೫. ತದ್ಧಿತ

ಅಥ ತದ್ಧಿತವಿಧಾನಂ ದೀಪಿಯತೇ.

ತದ್ಧಿತವುತ್ತಿ ನಾಮ ವಿಚಿತ್ರಾ ಹೋತಿ, ಸಾತಿಸಯೇನ ವಿಚಿತ್ರಞಾಣಹಿತಂ ವಹತಿ, ತಸ್ಮಾ ತೇಸಂ ತೇಸಂ ಕುಲಪುತ್ತಾನಂ ಹಿತನ್ತಿ ತದ್ಧಿತಂ, ಇಮಸ್ಮಿಂ ಕಣ್ಡೇ ಸಬ್ಬವಿಧಾನಸ್ಸ ನಾಮಂ. ತಂ ಪನ ಅಟ್ಠವಿಧಂ ಹೋತಿ ಅಪಚ್ಚಂ, ಅನೇಕತ್ಥಂ, ಅಸ್ಸತ್ಥಿ, ಭಾವಕಮ್ಮಂ, ಪರಿಮಾಣಂ, ಸಙ್ಖ್ಯಾ, ಖುದ್ದಕಂ, ನಾನಾತ್ತನ್ತಿ.

ಅಪಚ್ಚರಾಸಿ

೪೩೦. ಣೋ ವಾಪಚ್ಚೇ [ಕ. ೩೪೪; ರೂ. ೩೬೧; ನೀ. ೭೫೨; ಚಂ. ೨.೪.೧೬; ಪಾ. ೪.೧.೯೨; ‘ಸರಾನಮಾದಿಸ್ಸಾ…’ (ಬಹೂಸು)].

ಛಟ್ಠ್ಯನ್ತಾ ನಾಮಮ್ಹಾ ತಸ್ಸ ಅಪಚ್ಚನ್ತಿ ಅತ್ಥೇ ವಿಕಪ್ಪೇನ ಣಪಚ್ಚಯೋ ಹೋತಿ. ವಾಸದ್ದೋ ವಾಕ್ಯ, ಸಮಾಸಾನಂ ವಿಕಪ್ಪನತ್ಥೋ, ಇತೋ ಪರಂ ಅನುವತ್ತತೇ, ತೇನ ಸಬ್ಬತ್ಥ ವಿಕಪ್ಪವಿಧಿ ಸಿಜ್ಝತಿ. ಣಾನುಬನ್ಧೋ ವುದ್ಧ್ಯತ್ಥೋ, ಸೋ ಪಯೋಗಅಪ್ಪಯೋಗೀ. ವಸಿಟ್ಠಸ್ಸ ಅಪಚ್ಚನ್ತಿ ಅತ್ಥೇ ಇಮಿನಾ ಸುತ್ತೇನ ವಸಿಟ್ಠಮ್ಹಾ ಣಪಚ್ಚಯೋ, ಸೋ ಸಾಮ್ಯತ್ಥಞ್ಚ ಅಪಚ್ಚತ್ಥಞ್ಚ ಉಭಯಂ ವದತಿ, ಛಟ್ಠೀ ಚ ಅಪಚ್ಚಪದಞ್ಚ ತೇನ ವುತ್ತತ್ಥಾ ನಾಮ ಹೋನ್ತಿ, ವಸಿಟ್ಠಪದಂ ಪಚ್ಚಯೇನ ಸಹ ಏಕತ್ಥಂ ಹೋತಿ, ಉಭಯಂ ಏಕತೋ ಹುತ್ವಾ ಪುತ್ತಸ್ಸ ನಾಮಂ ಹೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ತತೋ ‘ಏಕತ್ಥತಾಯ’ನ್ತಿ ಛಟ್ಠಿಯಾ ಲೋಪೋ, ಅಪಚ್ಚಪದಂ ಪನ ವುತ್ತತ್ಥಮತ್ತೇನ ಲುಪ್ಪತಿ. ತಞ್ಹಿ ಸುತ್ತೇ ಪಧಾನಭಾವೇನ ನಿದ್ದಿಟ್ಠಂ ಹೋತಿ, ನ ಛಟ್ಠೀತಿ, ಮಹಾವುತ್ತಿನಾ ವಾ ಪದಾನಂ ಲೋಪೋ. ಏವಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ.

೪೩೧. ಪದಾನಮಾದಿಸ್ಸಾಯುವಣ್ಣಸ್ಸಾಏಓ ಣಾನುಬನ್ಧೇ [ಕ. ೪೦೫; ರೂ. ೩೬೫; ನೀ. ೮೬೦].

ಪದಾನಂ ಆದಿಭೂತಸ್ಸ ಅಕಾರಸ್ಸ ಚ ಇವಣ್ಣು’ವಣ್ಣಸ್ಸ ಚ ಆ, ಏ, ಓ ವುದ್ಧಿಯೋ ಹೋನ್ತಿ ಣಾನುಬನ್ಧೇ ಪಚ್ಚಯೇ ಪರೇತಿ ಪದಾದಿಅ-ಕಾರಸ್ಸ ಆವುದ್ಧಿ, ಸ್ಯಾದ್ಯುಪ್ಪತ್ತಿ.

ವಾಸಿಟ್ಠೋ, ಪುರಿಸೋ, ವಾಸಿಟ್ಠೀ, ಇತ್ಥೀ, ವಾಸಿಟ್ಠಂ, ಕುಲಂ, ವಸಿಟ್ಠಸ್ಸ ಪುತ್ತೋ ವಾಸಿಟ್ಠೋ, ವಸಿಟ್ಠಸ್ಸ ಧೀತಾ ವಾಸಿಟ್ಠೀ, ವಸಿಟ್ಠಸ್ಸ ಕುಲಂ ವಾಸಿಟ್ಠನ್ತಿ ಏವಮ್ಪಿ ಯೋಜೇತುಂ ಯುಜ್ಜತಿ.

ತತ್ಥ ‘ವಸಿಟ್ಠಸ್ಸಾ’ತಿ ಏತೇನ ಗೋತ್ತಸ್ಸೇವ ಪಿತುಭೂತಂ ಆದಿಪುರಿಸಂ ವದತಿ. ಕಸ್ಮಾ? ಗೋತ್ತಸದ್ದತ್ತಾ. ಏವಞ್ಹಿ ಸತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಗೋತ್ತೇ ಪಚ್ಚಾಜಾತಾ ಸಬ್ಬೇಪಿ ಜನಾ ತಸ್ಸ ಅಪಚ್ಚಾ ನಾಮ ಹೋನ್ತಿ.

೪೩೨. ಮಜ್ಝೇ [ಕ. ೪೦೪; ರೂ. ೩೭೦; ನೀ. ೮೫೯].

ಮಜ್ಝೇ ಪವತ್ತಾನಂ ಅ, ಯುವಣ್ಣಾನಂ ಆ, ಏ, ಓವುದ್ಧಿಯೋ ಹೋನ್ತಿ ವಾ ಕ್ವಚಿ.

ವಾಸೇಟ್ಠೋ, ವಾಸೇಟ್ಠೀ, ವಾಸೇಟ್ಠಂ. ವಾಸದ್ದೇನ ‘‘ವಸಿಟ್ಠಸ್ಸ ಪುತ್ತೋ ಧೀತಾ ಕುಲ’’ನ್ತಿ ವಾಕ್ಯಂ ವಾ ‘‘ವಸಿಟ್ಠಪುತ್ತೋ ವಸಿಟ್ಠಧೀತಾ ವಸಿಟ್ಠಕುಲ’’ನ್ತಿ ಸಮಾಸಂ ವಾ ವಿಕಪ್ಪೇತಿ. ಏವಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ.

