೭. ಲೋಕಾಯತಿಕಸುತ್ತಂ

೩೮. ಅಥ ಖೋ ದ್ವೇ ಲೋಕಾಯತಿಕಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿಂಸು; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಭಗವತಾ ಸದ್ಧಿಂ ಸಮ್ಮೋದಿಂಸು. ಸಮ್ಮೋದನೀಯಂ ಕಥಂ ಸಾರಣೀಯಂ ವೀತಿಸಾರೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿಂಸು. ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನಾ ಖೋ ತೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಭಗವನ್ತಂ ಏತದವೋಚುಂ –

‘‘ಪೂರಣೋ, ಭೋ ಗೋತಮ, ಕಸ್ಸಪೋ ಸಬ್ಬಞ್ಞೂ ಸಬ್ಬದಸ್ಸಾವೀ ಅಪರಿಸೇಸಂ ಞಾಣದಸ್ಸನಂ ಪಟಿಜಾನಾತಿ – ‘ಚರತೋ ಚ ಮೇ ತಿಟ್ಠತೋ ಚ ಸುತ್ತಸ್ಸ ಚ ಜಾಗರಸ್ಸ ಚ ಸತತಂ ಸಮಿತಂ ಞಾಣದಸ್ಸನಂ ಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಿತ’ನ್ತಿ. ಸೋ ಏವಮಾಹ – ‘ಅಹಂ ಅನನ್ತೇನ ಞಾಣೇನ ಅನನ್ತಂ ಲೋಕಂ ಜಾನಂ ಪಸ್ಸಂ ವಿಹರಾಮೀ’ತಿ. ಅಯಮ್ಪಿ [ಅಯಮ್ಪಿ ಹಿ (ಸ್ಯಾ. ಕ.)], ಭೋ ಗೋತಮ, ನಿಗಣ್ಠೋ ನಾಟಪುತ್ತೋ ಸಬ್ಬಞ್ಞೂ ಸಬ್ಬದಸ್ಸಾವೀ ಅಪರಿಸೇಸಂ ಞಾಣದಸ್ಸನಂ ಪಟಿಜಾನಾತಿ – ‘ಚರತೋ ಚ ಮೇ ತಿಟ್ಠತೋ ಚ ಸುತ್ತಸ್ಸ ಚ ಜಾಗರಸ್ಸ ಚ ಸತತಂ ಸಮಿತಂ ಞಾಣದಸ್ಸನಂ ಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಿತ’ನ್ತಿ. ಸೋ [ಸೋಪಿ (?)] ಏವಮಾಹ – ‘ಅಹಂ ಅನನ್ತೇನ ಞಾಣೇನ ಅನನ್ತಂ ಲೋಕಂ ಜಾನಂ ಪಸ್ಸಂ ವಿಹರಾಮೀ’ತಿ. ಇಮೇಸಂ, ಭೋ ಗೋತಮ, ಉಭಿನ್ನಂ ಞಾಣವಾದಾನಂ ಉಭಿನ್ನಂ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ವಿಪಚ್ಚನೀಕವಾದಾನಂ ಕೋ ಸಚ್ಚಂ ಆಹ ಕೋ ಮುಸಾ’’ತಿ?

‘‘ಅಲಂ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ! ತಿಟ್ಠತೇತಂ – ‘ಇಮೇಸಂ ಉಭಿನ್ನಂ ಞಾಣವಾದಾನಂ ಉಭಿನ್ನಂ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ವಿಪಚ್ಚನೀಕವಾದಾನಂ ಕೋ ಸಚ್ಚಂ ಆಹ ಕೋ ಮುಸಾ’ತಿ. ಧಮ್ಮಂ ವೋ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ, ದೇಸೇಸ್ಸಾಮಿ, ತಂ ಸುಣಾಥ, ಸಾಧುಕಂ ಮನಸಿ ಕರೋಥ; ಭಾಸಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ‘‘ಏವಂ, ಭೋ’’ತಿ ಖೋ ತೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಭಗವತೋ ಪಚ್ಚಸ್ಸೋಸುಂ. ಭಗವಾ ಏತದವೋಚ –

