೧. ಸನ್ಧಿಕಣ್ಡ

ಸಞ್ಞಾರಾಸಿ

ಗರುಸಞ್ಞಾರಾಸಿ

ವಣ್ಣೋ, ಸರೋ, ಸವಣ್ಣೋ, ದೀಘೋ, ರಸ್ಸೋ, ಬ್ಯಞ್ಜನೋ, ವಗ್ಗೋ, ನಿಗ್ಗಹೀತಂ.

೧. ಅಆದಯೋ ತಿತಾಲೀಸಂ [ತಿತಾಲೀಸ (ಬಹೂಸು)] ವಣ್ಣಾ [ಕ. ೨; ರೂ. ೨; ನೀ. ೧, ೨].

ಅಆದಯೋ ಬಿನ್ದನ್ತಾ ತೇಚತ್ತಾಲೀಸಕ್ಖರಾ ವಣ್ಣಾ ನಾಮ ಹೋನ್ತಿ.

ಅ, ಆ, ಇ, ಈ, ಉ, ಊ, ಏತ, ಏ, ಓತ, ಓ. ಕ, ಖ, ಗ, ಘ, ಙ, ಚ, ಛ, ಜ, ಝ, ಞ, ಟ, ಠ, ಡ, ಢ, ಣ, ತ, ಥ, ದ, ಧ, ನ, ಪ, ಫ, ಬ, ಭ, ಮ, ಯ, ರ, ಲ,ವ ಸ, ಹ, ಳ, ಅಂ. ಅತ್ಥಂ ವಣ್ಣೇನ್ತಿ ಪಕಾಸೇನ್ತೀತಿ ವಣ್ಣಾ, ಅಕ್ಖರಾತಿ ಚ ವುಚ್ಚನ್ತಿ, ನಾಮಪಞ್ಞತ್ತಿರೂಪತ್ತಾ ನಕ್ಖರನ್ತಿ ಖಯವಯಂ ನ ಗಚ್ಛನ್ತೀತಿ ಅಕ್ಖರಾ. ‘‘ನಾಮಗೋತ್ತಂ ನ ಜೀರತೀ’’ತಿ [ಸಂ. ನಿ. ೧.೭೬] ಹಿ ವುತ್ತಂ.

೨. ದಸಾದೋ ಸರಾ [ಕ. ೩; ರೂ. ೩; ನೀ. ೩].

ತೇಸು ವಣ್ಣೇಸು ಆದಿಮ್ಹಿ ದಸ ವಣ್ಣಾ ಸರಾ ನಾಮ ಹೋನ್ತಿ. ಸಯಮೇವ ಲದ್ಧಸರೂಪಾ ಹುತ್ವಾ ರಾಜನ್ತಿ ವಿರೋಚನ್ತೀತಿ ಸರಾ.

೩. ದ್ವೇ ದ್ವೇ ಸವಣ್ಣಾ.

ತೇಸು ಸರೇಸು ದ್ವೇ ದ್ವೇಸರಾ ಸವಣ್ಣಾ ನಾಮ ಹೋನ್ತಿ.

ಅ, ಆ ಅವಣ್ಣೋ, ಇ, ಈ ಇವಣ್ಣೋ, ಉ, ಊ ಉವಣ್ಣೋ, ಏತ, ಏ ಏತವಣ್ಣೋ, ಓತ, ಓ ಓತವಣ್ಣೋ. ಸಮಾನೋ ವಣ್ಣೋ ಸುತಿ ಏತೇಸನ್ತಿ ಸವಣ್ಣಾ, ಸರೂಪಾತಿ ಚ ವುಚ್ಚನ್ತಿ, ಸಮಾನಂ ರೂಪಂ ಸುತಿ ಏತೇಸನ್ತಿ ಸರೂಪಾ.

೪. ಪುಬ್ಬೋ ರಸ್ಸೋ [ಕ. ೪; ರೂ. ೪; ನೀ. ೪.೨೨].

ದ್ವೀಸು ದ್ವೀಸು ಸವಣ್ಣೇಸು ಯೋ ಯೋ ಪುಬ್ಬೋ ಹೋತಿ, ಸೋ ಸೋ ರಸ್ಸೋ ನಾಮ ಹೋತಿ. ರಸ್ಸೇನ ಕಾಲೇನ ವತ್ತಬ್ಬಾತಿ ರಸ್ಸಾ, ರಸ್ಸಕಾಲೋ ನಾಮ ಅಕ್ಖಿದಲಾನಂ ಉಮ್ಮಿಸನನಿಮ್ಮಿಸನಸಮಕಾಲೋ.

ತತ್ಥ ಏತ, ಓತ ಇತಿ ದ್ವೇ ಏಕಪದಸಂಯೋಗೇ ಪರೇ ಕ್ವಚಿ ಲಬ್ಭನ್ತಿ. ಏಟ್ಠಿ, ಸೇಟ್ಠೋ, ಓಟ್ಠೋ, ಸೋತ್ಥಿ.

ಏಕಪದಸಂಯೋಗೇತಿ ಕಿಂ? ಪದನ್ತರಸಂಯೋಗೇ ಪರೇ ರಸ್ಸಾ ಮಾ ಹೋನ್ತೂತಿ. ಮಂ ಚೇ ತ್ವಂ ನಿಖಣಂ ವನೇ, [ಜಾ. ೨.೨೨.೫] ಪುತ್ತೋ ತ್ಯಾಹಂ ಮಹಾರಾಜ [ಜಾ. ೧.೧.೭].

ಕ್ವಚೀತಿ ಕಿಂ? ಏಕಪದಸಂಯೋಗೇಪಿ ವಗ್ಗನ್ತೇಸು ವಾ ಯ, ರ, ಲ, ವೇಸು ವಾ ಪರೇಸು ರಸ್ಸಾ ಮಾ ಹೋನ್ತೂತಿ. ಏನ್ತಿ, ಸೇನ್ತಿ, ಏಯ್ಯ, ಭಾಸೇಯ್ಯ, ಮೇಣ್ಡೋ, ಸೋಣ್ಡೋ.

೫. ಪರೋ ದೀಘೋ [ಕ. ೫; ರೂ. ೫; ನೀ. ೫].

ದ್ವೀಸು ದ್ವೀಸು ಸವಣ್ಣೇಸು ಯೋ ಯೋ ಪರೋ ಹೋತಿ, ಸೋ ಸೋ ದೀಘೋ ನಾಮ ಹೋತಿ. ದೀಘೇನ ಕಾಲೇನ ವತ್ತಬ್ಬಾತಿ ದೀಘಾ, ದೀಘಕಾಲೋ ನಾಮ ರಸ್ಸೇಹಿ ದಿಗುಣಕಾಲೋ.

೬. ಕಾದಯೋ ಬ್ಯಞ್ಜನಾ [ಕ. ೬; ರೂ. ೮; ನೀ. ೬].

ತೇಸು ವಣ್ಣೇಸು ಕಾದಯೋ ಬಿನ್ದನ್ತಾ ವಣ್ಣಾ ಬ್ಯಞ್ಜನಾ ನಾಮ ಹೋನ್ತಿ. ಅತ್ಥಂ ಬ್ಯಞ್ಜಯನ್ತೀತಿ ಬ್ಯಞ್ಜನಾ. ತೇ ಪನ ಸುದ್ಧಾ ಅದ್ಧಮತ್ತಿಕಾ, ರಸ್ಸಯುತ್ತಾ ದಿಯದ್ಧಮತ್ತಿಕಾ, ದೀಘಯುತ್ತಾ ತಿಯದ್ಧಮತ್ತಿಕಾ.

೭. ಪಞ್ಚಪಞ್ಚಕಾ ವಗ್ಗಾ [ಕ. ೭; ರೂ ೯; ನೀ. ೭].

ತೇಸು ಬ್ಯಞ್ಜನೇಸು ಕಾದಿ-ಮನ್ತಾ ಪಞ್ಚಬ್ಯಞ್ಜನಪಞ್ಚಕಾ ವಗ್ಗಾ ನಾಮ ಹೋನ್ತಿ.

ಕಾದಿ ಪಞ್ಚಕೋ ಕವಗ್ಗೋ, ಚಾದಿ ಚ ವಗ್ಗೋ, ಟಾದಿ ಟವಗ್ಗೋ, ತಾದಿ ತವಗ್ಗೋ, ಪಾದಿ ಪವಗ್ಗೋ. ಸೇಸಾ ಅವಗ್ಗಾತಿ ಸಿದ್ಧಂ. ವಣ್ಣುದ್ದೇಸೇ ಏಕಟ್ಠಾನಿಕಾನಂ ಬ್ಯಞ್ಜನಾನಂ ವಗ್ಗೇ ಸಮೂಹೇ ನಿಯುತ್ತಾತಿ ವಗ್ಗಾ.

೮. ಬಿನ್ದು ನಿಗ್ಗಹೀತಂ [ಕ. ೮; ರೂ. ೧೦; ನೀ. ೮].

ಅನ್ತೇ ಬಿನ್ದುಮತ್ತೋ ವಣ್ಣೋ ನಿಗ್ಗಹೀತಂ ನಾಮ. ನಿಗ್ಗಯ್ಹ ಗಯ್ಹತಿ ಉಚ್ಚಾರಿಯತೀತಿ ನಿಗ್ಗಹೀತಂ.

ಗರುಸಞ್ಞಾರಾಸಿ ನಿಟ್ಠಿತೋ.

ಬ್ಯಞ್ಜನವುತ್ತಿರಾಸಿ

ಠಾನಂ, ಕರಣಂ, ಪಯತನಂ [ರೂ. ೨ (ಪಿಟ್ಠೇ); ನೀ ೬ (ಪಿಟ್ಠೇ); ೨೩ (ಸುತ್ತಙ್ಕೇ)].

ಛ ಠಾನಾನಿ – ಕಣ್ಠಟ್ಠಾನಂ, ತಾಲುಟ್ಠಾನಂ, ಮುದ್ಧಟ್ಠಾನಂ, ದನ್ತಟ್ಠಾನಂ, ಓಟ್ಠಟ್ಠಾನಂ, ನಾಸಿಕಟ್ಠಾನಂ. ತೇಸು ಬ್ಯತ್ತಂ ವದನ್ತೇನ ಯತ್ಥ ‘‘ಅಕ್ಖ’’ನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ತಂ ಕಣ್ಠಟ್ಠಾನಂ. ಯತ್ಥ ‘‘ಇಚ್ಛ’’ನ್ತಿ, ತಂ ತಾಲುಟ್ಠಾನಂ. ಯತ್ಥ ‘‘ರಟ್ಠ’’ನ್ತಿ, ತಂ ಮುದ್ಧಟ್ಠಾನಂ. ಯತ್ಥ ‘‘ಸತ್ಥ’’ನ್ತಿ, ತಂ ದನ್ತಟ್ಠಾನಂ. ಯತ್ಥ ‘‘ಪುಪ್ಫ’’ನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ತಂ ಓಟ್ಠಟ್ಠಾನಂ. ನಾಸಪದೇಸೋ ನಾಸಿಕಟ್ಠಾನಂ.

ಕತ್ಥಚಿ ಪನ ಉರಟ್ಠಾನಂ, ಸಿರಟ್ಠಾನಂ, ಜಿವ್ಹಾಮೂಲಟ್ಠಾನನ್ತಿಪಿ ಆಗತಂ. ತತ್ಥ ಸಿರಟ್ಠಾನಂ ನಾಮ ಮುದ್ಧಟ್ಠಾನಮೇವ. ಜಿವ್ಹಾಮೂಲಟ್ಠಾನಂ ಪನ ಸಬ್ಬವಣ್ಣಾನಂ ಸಾಧಾರಣನ್ತಿ ವದನ್ತಿ.

ಕರಣಂ ಚತುಬ್ಬಿಧಂ – ಜಿವ್ಹಾಮೂಲಂ, ಜಿವ್ಹೋಪಗ್ಗಂ, ಜಿವ್ಹಗ್ಗಂ, ಸಕಟ್ಠಾನನ್ತಿ.

ಪಯತನಂ ಚತುಬ್ಬಿಧಂ – ಸಂವುಟಂ, ವಿವಟಂ, ಫುಟ್ಠಂ, ಈಸಂಫುಟ್ಠನ್ತಿ. ತತ್ಥ ಕರಣಾನಂ ಸಕಸಕಟ್ಠಾನೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಸಂವರಣಾದಿಕೋ ವಿಸೇಸಾಕಾರೋ ಸಂವುಟಾದಿ ನಾಮ.

