೧೪. ಪುಬ್ಬ

ಮಹಾವಾಕ್ಯರೂಪತ್ತಾ ಪಕರಣಸ್ಸ ತದಪೇಕ್ಖಾಯ ವಾಕ್ಯೇಕದೇಸತ್ತಂ ‘‘ವತ್ತಮಾನೇ ತಿಅನ್ತಿ, ಭವಿಸ್ಸತಿ’’ಚ್ಚಾದೀನಂ ವಾಕ್ಯಾನನ್ತಿ ಆಹ ‘ವಾಕ್ಯೇಕದೇಸೇಹೀ’ತಿ. ಅತೋಯೇವಮಾಹ-ವಾಕ್ಯಾವಯವೋಪರೋ-ಧುನಾ ಕರೀಯತೇ’ತಿ. ವಿಧಿವಾಕ್ಯತ್ತಮಸ್ಸ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ನಿಯಮವಾಕ್ಯತ್ತಂ ದಾನಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘ಅಥವಾ ನಿಯಮತ್ಥಮಿದನ್ತ್ಯಾದೀನ’ನ್ತ್ಯಾಹ. ನಿಯಮಸುತ್ತತ್ತಮೇವ ಫುಟಯತಿ ‘ತೇಹಿ’ಚ್ಚಾದಿನಾ. ತೇಹಿ ತೇಹಿ ಸುತ್ತೇಹೀತಿ ‘‘ವತ್ತಮಾನೇ ತಿ ಅನ್ತಿ’’ಚ್ಚಾದೀಹಿ ತೇಹಿ ತೇಹಿ ಸುತ್ತೇಹಿ. ಇಮಿನಾತಿ ‘‘ಪುಬ್ಬಪರಾ’’ದಿನಾ ಇಮಿನಾ ಸುತ್ತೇನ. ನನು ತುಮ್ಹಾಮ್ಹಸೇಸೇಸೂತಿ ಏತ್ತಕೇ ವುಚ್ಚಮಾನೇ ‘ತುಮ್ಹಾಮ್ಹಸದ್ದವಚನೀಯೇಸು ತದಞ್ಞಸದ್ದವಚನೀಯೇಸು ಚ ಕಾರಕೇಸೂ’ತಿ ಅಯಂ ವಿಸೇಸೋ ಕುತೋ ಗಮ್ಯತೇ ಯೇನೇವಂ ವಿವಟಂತ್ಯಾಹ- ‘ಕತ್ತುಕಮ್ಮೇ’ಚ್ಚಾದಿ. ಕತ್ತಾದೀಸು ವಿಧಾನಞ್ಚ ವಕ್ಖತಿ.

ಕತ್ತುಕಮ್ಮಾನಮೇವಾತಿ ಇಮಿನಾ ಭಾವಂ ಬ್ಯವಚ್ಛಿನ್ದತಿ. ತಥಾ ಚ ವಕ್ಖತಿ- ‘ತುಮ್ಹಾಮ್ಹಸದ್ದವಚನೀಯತ್ತಾಭಾವಾ’ತಿ. ಅಸತ್ವಭೂತಾಯೇಚ್ಚಾದಿಕಮೇಕವಚನ ಸಮ್ಭವೇ ಕಾರಣಂ, ತುಮ್ಹಾಮ್ಹೇಚ್ಚಾದಿಕನ್ತು ಪಠಮಪುರಿಸಸಮ್ಭವೇ. ತುಮ್ಹಾಮ್ಹಸೇಸೇಸು ಹೋನ್ತಾ ಮಜ್ಝಿಮುತ್ತಮಪಠಮಾ ಕಥಂ ಭಾವಾದೀಸು ವಿಞ್ಞಾಯನ್ತಿ ಕಥಞ್ಚ ತುಮ್ಹಾಮ್ಹಾದಿಸದ್ದವಚನೀಯಸ್ಸ ಕಾರಕತ್ಥಸ್ಸಾಖ್ಯಾತೇನ ತತ್ಥ ವಿಹಿತೇನ ಸಞ್ಞಾವಿಭತ್ತಾ ತುಮ್ಹಾಮ್ಹಾದಿಸದ್ದಪ್ಪಯೋಗಾಭಾವೋಚ್ಚಾಸಙ್ಕಿಯ ಯಂ ವುತ್ತಂ ವುತ್ತಿಯಂ ತಂದಾನಿ ವಿವರನ್ತೇನ ‘ಯದಿ ಭಾವಾದೀಸು ಮಾನಾದಯೋ ನ ವಿಧೀಯನ್ತೇ ತದಾಮಾನಾದೀಸು ಪರೇಸು ಭಾವಾದೀಸು ಕ್ಯಲಾದೀನಂ ವಿಧಾನಮೇವ ನೋಪಪಜ್ಜತೀ’ತಿ ಇಮಿನಾ ಸಾಮತ್ಥಿಯೇನ ತುಮ್ಹಾದೀಸು ಕಾರಕೇಸು ಮಜ್ಝಿಮಾದೀನಂ ಭಾವೋ ವಿಞ್ಞಾಯತಿ ತೇನೇವ ತುಮ್ಹಾದಿಕಾರಕತ್ಥಸ್ಸ ತತ್ಥ ವಿಹಿತೇನಾಖ್ಯಾತೇನ ಸಞ್ಞಾಪಿತತ್ತಾ ತುಮ್ಹಾದಿಸದ್ದಪ್ಪಯೋಗೋ ನಾಮ ನ ಹೋತೀತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘ತುಮ್ಹಾದಿಸ್ವಿ’ಚ್ಚಾದಿಕಮಾರದ್ಧಂ. ಯಜ್ಜೇವಂ ತುಮ್ಹಾದಿಸದ್ದಪ್ಪಯೋಗೋಯೇವ ನ ಸಿಯಾ ಚ್ಚಾಹ- ‘ಯಜ್ಜೇವ ಮಿಚ್ಚಾದಿ. ಪರಿಹಾರಮಾಹ- ‘ಸಸದ್ದೇನಾ’ತಿ. ತುಮ್ಹಾದಿಸದ್ದೇನ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾಇಚ್ಚನೇನಾಭಿಹಿತಮೇವ ಬಹುತ್ತಂ ಬಹವೋತಿ ವಚನೇನಾನುಜ್ಜತೇ. ವಚನಾಭಾವೇ ಕಥಂ ತುಲ್ಯಾಧಿಕರಣತ್ತಂತ್ಯಾಹ- ‘ಅನುಜ್ಜಮಾನಸ್ಸಿ’ಚ್ಚಾದಿ. ಅನುಜ್ಜಮಾನಸ್ಸಾತಿಅನುವದಿತಬ್ಬಸ್ಸ ಗಚ್ಛತಿಚ್ಚಾದಿನಾ ನಿದ್ದಿಟ್ಠಸ್ಸ ಕತ್ತುನೋ.

ಅನುವಾದೇನಾತಿ (ತುಮ್ಹಾದಿ) ಅನುವಾದೇನ. ‘‘ನಾಮಮ್ಹಿ ಪಯುಜ್ಜಮಾನೇಪಿ ತುಲ್ಯಾಧಿಕರಣೇ ಪಠಮೋ’’ತಿ (೩-೧-೫) ಕಚ್ಚಾನವಚನಂ, ತೇನಾಹ- ‘ತೇನೇವಿ’ಚ್ಚಾದಿ. ಅಸಮಾನಾಧಿಕರಣತ್ತಾ ಹಿ ‘ತಯಾಪಚ್ಚತೇ’ಚ್ಚಾದೋ ನ ಭವತಿ. ತಥಾಹಿ ತಯೇಚ್ಚೇತಂ ಕತ್ತುವಾಚೀ ಪಚ್ಚತೇಚ್ಚೇತಂ ಕಮ್ಮವಾಚೀ ಕಮ್ಮೇ ಆಖ್ಯಾತಪ್ಪಚ್ಚಯ ವಿಧಾನತೋ.

