನಾಮ ಜಾತಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಏತ್ಥಚ ಪಟ್ಠಾನೇ ಆರುಪ್ಪೇ ಕಾಮಚ್ಛನ್ದಂ ನೀವರಣಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಉದ್ಧಚ್ಚನೀವರಣನ್ತಿಆದಿನಾ ಅರೂಪಸತ್ತಸನ್ತಾನೇಪಿ ಕಾಮಚ್ಛನ್ದಸಙ್ಖಾತಾಯ ಕಾಮತಣ್ಹಾಯ ಉಪ್ಪತ್ತಿ ವುತ್ತಾ. ತಸ್ಮಾ ರೂಪಾರೂಪ ಭೂಮೀಸು ಉಪ್ಪನ್ನಾನಂ ಕಾಮಧಮ್ಮಾನಂ ಪರಿಗ್ಗಾಹಿನೀತಣ್ಹಾ ರೂಪಾರೂಪಸತ್ತಸನ್ತಾನ ಗತಾಪಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಾ. ಪಾಳಿಯಂ ಕಾಮಚ್ಛನ್ದನೀವರಣನ್ತಿ ಇದಂ ನೀವರಣಜಾತಿಕತ್ತಾ ವುತ್ತಂ. ನ ಹಿ ಝಾನಭೂಮೀಸು ಏಕನ್ತನೀವರಣಕಿಚ್ಚಾನಿ ನೀವರಣಾನಿ ಸಕ್ಕಾ ಲದ್ಧುನ್ತಿ. ಅತ್ರ ಕಾಮಭೇದೋ ವತ್ತಬ್ಬೋ. ದ್ವೇಕಾಮಾ ಕಿಲೇ ಸಕಾಮೋಚ, ವತ್ಥುಕಾಮೋಚಾತಿ. ತತ್ಥ ಥಪೇತ್ವಾ ರೂಪಾರೂಪರಾಗೇ ಅಞ್ಞೋ ಸಬ್ಬೋಪಿ ಲೋಭೋ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಚತುಬ್ಭೂಮಿಪರಿಚ್ಛೇದೇ ಕಿಲೇ ಸಕಾಮೋನಾಮ. ಥಪೇತ್ವಾಚ ರೂಪಾರೂಪಾವಚರಧಮ್ಮೇ ಅಞ್ಞೇ ಸಬ್ಬೇಪಿ ತೀಸು ಭೂಮೀಸು ಉಪ್ಪನ್ನಾ ಕಾಮಾವಚರಧಮ್ಮಾ ವತ್ಥುಕಾಮೋನಾಮಾತಿ. ಯಂಪನ ಅಟ್ಠಸಾಲಿನಿಯಂ ಸಬ್ಬೇಪಿ ತೇಭೂಮಕಾ ಧಮ್ಮಾ ವತ್ಥುಕಾಮೋತಿ ವುತ್ತಂ. ತಂ ಮಹಾನಿದ್ದೇಸೇ ನಿದ್ದಿಟ್ಠೇನ ಸುತ್ತನ್ತಿಕಪರಿಯಾಯೇನ ವುತ್ತನ್ತಿ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ನ ಹಿ ರೂಪಾರೂಪಾವಚರಧಮ್ಮಾ ಅಭಿಧಮ್ಮೇ ಕಾಮನಾಮೇನ ವುತ್ತಾ ಅತ್ಥೀತಿ. [ಕಾಮಾವಚರಪದಂ]

೧೯. ರೂಪಾವಚರಂ ಅರೂಪಾವಚರನ್ತಿ ಏತ್ಥ ರೂಪಾರೂಪಸದ್ದಾ ತಾಸು ಭೂಮೀಸು ನಿರುಳ್ಹಾತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಾ. ಅಪಿಚ ದ್ವೇ ಭೂಮಿಯೋ ರೂಪಭೂಮಿ, ಅರೂಪಭೂಮೀತಿ. ತತ್ಥ ರುಪ್ಪನಲಕ್ಖಣಂ ರೂಪಂ ಯತ್ಥ ನತ್ಥಿ, ಸಾ ಚತುಬ್ಬಿಧಾ ಭುಮ್ಮಿ ಅರೂಪಭೂಮಿನಾಮ. ಸೇಸಾ ಸತ್ತವೀಸತಿವಿಧಾ ಭುಮ್ಮಿ ರೂಪಭೂಮಿನಾಮ. ತತ್ಥಚ ಹೇಟ್ಠಾ ಏಕಾದಸವಿಧಾ ಭುಮ್ಮಿ ಓಳಾರಿಕೇನ ಕಾಮೇನ ವಿಸೇಸೇತ್ವಾ ಕಾಮ ಭೂಮೀತಿ ವುತ್ತಾ. ಉಪರಿ ಸೋಳಸವಿಧಾ ಭುಮ್ಮಿ ರೂಪಭೂಮಿಇಚ್ಚೇವ ವುತ್ತಾತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಾ. ಯತ್ಥಪನ ತಣ್ಹಾವಾ ಝಾನಾನಿವಾ ರೂಪಾರೂಪಸದ್ದೇಹಿ ವುತ್ತಾನಿ. ತತ್ಥ ನಿಸ್ಸಯಸ್ಸನಾಮಂ ನಿಸ್ಸಿತೇ ಆರೋಪನವಸೇನ ನಿಸ್ಸಯೋಪಚಾರೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಯತ್ಥಚ ಕಾಮಾವಚರಾದಿಸದ್ದೇಹಿ ಭೂಮಿಏವ ವುತ್ತಾ. ತತ್ಥ ನಿಸ್ಸಿತಸ್ಸ ನಾಮಂ ನಿಸ್ಸಯೇ ಆರೋಪನವಸೇನ ನಿಸ್ಸಿತೋ ಪಚಾರೋತಿ. ಯಮೇತ್ಥ ವತ್ತಬ್ಬಂ, ತಂ ಕಾಮಾವಚರಪದೇ ವುತ್ತನಯಮೇವಾತಿ. ಅಯಮೇತ್ಥ ತೇಭೂಮಕ ಪರಿಚ್ಛೇದೇ ಪಾಳಿಅನುಗತಾ ಪರಮತ್ಥದೀಪನಾ. ಯಥಾಹ –

ಕತಮೇ ಧಮ್ಮಾ ಕಾಮಾವಚರಾ. ಹೇಟ್ಠತೋ ಅವೀಚಿನಿರಯಂ ಪರಿಯನ್ತಂ ಕರಿತ್ವಾ ಉಪರಿತೋ ಪರನಿಮ್ಮಿತವಸವತ್ತೀದೇವೇ ಅನ್ತೋ ಕರಿತ್ವಾ ಯಂ ಏತಸ್ಮಿಂ ಅನ್ತರೇ ಏತ್ಥಾವಚರಾ ಏತ್ಥ ಪರಿಯಾಪನ್ನಾ ಖನ್ಧಧಾತುಆಯತನಾ ರೂಪಾ ವೇದನಾ ಸಞ್ಞಾ ಸಙ್ಖಾರಾ ವಿಞ್ಞಾಣಂ. ಇಮೇಧಮ್ಮಾ ಕಾಮಾವಚರಾ. ಕತಮೇ ಧಮ್ಮಾ ರೂಪಾವಚರಾ. ಹೇಟ್ಠತೋ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಂ ಪರಿಯನ್ತಂ ಕರಿತ್ವಾ ಉಪರಿತೋ ಅಕನಿಟ್ಠೇ ದೇವೇ ಅನ್ತೋ ಕರಿತ್ವಾ ಯಂ ಏತಸ್ಮಿಂ ಅನ್ತರೇ ಏತ್ಥಾವಚರಾ ಏತ್ಥ ಪರಿಯಾಪನ್ನಾ ಸಮಾಪನ್ನಸ್ಸವಾ ಉಪಪನ್ನಸ್ಸವಾ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಸುಖವಿಹಾರಿಸ್ಸವಾ ಚಿತ್ತಚೇತಸಿಕಾ ಧಮ್ಮಾ, ಇಮೇ ಧಮ್ಮಾ ರೂಪಾವಚರಾ. ಕತಮೇ ಧಮ್ಮಾ ಅರೂಪಾವಚರಾ. ಹೇಟ್ಠತೋ ಆಕಾಸಾನಞ್ಚಾಯತನುಪಗೇ ದೇವೇ ಪರಿಯನ್ತಂ ಕರಿತ್ವಾ ಉಪರಿತೋ ನೇವಸಞ್ಞಾ ನಾಸಞ್ಞಾ ಯತನುಪಗೇ ದೇವೇ ಅನ್ತೋ ಕರಿತ್ವಾ ಯಂ ಏತಸ್ಮಿಂ ಅನ್ತರೇ. ಲ. ಇಮೇ ಧಮ್ಮಾ ಅರೂಪಾವಚರಾತಿ.