ತತ್ಥ ಕಣ್ಠಪದೇಸಾನಂ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಸಙ್ಘಟ್ಟನೇನ ಉಪ್ಪನ್ನಾ ಅವಣ್ಣ, ಕವಗ್ಗ, ಹಕಾರಾ ಕಣ್ಠಜಾ ನಾಮ. ತಾಲುಮ್ಹಿ ಜಿವ್ಹಾಮಜ್ಝಸಙ್ಘಟ್ಟನೇನ ಉಪ್ಪನ್ನಾ ಇವಣ್ಣ, ಚವಗ್ಗ, ಯಕಾರಾ ತಾಲುಜಾ ನಾಮ. ಮುಖಬ್ಭನ್ತರಮುದ್ಧಮ್ಹಿ ಜಿವ್ಹೋಪಗ್ಗಸಙ್ಘಟ್ಟನೇನ ಉಪ್ಪನ್ನಾ ಟವಗ್ಗ, ರ, ಳಕಾರಾ ಮುದ್ಧಜಾ ನಾಮ. ಉಪರಿ ದನ್ತಪನ್ತಿಯಂ ಜಿವ್ಹಗ್ಗಸಙ್ಘಟ್ಟನೇನ ಉಪ್ಪನ್ನಾ ತವಗ್ಗ, ಲ, ಸಕಾರಾ ದನ್ತಜಾ ನಾಮ. ಓಟ್ಠದ್ವಯಸಙ್ಘಟ್ಟನೇನ ಉಪ್ಪನ್ನಾ ಉವಣ್ಣ, ಪವಗ್ಗಾ ಓಟ್ಠಜಾ ನಾಮ. ನಿಗ್ಗಹೀತಂ ನಾಸಿಕಜಂ ನಾಮ. ಪಞ್ಚವಗ್ಗನ್ತಾ ಪನ ನಾಸಿಕಟ್ಠಾನೇಪಿ ಸಕಟ್ಠಾನೇಪಿ ಜಾಯನ್ತಿ. ಏಕಾರೋ ಕಣ್ಠತಾಲುಜೋ. ಓಕಾರೋ ಕಣ್ಠೋಟ್ಠಜೋ. ವಕಾರೋ ದನ್ತೋಟ್ಠಜೋ. ಅಪಿಚ ಇವಣ್ಣುವಣ್ಣಾ ಕಣ್ಠೇಪಿ ಜಾಯನ್ತಿಯೇವ. ಯದಾ ಹಕಾರೋ ವಗ್ಗನ್ತೇಹಿ ವಾ ಯ, ರ, ಲ, ವೇಹಿ ವಾ ಯುತ್ತೋ ಹೋತಿ, ತದಾ ಉರಜೋತಿ ವದನ್ತಿ. ಪಞ್ಹೋ, ತುಣ್ಹಿ, ನ್ಹಾತೋ, ವಿಮ್ಹಿತೋ, ಗಯ್ಹತೇ, ವುಲ್ಹತೇ, ಅವ್ಹಾನಂ.

ಕಣ್ಠಂ ಸಂವರಿತ್ವಾ ಉಚ್ಚಾರಿತೋ ಅಕಾರೋ ಸಂವುಟೋ ನಾಮ. ಸಕಸಕಟ್ಠಾನ, ಕರಣಾನಿ ವಿವರಿತ್ವಾ ಉಚ್ಚಾರಿತಾ ಸೇಸಸರಾ ಚ ಸ, ಹಕಾರಾ ಚ ವಿವಟಾ ನಾಮ. ತಾನಿಯೇವ ಗಾಳ್ಹಂ ಫುಸಾಪೇತ್ವಾ ಉಚ್ಚಾರಿತಾ ಪಞ್ಚವಗ್ಗಾ ಫುಟ್ಠಾ ನಾಮ. ಥೋಕಂ ಫುಸಾಪೇತ್ವಾ ಉಚ್ಚಾರಿತಾ ಯ, ರ, ಲ, ವಾ ಈಸಂಫುಟ್ಠಾ ನಾಮ. ತತ್ಥ ಓಟ್ಠಜೇಸು ತಾವ ಪವಗ್ಗಂ ವದನ್ತಾನಂ ಓಟ್ಠದ್ವಯಸ್ಸ ಗಾಳ್ಹಂ ಫುಸನಂ ಇಚ್ಛಿತಬ್ಬಂ. ಕಸ್ಮಾ? ಫುಟ್ಠಪಯತನಿಕತ್ತಾ ಪವಗ್ಗಸ್ಸ. ಉವಣ್ಣಂ ವದನ್ತಾನಂ ಪನ ಓಟ್ಠದ್ವಯಸ್ಸ ವಿವರಣಂ ಇಚ್ಛಿತಬ್ಬಂ. ಕಸ್ಮಾ? ವಿವಟಪಯತನಿಕತ್ತಾ ಉವಣ್ಣಸ್ಸ. ಏಸ ನಯೋ ಸೇಸೇಸು ಸಬ್ಬೇಸೂತಿ.

ಚೂಳನಿರುತ್ತಿಯಂ ಪನ ಸಬ್ಬೇ ರಸ್ಸಸರಾ ಸಂವುಟಾ ನಾಮ, ಸಬ್ಬೇದೀಘಸರಾ ವಿವಟಾ ನಾಮಾತಿ ವುತ್ತಂ. ತಥಾ ಸದ್ದಸಾರತ್ಥಜಾಲಿನಿಯಂ, ಕತ್ಥಚಿ ಸಕ್ಕಟಗನ್ಥೇ ಚ. ಇದಂ ಯುತ್ತತರಂ. ಅಞ್ಞಟ್ಠಾನಿಕಬ್ಯಞ್ಜನೇಹಿ ಯುತ್ತಾ ಸರಾ ಅತ್ತನೋ ಠಾನ, ಕರಣಾನಿ ಜಹನ್ತಾಪಿ ಪಯತನಂ ನ ಜಹನ್ತಿ. ತಸ್ಮಾ ನಾನಾವಣ್ಣಾನಂ ಸಂಸಗ್ಗೇ ಪಯತನಾನಂ ಸಂಸಗ್ಗಭೇದೋಪಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋತಿ. ತತ್ಥ ‘‘ಸುಣಾತು ಮೇ’’ತಿ ವದನ್ತೋ ಯದಿ ಣಾ-ಕಾರಂ ಜಿವ್ಹಗ್ಗೇನ ದನ್ತಟ್ಠಾನೇ ಕತ್ವಾ ವದೇಯ್ಯ, ದನ್ತಜೋ ನಾ-ಕಾರೋ ಏವ ಭವೇಯ್ಯ. ತು-ಕಾರಞ್ಚ ಜಿವ್ಹೋಪಗ್ಗೇನ ಮುದ್ಧಟ್ಠಾನೇ ಕತ್ವಾ ವದೇಯ್ಯ, ಮುದ್ಧಜೋ ಟು-ಕಾರೋ ಏವ ಭವೇಯ್ಯ. ಏವಞ್ಚ ಸತಿ ಅಕ್ಖರವಿಪತ್ತಿ ನಾಮ ಸಿಯಾ. ಏಸ ನಯೋ ಸೇಸೇಸು ಮುದ್ಧಜದನ್ತಜೇಸು. ತಸ್ಮಾ ಕಮ್ಮವಾಚಂ ಸಾವೇನ್ತೇಹಿ ನಾಮ ಠಾನ, ಕರಣ, ಪಯತನೇಸು ಸುಟ್ಠು ಕುಸಲೇಹಿ ಭವಿತಬ್ಬನ್ತಿ.

ಸಿಥಿಲಞ್ಚ, ಧನಿತಞ್ಚ, ದೀಘಂ, ರಸ್ಸಂ, ಗರುಂ, ಲಹುಂ;

ನಿಗ್ಗಹೀತಂ, ವಿಮುತ್ತಞ್ಚ, ಸಮ್ಬನ್ಧಞ್ಚ, ವವತ್ಥಿತಂ [ನೀ. ೯, ೧೦, ೧೧, ೧೨, ೧೩, ೧೪, ೧೫, ೧೬-೧೯, ೨೦, ೨೧ ಸುತ್ತೇಸು ಪಸ್ಸಿತಬ್ಬಂ].