ಭರದ್ವಾಜಸ್ಸ ಅಪಚ್ಚಂ ಭಾರದ್ವಾಜೋ, ವಿಸಾಮಿತ್ತಸ್ಸ [ಭಾರದ್ವಾಜಸ್ಸ… ವೇಸಾಮಿತ್ತಸ್ಸ… (ರೂ.)] ಅಪಚ್ಚಂ ವೇಸಾಮಿತ್ತೋ, ಗೋತಮಸ್ಸ ಅಪಚ್ಚಂ ಗೋತಮೋ, ಕಸ್ಸಪಸ್ಸ ಅಪಚ್ಚಂ ಕಸ್ಸಪೋ, ವಸುದೇವಸ್ಸ ಅಪಚ್ಚಂ ವಾಸುದೇವೋ. ಏವಂ ಬಾಲದೇವೋ.

ಉಪಗುಸ್ಸ ಅಪಚ್ಚನ್ತಿ ಏತ್ಥ ‘ಉವಣ್ಣಸ್ಸಾವಙ…’ತಿ ಣಾನುಬನ್ಧೇ ಪಚ್ಚಯೇ ಪರೇ ಉವಣ್ಣಸ್ಸ ಅವಙ ಹೋತಿ. ಓಪಗವೋ, ಓಪಗವೀ, ಓಪಗವಂ, ಮನುನೋ ಅಪಚ್ಚಂ ಮಾನವೋ, ಭಗ್ಗುನೋ ಅಪಚ್ಚಂ ಭಗ್ಗವೋ, ಪಣ್ಡುನೋ ಅಪಚ್ಚಂ ಪಣ್ಡವೋ, ಉಪವಿನ್ದುಸ್ಸ ಅಪಚ್ಚಂ ಓಪವಿನ್ದವೋ ಇಚ್ಚಾದಿ.

೪೩೩. ವಚ್ಛಾದಿತೋ ಣಾನಣಾಯನಾ [ಕ. ೩೪೫; ರೂ. ೩೬೬; ನೀ. ೭೫೪; ಪಾ. ೪.೧.೯೩, ೯೪, ೧೬೨, ೧೬೩].

ಛಟ್ಠುನ್ತೇಹಿ ವಚ್ಛಾದೀಹಿ ಗೋತ್ತಸದ್ದಗಣೇಹಿ ತಸ್ಸ ಅಪಚ್ಚನ್ತಿ ಅತ್ಥೇ ಣಾನುಬನ್ಧಾ ಆನ, ಆಯನಪಚ್ಚಯಾ ಹೋನ್ತಿ ವಾ.

ವಚ್ಛಸ್ಸ ಅಪಚ್ಚಂ ವಚ್ಛಾನೋ, ವಚ್ಛಾಯನೋ, ವಚ್ಛಾನೀ, ವಚ್ಛಾಯನೀ, ವಚ್ಛಾನಂ, ವಚ್ಛಾಯನಂ. ಏವಂ ಕಚ್ಚಾನೋ, ಕಚ್ಚಾಯನೋ, ಕಾತಿಯಾನೋ, ಕಾತಿಯಾಯನೋ, ಸಾಕಟಾನೋ, ಸಾಕಟಾಯನೋ, ಕಣ್ಹಾನೋ, ಕಣ್ಹಾಯನೋ, ಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನೋ, ಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾಯನೋ, ಅಗ್ಗಿವೇಸ್ಸಾನೋ [ಅಗ್ಗಿವೇಸ್ಸನೋತಿಪಿ ದಿಸ್ಸತಿ ದೀ. ನಿ. ೧.೧೭೬; ಮ. ನಿ. ೧.೩೫೩ ಆದಯೋ], ಅಗ್ಗಿವೇಸ್ಸಾಯನೋ, ಮುಞ್ಚಾನೋ, ಮುಞ್ಚಾಯನೋ, ಕುಞ್ಚಾನೋ, ಕುಞ್ಚಾಯನೋ ಇಚ್ಚಾದಿ.

೪೩೪. ಕತ್ತಿಕಾವಿಧವಾದೀಹಿ ಣೇಯ್ಯಣೇರಾ [ಕ. ೩೪೬; ರೂ. ೩೬೭; ನೀ. ೭೫೫; ಪಾ. ೪.೧.೧೨೦, ೧೨೩, ೧೨೬, ೧೨೭, ೧೨೮, ೧೨೯, ೧೩೧].

ಛಟ್ಠ್ಯನ್ತೇಹಿ ಕತ್ತಿಕಾದೀಹಿ ವಿಧವಾದೀಹಿ ಚ ತಸ್ಸ ಅಪಚ್ಚನ್ತಿ ಅತ್ಥೇ ಕಮೇನ ಣಾನುಬನ್ಧಾ ಏಯ್ಯ, ಏರಪಚ್ಚಯಾ ಹೋನ್ತಿ ವಾ.

ಣೇಯ್ಯೇ – ಕತ್ತಿಕಾಯ ನಾಮ ದೇವಧೀತಾಯ ಅಪಚ್ಚಂ ಕತ್ತಿಕೇಯ್ಯೋ, ವಿನತಾಯ ನಾಮ ದೇವಿಯಾ ಅಪಚ್ಚಂ ವೇನತೇಯ್ಯೋ, ರೋಹಿಣಿಯಾ ನಾಮ ದೇವಿಯಾ ಅಪಚ್ಚಂ ರೋಹಿಣೇಯ್ಯೋ, ಭಗಿನಿಯಾ ಅಪಚ್ಚಂ ಭಾಗಿನೇಯ್ಯೋ, ನದಿಯಾ ನಾಮ ಇತ್ಥಿಯಾ ಅಪಚ್ಚಂ ನಾದೇಯ್ಯೋ. ಏವಂ ಅನ್ತೇಯ್ಯೋ, ಆಹೇಯ್ಯೋ, ಕಾಮೇಯ್ಯೋ, ಸುಚಿಯಾ ಅಪಚ್ಚಂ ಸೋಚೇಯ್ಯೋ, ಬಾಲಾಯ ಅಪಚ್ಚಂ ಬಾಲೇಯ್ಯೋ ಇಚ್ಚಾದಿ.

ಣೇರೇ – ವಿಧವಾಯ ಅಪಚ್ಚಂ ವೇಧವೇರೋ, ವಿಧವಾ ನಾಮ ಮತಪತಿಕಾ ಇತ್ಥೀ. ಬನ್ಧುಕಿಯಾ ಅಪಚ್ಚಂ ಬನ್ಧುಕೇರೋ, ನಾಳಿಕಿಯಾ ನಾಮ ಇತ್ಥಿಯಾ ಪುತ್ತೋ ನಾಳಿಕೇರೋ, ಸಮಣಸ್ಸ ಉಪಜ್ಝಾಯಸ್ಸ ಪುತ್ತೋ ಸಾಮಣೇರೋ, ಸಮಣಿಯಾ ಪವತ್ತಿನಿಯಾ ಧೀತಾ ಸಾಮಣೇರೀ ಇಚ್ಚಾದಿ.

೪೩೫. ಣ್ಯ ದಿಚ್ಚಾದೀಹಿ [ಕ. ೩೪೭; ರೂ. ೩೬೮; ನೀ. ೭೫೬; ಚಂ. ೨.೪.೨; ಪಾ. ೪.೧.೮೫].