‘ಏಹಿ ಮಞ್ಞೇ ರಥೇನ ಗಮಿಸ್ಸಸೀ’ತಿ ಪಾಣಿನಿಯಾತಿಮತನಿಪ್ಫಾದನಕ್ಕಮೋ (ನಿರಸ್ಸ) ತೇ ‘ಪರಿಹಾಸೇ’ಚ್ಚಾದಿನಾ. ಮಞ್ಞತಿಸ್ಸ ಪಯೋಗೇತಿ ಉಪಪದವಸೇನ ಮನಧಾತುಸ್ಸ ಪಯೋಗೇ. ಧಾತುಮ್ಹಾತಿ ಗಮಿಆದಿತೋ. ಉತ್ತಮ ಪುರಿಸೇಕವಚನೇ ಪತ್ತೇತಿ ಗಮಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಪತ್ತೇ. ಮಜ್ಝಿಮೋಭಿಮತೋತಿ ಗಮಿಸ್ಸಸೀತ್ಯಭಿಮತೋ. ಮಜ್ಝಿಮೇ ಪತ್ತೇತಿ ಮಞ್ಞಸೇತಿ ಪತ್ತೇ, ಉತ್ತಮೇಕವಚನ ಮಿಟ್ಠನ್ತಿ ಮಞ್ಞೇತಿಟ್ಠಂ. ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ ‘‘ಮಞ್ಞಸೇ ತ್ವಂ ರಥೇನ ಗಮಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ವತ್ತಬ್ಬೇ ಮಞ್ಞೇ ತ್ವಂ ರಥೇನ ಗಮಿಸ್ಸಸೀತಿ ಭವತೀತಿ (ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ). ಏಹಿ ಮಞ್ಞೇಚ್ಚಾದಿ ನ ಕಿಞ್ಚಿ ವುತ್ತಂ ವುತ್ತಿಯಂ. ಯಥಾಸವಿಸಯೇವಮಜ್ಝಿಮುತ್ತಮಾ ಸಮ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ, ತಥಾಸಮ್ಬನ್ಧಮುಪದಸ್ಸಯಮಾಹ- ‘ಏವಮೇತ್ಥಾಭಿಸಮ್ಬನ್ಧೋ’ಚ್ಚಾದಿ. ಪರಾಭಿಮತಂ ಸಮ್ಬನ್ಧಂ ಕುರುಮಾನೋ ಆಹ- ‘ನತ್ವೇವ’ಮಿಚ್ಚಾದಿ. ಅಥೋಚ್ಚತೇಚ್ಚಾದಿನಾ ಪರಾಧಿಪ್ಪಾಯಮಾಹ- ‘ಯದೇ’ಚ್ಚಾದಿ.

ಯದೇವಮಭಿಸಮ್ಬನ್ಧೋತಿ ‘ಮಞ್ಞಸೇ ತ್ವಂ ರಥೇನ ಗಚ್ಛಾಮೀ’ತಿ ಯದಾ ಏವಮಭಿಸಮ್ಬನ್ಧೋ ಕರೀಯತೀತ್ಯತ್ಥೋ. ಸೋ ಚೇವಮನುಗತೋತಿ ‘ಮಞ್ಞೇ ಅಹಂ ತ್ವಂ ರಥೇನ ಗಚ್ಛಸಿ’ಚ್ಚೇವಂ ಸೋ ಚ ಪಯೋಗೋ ಅನುಗತೋತ್ಯತ್ಥೋ. ಪಕಾರನ್ತರಕಪ್ಪನಾಯಾತಿ ‘ಮಞ್ಞಸೇ ತ್ವಂ ರಥೇನ ಗಚ್ಛಾಮೀ’ತಿ ಅನ್ತರಕಪ್ಪನಾಯ.