ಮುದುನಾ ವಚೀಪಯೋಗೇನ ವತ್ತಬ್ಬಾ ವಗ್ಗಪಠಮ, ತತಿಯ, ಪಞ್ಚಮಾ ಸಿಥಿಲಾ ನಾಮ. ಥದ್ಧೇನ ವಚೀಪಯೋಗೇನ ವತ್ತಬ್ಬಾ ವಗ್ಗದುತಿಯ, ಚತುತ್ಥಾ ಧನಿತಾ ನಾಮ. ದೀಘ, ರಸ್ಸಾ ಪುಬ್ಬೇ ವುತ್ತಾ. ದೀಘಾ ಚೇವ ಸಂಯೋಗಪುಬ್ಬಾ ಚ ನಿಗ್ಗಹೀತನ್ತಾ ಚ ಗರುಕಾ ನಾಮ. ಸೇಸಾ ಲಹುಕಾ ನಾಮ. ಯಥಾ ಸದ್ದಸಹಿತೋ ವಾತೋ ಮುಖಛಿದ್ದೇನ ಬಹಿ ಅನಿಕ್ಖಮ್ಮ ನಾಸಸೋತಾಭಿಮುಖೋ ಹೋತಿ, ತಥಾ ಮುಖಂ ಅವಿವಟಂ ಕತ್ವಾ ವತ್ತಬ್ಬಂ ಬ್ಯಞ್ಜನಂ ನಿಗ್ಗಹೀತಂ ನಾಮ. ತೇನ ಯುತ್ತಾನಿ ಸಬ್ಬಬ್ಯಞ್ಜನಾನಿ ನಿಗ್ಗಹೀತನ್ತಾನಿ ನಾಮ. ಸೇಸಾ ವಿಮುತ್ತಾ ನಾಮ. ಪದಸನ್ಧಿವಸೇನ ವತ್ತಬ್ಬಂ ಸಮ್ಬನ್ಧಂ ನಾಮ. ಪದಚ್ಛೇದಂ ಕತ್ವಾ ವತ್ತಬ್ಬಂ ವವತ್ಥಿತಂ ನಾಮ.

ಬ್ಯಞ್ಜನವುತ್ತಿರಾಸಿ ನಿಟ್ಠಿತೋ.

ಲಹುಸಞ್ಞಾರಾಸಿ

ಝೋ, ಲೋ, ಪೋ, ಘೋ, ಗೋ.

೯. ಯುವಣ್ಣಾ [ಇಯುವಣ್ಣಾ (ಬಹೂಸು)] ಝಲಾ ನಾಮಸ್ಸನ್ತೇ [ಕ. ೫೮; ರೂ. ೨೯; ನೀ. ೨೦೫].

ಅನಿತ್ಥಿಲಿಙ್ಗಸ್ಸ ನಾಮಸ್ಸ ಅನ್ತೇ ಇವಣ್ಣುವಣ್ಣಾ ಕಮೇನ ಝಲಸಞ್ಞಾ ಹೋನ್ತಿ.

೧೦. ಪಿತ್ಥಿಯಂ [ಕ. ೫೯; ರೂ. ೧೮೨; ನೀ. ೨೦೬].

ಇತ್ಥಿಲಿಙ್ಗೇ ನಾಮಸ್ಸನ್ತೇ ಇವಣ್ಣುವಣ್ಣಾ ಪಸಞ್ಞಾ ಹೋನ್ತಿ.

೧೧. ಘಾ [ಕ. ೬೦; ರೂ. ೧೭೭; ನೀ. ೨೦೭].

ಘೋ

, ಆ ಇತಿ ದ್ವಿಪದಂ. ಇತ್ಥಿಲಿಙ್ಗೇ ಆಕಾರೋ ಘಸಞ್ಞೋ ಹೋತಿ.

೧೨. ಗೋ ಸ್ಯಾಲಪನೇ [ಕ. ೫೭; ರೂ. ೭೧; ನೀ. ೨೧೪].

ಆಲಪನೇ ಸಿ ಗಸಞ್ಞೋ ಹೋತಿ.

ಲಹುಸಞ್ಞಾರಾಸಿ ನಿಟ್ಠಿತೋ.

ಸಙ್ಕೇತರಾಸಿ

೧೩. ವಿಧಿ ವಿಸೇಸನಂ ಯಂ ತಸ್ಸ [ಚಂ. ೧.೧.೬; ಪಾ. ೧.೧.೭೨; ವಿಧಿಬ್ಬಿಸೇಸನನ್ತಸ್ಸ (ಬಹೂಸು)].

ಸುತ್ತೇ ಯಂ ವಿಸೇಸನಂ ದಿಸ್ಸತಿ, ತಸ್ಸ ವಿಧಿ ಞಾತಬ್ಬೋ.

‘ಅತೋ ಯೋನಂ ಟಾಟೇ’. ನರಾ, ನರೇ. ಯೋನನ್ತಿ ವಿಸೇಸನಂ. ಟಾಟೇತಿ ವಿಧಿ.

೧೪. ಸತ್ತಮಿಯಂ ಪುಬ್ಬಸ್ಸ [ರೂ. ೮ (ಪಿಟ್ಠೇ); ಚಂ. ೧.೧.೭; ಪಾ. ೧.೧.೬೬].

ಸತ್ತಮೀನಿದ್ದೇಸೇ ಪುಬ್ಬವಣ್ಣಸ್ಸೇವ ವಿಧಿ ಞಾತಬ್ಬೋ.

‘ಸರೋ ಲೋಪೋ ಸರೇ’. ಲೋಕಗ್ಗೋ [ಅಪ. ಥೇರ ೧.೧೨.೫೭].

೧೫. ಪಞ್ಚಮಿಯಂ ಪರಸ್ಸ [ಚಂ. ೧.೧.೮; ಪಾ. ೧.೧.೬೭].

ಪಞ್ಚಮೀನಿದ್ದೇಸೇ ಪರಸ್ಸೇವ ವಿಧಿ ಞಾತಬ್ಬೋ.

‘ಅತೋ ಯೋನಂ ಟಾಟೇ’. ನರಾ, ನರೇ.

೧೬. ಆದಿಸ್ಸ [ಚಂ. ೧.೧.೯; ಪಾ. ೧.೧.೫೪].

ಪರಸ್ಸ ಸಿಸ್ಸಮಾನೋ [ದಿಸ್ಸಮಾನೋ (ಮೂ)] ವಿಧಿ ಆದಿವಣ್ಣಸ್ಸ ಞಾತಬ್ಬೋ.

‘ರ ಸಙ್ಖ್ಯಾತೋ ವಾ’. ತೇರಸ.