[೧೯] ಟೀಕಾಸು ಪನ

ಯಥಾವುತ್ತಂ ಸುವಿಸದಂ ಪಾಳಿನಯಂ ಅಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಅಞ್ಞಥಾ ವಚನತ್ಥಾಚ ವಿನಿಚ್ಛಯಾಚ ಏತ್ಥ ವುತ್ತಾ. ಸಬ್ಬೇ ತೇ ಸಾರತೋ ನ ಪಚ್ಚೇತಬ್ಬಾತಿ.

ನನು ಅಟ್ಠಸಾಲಿನಿಯಮೇವ ತೇಚ ಅಞ್ಞೇಚ ಅತ್ಥಾ ವುತ್ತಾತಿ. ಸಚ್ಚಂ. ಭೂತಂಪನ ಸುವಿಸದಂ ಪಾಳಿಅನುಗತಂ ಅತ್ಥಂ ಞತ್ವಾ ಕಿಂವಿಕ್ಖೇಪೇನಾತಿ.

೨೦. ಲೋಕುತ್ತರನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಲುಜ್ಜನಪಲುಜ್ಜನಟ್ಠೇನ ಲೋಕೋ ವುಚ್ಚತಿ ಯಥಾವುತ್ತೋ ತೇಭೂಮಕಧಮ್ಮೋ. ಯಥಾಹ ಲುಜ್ಜತಿ ಪಲುಜ್ಜತೀತಿ ಖೋ ಭಿಕ್ಖವೇ ತಸ್ಮಾ ಲೋಕೋತಿ ವುಚ್ಚತೀತಿ. ಏವಂ ಸನ್ತೇ ಲೋಕುತ್ತರಧಮ್ಮಾನಂಪಿ ನಿಬ್ಬಾನವಜ್ಜಾನಂ ಲೋಕತಾಪತ್ತಿ ಸಿಯಾ. ಕಸ್ಮಾ, ತೇಸಂಪಿ ಲುಜ್ಜನಪಲುಜ್ಜನಧಮ್ಮತ್ತಾತಿ. ನಸಿಯಾ. ಯತ್ಥ ಹಿ ನಿಚ್ಚೋ ಧುವೋ ಸಸ್ಸತೋತಿ ಮಹಾಜನಸ್ಸ ಮಿಚ್ಛಾಗಾಹೋ ನಿವಿಸತಿ. ತತ್ಥೇವ ತಸ್ಸ ನಿವಾರಣತ್ಥಂ ಅಯಂ ಲೋಕಸಮಞ್ಞಾ ನಿಯಮೀಯತಿ. ತಸ್ಮಾ ಸಬ್ಬಸೋ ಮಿಚ್ಛಾಗಾಹವಿಮುತ್ತಾನಂ ತೇಸಂ ಲೋಕತಾಪತ್ತಿ ನತ್ಥೀತಿ ವದನ್ತಿ. ಯೇಸಂವಾ ಲುಜ್ಜನಂಪಲುಜ್ಜನಞ್ಚ ಮಹಾಜನಸ್ಸ ಪಾಕಟಂ. ತೇಸಞ್ಞೇವ ಲೋಕತಾಸಿದ್ಧೀತಿ ನತ್ಥಿ ಲೋಕುತ್ತರಾನಂ ಲೋಕತ್ತಪ್ಪಸಙ್ಗೋತಿ. ಲೋಕತೋ ಉತ್ತರತೀತಿ ಲೋಕುತ್ತರಂ. ಮಗ್ಗಚಿತ್ತಂ. ತತೋ ಉತ್ತಿಣ್ಣನ್ತಿ ಲೋಕುತ್ತರಂ. ಫಲಚಿತ್ತಂ. ನಿಬ್ಬಾನಂಪನ ಇಧ ನಲಬ್ಭತೀತಿ. ಉತ್ತರಣಞ್ಚೇತ್ಥ ತಣ್ಹಾತ್ತಯಗ್ಗಾಹ ವಿಮುತ್ತಿಯಾ ತೀಸು ಲೋಕೇಸು ಅಪರಿಯಾಪನ್ನಭಾವೋಯೇವ. ಸೋಚ ಅಪರಿಯಾಪನ್ನಭಾವೋ ಕೇಸಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಅಧಿಟ್ಠಾನ ಭೂತೋವಿಯ ಗಯ್ಹತೀತಿ ವಿಸುಂ ಏಕಾ ಚತುತ್ಥೀ ಅವತ್ಥಾಭೂಮಿನಾಮಾತಿ.

ಚತುಬ್ಭೂಮಿವಿಭಾಗಸ್ಸ ಪರಮತ್ಥದೀಪನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೨೧. ಏವಂ ಚಿತ್ತಂ ಭೂಮಿಭೇದೇನ ಹೀನಪಣೀತಾ ನುಕ್ಕಮತೋ ಚತುಧಾ ನಿದ್ದಿಸಿತ್ವಾ ಇದಾನಿ ತದೇವ ಚತುಬ್ಬಿಧಂ ಚಿತ್ತಂ ಯಥಾನಿದ್ದಿಟ್ಠಕ್ಕಮೇನ ವಿಭಜನ್ತೋ ಪಥಮಂ ಕಾಮಾವಚರಚಿತ್ತಂ. ತತ್ಥಚ ಹೀನಂ ಅಸೋಭಣಚಿತ್ತಂ. ತತ್ಥಚ ಸಬ್ಬಹೀನಂ ಅಕುಸಲಚಿತ್ತಂ ತಾವ ದಸ್ಸೇತುಂ ಸೋಮನಸ್ಸಸಹ ಗತನ್ತಿಆದಿಮಾಹ. ಏತ್ಥಚ ಕಾಮಾವಚರಚಿತ್ತಸ್ಸಪಿ ಅಕುಸಲಾಹೇತುಕ ಸಹೇತುಕಾನುಕ್ಕಮೋ ಹೀನ ಪಣೀತಾನುಕ್ಕಮವಸೇನ ವುತ್ತೋತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ.

[೨೦] ವಿಭಾವನಿಯಂ ಪನ

ಉಪರಿ ವುಚ್ಚಮಾನಾನಂ ಬಹೂನಂ ಚಿತ್ತಾನಂ ಸೋಭಣಸಞ್ಞಾಕರಣಸುಖತ್ಥಂ ಅಪ್ಪಕೇ ಪಾಪಾಹೇತುಕೇಯೇವ ಪಥಮಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋತಿ ವುತ್ತಂ. ತಂ ನ ಸುನ್ದರಂ.