‘‘ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ, ಚತ್ತಾರೋ ಪುರಿಸಾ ಚತುದ್ದಿಸಾ ಠಿತಾ ಪರಮೇನ ಜವೇನ ಚ ಸಮನ್ನಾಗತಾ ಪರಮೇನ ಚ ಪದವೀತಿಹಾರೇನ. ತೇ ಏವರೂಪೇನ ಜವೇನ ಸಮನ್ನಾಗತಾ ಅಸ್ಸು, ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ನಾಮ ದಳ್ಹಧಮ್ಮಾ [ದಳ್ಹಧಮ್ಮೋ (ಸಬ್ಬತ್ಥ) ಅ. ನಿ. ೪.೪೫; ಮ. ನಿ. ೧.೧೧೬ ಚ, ತಂಸಂವಣ್ಣನಾಟೀಕಾಯೋ ಚ ಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನಬ್ಯಾಕರಣಞ್ಚ ಓಲೋಕೇತಬ್ಬಾ] ಧನುಗ್ಗಹೋ ಸಿಕ್ಖಿತೋ ಕತಹತ್ಥೋ ಕತೂಪಾಸನೋ ಲಹುಕೇನ ಅಸನೇನ ಅಪ್ಪಕಸಿರೇನ ತಿರಿಯಂ ತಾಲಚ್ಛಾಯಂ [ತಾಲಚ್ಛಾತಿಂ (ಸೀ. ಸ್ಯಾ. ಪೀ.), ತಾಲಚ್ಛಾದಿಂ (ಕ.) ಅ. ನಿ. ೪.೪೫; ಮ. ನಿ. ೧.೧೬೧ ಪಸ್ಸಿತಬ್ಬಂ] ಅತಿಪಾತೇಯ್ಯ; ಏವರೂಪೇನ ಚ ಪದವೀತಿಹಾರೇನ, ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ನಾಮ ಪುರತ್ಥಿಮಾ ಸಮುದ್ದಾ ಪಚ್ಛಿಮೋ ಸಮುದ್ದೋ ಅಥ ಪುರತ್ಥಿಮಾಯ ದಿಸಾಯ ಠಿತೋ ಪುರಿಸೋ ಏವಂ ವದೇಯ್ಯ – ‘ಅಹಂ ಗಮನೇನ ಲೋಕಸ್ಸ ಅನ್ತಂ ಪಾಪುಣಿಸ್ಸಾಮೀ’ತಿ. ಸೋ ಅಞ್ಞತ್ರೇವ ಅಸಿತಪೀತಖಾಯಿತಸಾಯಿತಾ ಅಞ್ಞತ್ರ ಉಚ್ಚಾರಪಸ್ಸಾವಕಮ್ಮಾ ಅಞ್ಞತ್ರ ನಿದ್ದಾಕಿಲಮಥಪಟಿವಿನೋದನಾ ವಸ್ಸಸತಾಯುಕೋ ವಸ್ಸಸತಜೀವೀ ವಸ್ಸಸತಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಅಪ್ಪತ್ವಾವ ಲೋಕಸ್ಸ ಅನ್ತಂ ಅನ್ತರಾ ಕಾಲಂ ಕರೇಯ್ಯ. ಅಥ ಪಚ್ಛಿಮಾಯ ದಿಸಾಯ…ಪೇ… ಅಥ ಉತ್ತರಾಯ ದಿಸಾಯ… ಅಥ ದಕ್ಖಿಣಾಯ ದಿಸಾಯ ಠಿತೋ ಪುರಿಸೋ ಏವಂ ವದೇಯ್ಯ – ‘ಅಹಂ ಗಮನೇನ ಲೋಕಸ್ಸ ಅನ್ತಂ ಪಾಪುಣಿಸ್ಸಾಮೀ’ತಿ. ಸೋ ಅಞ್ಞತ್ರೇವ ಅಸಿತಪೀತಖಾಯಿತಸಾಯಿತಾ ಅಞ್ಞತ್ರ ಉಚ್ಚಾರಪಸ್ಸಾವಕಮ್ಮಾ ಅಞ್ಞತ್ರ ನಿದ್ದಾಕಿಲಮಥಪಟಿವಿನೋದನಾ ವಸ್ಸಸತಾಯುಕೋ ವಸ್ಸಸತಜೀವೀ ವಸ್ಸಸತಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಅಪ್ಪತ್ವಾವ ಲೋಕಸ್ಸ ಅನ್ತಂ ಅನ್ತರಾ ಕಾಲಂ ಕರೇಯ್ಯ. ತಂ ಕಿಸ್ಸ ಹೇತು? ನಾಹಂ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ, ಏವರೂಪಾಯ ಸನ್ಧಾವನಿಕಾಯ ಲೋಕಸ್ಸ ಅನ್ತಂ ಞಾತೇಯ್ಯಂ ದಟ್ಠೇಯ್ಯಂ ಪತ್ತೇಯ್ಯನ್ತಿ ವದಾಮಿ. ನ ಚಾಹಂ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ, ಅಪ್ಪತ್ವಾವ ಲೋಕಸ್ಸ ಅನ್ತಂ ದುಕ್ಖಸ್ಸ ಅನ್ತಕಿರಿಯಂ ವದಾಮಿ.