೧೭. ಛಟ್ಠಿಯನ್ತಸ್ಸ [ಚಂ. ೧.೧.೧೦; ಪಾ. ೧.೧.೫೨].

ಛಟ್ಠೀನಿದ್ದೇಸೇ ತದನ್ತಸ್ಸ ವಿಧಿ ಞಾತಬ್ಬೋ.

‘ರಾಜಸ್ಸಿ ನಾಮ್ಹಿ’. ರಾಜಿನಾ.

೧೮. ಙಾನುಬನ್ಧೋ [ಚಂ. ೧.೧.೧೧; ಪಾ. ೧.೧.೫೩].

ಙಾನುಬನ್ಧೋ ಆದೇಸೋ ಛಟ್ಠೀನಿದ್ದಿಟ್ಠಸ್ಸ ಅನ್ತಸ್ಸ ಞಾತಬ್ಬೋ.

‘ಗೋಸ್ಸಾವಙ’. ಗವಸ್ಸಂ.

೧೯. ಟಾನುಬನ್ಧೋನೇಕವಣ್ಣೋ ಸಬ್ಬಸ್ಸ [ಚಂ. ೧.೧.೧೨; ಪಾ. ೧.೧.೫೫; ಟಾನುಬನ್ಧಾನೇಕವಣ್ಣಾ ಸಬ್ಬಸ್ಸ (ಬಹೂಸು)].

ಯೋ ಚ ಟಾನುಬನ್ಧೋ ಆದೇಸೋ, ಯೋ ಚ ಅನೇಕವಣ್ಣೋ ಆದೇಸೋ, ತದುಭಯಂ ಛಟ್ಠೀನಿದ್ದಿಟ್ಠಸ್ಸ ಸಬ್ಬಸ್ಸೇವ ವಣ್ಣಸಮುದಾಯಸ್ಸ ಞಾತಬ್ಬಂ.

ಟಾನುಬನ್ಧೇ ತಾವ –

‘ಇಮಸ್ಸಾನಿತ್ಥಿಯಂ ಟೇ’. ಏಸು.

ಅನೇಕವಣ್ಣೇ –

‘ಅನಿಮಿ ನಾಮ್ಹಿ’. ಅನೇನ, ಇಮಿನಾ.

೨೦. ಞಕಾನುಬನ್ಧಾ ಆದ್ಯನ್ತಾ [ಚಂ. ೧.೧.೧೩; ಪಾ. ೧.೧.೪೬].

ಞಾನುಬನ್ಧೋ ಆಗಮೋ ಚ ಕಾನುಬನ್ಧೋ ಆಗಮೋ ಚ ಕಮೇನ ಛಟ್ಠೀನಿದ್ದಿಟ್ಠಸ್ಸ ಆದಿಮ್ಹಿ ಚ ಅನ್ತೇ ಚ ಞಾತಬ್ಬೋ.

ಞಾನುಬನ್ಧೇ –

‘ಬ್ರೂತೋ ತಿಸ್ಸಿಞ’. ಬ್ರವಿತಿ.

ಕಾನುಬನ್ಧೇ –

‘ಭೂಸ್ಸ ವುಕ’. ಬಭುವ.

೨೧. ಮಾನುಬನ್ಧೋ ಸರಾನಮನ್ತಾ ಪರೋ [ಚಂ. ೧.೧.೧೪; ಪಾ. ೧.೧.೪೭].

ಮಾನುಬನ್ಧೋ ಆಗಮೋ ಸರಾನಂ ಅನ್ತಸರಮ್ಹಾ ಪರೋ ಹೋತಿ.

‘ನಜ್ಜಾಯೋ ಸ್ವಾಮ’. ನಜ್ಜಾಯೋ ಸನ್ದನ್ತಿ. ‘ಮಂ ವಾ ರುಧಾದೀನಂ’. ರುನ್ಧತಿ. ‘ಜರ ಸದಾನಮೀಮ ವಾ’. ಜೀರತಿ, ಸೀದತಿ.

ಇಮಸ್ಮಿಂ ಬ್ಯಾಕರಣೇ ಅನೇಕಸರತಾ ನಾಮ ನದೀ, ಪುರಿಸ ಇಚ್ಚಾದೀಸು ಲಿಙ್ಗಪದೇಸು ಏವ ಅತ್ಥಿ, ಗಮು, ಪಚಇಚ್ಚಾದೀಸು ಧಾತುಪದೇಸು ನತ್ಥಿ. ಸಬ್ಬಧಾತುಯೋ ಬ್ಯಞ್ಜನನ್ತಾ ಏವ ಹೋನ್ತಿ, ಧಾತ್ವನ್ತಲೋಪಕಿಚ್ಚಂ ನತ್ಥಿ. ತಸ್ಮಾ ನಜ್ಜಾಯೋತಿ ಏತ್ಥ ಈ-ಕಾರೋ ಅನ್ತಸರೋ ನಾಮ. ತತೋ ‘ನಜ್ಜಾಯೋ ಸ್ವಾಮ’ ಇತಿ ಸುತ್ತೇನ ಆ-ಕಾರಾಗಮೋ. ರುನ್ಧತೀತಿ ಏತ್ಥ ಪನ ಉ-ಕಾರೋ ಅನ್ತಸರೋ ನಾಮ, ತತೋ ‘‘ಮಂ ವಾ ರುಧಾದೀನ’’ನ್ತಿ ಸುತ್ತೇನ ಬಿನ್ದಾಗಮೋ. ಏವಂ ಜೀರತಿ, ಸೀದತಿ ಇಚ್ಚಾದೀಸು. ಮ್ರಮ್ಮಪೋತ್ಥಕೇಸು ಪನ ‘‘ಮಾನುಬನ್ಧೋ ಪದಾನಮನ್ತಾ ಪರೋ’’ತಿ ಪಾಠೋ, ಸೋ ಸೀಹಳಪೋತ್ಥಕೇಹಿ ನ ಸಮೇತಿ.

೨೨. ವಿಪ್ಪಟಿಸೇಧೇ [ಚಂ. ೧.೧.೧೬; ಪಾ. ೧.೪.೨].

ಸಮಾನವಿಸಯಾನಂ ದ್ವಿನ್ನಂ ವಿಧೀನಂ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಪಟಿಸೇಧರಹಿತೇ ಠಾನೇ ಯೇಭುಯ್ಯೇನ ಪರೋ ವಿಧಿ ಓಕಾಸಂ ಲಭತಿ.

ಚತ್ತಾರೋಮೇ ಭಿಕ್ಖವೇ ಧಮ್ಮಾ [ಅಙ್ಗುತ್ತರನಿಕಾಯೇ] -ಏತ್ಥ ಚತ್ತಾರಿಮೇತಿ ಪುಬ್ಬಲೋಪೇ ಸಮ್ಪತ್ತೇ ಪರಲೋಪೋ ಓಕಾಸಂ ಲಭತಿ.

೨೩. ಸಙ್ಕೇತೋ ನಾವಯವೋನುಬನ್ಧೋ [ಚಂ. ೧.೧.೫].

ಯೋ ವಣ್ಣೋ ಪಯೋಗಸ್ಸ ಅವಯವೋ ನ ಹೋತಿ, ಸುತ್ತೇಸು ಸಙ್ಕೇತಮತ್ತೋ ಹೋತಿ, ಸೋ ಅನುಬನ್ಧೋ ನಾಮ.

‘ಗೋಸ್ಸಾವ’. ಗವಸ್ಸಂ-ಏತೇನ ಪದರೂಪವಿಧಾನೇ ಅನುಬನ್ಧೋ ಉಪಯೋಗಂ ನ ಗಚ್ಛತೀತಿ ಞಾಪೇತಿ.

೨೪. ವಣ್ಣಪರೇನ ಸವಣ್ಣೋಪಿ.

ವಣ್ಣಸದ್ದೋ ಪರೋ ಏತಸ್ಮಾತಿ ವಣ್ಣಪರೋ, ವಣ್ಣಪರೇನ ರಸ್ಸಸರೇನ ಸವಣ್ಣೋಪಿ ಗಯ್ಹತಿ ಸಯಞ್ಚ, ಅವಣ್ಣೋತಿ ವುತ್ತೇ ಆ-ಕಾರೋಪಿ ಗಯ್ಹತಿ ಅ-ಕಾರೋ ಚಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಏವಂ ಇವಣ್ಣುವಣ್ಣೇಸು.

೨೫. ನ್ತುವನ್ತುಮನ್ತಾವನ್ತುತವನ್ತುಸಮ್ಬನ್ಧೀ [ನ್ತು ವನ್ತುಮನ್ತ್ವಾವನ್ತುತವನ್ತು ಸಮ್ಬನ್ಧೀ (ಬಹೂಸು)].

ನ್ತುಇತಿ ವುತ್ತೇ ವನ್ತು, ಮನ್ತು, ಆವನ್ತು, ತವನ್ತೂನಂ ಸಮ್ಬನ್ಧೀಭೂತೋ ನ್ತುಕಾರೋ ಗಯ್ಹತಿ.

‘ನ್ತನ್ತೂನಂ ನ್ತೋ ಯೋಮ್ಹಿ ಪಠಮೇ’. ಗುಣವನ್ತೋ, ಸತಿಮನ್ತೋ, ಯಾವನ್ತೋ, ಭುತ್ತವನ್ತೋ.

ಸಙ್ಕೇತರಾಸಿ ನಿಟ್ಠಿತೋ.

ಸನ್ಧಿವಿಧಾನ

ಅಥ ಸನ್ಧಿವಿಧಾನಂ ದೀಪಿಯತೇ.

ಲೋಪೋ, ದೀಘೋ, ರಸ್ಸೋ, ವುದ್ಧಿ, ಆದೇಸೋ, ಆಗಮೋ, ದ್ವಿಭಾವೋ, ವಿಪಲ್ಲಾಸೋ.

ಲೋಪರಾಸಿ

೨೬. ಸರೋ ಲೋಪೋ ಸರೇ [ಕ. ೧೨; ರೂ. ೧೩; ನೀ. ೩೦].

ಲುಪ್ಪತೀತಿ ಲೋಪೋ. ಸರೇ ಪರೇ ಸರೂಪೋ ವಾ ಅಸರೂಪೋ ವಾ ಪುಬ್ಬೋ ಸರೋ ಲೋಪೋ ಹೋತಿ.

ಸರೂಪೇ ತಾವ –

ಅವಣ್ಣೇ-ಲೋಕಗ್ಗೋ [ಅಪ. ಥೇರ ೧.೧೨.೫೭], ಭವಾಸವೋ, [ಧ. ಸ. ೧೧೦೨] ಅವಿಜ್ಜಾಸವೋ [ಧ. ಸ. ೧೧೦೨], ಅವಿಜ್ಜಾನುಸಯೋ [ವಿಭ. ೯೪೯].

ಇವಣ್ಣೇ-ಮುನಿನ್ದೋ, ಮುನೀರಿತೋ, ವರವಾದೀರಿತೋ, ಇತ್ಥಿನ್ದ್ರಿಯಂ [ವಿಭ. ೨೧೯].

ಉವಣ್ಣೇ-ಬಹೂಪಕಾರೋ [ಜಾ. ೧.೨೨.೫೮೮], ಬಹುಕಾ ಊಮಿ ಬಹೂಮಿ, ಸರಭುಯಾ ಊಮಿ ಸರಭೂಮಿ, ಸರಭುಯಾ ಉದಕಂ ಸರಭೂದಕಂ.

ಅಸರೂಪೇ –

ಸೋತಿನ್ದ್ರಿಯಂ [ವಿಭ. ೨೧೯], ಕಾಮುಪಾದಾನಂ, ಭವೇಸನಾ [ದೀ. ನಿ. ೩.೩೦೫], ಭವೋಘೋ [ಧ. ಸ. ೧೧೫೬], ಸೋ ತುಣ್ಹಸ್ಸ [ಪಾರಾ. ೩೮೧], ದಿಟ್ಠಾನುಸಯೋ [ವಿಭ. ೯೪೯], ದಿಟ್ಠುಪಾದಾನಂ, ದಿಟ್ಠೇಕಟ್ಠಂ, ದಿಟ್ಠೋಘೋ [ಧ. ಸ. ೧೧೫೬], ಮುದಿನ್ದ್ರಿಯಂ [ಮಹಾವ. ೯], ಪುತ್ತಾ ಮತ್ಥಿ [ಧ. ಪ. ೬೨], ಉರಸ್ಸ ದುಕ್ಖೋ [ಪಾಚಿ. ೪೦೨], ಅಸನ್ತೇತ್ಥ ನ ದಿಸ್ಸನ್ತಿ [ಧ. ಪ. ೩೦೪] ಇಚ್ಚಾದಿ.

ಇತಿ ಪುಬ್ಬಲೋಪರಾಸಿ.

೨೭. ಪರೋ ಕ್ವಚಿ [ಕ. ೧೩; ರೂ. ೧೫; ನೀ. ೩೧].

ಪುಬ್ಬಸರಮ್ಹಾ ಸರೂಪೋ ವಾ ಅಸರೂಪೋ ವಾ ಪರೋ ಸರೋ ಕ್ವಚಿ ಲೋಪೋ ಹೋತಿ.

ಸರೂಪೇ ತಾವ –

ತಂ ಕದಾಸ್ಸು ಭವಿಸ್ಸತಿ [ಜಾ. ೨.೨೨.೧೪೪ ಆದಯೋ; ತಂ ಕುದಸ್ಸು], ಕುದಾಸ್ಸು ನಾಮ ದುಮ್ಮೇಧೋ, ದುಕ್ಖಸ್ಸನ್ತಂ ಕರಿಸ್ಸತಿ [ಧ. ಪ. ೩೭೬], ಯದಾಸ್ಸ ಸೀಲಂ ಪಞ್ಞಞ್ಚ [ಜಾ. ೨.೨೨.೧೪೭೪], ತದಾಸ್ಸು ಕಣ್ಹಂ ಯುಞ್ಜನ್ತಿ [ಜಾ. ೧.೧.೨೯] -ಕಣ್ಹನ್ತಿ ಮಹಾಕಣ್ಹಗೋಣಂ, ತಣ್ಹಾಸ್ಸ ವಿಪ್ಪಹೀನಾ, ಮಾಸ್ಸು ಕುಜ್ಝ ರಥೇಸಭ, ಸತ್ಥಹಾರಕಂ ವಾಸ್ಸ ಪರಿಯೇಸೇಯ್ಯ [ಪಾರಾ. ೧೬೭, ೧೭೧], ಆಗತಾತ್ಥ ತುಮ್ಹೇ, ಸೋತುಕಾಮಾತ್ಥ ತುಮ್ಹೇ, ಮಾಯ್ಯೋ ಏವರೂಪಮಕಾಸಿ, ಪಪಂ ಅವಿನ್ದುಂ [ಜಾ. ೧.೧.೨] -ಪವಡ್ಢಂ ಆಪಂ ಲಭಿಂಸೂತ್ಯತ್ಥೋ, ನಾಲಂ ಕಬಳಂ ಪದಾತವೇ [ಜಾ. ೧.೧.೨೭] -ಪ+ಆದಾತವೇತಿ ಛೇದೋ, ಗಣ್ಹಿತುನ್ತತ್ಥೋ, ರುಪ್ಪತೀತಿ ರೂಪಂ, ಬುಜ್ಝತೀತಿ ಬುದ್ಧೋ-ದೀಘೋ, ಅಗ್ಗೀವ ತಪ್ಪತಿ, ಇತ್ಥೀವ ಗಚ್ಛತಿ, ನದೀವ ಸನ್ದತಿ, ಮಾತುಪಟ್ಠಾನಂ, ಪಿತುಪಟ್ಠಾನಂ, ಯೇತೇ ಧಮ್ಮಾ ಆದಿಕಲ್ಯಾಣಾ [ಚೂಳವ. ೩೯೯] ಇಚ್ಚಾದಿ.

ಅಸರೂಪೇ –

ಇತಿಸ್ಸ [ಪಾಚಿ. ೪೬೫], ಇತಿಪಿ [ಪಾರಾ. ೧], ಅಸ್ಸಮಣೀಸಿ [ಪಾರಾ. ೧೩೫], ಅಕತಞ್ಞೂಸಿ [ಧ. ಪ. ೩೮೩], ವನ್ದೇಹಂ, ಸೋಹಂ, ಯಸ್ಸದಾನಿ [ಮಹಾವ. ೨೪೨], ಛಾಯಾವ ಅನಪಾಯಿನೀ [ಧ. ಪ. ೨], ಮಾದಿಸೇಸು ಕಥಾವ ಕಾ, ಕಿನ್ನುಮಾವ ಸಮಣಿಯೋ ಮಧುವಾ ಮಞ್ಞತಿ ಬಾಲೋ [ಧ. ಪ. ೬೯], ಚಕ್ಖುನ್ದ್ರಿಯಂ [ವಿಭ. ೨೧೯], ದ್ವೇಮೇ ಭಿಕ್ಖವೇ ಧಮ್ಮಾ [ಅ. ನಿ. ೨.೩], ತಯೋಮೇ ಭಿಕ್ಖವೇ ಧಮ್ಮಾ [ಅ. ನಿ. ೩.೧೭] ಇಚ್ಚಾದಿ.

ಕ್ವಚೀತಿ ಕಿಂ? ಕತಮಾ ಚಾನನ್ದ ಅನಿಚ್ಚಸಞ್ಞಾ [ಅ. ನಿ. ೧೦.೬೦].

ಇತಿ ಪರಲೋಪರಾಸಿ.

೨೮. ನ ದ್ವೇ ವಾ.

ದ್ವೇ ಪುಬ್ಬಪರಸರಾ ಕ್ವಚಿ ಲೋಪಾ ನ ಹೋನ್ತಿ ವಾ.

ಅಪ್ಪಮಾದೋ ಅಮತಂ ಪದಂ [ಧ. ಪ. ೨೧], ಕೋ ಇಮಂ ಪಥವಿಂವಿಚೇಸ್ಸತಿ [ಧ. ಪ. ೪೪].

ಕ್ವಚಿತ್ವೇವ? ಸೋತಿನ್ದ್ರಿಯಂ [ವಿಭ. ೨೧೯], ಚಕ್ಖುನ್ದ್ರಿಯಂ [ವಿಭ. ೨೧೯],

ವಾತಿ ಕಿಂ? ಕೋಮಂ ವಸಲಿಂ ಪರಾಮಸಿಸ್ಸತಿ.

ಇತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಯಾವಸನ್ಧಿಕಣ್ಡಾವಸಾನಾ ಯುತ್ತಟ್ಠಾನೇಸು ಸಬ್ಬತ್ಥ ಕ್ವಚಿಸದ್ದೋ, ವಾಸದ್ದೋ ಚ ವತ್ತನ್ತೇ. ತತ್ಥ ಕ್ವಚಿಸದ್ದೋ ನಾನಾಪಯೋಗಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ವಾಸದ್ದೋ ಏಕಪಯೋಗಸ್ಸ ನಾನಾರೂಪಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಲೋಪನಿಸೇಧೋ.

೨೯. ಪರಸರಸ್ಸ.

ನಿಗ್ಗಹೀತಮ್ಹಾ ಪರಸರಸ್ಸ ಕ್ವಚಿ ಲೋಪೋ ಹೋತಿ ವಾ.

ತ್ವಂಸಿ [ಪೇ. ವ. ೪೭; ಜಾ. ೨.೨೨.೭೬೪], ಚನ್ದಂವ ವಿಮಲಂ ಸುದ್ಧಂ [ಧ. ಪ. ೪೧೩; ಸು. ನಿ. ೬೪೨], ಚಕ್ಕಂವ ವಹತೋ ಪದಂ [ಧ. ಪ. ೧], ಹಲಂದಾನಿ ಪಕಾಸಿತುಂ [ಮಹಾವ. ೮], ಕಿನ್ತಿ ವದೇಯ್ಯಂ, ಚೀವರನ್ತಿ, ಪತ್ತನ್ತಿ, ಭಿಕ್ಖುನ್ತಿ.

ಇತಿ ಸರಲೋಪರಾಸಿ.

೩೦. ಸಂಯೋಗಾದಿ ಲೋಪೋ.

