೧೨. ನಞ

ಏತ್ಥೇವಾತಿ ‘‘ಟ ನಞ್ಸ್ಸ’’ಇತಿ (೩-೭೪) ಸುತ್ತೇಏವ. ಪಾಮನಪುತ್ತೋತಿಪಾಮಾ ಕುಟ್ಠವಿಸೇಸೋ ಅಸ್ಸ ಅತ್ಥೀತಿ ಪಾಮಸದ್ದಾ ‘‘ದಿಸ್ಸನ್ತಞ್ಞೇಪಿ ಪಚ್ಚಯಾ’’ತಿ (೪-೧೨೦) ನಪ್ಪಚ್ಚಯೋ, ಪಾಮನಸ್ಸ ಪುತ್ತೋ, ಯದಿ ಹೇತ್ಥ ಞಕಾರೋ ವಿಸೇಸನತ್ಥೋ ನ ಕರೀಯೇಥ, ತದಾ ‘‘ಟ ನಸ್ಸಾ’’ತಿ ಸುತ್ತಂ ಕರೀಯೇಥ, ತಥಾ ಚ ಸತ್ಯುತ್ತರಪದೇ ಪರತೋ ಪಾಮನಸದ್ದೇ ನಕಾರಸ್ಸಾಪಿ ಟೋ

ಸಿಯಾತಿ ಭಾವೋ, ನನು ಚಿಹ ಸಮಾಸವಿಧಿಮ್ಹಿ ಞ ಕಾರೋಚ್ಚಾರಣಾ ಞ ಲೋಪ ರಹಿತಸ್ಸ ಸಮಾಸೋ ನ ಭವತೀತಿ ವತ್ತುಮುಚಿತಂ, ನ ತು ‘‘ಟ ನಞ್ಸ್ಸಾ’’ತಿ ವಿಸೇಸನತ್ಥೋತಿ [ಞ್ಞಕಾರೋ ಏತ್ಥೋವ ವಿಸೇಸನತ್ಥೋ, ತಿ ಭವಿತಬ್ಬ] ಸಚ್ಚಂ, ಕಿನ್ತ್ವಿಹ ಸಮಾಸವಿಧಿಮ್ಹಿ ಞ ಕಾರಸ್ಸ ಬ್ಯವಚ್ಛಜ್ಜಂ ನ ದಿಸ್ಸತೇ.

ಪರಿಯುದಾಸವುತ್ತೀತಿ ಪರಿ ತುಲಿತಮುಗ್ಗಯ್ಹ ನಿಸೇಧನೀಯಸ್ಸ ಅಸನಂ ಖೇಪನಂ ವಜ್ಜನಂ ಪರಿಯುದಾಸೋ, ತೇನ ಪರಿಯುದಾಸೇನ ವಿಸಿಟ್ಠೇ-ತ್ಥೇ ವುತ್ತಿ ಅಸ್ಸೇತಿ ಪರಿಯುದಾಸವುತ್ತಿ, ಪಸಜ್ಜಪ್ಪಟಿಸೇಧವುತ್ತೀತಿ ಪಟಿಸೇಧನೀಯಮೇವ ಪಸಜ್ಜ ಪತ್ವಾ ತಂಸದಿಸಮನಪೇಕ್ಖಿಯ ನಿಸೇಧೋ, ತೇನ ವುತ್ತಿ ಅಸ್ಸೇತಿ ಪಸಜ್ಜಪ್ಪಟಿಸೇಧ ವುತ್ತಿ.

ಯತ್ಥ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಅಞ್ಞೋವ ಭವತೀತ್ಯೇವಂ ವಾಕ್ಯೇನಾತ್ಥನ್ತರವಿಧಾನಾ ವಿಧಿನೋ ಪಧಾನತ್ತಂ, ಅತ್ಥನ್ತರವಿಧಾನಸಾಮತ್ಥಿಯೇನೇವ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಪಟಿಸೇಧೋ ಪತೀಯತೇ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ [ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸಾ (ಪೋತ್ಥಕೇ)] ನಿವತ್ತನೇ ತದಪೇಕ್ಖಾಯಾಞ್ಞಸ್ಸ ವಿಧಾನಯೋಗತೋ ಸಕಪದೇನ ನಞ್ಖ್ಯೇನ ವಿಧಿಭಾಗೀ ನ ವುಚ್ಚತೇ, ಕಿಞ್ಚರಹಿ ಅಞ್ಞಸದ್ದೇನ… ಪರಿಯುದಾಸನಿಸ್ಸಯಿನೋಞ್ಞಸದ್ದಸ್ಸೇವ ವಾಕ್ಯೇ ಪಯೋಗತೋ’ ಅಞ್ಞೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಅಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ’ತಿ, ನಞ್ಸ್ಸಚ ಸ್ಯಾದ್ಯನ್ತೇನ ಸಾಮತ್ಥಿಯಂ, ನ ತ್ಯಾದ್ಯನ್ತೇನೇತ್ಯೇಕವಾಕ್ಯತಾ… ಅಞ್ಞೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಅಬ್ರಾಹ್ಮಣೋತಿ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಪರಿಯುದಾಸವುತ್ತಿತ್ತಾ.

ಪಸಜ್ಜಪ್ಪಟಿಸೇಧೇತು ಪಟಿಸೇಧಸ್ಸ ಪಧಾನತ್ತಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ನ ಭವತೀತಿ ವಾಕ್ಯೇನ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಪಟಿಸೇಧೋ ವಿಧಿ ಅತ್ಥಗಮ್ಮೋ ವಾಕ್ಯಭೇದೋ, ಸಕಪದೇನ ಚ ನಞ್ಖ್ಯೇನ ಪಟಿಸೇಧಭಾಗಿವಾಚೀ ಸಮ್ಬಜ್ಝತೇ. ಕೋ ಸೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಅಞ್ಞೋತಿ ಆಹ- ‘ಬ್ರಾಹ್ಮಣತ್ತಾನಜ್ಝಾಸಿತೋ’ಚ್ಚಾದಿ.

ಇತರಸ್ಮಿನ್ತಿ ಪಸಜ್ಜಪ್ಪಟಿಸೇಪೇಕ್ಖೇ, ಕೇನಚಿ ಸಂಸಯನಿಮಿತ್ತೇನಾತಿ ಉಪವೀತದಸ್ಸನಾದಿನಾ ಕೇನಚಿ ಸಂಸಯಕಾರಣೇನ, ಸಬ್ಬಮ್ಪಿ ಪದಂ ಸಕತ್ಥೇ ಪಯೋಗಮ್ಪತಿ ಞಾಣಮಪೇಕ್ಖತೇ, ತಞ್ಚ ಞಾಣಂ ದ್ವಿಧಾ ಸಮ್ಮಾಞಾಣಂ ಮಿಚ್ಛಾ ಞಾಣಞ್ಚ. ಉಭಯಮ್ಪೇತಬ್ರಾಹ್ಮಣಸದ್ದಂ ಪವತ್ತಯತಿ. ತತ್ಥ ಸಮ್ಮಾಞಾಣ ಪುಬ್ಬಕೇ ಅಬ್ರಾಹ್ಮಣಸದ್ದಪ್ಪಯೋಗೇ ನತ್ಥಿ ನಞ್ಸ್ಸ ಬ್ಯಾಪಾರೋ, ನ ಹಿ ತತ್ಥ ತೇನ ಕಿಞ್ಚಿ ಕರೀಯತಿ. ಮಿಚ್ಛಾಞಾಣಪುಬ್ಬಕೇ ತು ವಿಜ್ಜತೇ ತಸ್ಸ ಬ್ಯಾಪಾ ರೋ ತತ್ಥ ಹಿ ತೇನ ಮಿಚ್ಛಾಞಾಣಪ್ಪಭವತಾ ಪರಸ್ಸಾಖ್ಯಾಯತೇ, ಮಿಚ್ಛಾಞಾಣಂ ಚೇನ್ದ್ರಿಯಹೇತುಕಂ, ವಿನಾ ಸದಿಸತ್ತಂ ನ ಭವತೀತಿ ಪಟಿಸೇಧೇ ಸತಿ ಉತ್ತರಪದತ್ಥಸದಿಸೋ ಸಮಾಸತ್ಥೋ ಜಾಯತೇಚ್ಚಾಹ- ‘ತತ್ಥ ಸದಿಸತ್ತಂ ವಿನೇ’ಚ್ಚಾದಿ. ರಜ್ಜುಯಂ ಹಿ ಸಪ್ಪಬುದ್ಧಿ ಸದಿಸತ್ತಾ.

ಪಯೋಗಸಾಮತ್ಥಿಯಾಚೇತಿ ಅಬ್ರಾಹ್ಮಣಮಾನಯೇಚ್ಚಾದಿಪಯೋಗಸಾಮತ್ಥಿಯಾ ಚ. ಏವಮ್ಮಞ್ಞತೇ- ‘‘ಯದ್ಯತ್ರ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಮತ್ತಸ್ಸಾನಯನಂ ಸಿಯಾ ಪುಬ್ಬಪದಸ್ಸುಚ್ಚಾರಣಮನತ್ಥಕಂ ಸಿಯಾ, ಅಥ ನ ಕಸ್ಸಚಿ ಆನಯನಂ ಏವಮ್ಪಿ ಸಬ್ಬಸ್ಸೇವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸದ್ದಸ್ಸಾನತ್ಥಕತ್ತಂ, ತಸ್ಮಾ ಪಯೋಗಸಾಮತ್ಥಿಯಾಪಿ ಸದಿಸಪ್ಪಟಿಪತ್ತೀ’’ತಿ.

ತಗ್ಗತಾತಿ ಸದಿಸತ್ಥಗತಾ. ಯಥಾವುತ್ತಸ್ಸೇವಾ-ತ್ಥಸ್ಸುಪಬ್ರೂಹನಾಯ ವಿಞ್ಞೂವಚನಮುಪಞ್ಞಸ್ಸತಿ ‘ಅತೋಯೇವ ವುಚ್ಚತೇ’ಚ್ಚಾದಿ. ಅಯಞ್ಚೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ ‘‘ನಞ್ವಚನೇನ ಇವಸದ್ದೇನ ಚ ಯಂ ಯುತ್ತಂ ತದಞ್ಞಸ್ಮಿಂ ತಪ್ಪದತ್ಥಸದಿಸೇ-ತ್ಥೇ ಪಟಿಪತ್ತಿಂ ಜನೇತಿ, ತಥಾಹ್ಯತ್ಥಸಮ್ಪಚ್ಚಯೋ ಲೋಕೇ ದಿಸ್ಸತಿ ‘ಅಬ್ರಾಹ್ಮಣಮಾನಯಾ’ತಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸದಿಸೋ ಖತ್ತಿಯಾದಿ ಆನೀಯತೀತಿ, ಅಧಿಕರೀಯತಿ ನಿಯುಜ್ಜತೇ ಸದ್ದೋ-ಸ್ಮಿನ್ತ್ಯಧಿಕರಣಂ. ಯಥಾವುತ್ತೇನ ಚ ಬ್ಯಾಖ್ಯಾನೇನ ಕಿಮಿಟ್ಠಂ ಸಿದ್ಧನ್ತ್ಯಾಹ- ‘ತದೇವ’ಮಿಚ್ಚಾದಿ. ಕೇಚಿ ಪನ ಉತ್ತರಪದತ್ಥಪ್ಪಧಾನತ್ತಮಿಹ ವಣ್ಣೇನ್ತಿ.

ಸಮತ್ಥವಾದೀನನ್ತಿ ‘‘ಸಮತ್ಥೋ ಪದವಿಧಿ’’ (ಪಾ ೨-೧-೧) ತ್ವೇವಂ ವಾದೀನಂ. ಸಮತ್ಥ ವಾದೀನಂ ಸಮಾಸೋ ವಿಧೇಯ್ಯೋತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ, ವಿಧೇಯ್ಯೋತಿ ವಚನನ್ತರೇನ ವಿಧೇಯ್ಯೋ, ತಥಾಹಿ ಅಪುನಗೇಯ್ಯಾತಿ ಗಾಯನೇನ ನಞ್ಸ್ಸ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ, ನ ತು ಪುನಸದ್ದತ್ಥೇನ. ಅನೋಕಾಸಂ ಕಾರೇತ್ವಾತಿ ಕರಣೇನ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ ನ ಓಕಾಸೇನ. ಅಮೂಲಾಮೂಲಂ ಗನ್ತ್ವಾತಿ ಗಮನೇನ, ನ ಮೂಲೇನಾತಿ ಅಸಾಮತ್ಥಿಯಂ. ಗಮಕತ್ತವಾದಿನೋತಿ ಅಸಾಮತ್ಥಿಯೇಪಿ ಯತ್ರ ಗಮಕತ್ತಂ ತತ್ಥ ಸಮಾಸೋ ಹೋತೇವ, ತತೋ ಗಮಕತ್ತಞ್ಚ ಸಮಾಸಸ್ಸ ನಿಬನ್ಧನನ್ತಿ ಯೋ ವದತಿ ತಸ್ಸೇತ್ಯತ್ಥೋ. ಏತ್ಥಾಪೀತಿ ಅಪುನಗೇಯ್ಯಾತ್ಯಾದೋಪಿ, ನನ್ವಯಮಪ್ಯಾಚರಿಯೋ ಗಮಕತ್ತವಾದೀ, ತಥಾಸತಿ ಗಮಕತ್ತಾಇಚ್ಚನಭಿಧಾಯ ಬಹುಲಾಧಿಕಾರಾತಿ ಕಸ್ಮಾವುತ್ತನ್ತಿ ಆಹ-‘ಸೋ ಚೇ’ಚ್ಚಾದಿ.

ಕೇಹಿಚೀತಿ ವುತ್ತಿಗ್ಗನ್ಥೇನ ಬ್ಯವಚ್ಛಿನ್ನಮತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ- ‘ಕೇಹಿಚಿಯೇವ ನ ಸಬ್ಬೇಹೀ’ತಿ, ಅಪುನಗೇಯ್ಯಾತಿ ‘‘ಟ ನಞ್ಸ್ಸಾ’’ತಿ (೩-೭೪) ನಸ್ಸಟೋ, ಅತಿಪ್ಪಸಙ್ಗಾಭಾವತೋತಿ ಸುತ್ತನ್ತರೇನ ಸಮಾಸೇ ಅವಿಹಿತೇಪಿ ಅನಭಿಮತತ್ಥಾನಮ್ಪತೀತಿಯಾ ಅಭಾವತೋ.