ಛಟ್ಠುನ್ತೇಹಿ ದಿತಿಇಚ್ಚಾದೀಹಿ ತಸ್ಸ ಅಪಚ್ಚನ್ತಿ ಅತ್ಥೇ ಣಾನುಬನ್ಧೋ ಯಪಚ್ಚಯೋ ಹೋತಿ ವಾ.

೪೩೬. ಲೋಪೋವಣ್ಣಿವಣ್ಣಾನಂ [ಕ. ೨೬೧; ರೂ. ೩೬೯; ನೀ. ೫೦೯].

ಯೇ ಪರೇ ಅವಣ್ಣಸ್ಸ ಇವಣ್ಣಸ್ಸ ಚ ಲೋಪೋ ಹೋತೀತಿ ಣ್ಯಮ್ಹಿ ಪರೇ ಅವಣ್ಣಿ’ವಣ್ಣಾನಂ ಲೋಪೋ.

ದಿತಿಯಾ ನಾಮ ದೇವಧೀತಾಯ ಅಪಚ್ಚಂ ದೇಚ್ಚೋ, ಅದಿತಿಯಾ ಅಪಚ್ಚಂ ಆದಿಚ್ಚೋ.

ತತ್ಥ ಇವಣ್ಣಲೋಪೇ ‘ತವಗ್ಗವರಣಾನಂ ಯೇ ಚವಗ್ಗಬಯಞಾ’ತಿ ಯಮ್ಹಿ ಪರೇ ತವಗ್ಗಸ್ಸ ಚವಗ್ಗತ್ತಂ, ಪುನ ‘ವಗ್ಗಲಸೇಹಿ ತೇ’ತಿ ಯಸ್ಸ ಪುಬ್ಬರೂಪತ್ತಂ, ಕುಣ್ಡನಿಯಾ ಅಪಚ್ಚಂ ಕೋಣ್ಡಞ್ಞೋ.

೪೩೭. ಉವಣ್ಣಸ್ಸಾವಙ ಸರೇ [ಕ. ೩೪೮; ರೂ. ೩೭೧; ನೀ. ೭೫೭].

ಸರೇ ಪರೇ ಉವಣ್ಣಸ್ಸ ಅವಙ ಹೋತೀತಿ ಉವಣ್ಣಸ್ಸ ಅವತ್ತಂ. ‘ತವಗ್ಗವರಣಾನ…’ನ್ತಿ ಸುತ್ತೇನ ವಸ್ಸ ಬತ್ತಂ, ಪುನ ‘ವಗ್ಗಲಸೇಹಿ ತೇ’ತಿ ಸುತ್ತೇನ ಯಸ್ಸ ಪುಬ್ಬರೂಪತ್ತಂ, ಭಾತುನೋ ಅಪಚ್ಚಂ ಭಾತಬ್ಯೋ.

೪೩೮. ಆ ಣಿ [ಕ. ೩೪೭; ರೂ. ೩೬೮; ನೀ. ೭೫೬; ಚಂ. ೨.೪.೧೯; ಪಾ. ೪.೧.೯೫].

ರಸ್ಸಾ’ಕಾರನ್ತತೋ ಅಪಚ್ಚತ್ಥೇ ಣಾನುಬನ್ಧೋ ರಸ್ಸಿ’ಪಚ್ಚಯೋ ಹೋತಿ ವಾ.

ದಕ್ಖಸ್ಸ ಅಪಚ್ಚಂ ದಕ್ಖಿ. ಏವಂ ದೋಣಿ, ವಾಸವಿ, ಸಕ್ಯಪುತ್ತಿ, ನಾಟಪುತ್ತಿ, ದಾಸಪುತ್ತಿ, ದಾರುನೋ ಅಪಚ್ಚಂ ದಾರವಿ [ವಿಚಾರೇತಬ್ಬಮಿದಂ], ವರುಣಸ್ಸ ಅಪಚ್ಚಂ ವಾರುಣಿ. ಏವಂ ಕಣ್ಡಿ, ಬಾಲದೇವಿ, ಪಾವಕಿ, ಜಿನದತ್ತಸ್ಸ ಅಪಚ್ಚಂ ಜೇನದತ್ತಿ, ಸುದ್ಧೋದನಿ, ಅನುರುದ್ಧಿ ಇಚ್ಚಾದಿ.

೪೩೯. ರಾಜತೋ ಞೋ ಜಾತಿಯಂ [ಕ. ೩೪೭; ರೂ. ೩೬೮; ನೀ. ೭೫೬; ಚಂ. ೨.೪.೭೦; ಪಾ. ೪.೧.೧೩೭].

ಜಾತಿಯಂ ಗಮ್ಯಮಾನಾಯಂ ರಾಜಸದ್ದಮ್ಹಾ ಅಪಚ್ಚತ್ಥೇ ಞಪಚ್ಚಯೋ ಹೋತಿ ವಾ.

ರಞ್ಞೋ ಅಪಚ್ಚಂ ರಾಜಞ್ಞೋ, ರಾಜಕುಲಸ್ಸ ಪುತ್ತೋತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಜಾತಿಯನ್ತಿ ಕಿಂ? ರಾಜಪುತ್ತೋ.

೪೪೦. ಖತ್ತಾ ಯಿಯಾ [ಕ. ೩೪೭; ರೂ. ೩೬೮; ನೀ. ೭೫೬; ಚಂ. ೨.೪.೬೯; ಪಾ. ೪.೧.೧೩೮].

ಜಾತಿಯಂ ಗಮ್ಯಮಾನಾಯಂ ಖತ್ತಸದ್ದಮ್ಹಾ ಅಪಚ್ಚತ್ಥೇ ಯ, ಇಯಪಚ್ಚಯಾ ಹೋನ್ತಿ.

ಖತ್ತಕುಲಸ್ಸ ಅಪಚ್ಚಂ ಖತ್ಯೋ, ಖತ್ತಿಯೋ.

ಜಾತಿಯನ್ತ್ವೇವ? ಖತ್ತಿ.

೪೪೧. ಮನುತೋ ಸ್ಸಸಣ [ಕ. ೩೪೮; ರೂ. ೩೭೧; ನೀ. ೭೫೩; ಚಂ. ೨.೪.೯೪, ೯೫; ಪಾ. ೪.೧.೧೬೧].

ಜಾತಿಯಂ ಗಮ್ಯಮಾನಾಯಂ ಮನುಸದ್ದಮ್ಹಾ ಅಪಚ್ಚತ್ಥೇ ಸ್ಸ, ಸಣಪಚ್ಚಯಾ ಹೋನ್ತಿ.

ಮನುನೋ ಅಪಚ್ಚಂ ಮನುಸ್ಸೋ, ಮಾನುಸೋ, ಮನು ನಾಮ ಕಪ್ಪೇ ಆದಿಖತ್ತಿಯೋ ಮಹಾಸಮ್ಮತರಾಜಾ, ಇತ್ಥಿಯಂ ಮನುಸ್ಸೀ, ಮಾನುಸೀ,

ಜಾತಿಯನ್ತ್ವೇವ? ಮಾಣವೋ.

೪೪೨. ಜನಪದನಾಮಸ್ಮಾ ಜನಖತ್ತಿಯಾ ರಞ್ಞೇ ಚ ಣೋ [ಕ. ೩೫೨; ರೂ. ೩೭೬; ನೀ. ೭೬೫; ಚಂ. ೨.೪.೯೬; ಪಾ. ೪.೧.೧೬೮; ‘‘ಜನಪದನಾಮಸ್ಮಾ ಖತ್ತಿಯಾ…’’ (ಬಹೂಸು)].