ಸಂಯೋಗಸ್ಸ ಆದಿಭೂತೋ ಬ್ಯಞ್ಜನೋ ಕ್ವಚಿ ಲೋಪೋ ಹೋತಿ ವಾ.

ಪುಪ್ಫಂಸಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ [ಪಾರಾ. ೩೬] – ಇಧ ಪುಬ್ಬಸುತ್ತೇನ ಸರಲೋಪೋ, ಏವಂಸ ತೇ ಆಸವಾ ಪಹೀನಾ ಹೋನ್ತಿ [ಮ. ನಿ. ೧.೨೪], ಸಚೇ ಭುತ್ತೋ ಭವೇಯ್ಯಾಹಂ, ಸಾಜೀವೋ ಗರಹಿತೋ ಮಮ [ಮಿ. ಪ. ೬.೧.೫] - ಅಸ್ಸ+ಆಜೀವೋತಿ ಛೇದೋ, ಭವೇಯ್ಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ.

ತೀಸು ಬ್ಯಞ್ಜನೇಸು ಸರೂಪಾನಂ ದ್ವಿನ್ನಂ ಆದಿಬ್ಯಞ್ಜನಸ್ಸ ಲೋಪೋ – ಅಗ್ಯಾಗಾರಂ [ಪಾಚಿ. ೩೨೬], ಅಗ್ಯಾಹಿತೋ, ವುತ್ಯಸ್ಸ, ವಿತ್ಯಾನುಭೂಯತೇ, ಏಕಸತಂ ಖತ್ಯಾ [ಜಾ. ೨.೨೨.೫೯೪], ರತ್ಯೋ, ರತ್ಯಾ, ರತ್ಯಂ, ಸಕ್ವಾಹಂ ಮಾರಿಸ ದೇವಾನಮಿನ್ದೋ [ಸಂ. ನಿ. ೧.೨೬೮], ಇಚ್ಚಾದಿ.

ಸರೂಪಾನನ್ತಿ ಕಿಂ? ತಿತ್ಥ್ಯಾ ಪುಥುಸೋ ವದನ್ತಿ [ಸು. ನಿ. ೮೯೭], ಚತುತ್ಥ್ಯನ್ತಂ, ಛಟ್ಠುನ್ತಂ, ಚಕ್ಖ್ವಾಬಾಧಂ, ವತ್ಥ್ವೇತ್ಥ.

ಇತಿ ಬ್ಯಞ್ಜನಲೋಪರಾಸಿ.

೩೧. ಲೋಪೋ.

ನಿಗ್ಗಹೀತಸ್ಸ ಕ್ವಚಿ ಲೋಪೋ ಹೋತಿ ವಾ.

ಸರೇ ಪರೇ ತಾವ –

ಏವಾಹಂ ಚಿನ್ತಯಿತ್ವಾನ [ಬು. ವಂ. ೨.೨೭], ಪುಪ್ಫದಾನಂ ಅದಾಸಹಂ-ಅದಾಸಿಂ+ಅಹನ್ತಿ ಛೇದೋ, ಬಿನ್ದುಲೋಪೋ, ಪುನ ಪುಬ್ಬಸರಲೋಪೋ, ತುಯ್ಹತ್ಥಾಯ ಮಹಾಮುನಿ, ತುಯ್ಹೇವೇತಂ ದುಕ್ಕಟಂ [ದೀ. ನಿ. ೨.೧೭೮], ತಾಸಾಹಂ ಸನ್ತಿಕೇ [ಪಾಚಿ. ೭೦೯], ತೇಸಾಹಂ ಏವಂ ವದಾಮಿ, ಪಞ್ಚನ್ನೇತಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಅಧಿವಚನಂ, ಛನ್ನೇತಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಅಧಿವಚನಂ, ಸಮಣ ತ್ವೇವ ಪುಚ್ಛಾಮಿ [ಜಾ. ೨.೨೨.೨೫೩ ಸಮಣ ತೇವ], ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ತ್ವೇವ ಪುಚ್ಛಾಮಿ [ಜಾ. ೨.೨೨.೨೫೮ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ತೇವ] -ತ್ವಂ+ಏವಾತಿ ಛೇದೋ, ವಿದೂನಗ್ಗಮಿತಿ.

ಬ್ಯಞ್ಜನೇ ಪರೇ –

ತಂ ತುಯ್ಹಮೂಲೇ ಪಟಿದೇಸೇಮಿ.

ಗಾಥಾಯಂ –

ಅರಿಯಸಚ್ಚಾನದಸ್ಸನಂ [ಖು. ಪಾ. ೫.೧೧], ಏತಂ ಬುದ್ಧಾನ ಸಾಸನಂ [ಧ. ಪ. ೧೮೩], ಖನ್ಧಾನಞ್ಚ ಪಟಿಪಾಟಿ, ಧಾತುಆಯತನಾನ ಚ [ಧ. ಸ. ಅಟ್ಠ. ನಿದಾನಕಥಾ].

ಮಾಗಮೇ ಪರೇ –

ಗರುಳೋ ಉರಗಾಮಿವ [ಜಾ. ೧.೪.೧೨೪ ಸುಪಣ್ಣೋ], ಧಮ್ಮೋ ಅರಹತಾಮಿವ [ದೀ. ನಿ. ೨.೩೪೮], ಆಲೋಕೋ ಪಸ್ಸತಾಮಿವ [ಸು. ನಿ. ೭೬೯], ಬಕೋ ಕಕ್ಕಟಕಾಮಿವ [ಜಾ. ೧.೧.೩೮], ನಭಂ ತಾರಕಿತಾಮಿವ [ಜಾ. ೨.೨೨.೧೯೮೯ ತಾರಾಚಿತಾಮಿವ], ಪದುಮಂ ಹತ್ಥಗತಾಮಿವ [ಜಾ. ೨.೨೨.೨೩೩೬] -ಏತೇಸು ಮಾಗಮೇ ಬಿನ್ದುಲೋಪೋ, ಬ್ಯಞ್ಜನೇ ಪುಬ್ಬಸರದೀಘೋ ಚ.

ತಥಾ ಸಂಉಪಸಗ್ಗಸ್ಸ ಬಿನ್ದುಲೋಪೇ ಅನ್ತಸರದೀಘೋ –

ಸಾರಾಗೋ, ಸಾರತ್ತೋ, ಅವಿಸಾಹಾರೋ, ಸಾರಮ್ಭೋ, ಸಾರದ್ಧೋ, ಸಾಕೇತಂ ನಗರಂ, ಸಾಧಾರಣಂ, ಸಂ ಅಸ್ಸ ಅತ್ಥೀತಿ ಸಾಮೀ.

ಸಮಾಸೇ ತುಮನ್ತಮ್ಹಿ ನಿಚ್ಚಂ –

ಕತ್ತುಕಾಮೋ, ಗನ್ತುಕಾಮೋ ಇಚ್ಚಾದಿ.