೧೧೪. ಲೋಪೋ

ಅಕಾರಸ್ಸನ್ತರಙ್ಗತ್ತೇ ಕಾರಣಮಾಹ-‘ಪಕತಿನಿಸ್ಸಿತತ್ತಾ’ತಿ, ಪಕತಿಯಾ ಇದಂ ಪಾಕತಂ ‘‘ಣೋ’’ತಿ (೪-೩೪) ಣೋ, ಲೋಪಸ್ಸ ಬಹಿರಙ್ಗತ್ತೇ ಕಾರಣಮಾಹ-‘ಪಚ್ಚಯನಿಸ್ಸಿತತ್ತಾ’ತಿ, ಅನ್ತರಙ್ಗೇಚ್ಚಾದಿನಾ ‘‘ಅನ್ತರಙ್ಗಬಹಿರಙ್ಗೇಸ್ವನ್ತರಙ್ಗವಿಧಿ ಬಲವಾ’’ತಿ ಪರಿಭಾಸಮುಪಲಕ್ಖೇತಿ, ಅಙ್ಗಸದ್ದೋ-ವಯವವಾಚೀ, ಅನ್ತೇ ಸದ್ದೋ ಸತ್ತಮ್ಯತ್ಥೇ, ಅಙ್ಗೇ ಭವಮನ್ತರಙ್ಗಂ ವಿಭತ್ಥ್ಯತ್ಥೇ-ಸಙ್ಖ್ಯಸಮಾಸೋ ‘‘ಏಓನಮ ವಣ್ಣೇ’’ತಿ (೧-೩೭) ಅತ್ತಂ ರಾಗಮೋ, ಅಙ್ಗತೋ ಬಹಿ ಬಹಿರಙ್ಗಂ ‘‘ಪಯ್ಯಪಾಬಹಿತಿರೋ ಪುರೇಪಚ್ಛಾ ವಾ ಪಞ್ಚಮ್ಯಾ’’ತಿ (೩-೫) ಅಸಙ್ಖ್ಯಸಮಾಸೋ, ಅತ್ರ ಚಾನ್ತರಙ್ಗಂ ಬಹಿರಙ್ಗನ್ತಿ ನಾಙ್ಗೇಭವಮನ್ತರಙ್ಗಂ, ಅಪಿತ್ವನ್ತರಙ್ಗನಿಸ್ಸಿತಂ ಕಾರಿಯಮನ್ತರಙ್ಗಂ, ನಾಪ್ಯಙ್ಗತೋ ಬಹಿಭೂತೋ ಸಮುದಾಯೋ ಬಹಿರಙ್ಗಂ, ಕಿನ್ತು ಬಹಿರಙ್ಗನಿಸ್ಸಿತಂ ಕಾರಿಯಮ್ಬಹಿರಙ್ಗಂ ಯಥಾ ಮಞ್ಚನಿಸ್ಸಿತೇಸು ಸದ್ದಾಯನ್ತೇಸು ‘ಮಞ್ಚಾ ಸದ್ದಾಯನ್ತೀ’ತ್ಯುಚ್ಚತೇ ತಂ ವಿಯೇತಿ ಅತೋಯೇವಾ ಸಙ್ಖ್ಯಸಮಾಸೇಪಿ ಲಿಙ್ಗವಿಭತ್ತಿವಚನನ್ತರಯೋಗೋ ‘ಅನ್ತರಙ್ಗೋ ಅನ್ತರಙ್ಗಾ’ತಿ, ಸಙ್ಕೇತಿಕೋ ಹ್ಯಯಮಸಙ್ಖ್ಯಸಮಾಸೋ, ನ ಪುಬ್ಬಪದತ್ಥಪ್ಪಧಾನೋ, ಯಥಾ-ಪಚ್ಚಕ್ಖಸ್ಸಾಕ್ಖನಿಸ್ಸಿತತ್ತಾವಬೋಧತ್ಥಂ ‘ಅಕ್ಖಮಕ್ಖಮ್ಪತಿ ವತ್ತತೇ’ತಿ ವಿಚ್ಛಾಯ-ಮಸಙ್ಖ್ಯಸಮಾಸೇಪಿ ಕತೇ ಪಚ್ಚಕ್ಖ ಞಾಣಸ್ಸಾಕ್ಖನಿಸ್ಸಿತತ್ತಞಾಪನತ್ಥಂ ಸಙ್ಕೇತವಸೇನ ಕತೋ-ಯಮಸಙ್ಖ್ಯ ಸಮಾಸೋ, ನ ಪುಬ್ಬಪದತ್ಥಪ್ಪಧಾನೋತಿ‘ಪಚ್ಚಕ್ಖೋ ಪಚ್ಚಕ್ಖಾ’ತಿ ಲಿಙ್ಗವಿಭತ್ತಿ ವಚನನ್ತರಯೋಗೋ, ತಥೇವಾಯ-ಮನ್ತರಙ್ಗನಿಸ್ಸಿತೋ-ಯಂ ಸಮುದಾಯನಿಸ್ಸಿತೋತಿ ಞಾಪನತ್ಥಂ ಸಙ್ಕೇತವಸೇನ ಕತೋ-ಯಮಸಙ್ಖ್ಯಸಮಾಸೋತಿ ಲಿಙ್ಗವಿಭತ್ತಿವಚನನ್ತರಯೋಗೋ ನ ವಿರುಜ್ಝತೇ, ಅಥವಾ ಅನ್ತರಮಙ್ಗಮಸ್ಸ ಕಾರಿಯಸ್ಸಾತ್ಥೀತಿ ‘‘ಸದ್ಧಾದಿತ್ವ’’ (೪-೮೪) ತಥಾ ಬಹಿರಙ್ಗನ್ತಿ, ಅನ್ತರಙ್ಗಞ್ಚ ಬಹಿರಙ್ಗಞ್ಚ ಅನ್ತರಙ್ಗಬಹಿರಙ್ಗಾನಿ, ತೇಸ್ವನ್ತರಙ್ಗೋ ಬಲವಾತಿ. ಅನ್ತರಙ್ಗ ಕಾರಿಯಸ್ಸ ಬಲವತ್ತಂ ಸಾಧೇತುಂ ‘ಸಬ್ಬಪಠಮಂ ವಿಧೇಯ್ಯತ್ತಾ’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ, ಇದಮ್ಪನ ಅನ್ತರಙ್ಗಕಾರಿಯಸ್ಸ ಬಲವಭಾವಸಾಧನೇ ಕಾರಣಂ ನ ಹೋತಿ, ಅನ್ತರಙ್ಗತ್ತಾ ಬಲವಭಾವೋಯೇವ ಹಿ ಸಬ್ಬಪಠಮಂ ವಿಧೇಯ್ಯತ್ತ ಕಾರಣಂ, ತಥಾ ಚಾಹ-‘ಯೋ ಲೋಪತೋ ಅಕಾರಸ್ಸ ಪಠಮಮೇವ ಭವನೇ ಕಾರಣಮಾಹ ಅನ್ತರಙ್ಗತ್ತಾ ಅಕಾರಸ್ಸಾ’ತಿ, ತಸ್ಮಾ ನಾಯಂ ಪಾಠೋ ಘಟತೇ, ಅನ್ತರಙ್ಗಬಲವಭಾವಸಾಧನಸ್ಸ ಪನ ಲೋಕತೋ ಇಚ್ಛಿತತ್ತಾ ಅಯಮೇವತ್ಥೇ ಪಾಠೋ ಘಟತೇ’’ಅನ್ತರಙ್ಗಮೇವ ಕಾರಿಯಮ್ಬಲವಂ ಲೋಕೇ ತಥಾದಿಟ್ಠತ್ತಾ, ತಥಾ ಹಿ ಲೋಕೋ ಪಾತೋವಾ’’ತ್ಯಾದಿ, ಲೋಕೇ ತಥಾದಿಟ್ಠತ್ತಾತಿ ಅನ್ತರಙ್ಗಬಲವಭಾವಸ್ಸ ಲೋಕೇ ಏವಂ ವಕ್ಖಮಾನನಯೇನ ದಿಟ್ಠತ್ತಾ, ಅಥವಾ ಕೇನಚಿ ವಿಧುರಪ್ಪಚ್ಚಯೋಪನಿಪಾತೇನ ಕಾರಣವೇ ಕಲ್ಲೇನ ವಾ ಕದಾಚಿ ಕತ್ತುಮಸಕ್ಕುಣೇಯ್ಯತ್ತೇಪಿ ಅನ್ತರಙ್ಗಸ್ಸ ಅವಸ್ಸಂ ವಿಧೇಯ್ಯತ್ತಂ ದಸ್ಸೇತುಮಾಹ ಸಬ್ಬಪಠಮಂ ವಿಧೇಯ್ಯತ್ತಾ’ತಿ, ಸತಿಸಮ್ಭವೇತಿ ನಿಮಿತ್ತಸ್ಸಾನುಪಹತತ್ತಾ ಕಾರಿಯಸ್ಸ ಸಮ್ಭವೇ ಸತಿ.