ಜನವಾಚಿನಾ ಚ ಖತ್ತಿಯವಾಚಿನಾ ಚ ಜನಪದನಾಮಮ್ಹಾ ರಞ್ಞೇ ಚ ಅಪಚ್ಚೇ ಚ ಣೋ ಹೋತಿ.

ಪಞ್ಚಾಲಾನಂ ಜನಾನಂ ರಾಜಾ ಪಞ್ಚಾಲೋ, ಪಞ್ಚಾಲಸ್ಸ ಖತ್ತಿಯಸ್ಸ ಅಪಚ್ಚಂ ಪಞ್ಚಾಲೋ. ಏವಂ ಕೋಸಲೋ, ಮಾಗಧೋ, ಓಕ್ಕಾಕೋ [ದೀ. ನಿ. ೧.೨೬೭].

ಜನಪದನಾಮಸ್ಮಾತಿ ಕಿಂ? ದಸರಥರಞ್ಞೋ ಪುತ್ತೋ ದಾಸರಥಿ [ದಾಸರಟ್ಠಿ].

ಜನಖತ್ತಿಯಾತಿ ಕಿಂ? ಪಞ್ಚಾಲಸ್ಸ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಅಪಚ್ಚಂ ಪಞ್ಚಾಲಿ.

೪೪೩. ಣ್ಯ ಕುರುಸಿವೀಹಿ [ಕ. ೩೪೬; ರೂ. ೩೬೭; ನೀ. ೭೫೫; ಚಂ. ೨.೪.೧೦೧ …ಪೇ… ೪.೧.೧೭೨].

ಕುರು, ಸಿವಿಸದ್ದೇಹಿ ಅಪಚ್ಚೇ ರಞ್ಞೇ ಚ ಣ್ಯೋ ಹೋತಿ.

ಕುರುರಞ್ಞೋ ಅಪಚ್ಚಂ ಕೋರಬ್ಯೋ [ಜಾ. ೧.೧೪.೨೨೮, ೨೩೨, ೨೩೬], ಕುರುರಟ್ಠವಾಸೀನಂ ರಾಜಾ ಕೋರಬ್ಯೋ, ಕೋರಬ್ಬೋ, ಪುಬ್ಬರೂಪತ್ತಂ, ಸಿವಿರಞ್ಞೋ ಅಪಚ್ಚಂ ಸೇಬ್ಯೋ, ಸಿವಿರಟ್ಠವಾಸೀನಂ ರಾಜಾ ಸೇಬ್ಯೋ.

ಅಪಚ್ಚರಾಸಿ ನಿಟ್ಠಿತೋ.

ಅನೇಕತ್ಥರಾಸಿ

೪೪೪. ಣ ರಾಗಾ ತೇನ ರತ್ತಂ [ಕ. ೩೪೭; ರೂ. ೩೬೮; ನೀ. ೭೫೬; ಚಂ. ೩.೧.೧ …ಪೇ… ೪.೨.೧].

ರಜ್ಜನ್ತಿ ವತ್ಥಂ ಏತೇನಾತಿ ರಾಗೋ, ರಜನವತ್ಥು, ರಾಗವಾಚಿಮ್ಹಾ ತೇನ ರತ್ತನ್ತಿ ಅತ್ಥೇ ಣೋ ಹೋತಿ.

ಕಸಾವೇನ ರತ್ತಂ ವತ್ಥಂ ಕಾಸಾವಂ [ಧ. ಪ. ೯], ಕಾಸಾಯಂ ವಾ. ಏವಂ ಕೋಸುಮ್ಭಂ, ಹಲಿದ್ದಿಯಾ ರತ್ತಂ ಹಾಲಿದ್ದಂ, ಪಾಟಙ್ಗೇನ ರತ್ತಂ ಪಾಟಙ್ಗಂ, ಮಞ್ಜಿಟ್ಠಂ, ಕುಙ್ಕುಮಂ ಇಚ್ಚಾದಿ.

‘‘ನೀಲಂ ವತ್ಥಂ, ಪೀತಂ ವತ್ಥ’’ನ್ತಿಆದೀಸು ಪನ ನೀಲ, ಪೀತಾದಿಸದ್ದಾ ಗುಣಸದ್ದತ್ತಾ ಪಚ್ಚಯೇನ ವಿನಾ ಗುಣನಿಸ್ಸಯಂ ದಬ್ಬಂ ವದನ್ತಿ. ಏವಂ ಸಬ್ಬೇಸು ಗುಣಸದ್ದ, ಜಾತಿಸದ್ದ, ನಾಮಸದ್ದೇಸು.

೪೪೫. ನಕ್ಖತ್ತೇನಿನ್ದುಯುತ್ತೇನ ಕಾಲೇ [ಕ. ೩೫೨; ರೂ. ೩೭೬; ನೀ. ೭೬೫; ಚಂ. ೩.೧.೫; ಪಾ. ೪.೨.೩].

ಇನ್ದುಯುತ್ತೇನ ನಕ್ಖತ್ತೇನ ಲಕ್ಖಿತೇ ಕಾಲೇ ತನ್ನಕ್ಖತ್ತವಾಚೀಹಿ ಣೋ ಹೋತಿ.

ಪುಣ್ಣಚನ್ದಯುತ್ತೇನ ಫುಸ್ಸನಕ್ಖತ್ತೇನ ಲಕ್ಖಿತಾ ಫುಸ್ಸಾ, ರತ್ತಿ, ಫುಸ್ಸೋ, ಅಹೋ. ಏವಂ ಮಾಘೋ ಇಚ್ಚಾದಿ.

ನಕ್ಖತ್ತೇನಾತಿ ಕಿಂ? ಗರುಗಹೇನ ಲಕ್ಖಿತಾ ರತ್ತಿ.

ಇನ್ದುಯುತ್ತೇನಾತಿ ಕಿಂ? ಫುಸ್ಸೇನ ಲಕ್ಖಿತೋ ಮುಹುತ್ತೋ.

ಕಾಲೇತಿ ಕಿಂ? ಫುಸ್ಸೇನ ಲಕ್ಖಿತಾ ಅತ್ಥಸಿದ್ಧಿ.

೪೪೬. ಸಾಸ್ಸ ದೇವತಾ ಪುಣ್ಣಮಾಸೀ [ಕ. ೩೫೨; ರೂ. ೩೭೬; ನೀ. ೭೬೫; ಚಂ. ೩.೧.೧೮, ೧೯ …ಪೇ… ೪.೨.೨೧-೨೪].

ಸಾ ಅಸ್ಸ ದೇವತಾ, ಸಾ ಅಸ್ಸ ಪುಣ್ಣಮಾಸೀತಿ ಅತ್ಥೇ ಪಠಮನ್ತಾ ಣೋ ಹೋತಿ.

ಬುದ್ಧೋ ಅಸ್ಸ ದೇವತಾತಿ ಬುದ್ಧೋ, ಯೋ ಬುದ್ಧಂ ಅತ್ತನೋ ಆರಕ್ಖದೇವತಂ ವಿಯ ಗರುಂ ಕತ್ವಾ ವಿಚರತಿ, ನಿರನ್ತರಂ ವಾ ‘‘ಬುದ್ಧೋ ಬುದ್ಧೋ’’ತಿ ವಾಚಂ ನಿಚ್ಛಾರೇತಿ, ತಸ್ಸೇತಂ ನಾಮಂ. ಸುಗತೋ ಅಸ್ಸ ದೇವತಾತಿ ಸೋಗತೋ, ಮಹಿನ್ದದೇವೋ ಅಸ್ಸ ದೇವತಾತಿ ಮಾಹಿನ್ದೋ. ಏವಂ ಯಾಮೋ, ಸೋಮೋ, ವಾರುಣೋ.

ಫುಸ್ಸೀ ಅಸ್ಸ ಪುಣ್ಣಮಾಸೀತಿ ಫುಸ್ಸೋ, ಮಾಸೋ. ಏವಂ ಮಾಘೋ, ಫಗ್ಗುನೋ, ಚಿತ್ತೋ, ವೇಸಾಖೋ, ಜೇಟ್ಠಮೂಲೋ, ಆಸಳ್ಹೋ, ಸಾವಣೋ, ಪೋಟ್ಠಪಾದೋ, ಅಸ್ಸಯುಜೋ, ಕತ್ತಿಕೋ, ಮಾಗಸಿರೋ.

ಪುಣ್ಣಮಾಸೀತಿ ಕಿಂ? ಫುಸ್ಸೀ ಅಸ್ಸ ಪಞ್ಚಮೀ ತಿಥೀ.

೪೪೭. ತಮಧೀತೇ ತಂ ಜಾನಾತಿ ಕಣಿಕಾ ಚ [ಕ. ೩೫೧; ರೂ. ೩೭೪; ನೀ. ೭೬೪; ಚಂ. ೩.೧.೩೭ …ಪೇ… ೪.೨.೫೯].

ಏತೇಸು ಅತ್ಥೇಸು ದುತಿಯನ್ತಾ ಣೋ ಚ ಕೋ ಚ ಣಿಕೋ ಚಾತಿ ಏತೇ ಪಚ್ಚಯಾ ಹೋನ್ತಿ.

ಣಮ್ಹಿ – ಬ್ಯಾಕರಣಂ ಅಧೀತೇ ಜಾನಾತಿ ವಾ ವೇಯ್ಯಾಕರಣೋ [ದೀ. ನಿ. ೧.೨೫೬]. ಪಕ್ಖೇ ‘‘ವೇಯ್ಯಾಕರಣಿಕೋ, ಬ್ಯಞ್ಜನಂ ಅಧೀತೇ ಜಾನಾತಿ ವಾ ವೇಯ್ಯಞ್ಜನಿಕೋ’’ತಿ ಇಮಾನಿ ಣಿಕೇನ ಸಿಜ್ಝನ್ತಿ.

ಕಮ್ಹಿ-ಛನ್ದಂ ಅಧೀತೇ ಜಾನಾತಿ ವಾ ಛನ್ದೋ. ಏವಂ ಪದಕೋ [ದೀ. ನಿ. ೧.೨೫೬], ನಾಮಕೋ.

ಣಿಕಮ್ಹಿ-ವಿನಯಂ ಅಧೀತೇ ಜಾನಾತಿ ವಾ ವೇನಯಿಕೋ, ಸುತ್ತನ್ತಿಕೋ, ಆಭಿಧಮ್ಮಿಕೋ.

ಏತ್ಥ ಚ ‘ವೇಯ್ಯಾಕರಣೋ’ತಿ ಪದೇ ವಿಯ್ಯಾಕರಣಂ ಅಧೀತೇತಿ ವಾಕ್ಯಂ, ‘ವೇಯಞ್ಜನಿಕೋ’ತಿ ಪದೇ ವಿಯಞ್ಜನಂ ಅಧೀತೇತಿ. ಉಪರಿ ‘ದೋವಾರಿಕೋ, ಸೋವಗ್ಗಿಕ’ನ್ತಿ ಪದೇಸುಪಿ ‘ದುವಾರೇ ನಿಯುತ್ತೋ, ಸುವಗ್ಗಾಯ ಸಂವತ್ತತೀ’ತಿ ವಾಕ್ಯಂ, ಅತ್ಥಂ ಕಥೇನ್ತೇನ ಪನ ದುವಾರ, ಸುವಗ್ಗಸದ್ದಾನಂ ತದ್ಧಿತಭಾವೇ ಏವ ಸಿದ್ಧತ್ತಾ ದ್ವಾರೇತಿ ಚ ಸಗ್ಗಾಯಾತಿ ಚ ಕಥೇತಬ್ಬೋ.

೪೪೮. ತಸ್ಸ ವಿಸಯೇ ದೇಸೇ [ಕ. ೩೫೨; ರೂ. ೩೭೬; ನೀ. ೩೬೫; ಚಂ. ೩.೧.೬೧; ಪಾ. ೪.೨.೫೨, ೫೩].

ತಸ್ಸ ದೇಸರೂಪೇ ವಿಸಯೇ ಛಟ್ಠುನ್ತಾ ಣೋ ಹೋತಿ.

ಥೂಯಮಿಗಾ ವಸಾತಿನೋ ನಾಮ, ವಸಾತೀನಂ ವಿಸಯೋ ದೇಸೋ ವಾಸಾತೋ. ಇಧ ಅದೇಸರೂಪತ್ತಾ ಣೋ ನ ಹೋತಿ, ಚಕ್ಖುಸ್ಸ ವಿಸಯೋ ರೂಪಂ.

೪೪೯. ನಿವಾಸೇ ತನ್ನಾಮೇ [ಕ. ೩೫೨; ರೂ. ೩೭೬; ನೀ. ೩೬೫; ಚಂ. ೩.೧.೬೪; ಪಾ. ೪.೨.೬೯].

ತನ್ನಾಮಭೂತೇ ನಿವಾಸೇ ಛಟ್ಠ್ಯನ್ತಾ ಣೋ ಹೋತಿ.

ಸಿವೀನಂ ನಿವಾಸೋ ದೇಸೋ ಸೇಬ್ಯೋ. ವಸಂ ಅದೇನ್ತಿ ಭಕ್ಖನ್ತೀತಿ ವಸಾದಾ, ಬ್ಯಗ್ಘಾ ಸೀಹಾ ವಾ, ವಸಾದಾನಂ ನಿವಾಸೋ ದೇಸೋ ವಾಸಾದೋ.

೪೫೦. ಅನುಭವೇ [ಕ. ೩೫೨; ರೂ. ೩೭೬; ನೀ. ೭೬೫; ಚಂ. ೩.೧.೬೫; ಪಾ. ೪.೨.೭೦].

ಸಮೀಪೇ ಭವಂ ಅನುಭವಂ, ‘‘ಅದೂರಭವೇ’’ತಿಪಿ ಪಾಠೋ, ತನ್ನಾಮೇ ಅನುಭವೇ ದೇಸೇ ಛಟ್ಠ್ಯನ್ತಾ ಣೋ ಹೋತಿ.

ವಿದಿಸಾಯ ಅನುಭವಂ ವೇದಿಸಂ, ನಗರಂ, ಉದುಮ್ಬರಸ್ಸ ಅನುಭವಂ ಓದುಮ್ಬರಂ, ವಿಮಾನಂ.

೪೫೧. ತೇನ ನಿಬ್ಬತ್ತೇ [ಕ. ೩೫೨; ರೂ. ೩೭೬; ನೀ. ೭೬೫; ಚಂ. ೩.೧.೬೬; ಪಾ. ೪.೨.೬೮].

ತನ್ನಾಮೇ ತೇನ ನಿಬ್ಬತ್ತೇ ದೇಸೇ ತತಿಯನ್ತಾ ಣೋ ಹೋತಿ.

ಕುಸಮ್ಬೇನ ನಾಮ ಇಸಿನಾ ನಿಬ್ಬತ್ತಾ ಕೋಸಮ್ಬೀ, ಇತ್ಥಿಯಂ ಈ, ನಗರೀ. ಏವಂ ಕಾಕನ್ದೀ, ಮಾಕನ್ದೀ, ಸಹಸ್ಸೇನ ಧನೇನ ನಿಬ್ಬತ್ತಾ ಸಾಹಸ್ಸೀ, ಪರಿಖಾ, ಅಯಞ್ಚ ತತಿಯಾ ಹೇತುಮ್ಹಿ ಕತ್ತರಿ ಕರಣೇ ಚ ಯಥಾಯೋಗಂ ಯುಜ್ಜತಿ.

೪೫೨. ತಮಿಧತ್ಥಿ [ಕ. ೩೫೨; ರೂ. ೩೭೬; ನೀ. ೭೬೫; ಚಂ. ೩.೧.೬೭; ಪಾ. ೪.೨.೬೭].

ತಂ ಇಧ ಅತ್ಥೀತಿ ಅತ್ಥೇ ತನ್ನಾಮೇ ದೇಸೇ ಪಠಮನ್ತಾ ಣೋ ಹೋತಿ.

ಉದುಮ್ಬರಾ ಅಸ್ಮಿಂ ದೇಸೇ ಸನ್ತೀತಿ ಓದುಮ್ಬರೋ, ಬದರಾ ಅಸ್ಮಿಂ ದೇಸೇ ಸನ್ತೀತಿ ಬಾದರೋ. ಏವಂ ಪಬ್ಬಜೋ.

೪೫೩. ತತ್ರ ಭವೇ [ಕ. ೩೫೨; ರೂ. ೩೭೬; ನೀ. ೭೬೫; ಚಂ. ೩.೨.೪೮; ಪಾ. ೪.೨.೧೩೩].

ತತ್ರ ಭವತ್ಥೇ ಸತ್ತಮ್ಯನ್ತಾ ಣೋ ಹೋತಿ.

ಉದಕೇ ಭವೋ ಓದಕೋ, ಮಚ್ಛೋ, ಉರಸಿ ಭವೋ ಓರಸೋ, ಪುತ್ತೋ, ಸಾಗಮೋ. ನಗರೇ ಭವೋ ನಾಗರೋ. ಏವಂ ಜಾನಪದೋ, ಮಾಗಧೋ, ಕಪಿಲವತ್ಥುಮ್ಹಿ ಭವೋ ಕಾಪಿಲವತ್ಥವೋ, ‘ಉವಣ್ಣಸ್ಸಾವಙ…’ತಿ ಉಸ್ಸ ಅವತ್ತಂ. ಕೋಸಮ್ಬಿಯಂ ಭವೋ ಕೋಸಮ್ಬೋ, ಮಿತ್ತೇ ಭವಾ ಮೇತ್ತಾ, ಪುರೇ ಭವಾ ಪೋರೀ [ದೀ. ನಿ. ೧.೯], ವಾಚಾ, ಮನಸ್ಮಿಂ ಭವೋ ಮಾನಸೋ. ಏತ್ಥ ಪನ –

೪೫೪. ಮನಾದೀನಂ ಸಕ [ಕ. ೪೦೪; ರೂ. ೩೭೦; ನೀ. ೮೫೯].

ಣಾನುಬನ್ಧೇ ಪಚ್ಚಯೇ ಪರೇ ಮನಾದೀನಂ ಅನ್ತೇ ಸಾಗಮೋ ಹೋತೀತಿ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಮನೋಗಣಾದೀನಂ ಅನ್ತೇ ಸಾಗಮೋ.

ಮಾನಸೋ, ರಾಗೋ, ಮಾನಸಾ, ತಣ್ಹಾ, ಮಾನಸಂ, ಸುಖಂ. ಏವಂ ಚೇತಸೋ, ಚೇತಸಾ, ಚೇತಸಂ. ಕ್ವಚಿ ಮನೋ ಏವ ಮಾನಸಂ, ಚೇತೋ ಏವ ಚೇತಸೋತಿಪಿ ಯುಜ್ಜತಿ.

೪೫೫. ಅಜ್ಜಾದೀಹಿ ತನೋ [ಕ. ೩೫೨; ರೂ. ೩೭೬; ನೀ. ೭೬೫; ಚಂ. ೩.೧೫; ಪಾ. ೪.೨.೧೦೫].

ತತ್ರ ಭವೋತಿ ಅತ್ಥೇ ಅಜ್ಜಾದೀಹಿ ತನೋ ಹೋತಿ.

ಅಜ್ಜ ಭವೋ ಅಜ್ಜತನೋ, ಅತ್ಥೋ, ಅಜ್ಜತ್ತನೀ, ವಿಭತ್ತಿ, ದ್ವಿತ್ತಂ, ಅಜ್ಜತನಂ, ಹಿತಂ, ಸ್ವೇ ಭವೋ ಸ್ವಾತನೋ, ಮಹಾವುತ್ತಿನಾ ಏಸ್ಸ ಆತ್ತಂ. ಹಿಯ್ಯೋ ಭವೋ ಹಿಯ್ಯತ್ತನೋ, ಹಿಯ್ಯತ್ತನೋ, ಹಿಯ್ಯತ್ತನಂ, ಓಸ್ಸ ಅತ್ತಂ ದ್ವಿತ್ತಞ್ಚ.

೪೫೬. ಪುರಾತೋ ಣೋ ಚ [ಕ. ೩೫೨; ರೂ. ೩೭೬; ನೀ. ೭೬೫].

ತತ್ರ ಭವೋತಿ ಅತ್ಥೇ ಪುರಾಸದ್ದಮ್ಹಾ ಣೋ ಚ ತನೋ ಚ ಹೋನ್ತಿ.

ಪುರೇ ಭವೋ ಪುರಾಣೋ, ಇಧ ಣೋ ಅನುಬನ್ಧೋ ನ ಹೋತಿ, ಪೋರಾಣೋ ವಾ, ಪುರಾತನೋ.

೪೫೭. ಅಮಾತ್ವಚ್ಚೋ [ಕ. ೩೫೨; ರೂ. ೩೭೬; ನೀ. ೭೬೫; ಚಂ. ೩.೨.೧೩; ಪಾ. ೪.೨.೧೦೪].

ಅಮಾಸದ್ದಮ್ಹಾ ಭವತ್ಥೇ ಅಚ್ಚೋ ಹೋತಿ. ‘ಅಮಾ’ತಿ ಸಹತ್ಥವಾಚೀ.

ರಾಜಕಿಚ್ಚೇಸು ರಞ್ಞಾ ಸಹ ಭವತೀತಿ ಅಮಚ್ಚೋ [ದೀ. ನಿ. ಟೀ. ೧.೩೩೯].

೪೫೮. ಮಜ್ಝಾದೀಹಿಮೋ [ಕ. ೩೫೩; ರೂ. ೩೭೮; ನೀ. ೭೬೭; ಚಂ. ೩.೨.೮೨; ಪಾ. ೪.೩.೮, ೨೨; ‘ಮಜ್ಝಾದಿತ್ವಿಮೋ’ (ಬಹೂಸು)].

ಮಜ್ಝಾದೀಹಿ ಭವತ್ಥೇ ಇಮೋ ಹೋತಿ.

ಮಜ್ಝೇ ಭವೋ ಮಜ್ಝಿಮೋ. ಏವಂ ಅನ್ತಿಮೋ, ಹೇಟ್ಠಿಮೋ, ಉಪರಿಮೋ, ಓರಿಮೋ, ಪಚ್ಛಿಮೋ, ಅಬ್ಭನ್ತರಿಮೋ, ಪಚ್ಚನ್ತಿಮೋ, ಪುರತ್ಥಿಮೋ.

೪೫೯. ಕಣ ಣೇಯ್ಯ ಣೇಯ್ಯಕ ಯಿಯಾ [ಕ. ೩೫೨; ರೂ. ೩೭೬; ನೀ. ೭೬೫; ಚಂ. ೩.೨.೪, ೫, ೬ …ಪೇ… ೪.೨.೯೪, ೯೫, ೯೭, ೧೧೯-೧೩೦].

ಭವತ್ಥೇ ಸತ್ತಮ್ಯನ್ತಾ ಏತೇ ಪಞ್ಚ ಪಚ್ಚಯಾ ಹೋನ್ತಿ.

ಕಣ-ಕುಸಿನಾರಾಯಂ ಭವೋ ಕೋಸಿನಾರಕೋ, ಮಗಧೇಸು ಭವೋ ಮಾಗಧಕೋ, ಆರಞ್ಞಕೋ, ವಿಹಾರೋ.

ಣೇಯ್ಯ-ಗಙ್ಗಾಯಂ ಭವೋ ಗಙ್ಗೇಯ್ಯೋ, ಪಬ್ಬತೇಯ್ಯೋ, ವನೇ ಭವೋ ವಾನೇಯ್ಯೋ.

ಣೇಯ್ಯಕ-ಕೋಸಲೇಯ್ಯಕೋ, ಬಾರಾಣಸೇಯ್ಯಕೋ, ಚಮ್ಪೇಯ್ಯಕೋ, ಮಿಥಿಲೇಯ್ಯಕೋ, ಇಧ ನ ವುದ್ಧಿ.

ಯ-ಗಾಮೇ ಭವೋ ಗಮ್ಮೋ, ದಿವೇ ಭವೋ ದಿಬ್ಬೋ,

ಇಯ-ಗಾಮಿಯೋ, ಗಾಮಿಕೋ, ಯಸ್ಸ ಕತ್ತಂ, ಉದರೇ ಭವೋ ಓದರಿಯೋ, ಓದರಿಕೋ, ದಿವೇ ಭವೋ ದಿವಿಯೋ, ಪಞ್ಚಾಲಿಯೋ, ಬೋಧಿಪಕ್ಖಿಯೋ, ಲೋಕಿಯೋ.

೪೬೦. ಣಿಕೋ [ಕ. ೩೫೧; ರೂ. ೩೭೪; ನೀ. ೭೬೪; ಚಂ. ೩.೨.೪೦, ೪೧, ೪೨; ಪಾ. ೪.೨.೧೨೬, ೧೨೭, ೧೨೮].

ಭವತ್ಥೇ ಸತ್ತಮ್ಯನ್ತಾ ಣಿಕೋ ಹೋತಿ.

ಸಾರದಿಕೋ, ದಿವಸೋ, ಸಾರದಿಕಾ, ರತ್ತಿ, ಸಾರದಿಕಂ, ಪುಪ್ಫಂ. ಭವಸದ್ದೇನ ಚೇತ್ಥ ಅಞ್ಞೇಪಿ ಅತ್ಥೇ ಉಪಲಕ್ಖೇತಿ, ಪಬ್ಬತತೋ ಪಕ್ಖನ್ದಾ ನದೀ ಪಬ್ಬತೇಯ್ಯಾ, ಕಿಮೀನಂ ಕೋಸೇ ಜಾತಂ ಕೋಸೇಯ್ಯಂ, ವತ್ಥಂ. ಏವಂ ಸಿವೇಯ್ಯಂ, ಬಾರಾಣಸೇಯ್ಯಂ.

೪೬೧. ತಮಸ್ಸ ಸಿಪ್ಪಂ ಸೀಲಂ ಪಣ್ಯಂ ಪಹರಣಂ ಪಯೋಜನಂ [ಕ. ೩೫೧; ರೂ. ೩೭೪; ನೀ. ೭೬೪; ಚಂ. ೩.೪.೪೯-೬೬ …ಪೇ… ೪.೪.೪೭-೬೫].

ತಮಸ್ಸ ಸಿಪ್ಪಂ, ತಮಸ್ಸ ಸೀಲಂ, ತಮಸ್ಸ ಪಣ್ಯಂ, ತಮಸ್ಸ ಪಹರಣಂ, ತಮಸ್ಸ ಪಯೋಜನನ್ತಿ ಅತ್ಥೇಸು ಪಠಮನ್ತಾ ಣಿಕೋ ಹೋತಿ.

ಸಿಪ್ಪೇ – ವೀಣಾವಾದನಮಸ್ಸ ಸಿಪ್ಪಂ ವೇಣಿಕೋ. ಏತ್ಥ ಚ ವೀಣಾಸದ್ದೇನ ವೀಣಾವಾದನಂ ವುಚ್ಚತಿ. ಏಕತ್ಥೀಭಾವಸಾಮತ್ಥಿಯಞ್ಹೇತಂ. ಏವಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ. ಏವಂ ಮೋದಿಙ್ಗಿಕೋ, ಪಾಣವಿಕೋ, ವಂಸಿಕೋ.

ಸೀಲೇ-ಪಂಸುಕೂಲಧಾರಣಂ ಅಸ್ಸ ಸೀಲಂ ಪಂಸುಕೂಲಿಕೋ, ಪಂಸುಕೂಲಂ ಧಾರೇತುಂ ಸೀಲಮಸ್ಸಾತಿ ವಾ ಪಂಸುಕೂಲಿಕೋ. ಸೀಲಸದ್ದೇನ ಚೇತ್ಥ ವತ, ಧಮ್ಮ, ಸಾಧುಕಾರಾಪಿ ಗಯ್ಹನ್ತಿ, ಪಂಸುಕೂಲಂ ಧಾರೇತಿ ಸೀಲೇನಾತಿ ಪಂಸುಕೂಲಿಕೋತಿಪಿ ಯುಜ್ಜತಿ. ಏವಂ ತೇಚೀವರಿಕೋ, ಪಿಣ್ಡಂ ಪಿಣ್ಡಂ ಪತತೀತಿ ಪಿಣ್ಡಪಾತೋ, ಪಿಣ್ಡಾಚಾರೇನ ಲದ್ಧಭೋಜನಂ, ಪಿಣ್ಡಪಾತಯಾಪನಂ ಅಸ್ಸ ಸೀಲನ್ತಿ ಪಿಣ್ಡಪಾತಿಕೋ, ಪಿಣ್ಡಪಾತೇನ ಯಾಪೇತುಂ ಸೀಲಞ್ಚ ವತಞ್ಚ ಧಮ್ಮೋ ಚ ಗರುಕಾರೋ ಚ ಅಸ್ಸಾತಿ ಪಿಣ್ಡಪಾತಿಕೋ.

‘ಪಣ್ಯ’ನ್ತಿ ವಿಕ್ಕೇಯ್ಯವತ್ಥು ವುಚ್ಚತಿ, ಗನ್ಧೋ ಪಣ್ಯಂ ಅಸ್ಸಾತಿ ಗನ್ಧಿಕೋ. ಏವಂ ತೇಲಿಕೋ, ಗೋಳಿಕೋ.

ಪಹರನ್ತಿ ಏತೇನಾತಿ ಪಹರಣಂ, ಆವುಧಭಣ್ಡಂ, ಚಾಪೋ ಪಹರಣಮಸ್ಸಾತಿ ಚಾಪಿಕೋ. ಏವಂ ತೋಮರಿಕೋ, ಮುಗ್ಗರಿಕೋ.

ಪಯೋಜನಂ ವುಚ್ಚತಿ ಫಲಂ, ಉಪಧಿ ಪಯೋಜನಮಸ್ಸಾತಿ ಓಪಧಿಕಂ [ಅ. ನಿ. ೮.೫೯], ಪುಞ್ಞಂ, ಸತಂ ಪಯೋಜನಮಸ್ಸಾತಿ ಸಾತಿಕಂ. ಏವಂ ಸಾಹಸ್ಸಿಕಂ [ಜಾ. ೨.೨೧.೪೧೫].

೪೬೨. ತಂ ಹನ್ತಾರಹತಿ ಗಚ್ಛತುಞ್ಛತಿ ಚರತಿ [ಕ. ೩೫೧; ರೂ. ೩೭೪; ನೀ. ೭೬೪; ಚಂ. ೩.೪.೨೭-೪೩; ಪಾ. ೪.೪.೨೮-೪೬].

ತಂ ಹನ್ತಿ, ತಂ ಅರಹತಿ, ತಂ ಗಚ್ಛತಿ, ತಂ ಉಞ್ಛತಿ, ತಂ ಚರತೀತಿ ಅತ್ಥೇಸು ದುತಿಯನ್ತಾ ಣಿಕೋ ಹೋತಿ.

ಪಕ್ಖೀಹಿ ಪಕ್ಖಿನೋ ಹನ್ತೀತಿ ಪಕ್ಖಿಕೋ. ಏವಂ ಸಾಕುಣಿಕೋ [ಅ. ನಿ. ೨.೨೬೩ (ಸಾಕುನಿಕೋತಿಪಿ ದಿಸ್ಸತಿ)], ಮಾಯೂರಿಕೋ, ಮಚ್ಛೇಹಿ ಮಚ್ಛೇ ಹನತೀತಿ ಮಚ್ಛಿಕೋ. ಏವಂ ಧೇನುಕೋ, ಮಗೇಹಿ ಮಗೇ ಹನತೀತಿ ಮಾಗವಿಕೋ, ಮಜ್ಝೇ ವಾಗಮೋ. ಏವಂ ಹಾರಿಣಿಕೋ, ‘ಹರಿಣೋ’ತಿ ಮಗೋ ಏವ. ಸೂಕರಿಕೋ, ಇಧ ನ ವುದ್ಧಿ.

ಸತಂ ಅರಹತೀತಿ ಸಾತಿಕಂ. ಏವಂ ಸಾಹಸ್ಸಿಕಂ.

ಪರದಾರಂ ಗಚ್ಛತೀತಿ ಪಾರದಾರಿಕೋ, ಪರದಾರಿಕೋ ವಾ. ಏವಂ ಪಥಿಕೋ, ಮಗ್ಗಿಕೋ.

ಬದರೇ ಉಞ್ಛತಿ ಗವೇಸತೀತಿ ಬಾದರಿಕೋ. ಏವಂ ಆಮಲಕಿಕೋ.

ಧಮ್ಮಂ ಚರತೀತಿ ಧಮ್ಮಿಕೋ. ಏವಂ ಅಧಮ್ಮಿಕೋ.

೪೬೩. ತೇನ ಕತಂ ಕೀತಂ ಬನ್ಧಂ ಅಭಿಸಙ್ಖತಂ ಸಂಸಟ್ಠಂ ಹತಂ ಹನ್ತಿ ಜಿತಂ ಜಯತಿ ದಿಬ್ಬತಿ ಖಣತಿ ತರತಿ ಚರತಿ ವಹತಿ ಜೀವತಿ [ಕ. ೩೫೦; ರೂ. ೩೭೩; ನೀ. ೩೬೪; ಚಂ. ೩.೪.೧-೨೬; ಪಾ. ೪.೪.೧-೨೭].

ತೇನ ಕತಂ, ತೇನ ಕೀತಂ…ಪೇ… ತೇನ ಜೀವತಿ ಇಚ್ಚತ್ಥೇಸು ತತಿಯನ್ತಾ ಣಿಕೋ ಹೋತಿ.

ಕಾಯೇನ ಕತಂ ಕಾಯಿಕಂ. ಏವಂ ವಾಚಸಿಕಂ, ಮಾನಸಿಕಂ, ವಾತೇನ ಕತೋ ವಾತಿಕೋ, ಆಬಾಧೋ.

ಸತೇನ ಮೂಲೇನ ಕೀತಂ ಭಣ್ಡಂ ಸಾತಿಕಂ. ಏವಂ ಸಾಹಸ್ಸಿಕಂ.

ವರತ್ತಾಯ ಯೋತ್ತಾಯ ಬನ್ಧಿತೋ ವಾರತ್ತಿಕೋ, ಅಯಸಾ ಬನ್ಧಿತೋ ಆಯಸಿಕೋ, ಸಾಗಮೋ. ಏವಂ ಪಾಸಿಕೋ.

ಘತೇನ ಅಭಿಸಙ್ಖತಂ ಸಂಸಟ್ಠಂ ವಾ ಘಾತಿಕಂ. ಏವಂ ಗೋಳಿಕಂ, ದಾಧಿಕಂ, ಮಾರಿಚಿಕಂ.

ಜಾಲೇನ ಹತೋ ಜಾಲಿಕೋ, ಮಚ್ಛೋ.

ಜಾಲೇನ ಹನ್ತೀತಿ ಜಾಲಿಕೋ, ಜಾಲಕೇವಟ್ಟೋ. ಏವಂ ಬಾಳಿಸಿಕೋ [ಸಂ. ನಿ. ೨.೧೫೮].

ಅಕ್ಖೇಹಿ ಜಿತಂ ಧನಂ ಅಕ್ಖಿಕಂ. ಏವಂ ಸಾಲಾಕಿಕಂ.

ಅಕ್ಖೇಹಿ ಜಯತಿ ದಿಬ್ಬತೀತಿ ವಾ ಅಕ್ಖಿಕೋ.

ಖಣಿತ್ತಿಯಾ ಖಣತೀತಿ ಖಾಣಿತ್ತಿಕೋ. ಏವಂ ಕುದ್ದಾಲಿಕೋ, ಇಧ ನ ವುದ್ಧಿ.

ಉಳುಮ್ಪೇನ ತರತೀತಿ ಓಳುಮ್ಪಿಕೋ, ಉಳುಮ್ಪಿಕೋ ವಾ. ಏವಂ ನಾವಿಕೋ [ಜಾ. ೨.೨೦.೧೪೯], ಗೋಪುಚ್ಛಿಕೋ.

ಸಕಟೇನ ಚರತೀತಿ ಸಾಕಟಿಕೋ. ಏವಂ ರಥಿಕೋ, ಯಾನಿಕೋ, ದಣ್ಡಿಕೋ,

ಖನ್ಧೇನ ವಹತೀತಿ ಖನ್ಧಿಕೋ. ಏವಂ ಅಂಸಿಕೋ, ಸೀಸಿಕೋ, ಇಧ ನ ವುದ್ಧಿ.

ವೇತನೇನ ಜೀವತೀತಿ ವೇತನಿಕೋ. ಏವಂ ಭತಿಕೋ, ಕಸಿಕೋ, ಕಯಿಕೋ, ವಿಕ್ಕಯಿಕೋ, ಭತಿಕಾದೀಸು ನ ವುದ್ಧಿ.

೪೬೪. ತಸ್ಸ ಸಂವತ್ತತಿ [ಕ. ೩೫೧; ರೂ. ೩೭೪; ನೀ. ೭೬೫; ಚಂ. ೩.೪.೬೭-೬೯; ಪಾ. ೪.೪.೬೬-೬೮].

ತಸ್ಸ ಸಂವತ್ತತೀತಿ ಅತ್ಥೇ ಚತುತ್ಥ್ಯನ್ತಾ ಣಿಕೋ ಹೋತಿ.