೪. ಗತಿ

ಕತಚತ್ಥಸಮಾಸಾತಿ ಕತೋ ಚತ್ಥಸಮಾಸೋ ಯೇಸು ತೇ ತಥಾ ವುತ್ತಾ, ಅಞ್ಞಪದತ್ಥವುತ್ತಯೋತಿ ಅಞ್ಞಪದತ್ಥೇ ವುತ್ತಿ ಯೇಸನ್ತಿ ಬ್ಯಧಿಕರಣಞ್ಞಪದತ್ಥಸಮಾಸೋ, ಚತ್ತಸಮಾಸೇ ಗತ್ಯಾದೀನಂ ವಿಸುಂವಿಸುಂ ಪಧಾನತ್ತಾ ತೇಹಿ ಪರಂ ಪಯುಜ್ಜಮಾನೋ ಅತ್ಥಸದ್ದೋ ಗತ್ಯಾದೀಹಿ ಪಚ್ಚೇಕಮಭಿಸಮ್ಬಜ್ಝತೀತಿ ಮಞ್ಞತೇ, ಅಥ ಸುತ್ತೇ ‘ಪಯೋಜ್ಜೇ’ಇಚ್ಚೇತಾವತ್ಯುಚ್ಚಮಾನೇ ಪಯೋಜ್ಜೋ ಸಯಂ ಕತ್ತಾತಿ ಕಥಂ ವಿಞ್ಞಾಯತಿ ಯೇನ ‘ಪಯೋಜ್ಜೇ ಕತ್ತರೀ’ತಿ ವಿವರಣಂ ಕತಮಿಚ್ಚಾಸಙ್ಕಿಯಾಹ-‘ಗತ್ಯಾದ್ಯತ್ಥ’ಮಿಚ್ಚಾದಿ, ಆದಿಸದ್ದೇನ ಬೋಧಾ ದೀನಂ ಗಹಣಂ, ತಕ್ಕಿರಿಯಾಸಮತ್ಥೋವಾತಿ ತಸ್ಸಾ ಗತ್ಯಾದಿಕಾಯ ಕಿರಿಯಾಯ ಸಮತ್ಥೋ ಏವ ನಿಯುಜ್ಜತೇತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ, ಕಿರಿಯಾಕರಣೇ ಸಮತ್ಥೋ ನಾಮ ಕತ್ತಾವಾತಿ ಆಹ-‘ಸೋಚ ಕತ್ತಾ’ತಿ. ದುತಿಯಾಯ ಸಿದ್ಧಾಯಾತಿ ವಕ್ಖಮಾನನಯೇನ ಪಯೋಜ್ಜಸ್ಸ ಕತ್ತುನೋ ಕಮ್ಮತ್ತಸಿದ್ಧಿಯಾ ‘‘ಕಮ್ಮೇ ದುತಿಯಾ’’ತಿ ಸುತ್ತೇನೇವ ಕಮ್ಮೇ ದುತಿಯಾಯ ಸಿದ್ಧಾಯ. ಕಿಂ ಲಕ್ಖಣೋ-ಯಂ ನಿಯಮೋ ಯದತ್ಥಮಿ ದಮಾರಭೀಯತಿಚ್ಚಾಹ-‘ಗತ್ಯಾದ್ಯತ್ಥಾನ’ಮಿಚ್ಚಾದಿ, ಪಚ್ಚುದಾಹರೀಯಿಸ್ಸತೇ ‘ಏತೇಸಮೇವೇ’ಚ್ಚಾದಿನಾ, ತಥಾಚಾಬ್ಭುಪಗಮೇ, ಪಯೋಜ್ಜೋ ಕತ್ತಾ ನ ಕಮ್ಮಂ ತ್ಯಬ್ಭುಪಗಮ್ಮ ಪಯೋಜ್ಜೇ ಕತ್ತರೀ’ತಿ ವಿವರಿತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ, ಸಾಮತ್ಥಿಯಮ್ಪನಇಚ್ಚಾದಿನಾ ಸಾಮತ್ಥಿಯಸರೂಪಮಾಹ, ಗತಿ ಆದ್ಯತ್ಥಾನನ್ತಿ ಪದಚ್ಛೇದೋ, ನಿಯುಜ್ಜಮಾನೋ ಪಯೋಜಕಬ್ಯಾಪಾರಸಙ್ಖಾತಾಯ ಕಿರಿಯಾಯ ಸಮ್ಬನ್ಧೀಯಮಾನತ್ತಾ ಕಮ್ಮಭೂತೋವ ಭವತೀತಿ ಅತ್ಥೋ, ಅಯಮೇತ್ಥಾಧಿಪ್ಪಾಯೋ ‘‘ಗಮನಾದಿಕಿರಿಯಾಯ ಸಾಧನತ್ತಾ ಯದಿಪಿ ಪಯೋಜ್ಜೋ ಕತ್ತಾ, ತಥಾಪಿ ಸೋ ಪಯೋಜಕೇನ ಗಮನಾದೀಸು ಬ್ಯಾಪಾರಿಯಮಾನೋ ಪಯೋಜಕಸ್ಸ ಬ್ಯಾಪಾರಲಕ್ಖಣಾಯ ಕಿರಿಯಾಯ ಸಮ್ಬನ್ಧೀಯಮಾನೋ ಯದಿ ಕಮ್ಮಂ ನ ಹೋತಿ ಅಞ್ಞಥಾ ಕಿಂ ಹೋತೀತಿ ಅಞ್ಞಥಾನುಪಪತ್ತಿಲಕ್ಖಣೇನ ಸಾಮತ್ಥಿಯೇನ ಕಮ್ಮಭೂತೋವ ಹೋತೀ’’ತಿ [(ಅತ್ಥೋ) (ಪೋತ್ಥಕೇ)] ( ), ಪತೀಯತೇತಿ ಇಮಿನಾ ಪತೀತಿವಸೇನೇವಾಸ್ಸ ಕಮ್ಮತಾ, ಸಭಾವತೋ ತು ಪಯೋಜ್ಜೋ ಕತ್ತಾವಾತಿಪಿ ಞಾಪೇತಿ, ಪಯೋಜಕೋತಿ ಸಬ್ಬತ್ಥ ದೇವದತ್ತಾದಿಕೋ ವಿಞ್ಞೇಯ್ಯೋ, ಅತ್ಥಗಹಣಸ್ಸಾತಿ ‘‘ಸದ್ದಾಕಮ್ಮಕಭಜ್ಜಾದೀನ’’ನ್ತಿ ಅವತ್ವಾ ‘‘ಸದ್ದತ್ಥಾಕಮ್ಮಕಭಜ್ಜಾದೀನ’’ನ್ತಿ ಅತ್ಥಗ್ಗಹಣಸ್ಸ, ಬೋಧತ್ಥಸ್ಸ ಉದಾಹರಣನ್ತಿ ಸೇಸೋ, ನನು ವಚನಪ್ಪಯೋಜನಂ ದಸ್ಸಯತಾ ವಚನಮೇವೋಪದಸ್ಸಿಯ ಪಞ್ಹೋ ಕಾತಬ್ಬೋ, ಅಥ ‘ಏತೇಸಮೇವಾ’ತ್ಯವಿಜ್ಜಮಾನೇನೇವ ಕಥಂ ತ್ಯಾಸಙ್ಕಿಯಾಹ ‘ಏತೇಸಮೇವೇ’ಚ್ಚಾದಿ, ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತಕ್ಕಮೇನ ನಿಯಮತ್ಥತ್ತಾ ವಚನಸ್ಸ ಏವಕಾರೋ ಲಬ್ಭತಿ, ಸಮ್ಬನ್ಧಿವಚನತ್ತಾ ಏತಸದ್ದಸ್ಸ ತೇನ ಯಥಾಪಠಿತಾ ಗತ್ಯಾದಯೋವ ವಿಸೇಸ್ಸಭೂತಾ ಸಙ್ಖೇಪೇನ ಪರಾಮಸೀಯನ್ತೀತಿ ಏತೇ ಸಮೇವಾತಿ ಕತನ್ತಿ ಮಞ್ಞತೇ [ಏವೋಸಞ್ಚಾತಿ ಮಞ್ಞತೇ (ಪೋತ್ಥಕೇ)], (ಗಚ್ಛತಿ ದೇವದತ್ತೋತಿ…ಪೇ… ನಹೋತೀತಿ) ಇಮಿನಾ ಇಮಮತ್ಥಞ್ಚ ಜೋತೇತಿ ‘‘ಯದಿಪಿ ಕಿರಿಯಾಭಿಸಮ್ಬನ್ಧಾ ಪಯೋಜ್ಜಸ್ಸ ವಿಯ ಕತ್ತುನೋಪಿ ಕಮ್ಮತ್ತಮ್ಪಸಜ್ಜತಿ, ತಥಾಪಿ ಪಯೋಜ್ಜೇತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ಕತ್ತರಿ ದೇವದತ್ತೇ ದುತಿಯಾ ನಪ್ಪಸಜ್ಜತೀ’’ತಿ, ಅಭಿಮತಾತಿ ‘‘ಗತಿಬುದ್ಧ್ಯಾ’’ದಿ (೧-೪-೫೨) ಸುತ್ತೇನ ಪಯೋಜ್ಜಸ್ಸ ಕತ್ತುನೋ ಕಮ್ಮಸಞ್ಞಂ ವಿಧಾಯ ತಸ್ಮಿಂ ಪಯೋಜ್ಜೇದುತಿಯಾಭಿಮತಾ, ಚರಹಿಸದ್ದೋ ಪುಚ್ಛಾಯಂ, ಪಯೋಜೇತೀತಿ ಅಸ್ಮಿಂ ಉದ್ದೇಸೇ ತದಾ ಕಥಂ ಭವಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಸೇಸೋತಿ ಯದಾಚರಹಿಚ್ಚಾದಿವಾಕ್ಯಸ್ಸಾವಸಾನೇ ಪಯೋಜೇತೀತಿ ಅಸ್ಮಿಂ ಉದ್ದೇಸೇ ವಚನಸಮೀಪೇ’ತದಾ ಕಥಮ್ಭವಿತಬ್ಬ’ನ್ತಿ ಪಾಠಸೇಸೋ ಹೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ, ಯಾವತಾತಿ ತತಿಯನ್ತಪಟೀರೂಪಕೋ ನಿಪಾತೋ, ಯಸ್ಮಾ ದತ್ಥೋ ವತ್ತತೇ, ಯಸ್ಮಾ ದುತಿಯಾ ಪಪ್ಪೋತಿ ತಸ್ಮಾ ‘ಯಞ್ಞದತ್ತೇನೇ’ತಿ ಭವಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ.