೮. ಲಕ್ಖಣಿ

ಲಕ್ಖಣಾದೀಸ್ವತ್ಥೇಸುತಿ ನಾಮಸ್ಸಾ [ಕಸ್ಸಾ (ಪೋತ್ಥಕೇ)] ಯಮತ್ಥನಿದ್ದೇಸೋತಿ ಆಹ ‘ಅಭಿನಾಯೋ ಯುತ್ತೋ’ಚ್ಚಾದಿ, ತೇನಾತಿ ಅಭಿನಾ ಯುತ್ತಸ್ಸಾತ್ಥನಿದ್ದೇಸ ಕಾರಣೇನ, ಲಕ್ಖಣಸದ್ದೇನ ಹೇತು ವತ್ತುಮಿಚ್ಛಿತೋತಿ ಆಹ-‘ತತ್ಥೇ’ಚ್ಚಾದಿ, ದುವಿಧೋ ಹೇತು, ವುತ್ತಞ್ಹಿ ಸುಬೋಧಾಲಙ್ಕಾರೇ ‘‘ಜನಕೋ ಞಾಪಕೋ ಚೇತಿ, ದುವಿಧಾ ಹೇತವೋ ಸಿಯು’’ನ್ತಿ (೨೫೨), ಸಮುಪಲಕ್ಖಯತೀತಿ ಸಮುಪಲಕ್ಖಣಂ, ಸಙ್ಕೇತಮತ್ತಂ ಞಾಪಕಂ, ನ ತು ಜನಕಂ, ಸಙ್ಕೇತೋಪಿ ಲಕ್ಖಣಮುಚ್ಚತೇ ಲಕ್ಖೀಯತೇ ಕಾರಿಯಮಾನೇನಾತಿ ಕತ್ವಾ, ಜನಕಸ್ಸಾಪ್ಯತ್ರ ಲಕ್ಖಣತ್ತೇನ ಗಹಣೇ ಪಯೋಜನಂ ‘‘ಅನುನಾ’’ (೨-೧೦) ಇಚ್ಚತ್ರ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ಕಞ್ಚಿಪಕಾರನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಇತ್ಥಂಸದ್ದಸ್ಸ ಅತ್ಥಂ ವದತಿ. ಪತ್ತೋತಿ ಇಮಿನಾ ಭೂತಸದ್ದಸ್ಸ, ಏತ್ಥ ಹಿ ಭೂಧಾತು ಪತ್ತಿಯಂ ವತ್ತತೇ, ರುಕ್ಖೋಲಕ್ಖಣನ್ತಿ ರುಕ್ಖೋ ಞಾಪಕಹೇತೂತಿ ಅತ್ಥೋ… ರುಕ್ಖೇನ ವಿಜ್ಜುಯಾ ಞಾಪೀಯಮಾನತ್ತಾ, ಆಚರಿಯಜಿನಿನ್ದಬುದ್ಧಿ ಪನ ಅಞ್ಞಥಾ ವಣ್ಣಯತಿ, ತಸ್ಸೇದಂ ಮತಂ-

ಕ್ರಿಯಾಯ ಜೋತಕೋ ನಾಯಂ, ಸಮ್ಬನ್ಧಸ್ಸ ನ ವಾಚಕೋ;

ನಾಪಿ ಕ್ರಿಯನ್ತರಾಪೇಕ್ಖೀ, ಸಮ್ಬನ್ಧಸ್ಸ ತು ಭೇದಕೋತಿ.

ಅಯಮೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ ‘‘ಅಯಮಭಿ ಅಭಿನನ್ದತಿತ್ಯಾದೀಸು ವಿಯ ಕಿರಿಯಾಯ ಜೋತಕೋ ನ ಹೋತಿ, ಛಟ್ಠೀ ವಿಯ ಸಮ್ಬನ್ಧಸ್ಸ ವಾಚಕೋ ನ ಹೋತಿ, ನಿಕ್ಕೋಸಮ್ಬೀತ್ಯತ್ರ ಗಮನಕಿರಿಯಾಪೇಕ್ಖೀ ನಿಸದ್ದೋ ವಿಯ ನಾಪಿ ಕಿರಿಯನ್ತರಾ ಪೇಕ್ಖೀ, ಕಿಞ್ಚರಹಿ ಸಮ್ಬನ್ಧಸ್ಸ ತು ಭೇದಕೋ ವಿಸೇಸಕೋ ಭವತೀ’’ತಿ ತಮುಪದಸ್ಸೇತುಮಾಹ-‘ಅಞ್ಞೇ ತ್ವಿ’ಚ್ಚಾದಿ, ಏತ್ಥ ಇತಿಸದ್ದೋ ನಿದಸ್ಸನೇ, ರುಕ್ಖಮ್ಪತ್ವಾ ವಿಜ್ಜೋತತೇ ಇತಿಏವಂ ಪತ್ತಿಕಿರಿಯಾಯ ಪತ್ವಾತಿವುತ್ತರುಕ್ಖಪಾಪನಕಿರಿಯಾಯ ಜನಿತೋತಿ ಅತ್ಥೋ, ತಥಾಹಿ ರುಕ್ಖಸ್ಸ ವಿಜ್ಜುಯಾ ಪಾಪನಾಭಾವೇ ವಿಜ್ಜುಯಾ ಲಕ್ಖಿಯಾಯ ತಲ್ಲಣಸ್ಸ ಚ ರುಕ್ಖಸ್ಸ ಯೋ ಲಕ್ಖಿಯಲಕ್ಖಣಭಾವೋ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ, ಸೋ ಕೇನ ಸಮ್ಪಾದಿತೋ ಭವೇಯ್ಯ, ನನು ಸಮ್ಬನ್ಧೇ ಅಭಿನಾ ಜೋತೀಯಮಾನೇ ರುಕ್ಖಸ್ಸ ಲಕ್ಖಣವುತ್ತಿತಾ ಕಥಂ ಜೋತೀಯತೀತಿ ಆಹ-‘ಲಕ್ಖಣತ್ಥೋಚ ವಿಸಯಭಾವೇನಾ’ತಿ, ತಥಾಚೇತ್ಯಾದಿನಾ ತಸ್ಮಿಂ ಪಕ್ಖೇ ಸಮ್ಭಾವಿತಂ ದೋಸಮುಬ್ಭಾವಯತಿ, ತತ್ರಾಯ ಮಿಚ್ಚಾದಿನಾ ಯಥಾವುತ್ತದೋಸಪರಿಹಾರಾಯ ಪರೇಹೇವಾಭಿಧೀಯಮಾನಮ್ಪರಿಹಾರಮಾಹ, ಪರಿಹಾರೋಪದಸ್ಸನೇನಾಸ್ಸಾಪಿ ಪಕ್ಖಸ್ಸಾದುಟ್ಠತಾಖ್ಯಾಪನೇನೇಸೋಪಿ ಪಕ್ಖೋ-ಬ್ಭುಪಗತೋತ್ಯವಸೇಯೋ, ಅತೋಯೇವುಪರಿ ಯಥಾವುತ್ತ ಪಕ್ಖನಿಸ್ಸಯೇನೇವ ಬ್ಯಾಖ್ಯಾಯತೇ, ದೇವದತ್ತಸ್ಸ ಸಾಧುತ್ತಸಙ್ಖಾತಇತ್ಥಮ್ಪಕಾರಪ್ಪತ್ತಿಯಾ ವಿಸಯಭಾವೇನಾವಟ್ಠಿತಾ ಮಾತಾ ತತ್ಥ ವತ್ತತಿ ನಾಮಾತಿ ಆಹ-‘ಮಾತುಯಾ’ತಿಆದಿ, ಮಾತಾ ಚ ಇತ್ಥಮ್ಭೂತೇ ಪವತ್ತಾ ವಿಸಯ ಭಾವೇನ ದೇವದತ್ತೋ ಚ ತತ್ಥ ವಿಸಯೀಭಾವೇನ, ತೇಸಞ್ಚ ವಿಸಯವಿಸಯೀಭಾವಲಕ್ಖಣೋ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ ಇತ್ಥಮ್ಪತ್ತಿಲಕ್ಖಣಾಯ ಕಿರಿಯಾಯ ಜಾತೋ, ಸೋ ಮಾತುಸಮ್ಬನ್ಧೋ ಹೋತಿ ಕಾರಣವಸೇನ, ಸೋಚಾತಿನಾ ಜೋತೀಯತೀತಿ ಮಾತು ತೇನಾಭಿನಾ ಯೋಗೋತಿ ಆಹ-‘ಯ್ವಾಯ’ಚ್ಚಾದಿ, ಮಾತುಸಮ್ಬನ್ಧೋಇತಿ ಯೋಜನಾ, ಇತ್ಥಮ್ಪತ್ತಿಯಾತಿ ಇತ್ಥಮ್ಪತ್ತಿಲಕ್ಖಣಾಯ ಕಿರಿಯಾಯ ಕರಣಭೂತಾಯ, ಏವಂ ಮಞ್ಞತೇ ‘‘ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಸೋ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ ದೇವದತ್ತೇನಾಪ್ಯವಿನಾಭಾವೀತಿ ತಸ್ಸ ಸೋಭಿನಾ ಜೋತೀಯತೇ, ತಥಾಪಿ ಮಾತುಸಮ್ಬನ್ಧೋಭಿನಾ ಜೋತೀಯತೀತಿ ‘ಮಾತು ತೇನ ಯೋಗೋ’ತಿ ಚ (ವುಚ್ಚತಿ)… ಸದ್ದಸತ್ತಿಯಾ ತಗ್ಗತಾಯೇವ ದುತಿಯಾಯ ಉಭಯಗತಸ್ಸಾಪಿ ಸಮ್ಬನ್ಧಸ್ಸ ಜೋತನತೋ’’ತಿ ರುಕ್ಖೋ ರುಕ್ಖೋ ತಿಟ್ಠತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ, ಠಿತಿಮ್ಪಟಿಚ್ಚಾತಿ ಠಿತಿನ್ನಿಸ್ಸಾಯ ಏಸಂ ರುಕ್ಖಾನಂ ಯೋ ಚ ಸಮ್ಬನ್ಧೋತಿ ಯೋಜನಾ, ರುಕ್ಖಾನನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ರುಕ್ಖಾ ಕಿರಿಯಾಯ ಪರೇ ಸಮ್ಬನ್ಧಿನೋತಿ ಞಾಪೇತಿ, ಠಿತಿಮ್ಪಟಿಚ್ಚಾತಿ ಇಮಿನಾ ಪನ ತಿಟ್ಠತಿಸದ್ದವಚನೀಯಾ ಸಾಧ್ಯರೂಪಾ ಠಿತಿಕಿರಿಯಾ ರುಕ್ಖತೋ ಪರೇ ಸಮ್ಬನ್ಧೀತಿ, ಅಚೇತನಾನಂ ರುಕ್ಖಾನಮಪೇಕ್ಖಾವಿರಹೇಪಿ ಲೋಕಮ್ಪತೀತಿವಸೇನ ‘ಪಿಪತೀಸಾ’ದೀನಂ ವಿಞ್ಞಾಯಮಾನತ್ತಾ ವಿಞ್ಞಾಯಮಾನಠಾನಾಪೇಕ್ಖಣಕಿರಿಯಾಯಸಾಧ್ಯಸಾಧನಲಕ್ಖಣೋ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ ಜಾತೋತಿ ವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಂ, ಸೋ ಚ ರುಕ್ಖಸಮ್ಬನ್ಧೋ-ಭಿನಾ ಜೋತೀಯತೀತಿ ಆಹ-‘ಸೋ’ತಿಆದಿ, ದ್ವಿಬ್ಬಚನೇನೇವ ಜೋತನೀಯಾತಿ ವಿಚ್ಛಾತ್ಥೇ ವುತ್ತಿಮತ್ತೇ ಸತೀಪಿ ವಿಭತ್ತಿಯಾ [ವಿಚ್ಛತ್ಥೇ ವುತ್ಕಿಮತ್ತೇತ್ಯಾದಿವಚನಂ ವಿಚಾರೇರೇತಬ್ಬಂವಿತತ್ತಿಯಾ ಅಬಿಸದ್ದಸ್ಸಚ ವಿಚ್ಛತ್ಥೇ ವುತ್ತಿಯಾ ಅಭಾವಾ, ಲಕ್ಖಣಿತ್ಥಮ್ಭೂತಿ ಹಿ ಪಕತಿವಿಸೇಸನಂ] ಜೋತೇತುಮಸಮತ್ಥತ್ತಾ ವಿಚ್ಛಾಯ ಜೋತನಾಯ ದ್ವಿಬ್ಬವಚನಂ ಕತ್ತಬ್ಬಮೇವಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ.