೨೬. ಪಞ್ಚ

ಅವಧೀಯತೇ ವಿಸಿಲಿಸ್ಸತೇ ಏತಸ್ಮಾತ್ಯವಧಿ, ಅವಪುಬ್ಬಾಯ ಧಾಧಾತುತೋ ಅವಧಿಮ್ಹಿ‘‘ದಾಧಾತ್ವೀ’’ತಿ (೫-೪೫) ಇ.

ಯತೋ-ವಧೀಯತೇ ಕಿಞ್ಚಿ, ಕ್ರಿಯಾಪುಬ್ಬಂ ಕುತೋಚಿಪಿ;

ಚಲಞ್ಚಾಚಲಮಞ್ಞಞ್ಚ, ತಂ ವದನ್ತ್ಯ ವಧಿಮ್ಬುಧಾ.

ಏತ್ಥಾಯಮತ್ಥೋ ‘‘ಯತೋಕುತೋಚಿಪಿ ಅತ್ಥೋ ಕಿಞ್ಚಿ ವತ್ಥುಅವಧೀಯತೇ ಸಂಯೋಗಸ್ಸ ವಾ ಕಿರಿಯಾನಿಮಿತ್ತಂ ಗಮನದಾನಾದಿಕಿರಿಯಾಪುಬ್ಬಂ ವಿಸಿಲಿಸ್ಸತೇ ಸಯಂ ವಾ ಅಪೇತಿ ಅಞ್ಞೇನ ವಾ ವಿಸುಂ ಕರೀಯತೇ, ತಮೇವಂವಿಧಂ ಚಲಞ್ಚಾ ಚಲಞ್ಚ ವಿಸಿಲೇಸಪರಿಚ್ಛೇದಭೂತಂ ಪದತ್ಥಮವಧಿಂ ವದನ್ತಿ ಬುಧಾ ತಬ್ಬಿದುನೋ’’ತಿ, ತಂ ಯಥಾ ಧಾವತಾಸ್ಸಾ ಪುರಿಸೋ ಪತತಿ, ಪುರಿಸಂ ಪಾತೇತಿ ವಾ, ರುಕ್ಖಾ ಪಣ್ಣಂ ಪತತಿ, ಪಣ್ಣಂ ಪಾತೇತಿ ವಾತಿ, ಸೋಚ ತಿಧಾಪ್ಯುಚ್ಚತೇ ವಿಸಯಭೇದೇನ, ಯಥಾ–

ನಿದ್ದಿಟ್ಠವಿಸಯೋ ಕೋಚಿ, ಉಪಾತ್ತವಿಸಯೋ ತಥಾ;

ಅನುಮೇಯ್ಯವಿಸಯೋ ಚಾತಿ, ತಿಧಾವಧಿ ಸಮೀರಿತೋತಿ.

ತತ್ಥ ನಿದ್ದಿಟ್ಠಾ ವಚನೋಪನೀತಾ ಕಿರಿಯಾ ವಿಸಯೋ ಯತ್ಥ ಸೋ ನಿದ್ದಿಟ್ಠ ವಿಸಯೋ ವಧಿ, ಯಥಾ-‘ಗಾಮಸ್ಮಾ ಆಗತೋ’ತಿ, ಉಪಾತ್ತಾಜ್ಝಾಹಟಾ ಕಿರಿಯಾ ವಿಸಯೋ ಯತ್ಥ ಸೋ ಉಪಾತ್ತವಿಸಯೋ, ಯಥಾ-‘ವಲಾಹಕಾ ವಿಜ್ಜೋತತೇ’ತಿ, ವಲಾಹಕಾ ನಿಕ್ಖಮ್ಮ ವಿಜ್ಜೋಭತೇತಿ ಅತ್ಥೋ, ಅನುಮೇಯ್ಯಾ ಕಿರಿಯಾ ವಿಸಯೋ ಯತ್ಥ ಸೋ ಅನುಮೇಯ್ಯವಿಸಯೋ, ಯಥಾ‘ಮಾಥುರಾ ಪಾಟಲಿಪುತ್ತಕೇಹಿ ಅಭಿರೂಪತರಾ’ತಿ, ಏತ್ಥ ಅಭಿರೂಪಗುಣೇನ ಉಕ್ಕಂಸನಮನುಮೇಯ್ಯಂ, ಅತೋಯೇವೇತ್ಥಾಯಮೇವ ಸಞ್ಞಾ ಪರಿಪ್ಫುಟಾ ವಿಞ್ಞಾಯತೀತಿ ನ ಕಾಚಿದಿಹ ಸಞ್ಞಾ ಪರಿಭಾಸೀಯತೇ ಬ್ಯಾಮೋಹಕಾರಿಣೀ, ಅಥಾವಧಿಸ್ಮಾತಿ ವುಚ್ಚಮಾನೇ ‘ಪದತ್ಥಾವಧಿಸ್ಮಾ’ತಿ ಕುತೋ-ವಸೀಯತೇ ಯೇನೇವಂ ವಿವರಣಂ ಕತನ್ತ್ಯಾಸಙ್ಕಿಯಾಹ-ಪದಾನ’ಮಿಚ್ಚಾದಿ. ಯಥಾ ಗಾಮಸ್ಮಾತಿಆದಿನಾ ಇದಂ ದೀಪೇತಿ ‘‘ನ ಕೇವಲಂ ಕಾಯಸಂಸಗ್ಗಪುಬ್ಬಕೋವ ವಿಸಿಲೇಸೋ, ಕಿಞ್ಚರಹಿ ಬುದ್ಧಿಸಂಸಗ್ಗಪುಬ್ಬಕೋಪಿ, ಅತ್ಥಿ ಚೇಹ ಬುದ್ಧಿಸಂಸಗ್ಗ ಪುಬ್ಬಕೋ, ತಥಾಹಿ ಚೋರೇಹಿ ಭಾಯತಿತ್ಯಾದೋ ಯೋ (ಭಯ)ಪೇಕ್ಖಣ ಸೀಲೋ ಭವತಿ, ಸೋ ಯದಿ ಮಂ ಚೋರಾ ಪಸ್ಸೇಯ್ಯುಂ, ಧುವಂ ಮೇ ಮರಣನ್ತಿ ವಿಚಾರೇನ್ತೋ ತೇ ಬುದ್ಧಿಯಾ ಪಪ್ಪೋತಿ ಪಪ್ಪುಯ್ಯ ಚ ತತೋ ನಿವತ್ತತೇ, ತಥಾ ಚೋರೇಹಿ ತಾಯತಿತ್ಯಾದೋ ಯೋ ಏಕಸ್ಸ ಮಿತ್ತೋ ಭವತಿ ಸೋ ಯದ್ಯೇತಂ ಚೋರಾ ಪಸ್ಸೇಯ್ಯುಂ ಧುವಮಸ್ಸ ಮರಣನ್ತಿ ಪಸ್ಸನ್ತೋ ತೇ ಬುದ್ಧಿಯಾ ಪತ್ವಾ ತತೋ ನಿವತ್ತಯತೀತ್ಯವಧಿತ್ತಾ ಅವಧಿಸ್ಮಾವ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಪಞ್ಚಮೀ’’ತಿ, ಪರೇಹಿ ಪನ ಏತಾದಿಸೇಸು ಸಬ್ಬತ್ಥ ಪಟಿಪತ್ತುವಿಸೇಸಾನುಗ್ಗಹಾಯ ಸುತ್ತೇಹೇವ ಪಪಞ್ಚೋ ಕತೋ, ಇಧ ಪನ ಸಾಮಞ್ಞವಚನೇನೇವ ಸಿದ್ಧತ್ತಾ ತದನುಗ್ಗಹಾಯ ಉದಾಹರಣೇಹೇವ ಪಪಞ್ಚಿತಂ, ಭೀತಿಭಾಯನತ್ಥಾನನ್ತಿ ಭೀತಿ ತಾಯನಾನಂ ಅತ್ಥೋ ಯೇಸಂ ತೇ ಭೀತಿತಾಯನತ್ಥಾ ತೇಸನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ, ನನು ಭೀತ್ಯತ್ಥಾನಂ ಪಯೋಗೇ ಭಯಹೇತು ಸಮ್ಭವತಿ ನತು ತಾಯನತ್ಥಾನನ್ತಿ, ನೇಸ ದೋಸೋ, ತಾಯನಞ್ಹಿ ರಕ್ಖನಮುಚ್ಚತೇ [ಸಾಯನಾಹಿ ರಕ್ಖನಮುಪ್ಪಜ್ಜಭೇ (ಪೋತ್ಥಕೇ)] ತಞ್ಚ ಭಯಹೇತುತೋ ವೇತ್ಯಾಹ-‘ಯೋ ಭಯಹೇತು’ತಿಆದಿ, ಇಮಿನಾ ಚ ‘‘ಭೀತ್ಯತ್ಥಾನಂ ಭಯಹೇತು’’ತಿ (೧-೪-೨೫) ಪಾಣಿನಿಯಾನಮಪಾದಾನಸಞ್ಞಾ ಸುತ್ತಮ್ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ, ತತೋತಿ ಭಯಹೇತುತೋ, ತೇಸನ್ತಿ ಭಯತಾಯನಾನಂ, ಭಯಮನಿಟ್ಠಪಾತಸಙ್ಕಾ, ಉತ್ತಾಸೋತ್ಯತ್ಥೋ, ತಾಯನ ಮನಿಟ್ಠಪಾತತೋ ಪರಿರಕ್ಖನಂ, ಯಥಾ ದಸ್ಸನಂ ಹೋನ್ತೇವಾತೀಮಿನಾ ವಚನಿಚ್ಛಾಯೇವ ಪಧಾನತ್ತಮಾಹ, ಕೋ ಹಿ ಲೋಕಿಯಂ ವಚನಿಚ್ಛಮತಿವತ್ತಿತುಂ ಸಕ್ಕೋತಿ, ತಥಾಹಿ ಸಬ್ಬೇವ ದಬ್ಬಾದಯೋ ಸಬ್ಬಕಾರಕಸತ್ತಿಯುತ್ತಾವ, ತತ್ಥಾಯಂ ಕಾರಕವಿಭಾಗೋ ವಚನಿಚ್ಛಾವಸೇನೇವ, ತಂ ಯಥಾ ‘ವಲಾಹಕೋ ವಿಜ್ಜೋತತೇ, ವಲಾಹಕೇನ ವಿಜ್ಜೋತತೇ, ವಲಾಹಕೇ ವಿಜ್ಜೋತತೇ’ತಿ. ಪರಾಪುಬ್ಬಸ್ಸಾತಿಆದಿನಾ ‘‘ಪರಾಜಿಸ್ಸಾಸಯ್ಹೋ’’ತಿ (೧-೪-೨೬) ಸಞ್ಞಾಸುತ್ತಂ ಪಚ್ಚಕ್ಖಾತಿ, ಅಸಯ್ಹೋ ಅತ್ಥೋತಿ ಸಹಿತುಂ ಅಭಿಭವಿತುಮಸಮತ್ಥೋ ಅತ್ಥೋ, ಅಜ್ಝೇನಸಕಾಸಾಇಚ್ಚಾದಿನಾ ಉದಾಹರಣತ್ಥಮಾಚಿಕ್ಖತಿ, ನನುಚೇವಮತ್ಥಂ ವದತಾ ಯಞ್ಞದತ್ತಸ್ಸಾಸಯ್ಹತ್ತಂ ವುತ್ತಂ, ತಂ ಕಥಂ ಅಜ್ಝಯನಸ್ಸಾಸಯ್ಹತ್ತಂ, ಯೇನಾಸಯ್ಹತ್ತಸ್ಸಾವಧಿತ್ತಂ ಪಟಿಪಾದಯತಿ ತ್ಯಾಸಙ್ಕಿಯಾಹ-‘ಯಞ್ಞದತ್ತಾನಭಿಭವೋ’ಚ್ಚಾದಿ, ಅಸಯ್ಹೋತೀಮಸ್ಸ ಪಚ್ಚುದಾಹರಣಂ ಪಟಿಪಾದಯತಿ ‘ಯೋ ಪನಿ’ಚ್ಚಾದಿ. ‘‘ವಾರಣತ್ಥಾನಮಿಚ್ಛಿತೋ’’ತಿ (೧-೪-೨೭) ಸುತ್ತಿತಂ, ತದಾಹ ‘ವಾರಣತ್ಥಾನ’ಮಿಚ್ಚಾದಿ, ವಾರಣಮತ್ಥೋ ಯೇಸಂ ತೇ ವಾರಣತ್ಥಾ, ಅವಧಿಮತ್ತವಚನಿಚ್ಛಾಯನ್ತಿ ವಿಸೇಸತೋ ವಿಧಾನಮನ್ತರೇನಾ ವಧಿಮತ್ತ ವಚನಿಚ್ಛಾಯಂ, ವಿಸೇಸವಿಧಾನೇತಿ ಇಚ್ಛಿತೋತಿ ವಿಸೇಸವಿಧಾನೇ, ಚಿತ್ತಸ್ಸಾವಧಿವಚನಿಚ್ಛಾಯಮ್ಪನ ಚಿತ್ತತೋ ಪಾಪಂ ನಿವಾರಯೇತಿ ಭವತಿ. ‘‘ರಕ್ಖನತ್ಥಾನಮಿಚ್ಛಿತ’’ನ್ತಿ (೨-೬-೩) ಸುತ್ತಿತಂ, ತದಾಹ-‘ರಕ್ಖನತ್ಥಾನ’ಮಿಚ್ಚಾದಿ, ಕೇಸಞ್ಚೀತಿ ಕಚ್ಚಾಯನಾದಿಕೇ ದಸ್ಸೇತಿ. ‘‘ಅನ್ತರಧಾನೇ ಯೇನಾದಸ್ಸನಮಿಚ್ಛತೀ’’ತಿ (೧-೪-೨೮) ಸಞ್ಞಾಸುತ್ತಮಾರದ್ಧಂ, ತದಾಹ-‘ಅನ್ತರಧಾನೇ’ಚ್ಚಾದಿ, ಅಯಮುಪಜ್ಝಾಯೋ ಯದಿ ಮಂ ಪಸ್ಸತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ, ದಸ್ಸನೇ ದೋಸಂ ತಕ್ಕೇತಿ ‘ನುನ’ಮಿಚ್ಚಾದಿನಾ, ಪೇಸನಮಸಕ್ಕಾರಪುಬ್ಬಕೋ ನಿಯೋಗೋ, ಅಜ್ಝೇಸನಂ ಸಕ್ಕಾರಪುಬ್ಬಕೋ, ಮಞ್ಞಮಾನೋ ಸಿಸ್ಸಾ ಅಹಂ ಕಥನ್ನಾಮ ಬ್ಯವಹಿತೋ ಭವಾಮೀತಿ ಅನ್ತರಧಾನೇ ಬ್ಯವಧಾನ ನಿಮಿತ್ತಂ, ಯೇನ ಅತ್ತನೋ ಅದಸ್ಸನಮಿಚ್ಛತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ, ಅನ್ತರಧಾನೇತಿ ನಿಮಿತ್ತಸತ್ತಮೀಚಾಯಂ, ಅತೋ ಆಹ-‘ಬ್ಯವಧಾನನಿಮಿತ್ತ’ನ್ತಿ, ಬ್ಯವಹಿತೋತಿ ಅನ್ತರಹಿತೋ, ಮಾಮಂ ಉಪಜ್ಝಾಯೋತ್ಯಾದಿನಾ ಉದಾಹರಣತ್ಥಮಾಹ, ಬ್ಯವಧಾನತ್ಥಂ ಬ್ಯವಹಿತತ್ಥಂ, ‘‘ಅನ್ತರಧಾನೇತಿ ಕಿಂ ಚೋರೇ ನ ದಿದಿಕ್ಖತೀ’’ತಿ ಪಚ್ಚುದಾಹಟಂ ಪರೇಹಿ, ತಮ್ಪಟಿಪಾದಯಮಾಹ-‘ಯತ್ಥಾದಸ್ಸನ’ಮಿಚ್ಚಾದಿ, ಚೋರೇ ನ ದಿದಿಕ್ಖತೀ (ತ್ಯ), ತ್ರ ಹಿ ಯೋ ಚೋರೇ ನ ದಿದಿಕ್ಖತಿ ತೇಹಿ ಅತ್ತನೋ ಅದಸ್ಸನಮಿಚ್ಛತೀತಿ ನ ಅನ್ತರಧಾನನಿಮಿತ್ತಂ, ಕಿನ್ತುಪಘಾತನಿವತ್ಯತ್ಥಂ, ಕಿನ್ತುಪಘಾತನಿವತ್ತಿಯಾತಿ ಏವಂ ಮಞ್ಞತೇ ‘‘ನಾತ್ರಾನ್ತರಧಾನಮೇ (ವಾವಸೇಯಂ), ಕಿನ್ತು ತನ್ನಿಮಿತ್ತೋ ಪಘಾತನಿವತ್ತಿಪಿ, ‘ಉಪಜ್ಝಾಯಾ ಅನ್ತರಧಾಯತೀ’ತ್ಯತ್ರ ವಿನಾಪ್ಯುಪಘಾತಸಮ್ಭವಮನ್ತರಧಾನಸಮ್ಪಾದನಮೇವ ಸಮ್ಭವತೀ’’ತಿ. ಇಚ್ಛತಿಗ್ಗಹಣಂ ಕಿಮತ್ಥಂ ಅದಸ್ಸನಿಚ್ಛಾಯಂ ಸತಿ ಸತ್ಯಪಿ ದಸ್ಸನೇ ಯಥಾಸಿಯಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, (ತಂ) ಪಟಿಪಾದಯಮಾಹ-‘ಅದಸ್ಸನಿಚ್ಛಾಯಮ್ಪನಿ’ಚ್ಚಾದಿ, ಸತೀಪಿ ದಸ್ಸನೇತಿ ಉಪಜ್ಝಾಯೇನ ದಸ್ಸನೇ ಸತೀಪಿ, ತತೋತಿ ಉಪಜ್ಝಾಯತೋ, ಅವಧಿರೂಪತಾ ಏವಾತಿ ಉಪಜ್ಝಾಯಸ್ಸಾವಧಿರೂಪತಾ ಏವ. ‘‘ಆಖ್ಯಾತೋ ಪಯೋಗೇ’’ತಿ (೧-೪-೨೯) ಪರವಚನಂ, ತದಾಹ ‘ಉಪಯೋಗೇ’ಚ್ಚಾದಿ, ನಿಯಮಪುಬ್ಬಕಂ ವಿಜ್ಜಾಗಹಣಮುಪಯೋಗೋ ತ್ರಾಧಿಪ್ಪೇತೋ, ಉಪಯೋಗವಚನಸಾಮತ್ಥಿಯಾ ವಿಜ್ಜಾಗಹಣತ್ಥಂ ಸಿಸ್ಸವತ್ತಂ ನಿಯಮೋ, ತತೋತಿ ಆಖ್ಯಾತುತೋ. ‘‘ಜನಿಕತ್ತುನೋ ಪಕತೀ’’ತಿ (೧-೪-೩೦) ಸಞ್ಞಾಸುತ್ತಂ ಕತಂ, ತದಾಹ-‘ಜನ್ಯತ್ಥಸ್ಸಾ’ತಿಆದಿ, ಜನಿನೋ ಅತ್ಥೋ ಜನ್ಯತ್ಥೋ, ಕಿನ್ತಂ ಜನನಂ, ತತೋತಿ ಜನಿಕತ್ತುಹೇತುತೋ, ಪಕತಿಸದ್ದೇನ ಕಾರಣಮತ್ತಂ ಗಹಿತಂಪರೇಹಿ ‘ಪುತ್ತಾ ಪಮೋದಾ ಜಾಯತೇ’ಚ್ಚಾದೋ ಪುತ್ತಾದಿತೋಪಿ ಯಥಾ ಸಿಯಾ’ತಿ, ದುವಿಧಂ (ಹಿ) ಕಾರಣಂ ಉಪಾದಾನಕಾರಣಂ ಸಹಕಾರಿಕಾರಣಞ್ಚ, ತತ್ಥ ಕಾರಿಯೇನಾಭಿನ್ನದೇಸೋ ಘಟಸ್ಸ ಮತ್ತಿಕಾಪಿಣ್ಡೋ ಉಪಾದಾನಕಾರಣಂ, ತಸ್ಸೇವ ಪನ ದಣ್ಡಚಕ್ಕಾದಿ (ಕಾರಿಯೇನ ಭಿನ್ನದೇಸೋ) ಸಹಕಾರಿಕಾರಣಂ, ತೇಸೂಪಾದಾನಕಾರಣಸ್ಸೇಹ ಗಹಣೇ’ಸಿಙ್ಗಾ ಸರೋ ಜಾಯತೇ’ಚ್ಚತ್ರೇವ ಸಿಯಾ, ನ ತು ‘ಪುತ್ತಾ ಪಮೋದಾ ಜಾಯತೇ’ಚ್ಚಾದೋ, ಕಾರಕನ್ತರವಚನಿಚ್ಛಾಯನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಕಾರಕನ್ತರಾದಿವಚನಿಚ್ಛಾಯನ್ತಿ ಪಾಠೇನ ಭವಿತಬ್ಬಂ… ಏತ್ಥನ್ತರೇ ಸಮ್ಬನ್ಧ ವಚನಿಚ್ಛಾಯಪಿ ಸಮ್ಭವತೋ, ತತ್ರ ತಿಟ್ಠನ್ತೀತಿ ತತ್ರಟ್ಠಾ, ತೇಸಂ, ಲೋಕೋ-ನಞ್ಞಥಾವಾದೀ ವೋಹಾರಿಕಜನೋ, ತತ್ಥ ಭವಾ ಲೋಕಿಯಾ, ನವತ್ತು ಪಟಿಬದ್ಧಾತಿ ಲೋಕವಚನಿಚ್ಛಮುಲ್ಲಙ್ಗಿಯ ಅಹಮೇವ ವದಾಮೀತಿ ಸಕಜ್ಝಾಸಯೇನ ವದನ್ತೋ ವತ್ತಾ, ತಪ್ಪಟಿಬದ್ಧಾ ನ ಹೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ‘‘ಪಭವೋ ಭವತಿಸ್ಸಾ’’ತಿ (೧-೪-೩೧) ಸುತ್ತಿತಂ, ತದಾಹ-‘ಭವತಿಸ್ಸಾ’ತಿಆದಿ, ಪಠಮತೋ ಉಪಲಬ್ಭತೀತಿ ಅತ್ಥಕಥನೇನ ಜನ್ಯತ್ಥೋ-ತ್ರ ನ ಸಮ್ಭವತೀತಿ ವದತಿ, ನಹಿ ಹಿಮವಾ ಗಙ್ಗಾಯ ಕಾರಣಂ, ಸಾ ಹಿ ಅಞ್ಞೇಹಿ ಏವಕಾರಣೇಹಿ ಉಪ್ಪನ್ನಾ, ಹಿಮವತಿ ತು ಕೇವಲಂ ಪಠಮತೋ ಉಪಲಬ್ಭತಿ. ‘‘ಜಿಗುಚ್ಛಾವಿರಾಮಪಮಾದತ್ಥಾನುಮುಪಸಙ್ಖ್ಯಾನಂ’’ತಿ (೧-೪-೨೪ವಾ) ವುತ್ತಂ, ತದಾಹ-‘ವಿರಮಣತ್ಥೇ’ತ್ಯಾದಿ, ಜಿಗುಚ್ಛಾಪಮಾದತ್ಥಧಾತುಯೋಗೇ ಪನ ಕಮ್ಮಾಧಿಕರಣವಚನಿಚ್ಛಾ ದಿಸ್ಸತೀತಿ ವುತ್ತಂ, ಅವಧಿವಚನಿಚ್ಛಾಪಿ ಪನ ದಿಸ್ಸಕೇ ‘ಜಿಗುಚ್ಛತಿ ನಾಹಿರಿಕೋ ಪಾಪಾ’ತಿ, ಧಮ್ಮಾ ಪಮಜ್ಜತೀತಿಪಿ ಹೋತೇವ ಪಟಿಸೇಧಾಭಾವಾ. ‘‘ಅಞ್ಞಾರಾದಿತರರಿತೇ ದಿಸಾಸದ್ದಾಞ್ಚುತ್ತರಪದಾಚಾಹಿ ಯುತ್ತೇ’’ತಿ (೨-೩-೨೯) ಸುತ್ತಿತಂ, ತದಾಹ-‘ಅಞ್ಞಸದ್ದಯೋಗೇ’ಚ್ಚಾದಿ, ಯತೋತಿ ದೇವದತ್ತಾದಿತೋ, ‘‘ಅಞ್ಞಇತ್ಯತ್ಥಗ್ಗಹಣಂ, ತೇನ ಪರಿಯಾಯಪ್ಪಯೋಗೇಪಿ ಭವತೀ’’ತಿ ಅಞ್ಞೇಹಿ ಬ್ಯಾಖ್ಯಾತತ್ತಾ ಆಹ-‘ಭಿನ್ನೋ ದೇವದತ್ತಾ’ತಿ, ಆರಾಸದ್ದಸ್ಸ ದೂರತ್ಥತ್ತಾ ಆಸವಕ್ಖಯತೋ ಆರಾ ದೂರೋ ಭವತೀ(ತ್ಯತ್ಥೋ ಉ) ಪಾದೀಯತೇತ್ಯಾಹ‘ಆರಾಸದ್ದೋ ದೂರತ್ಥೋ’ತಿ, ನಿದ್ದಿಸ್ಸಮಾನಪಟಿಯೋಗೀತಿ ‘ದೇವದತ್ತೋ ಸೂರೋ’ತಿ ನಿದ್ದಿಸ್ಸಮಾನಸ್ಸ ಕಸ್ಸಚಿ ಯೋ ಸೋ ದುತಿಯೋ, ಸೋ ಪಟಿಯೋಗೀ. ದಿಸಾದೇಸಕಾಲವುತ್ತೀನಂ ದಿಸಾಸದ್ದತ್ತೇನ ಪರಿಗ್ಗಹತೋ ಆಹ‘ದಿಸಾ ದೇಸಕಾಲವಾಚೀನಂ ಯೋಗೇ’ತಿ, ಪುಬ್ಬೇವ ಸಮ್ಬೋಧಾತಿಆದೀನಿ ಕಾಲವಾಚೀಯೋಗೇ ಉದಾಹರಣಾನಿ, ಅಞ್ಚುತ್ತರಪದಆಚಆಹಿಪಚ್ಚಯಯೋ ಗೇತ್ವಿಹ ನೋದಾಹಟಂ. ‘‘ಪಞ್ಚಮೀವಿಧಾನೇ ಲ್ಯಪ್ಲೋಪೇ ಕಮ್ಮನ್ಯುಪಸಙ್ಖ್ಯಾನಂ ‘‘ಅಧಿಕರಣೇ ಚೋಪಸಙ್ಖ್ಯಾನ’’ಮಿತಿ (೨-೩-೨೮-ವಾ) ವಾತ್ತಿಕಂ, ತದಾಹ‘ಯತ್ಥ’ಚ್ಚಾದಿ, ಲ್ಯಪ್ಪಚ್ಚಯಸ್ಸ ಯತ್ರಾಪ್ಪಯೋಗೋ, ತಸ್ಸತ್ಥೋ ಚೇ ಗಮ್ಯತೇ, ಸೋ ಲ್ಯಪ್ಲೋಪೋ, ತ್ವಾಲೋಪೋ ಲ್ಯಪಲೋಪೋತ್ಯವಿಸೇಸೋ, ಪಾಸಾದ ಮಾರುಯ್ಹ ಪೇಕ್ಖತಿ ಆಸನೇ ಉಪವಿಸಿತ್ವಾ ಪೇಕ್ಖತೀತಿ ಇದಂ ವಿಸಯೋ ಪದಸ್ಸನಂ ಪುಬ್ಬಂ ಯಸ್ಸಾತಿ ಕಿರಿಯಾವಿಸೇಸನೇ ಸಮಾಸೋ, ವಕ್ಖಮಾನಸಬ್ಬದಸ್ಸನೇಸುಪಿ ಪಾಸಾದತೋ-ಪಕ್ಕಮನಲೇಸಸಬ್ಭಾವಾ ಪಾಸಾದೋ (ಯೇವಾ) ವಧಿರೂಪೇನ ವತ್ತುಮಿಟ್ಠೋತಿ ದಸ್ಸೇತುಮಾಹ-‘ತಥಾಹಿ’ಚ್ಚಾದಿ, ಅಪಕ್ಕಮತಿ ತತೋ ತಂ ದಸ್ಸನನ್ತಿ ತತೋ ಪಾಸಾದತೋ ತಸ್ಸ ದಟ್ಠುನೋ ದಸ್ಸನಂ ಚಕ್ಖುನ್ದ್ರಿಯಂ ಅಪಕ್ಕಮತ್ಯಪಯಾತೀತ್ಯತ್ಥೋ, ಅವಧಿಭಾವೋ ಪಾಸಾದಸ್ಸಾತಿ ವಿಞ್ಞಾಯತಿ, ಯೇಸನ್ತಿ ವೇಸೇಸಿಕಾನಂ, ತೇ ಹ್ಯೇವಮಾಚಿಕ್ಖನ್ತಿ ‘‘ಇನ್ದ್ರಿಯೇಸು ಚಕ್ಖುನ್ದ್ರಿಯಂ ಚಕ್ಖುಗೋಳಕತೋ-ಚ್ಚನ್ತಸುಖುಮಭಾವೇನ ನಿಕ್ಖಮ್ಮ ವಿಸಾಲೀಭವನ್ತಂ ವಿಸಯದೇಸಮುಪಗಮ್ಮ ಸಕಲಮತ್ತನಾ ದಿಟ್ಠಂ ಪಸ್ಸತಿ ರಂಸಿರೂಪೇನ, ಯಥಾ ಕಾಹಲಾ ಮೂಲೇ ಕಿಸಾ ಅಗ್ಗೇಮಹತೀ, ತಥಾ ಞಾಣಿನ್ದ್ರಿಯಾನೀ’’ತಿ, ಅಧಿಟ್ಠಾನದೇಸನ್ತಿ ಇನ್ದ್ರಿಯಾಧಿಟ್ಠಾನಭೂತಂ ಚಕ್ಖುಗೋಳಕದೇಸಂ, ವಿಸಯಪ್ಪವತ್ತೀತಿ ಗೋಚರೇ ಪವತ್ತಿ, ಸನ್ತತಿಯಾತಿ ಇನ್ದ್ರಿಯಪಬನ್ಧಸ್ಸ, ಅಧಿಟ್ಠಾನ ಮನಿನ್ದ್ರಿಯಂ ನಾಪಜ್ಜತೇತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ, ತತೋತಿ ಪಾಸಾದತೋ, ಅಪಕ್ಕನ್ತ್ಯಾತಿ ಅಪಗಮನೇನ, ಯಜ್ಜಪಿ ಚಕ್ಖುನ್ದ್ರಿಯಂ ಚಕ್ಖುಗೋಳಕತೋ ಬಹಿ ನಿಗ್ಗಚ್ಛತಿ, ತಥಾಪಿಪಾಸಾದಟ್ಠಸ್ಸಚಕ್ಖುಗೋಳಕಾ ನಿಗ್ಗಚ್ಛತೀತಿ ಪಾಸಾದಸ್ಸಾಪ್ಯವಧಿಭಾವೋ, ಯೇಸನ್ತೂತಿ ಖಣಿಕವಾದೀನನ್ತು, ಇನ್ದ್ರಿಯಾಧಿಟ್ಠಾನಮ್ಪತ್ತೇ ವಿಸಯೇ ವಿಞ್ಞಾಣಲಕ್ಖಣಂ ಕಾರಿಯಂ ಕರೋನ್ತಿ ಸೀಲೇನಾತಿ ಪತ್ತಕಾರೀನಿ, ಅನಿನ್ದ್ರಿಯಾಧಿಟ್ಠಾನದೋಸೋ ನೇತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ, ತತೋತಿ ಪಾಸಾದತೋ, ಯೇಸಮ್ಪನಾತಿ ಖಣಿಕವಾದಿನೋವ ದಸ್ಸೇತಿ, ಅತ್ರ ಹಿ ಚತ್ತಾರೋ ಪಕ್ಖಾ ಪತ್ತಕಾರೀನಿನ್ದ್ರಿಯಾನಿ, ಅಪ್ಪತ್ತಕಾರೀನಿ, ಚಕ್ಖುಸೋತಾನಿ ಅಪ್ಪತ್ತಕಾರೀನಿ ಸೇಸಾನಿ ವುತ್ತವಿಪರಿತಾನಿ, ಚಕ್ಖುಯೇವ ಪತ್ತಕಾರೀ ಸೇಸಮಞ್ಞಥೇತಿ, ಚತುಸ್ವೇವ ತೇಸು ಪಠಮಪಕ್ಖದ್ವಯಮುಪನ್ಯಸ್ಯ ಪಟಿಪಾದಿತಂ… ತಪ್ಪಟಿಪಾದನೇನೇತರೇಸಮ್ಪಿ ಪಟಿಪಾದಿತತ್ತಾ, ಸಬ್ಬಸಾಮಯಿಕಸಾಧಾರಣತ್ತಾಸದ್ದಸತ್ಥಸ್ಸಾತಿ ಇದಂ ಅಯುತ್ತಮಿವ ದಿಸ್ಸತಿ… ಸದ್ದಸತ್ಥಸ್ಸಿಮಸ್ಸ ಬುದ್ಧವಚನೋಪಯೋಗಿತ್ತೇನ ಸೋಗತಸಮಯಾನುಗುಣಪ್ಪವತ್ತಿತೋ, ಖಣಿಕವಾದಿನೋ ಪನ ನಿಸ್ಸಾಯೇದಂ ಸುನ್ದರಮೇವ, ಮನಸಿಕಾರಾದೀತಿಆದಿಸದ್ದೇನ ಚಕ್ಖುತೋ [ಚಕ್ಖುನಾ (ಪೋತ್ಥಕೇ)] ಅಭೇದೋ ರೂಪಾಪಾಥಗಮೋ ಚ ದಸ್ಸಿತೋ, ಯೋಗ್ಗದೇಸೇತಿ ದಸ್ಸನಯೋಗ್ಗೇ ಪದೇಸೇ. ‘‘ಪುಚ್ಛನಾಖ್ಯಾನೇಸು ಚ ಪಞ್ಚಮೀ ವತ್ತಬ್ಬಾ’’ತಿ (೨-೩-೨೮ವಾ) ವುತ್ತಂ, ತದಾಹ-‘ಪುಚ್ಛನಸದ್ದತೋ’ಚ್ಚಾದಿ, ಪುಚ್ಛನಾಖ್ಯಾನೇಸು ಸಾಮಞ್ಞೇನ ಪಞ್ಚಮೀವಿಧಾನೇ-ತಿಪ್ಪಸಙ್ಗಂ ದಸ್ಸೇತುಮಾಹ-‘ಅವಸ್ಸ’ಮಿಚ್ಚಾದಿ, ಕಸ್ಸಾತಿ ಪಞ್ಹೋ, ದೇವದತ್ತಸ್ಸೇತ್ಯಾಖ್ಯಾನಂ, ಕೋಸೋ ಯಞ್ಞ ದತ್ತೋತಿ ಪಞ್ಹೋ ವಿಧಿರೂಪೋವಾಯಂ, ಯೋ-ಙ್ಗದೀತ್ಯಾದ್ಯನುವಾದರೂಪಮಾಖ್ಯಾನಂ, ಅಙ್ಗದೀಕೇಯೂರೀ. ‘‘ಯತೋಚಾದ್ಧಕಾಲನಿಮ್ಮಾನಂ ತತೋ ಪಞ್ಚಮೀ ವತ್ತಬ್ಬಾ’’ತಿ (೨-೩-೨೮ವಾ) ವುತ್ತಂ, ತದಾಹ-‘ಅದ್ಧ’ಚ್ಚಾದಿ, ನಿಮೀಯತೇ ಪರಿಚ್ಛಿಜ್ಜತೇ ಯೇನ ತಂ ನಿಮಾನಂ, ತದೇವ ನಿಮ್ಮಾನಂ. ‘‘ಅದ್ಧಸ್ಸ ಪಠಮಾ ಸತ್ತಮೀ ಚ ವತ್ತಬ್ಬಾ’’ತಿ (೨-೩-೨೮) ವುತ್ತಂ, ತತ್ಥಾಯಮತ್ಥೋ ‘‘ತಂ ಯುತ್ತಾತಿ ವತ್ತತೇ, ತಂ ಯುತ್ತಾ ಪಞ್ಚಮಿಯುತ್ಥಾ ಪರಸ್ಸಾದ್ಧಸ್ಸ ಪಠಮಾ ಚ ಸತ್ತಮೀ ಚ ವತ್ತಬ್ಬಾ’’ತಿ, ಪಾಟಲಿಪುತ್ತಸ್ಮಾತಿ ಪಞ್ಚಮಿ ಯುತ್ತಂ, ಏತಾಪಿ ನ ವತ್ತಬ್ಬಾತಿ ದಸ್ಸೇತುಮಾಹ-‘ಸತ್ತಯೋಜನಾನೀ’ತಿಆದಿ, ಅತ್ರ ಹಿ ಯದಾ ರಾಜಗಹಸ್ಸ ಯೋಜನಞ್ಚಾಭೇದೋ ವತ್ತುಮಿಚ್ಛೀಯತೇ, ತದಾ ಪಾಟಲಿಪುತ್ತಸ್ಮಾ ರಾಜಗಹಂ ಸತ್ತಯೋಜನಾನೀತಿ, ಭೇದವಚನಿಚ್ಛಾಯನ್ತು ‘‘ಸಬ್ಭಾವೋ’’ತ್ಯಾದಿನಾ (೨-೩೪) ಸತ್ತಮೀ ಸಿದ್ಧಾ‘ಸತ್ತಸು ಯೋಜನೇಸು’ತಿ. ತಥಾಹಿ ಪಾಟಲಿಪುತ್ತಸ್ಮಾ ಸತ್ತಸು ಯೋಜನೇಸು ಸತಿ ರಾಜಗಹಂಭವತೀತ್ಯಯಮತ್ಥೋ ಪತೀಯತೇ, ಸತ್ತಯೋಜನಸಮ್ಬನ್ಧಿಭವನಂ ರಾಜಗಹ (ಭವನ)ಸ್ಸ ಲಕ್ಖಣಮ್ಭವತಿ. ಸಮ್ಬನ್ಧೇ ಛಟ್ಠೀತಿ ಇಮಿನಾ ‘‘ತಂ ಯುತ್ತಾ ಕಾಲೇ ಸತ್ತಮೀ ವತ್ತಬ್ಬಾ’’ತಿ (೨-೩-೨೮ವಾ) ವಚನಮ್ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ. ‘‘ಕರಣೇಚ ಥೋಕಪ್ಪಕಿಚ್ಛಕತಿಪಯಸ್ಸಾ ಸತ್ತವಚನಸ್ಸೇ’’ತಿ (೨-೩-೩೩) ಸುತ್ತಿತಂ, ತದಾಹ-‘ಯದಾ ಇಚ್ಚಾದಿ, ಕಿಚ್ಛಾದಯೋತಿಆದಿಸದ್ದೇನ ಥೋಕಅಪ್ಪಕತಿಪಯೇ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ, ಅಸತ್ತರೂಪನ್ತಿ ಅದ್ದಬ್ಬರೂಪಂ, ಗುಣೇ ಹೇತುಮ್ಹೀತಿ ಗುಣಪದತ್ಥೇ ಹೇತುಭೂತೇ ‘‘ಗುಣೇ’’ತಿ (೨-೨೧) ಪಞ್ಚಮೀತಿ ಅತ್ಥೋ, ಯಥಾವುತ್ತವಿಧಾನೇನೇತಿ ‘‘ಗುಣೇ’’ತಿ ಸುತ್ತೇ ವುತ್ತವಿಧಾನೇನ, ‘‘ಗುಣೇ’’ತಿ ಸುತ್ತೇ ವುತ್ತವಿಧಾನೇನ, ಯದಾತ್ವಿಚ್ಚಾದಿನಾ ಪರೇಸಂ ವಿಯ ಕರಣೇ ವಿಸುಂ ವಿಧಾನೇ ಪಯೋಜನಂ ನತ್ಥೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಕತ್ತಬ್ಬರೂಪಸ್ಸ ಚಲನಸ್ಸಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ, ಸಮಾನಾಧಿಕರಣತ್ತೇನ ವಿಸೇಸನನ್ತಿ ಯೋಜನಾ, ಸಮಾನಾಧಿಕರಣತ್ತೇನಾತಿ ಚ ‘ರಞ್ಞೋ ಪುರಿಸೋ’ತ್ಯಾದೋ ಅಸಮಾನಾಧಿಕರಣಸ್ಸಾಪಿ ವಿಸೇಸನತ್ತದಸ್ಸನತೋ ವುತ್ತಂ, ಸಮಾನಾಧಿಕರಣತ್ತೇನ ವಿಸೇಸನಭಾವೋ ಚಾಸ್ಸ ಥೋಕಗುಣಾನ್ವಿತೇ ಚಲನೇ ವತ್ತಮಾನೋ ಥೋಕಸದ್ದೋ ಅಸತ್ತವಚನೋವ ವಿಸೇಸನನ್ತಿ, ತೇನೇವಾಖ್ಯಾಯತೇ ‘ಥೋಕಸ್ಸ ಕಮ್ಮತ್ತಾ ಕಮ್ಮೇ ದುತಿಯಾ’ತಿ. ಪಞ್ಚಮೀತ್ಯನುವತ್ತಮಾನೇ ‘‘ದೂರನ್ತಿಕತ್ಥೇಹಿ ಛಟ್ಠೀ ವಾ’’ತಿ (೨-೩-೩೪) ವುತ್ತಂ, ತದಾಹ‘ದೂರನ್ತಿ ಕತ್ಥೇಹಿ’ಚ್ಚಾದಿ, ಅವಧಿಸಮ್ಬನ್ಧಲಕ್ಖಣಾತಿ ಅವಧಿಸಮ್ಬನ್ಧಾವ ಲಕ್ಖಣಂ ನಿಮಿತ್ತಮಾಸಂ ಪಞ್ಚಮೀಛಟ್ಠೀನಂ ತಾ ತಥಾ ವುತ್ತಾ, ವತ್ತುಮಿಟ್ಠೋತಿ ಇಮಿನಾ ವಚನಿಚ್ಛಾಯೇವ ಪಧಾನತ್ತಮಾಹ, ಏವಂ ಚರಹಿ ತಂತಂ ಕಾರಕವಚನಿಚ್ಛಾಯಮಞ್ಞಾಪಿ ವಿಭತ್ತಿಯೋ ಕಸ್ಮಾ ನಪ್ಪಯುಜ್ಜೇಯ್ಯುನ್ತಿ ಆಹ-‘ಲೋಕಿಯಾ ಚೇತ್ಥಾ’ತಿಆದಿ, ಏತ್ಥ ವಿಭತ್ತೀನಂ ನಿಯಮೇ ಲೋಕಿಯಾ ಏವ ವಚನಿಚ್ಛಾ ನಿಬನ್ಧನಂ ಕಾರಣನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ, ಪಞ್ಚಮೀಚಾತ್ಯನುವತ್ತಮಾನೇ ‘‘ದೂರನ್ತಿ ಕತ್ಥೇಹಿ ದುತಿಯಾ ಚೇ’’ತಿ (೨-೩-೩೫) ವುತ್ತಂ, ‘‘ಪಞ್ಚಮ್ಯಧಿಕರಣೇಚ’’ (೨-೩-೩೬) ಇಚ್ಚತ್ರ ಚ ಕಾರೇನ ದೂರನ್ತಿ ಕತ್ಥೇಹಿ ಸತ್ತಮೀ ಚ ವುತ್ತಾ ಪಾಟಿ ಪದಿಕತ್ಥೇ ಸಾರಸಙ್ಗಹಕಾರಾದೀಹಿ, ತದಕ್ಖಿಪ್ಪ ಅಞ್ಞಾಪದೇಸೇನ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿತುಂ ಕೇಚಿತ್ಯಾದಿ ಯಂ ವುತ್ತಂ ವುತ್ತಿಯಂ, ತಂ ದಸ್ಸೇತುಮಾಹ’ಕೇಚೀತಿ ಸಾರಸಙ್ಗಹಾದಯೋ’ತಿಆದಿ. ದೂರಾಪಾದಾವಸೇಚನನ್ತಿ ಅಯಂ ತೇಸಮ್ಪಟಿಕ್ಖೇಪನ ಯೋತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ, ಇತಿಸದ್ದೋ ಪನೇತ್ಥ ಪರಿಹೀನೋ, ನಹಿತನ್ತಿಆದೀಸು ತಸದ್ದೇನಾಸತ್ತರೂಪಂ ದೂರಾದಿ ವತ್ತುಮಿಚ್ಛಿತನ್ತ್ಯವಸೇಯಂ, ನ ಹಿ ತಂ ಗಮ್ಯತೇ, ನ ಹಿ ತತೋ ಗಮ್ಯತೇ, ನ ಹಿ ತೇನ ಗಮ್ಯತೇ, ನ ಹಿ ತಸ್ಮಿಂ ಠೀಯತೇ’ತಿ ವಿಸುಂ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ ವಸೇಯೋ. ಪತೀಯನ್ತೇಚಾತಿ ಚೋ ವತ್ತಬ್ಬನ್ತರಸಮುಚ್ಚಯೇ, ಅತೋಚೇತಿ ವಕ್ಖಮಾನಹೇತುಪರಾಮಾಸೋ, ಯನ್ತಿ ಯಸ್ಮಾ ಅತ್ಥೇ ನಿಪಾತೋ, ವಾಕ್ಯಕಾರೋ ವರರುಚಿ, ತಂಸಾಮಾನಾಧಿಕರಣ್ಯತೋತಿ ದೂರಾದಿಸಾ ಮಾನಾಧಿಕರಣ್ಯತೋ, ತಂಯುತ್ತತೋಪೀತಿ ದೂರಾದಿಯುತ್ತಾ ಗಾಮಾದಿಸದ್ದತೋಪಿ, ಪಚ್ಚಕ್ಖನ್ತೋತಿ ವಾಕ್ಯಕಾರವಚನಂ ಪಚ್ಚಾಚಿಕ್ಖನ್ತೋ, ತಥಾಹ್ಯತ್ರಾಯಂ ಮಹಾಭಾಸ್ಸ ಪಾಠೋ ‘‘ದೂರನ್ತಿಕತ್ಥೇಹಿ ಪಞ್ಚಮೀವಿಧಾನೇ ತಂಯುತ್ತಾ ಪಞ್ಚಮೀಪಟಿಸೇಧೋ ವತ್ತಬ್ಬೋ ದೂರಾ ಗಾಮಸ್ಸ, ತತ್ರಾಪಿ ದಸ್ಸನಾ ಅನತ್ಥಕೋ-ಯಮ್ಪಟಿಸೇಧೋ, ತತ್ರಾಪಿ ಹಿ ಪಞ್ಚಮೀ ದಿಸ್ಸತಿ–

ದೂರಸ್ಮಾವಸಥಾ ಮುತ್ತಂ, ದೂರಾಪಾದಾವಸೇಚನಂ;

ಗುರುತೋ ಕುಪಿತಾ ದೂರಾ,ಭಾಬ್ಯಂ ದೂರಾ ಚ ದಸ್ಸುಹಿತಿ.

ಅತ್ರ ದೂರನ್ತಿಕೇತ್ಯಾದಿ ವತ್ತಬ್ಬಂ ವಾಕ್ಯಕಾರವಚನಂ, ದೂರಾ ಗಾಮಸ್ಸಾತಿ ತಸ್ಸೋದಾಹರಣಂ, ತತ್ರಾಪಿಚ್ಚಾದಿ ಪಚ್ಚಕ್ಖಾನಭಾಸ್ಸಂ, ದೂರಸ್ಮಾವಸಥಾತಿ ಆವಸಥಸ್ಸ ದೂರೇತಿ ಅತ್ಥೋಹಿ ಭಾಸ್ಸಪದೀಪೇ ಕೇಯ್ಯಟೋ, ಪಠಮೋ ಪುರಿಸೋ ಯಸ್ಸ ಸೋ ಪಠಮಪುರಿಸೋ ಭವತಿ ‘‘ದೂರನ್ತಿಕಾ’’ದಿ (೨-೬-೫) ಕಚ್ಚಾಯನಸುತ್ತೇ ಸುದ್ಧಾದಿಯೋಗೋಪಿ ಸಙ್ಗಹಿತೋ, ತೇನಾಹ–‘ಸುದ್ಧಪ್ಪ ಮೋಚನವಿವಿತ್ತಪ್ಪಮಾಣಯೋಗೇ’ತಿ, ‘‘ಧಾತುನಾಮಾನಮುಪಸಗ್ಗಯೋಗಾದೀಸ್ವಪಿಚ’’ ಇತಿ (೨-೬-೨) ಸುತ್ತೇ ಚಗ್ಗಹಣತೋ ಪಭುತಿಯೋಗೋ ಚ ಗಹಿತೋ, ತೇನಾಹ–‘ಪಭುತಿ ಯೋಗೇಚಾ’ತಿ, ಪಭುತಿಯೋಗೇಚಾತಿ ಇಮಿನಾ ಪಭುತ್ಯತ್ಥಯೋಗೋಪಿ ಸಙ್ಗಹಿತೋ, ತೇನೇವ ‘ಯತೋಸರಾಮಿ ಅತ್ತಾನ’ನ್ತಿ ಉದಾಹಟಂ.