‘‘ಪಞ್ಚಿಮೇ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ, ಕಾಮಗುಣಾ ಅರಿಯಸ್ಸ ವಿನಯೇ ಲೋಕೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಕತಮೇ ಪಞ್ಚ? ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಾ ರೂಪಾ ಇಟ್ಠಾ ಕನ್ತಾ ಮನಾಪಾ ಪಿಯರೂಪಾ ಕಾಮೂಪಸಂಹಿತಾ ರಜನೀಯಾ; ಸೋತವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಾ ಸದ್ದಾ…ಪೇ… ಘಾನವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಾ ಗನ್ಧಾ… ಜಿವ್ಹಾವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಾ ರಸಾ… ಕಾಯವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಾ ಫೋಟ್ಠಬ್ಬಾ ಇಟ್ಠಾ ಕನ್ತಾ ಮನಾಪಾ ಪಿಯರೂಪಾ ಕಾಮೂಪಸಂಹಿತಾ ರಜನೀಯಾ; ಇಮೇ ಖೋ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ, ಪಞ್ಚ ಕಾಮಗುಣಾ ಅರಿಯಸ್ಸ ವಿನಯೇ ಲೋಕೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ.

‘‘ಇಧ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ, ಭಿಕ್ಖು ವಿವಿಚ್ಚೇವ ಕಾಮೇಹಿ ವಿವಿಚ್ಚ ಅಕುಸಲೇಹಿ ಧಮ್ಮೇಹಿ ಸವಿತಕ್ಕಂ ಸವಿಚಾರಂ ವಿವೇಕಜಂ ಪೀತಿಸುಖಂ ಪಠಮಂ ಝಾನಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರತಿ. ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ, ‘ಭಿಕ್ಖು ಲೋಕಸ್ಸ ಅನ್ತಮಾಗಮ್ಮ, ಲೋಕಸ್ಸ ಅನ್ತೇ ವಿಹರತಿ’. ತಮಞ್ಞೇ ಏವಮಾಹಂಸು – ‘ಅಯಮ್ಪಿ ಲೋಕಪರಿಯಾಪನ್ನೋ, ಅಯಮ್ಪಿ ಅನಿಸ್ಸಟೋ ಲೋಕಮ್ಹಾ’ತಿ. ಅಹಮ್ಪಿ ಹಿ [ಅಹಮ್ಪಿ (ಸೀ. ಪೀ.)], ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ, ಏವಂ ವದಾಮಿ – ‘ಅಯಮ್ಪಿ ಲೋಕಪರಿಯಾಪನ್ನೋ, ಅಯಮ್ಪಿ ಅನಿಸ್ಸಟೋ ಲೋಕಮ್ಹಾ’’’ತಿ.

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ, ಭಿಕ್ಖು ವಿತಕ್ಕವಿಚಾರಾನಂ ವೂಪಸಮಾ…ಪೇ… ದುತಿಯಂ ಝಾನಂ… ತತಿಯಂ ಝಾನಂ… ಚತುತ್ಥಂ ಝಾನಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರತಿ. ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ, ‘ಭಿಕ್ಖು ಲೋಕಸ್ಸ ಅನ್ತಮಾಗಮ್ಮ ಲೋಕಸ್ಸ ಅನ್ತೇ ವಿಹರತಿ’. ತಮಞ್ಞೇ ಏವಮಾಹಂಸು – ‘ಅಯಮ್ಪಿ ಲೋಕಪರಿಯಾಪನ್ನೋ, ಅಯಮ್ಪಿ ಅನಿಸ್ಸಟೋ ಲೋಕಮ್ಹಾ’ತಿ. ಅಹಮ್ಪಿ ಹಿ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ, ಏವಂ ವದಾಮಿ – ‘ಅಯಮ್ಪಿ ಲೋಕಪರಿಯಾಪನ್ನೋ, ಅಯಮ್ಪಿ ಅನಿಸ್ಸಟೋ ಲೋಕಮ್ಹಾ’’’ತಿ.

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ, ಭಿಕ್ಖು ಸಬ್ಬಸೋ ರೂಪಸಞ್ಞಾನಂ ಸಮತಿಕ್ಕಮಾ ಪಟಿಘಸಞ್ಞಾನಂ ಅತ್ಥಙ್ಗಮಾ ನಾನತ್ತಸಞ್ಞಾನಂ ಅಮನಸಿಕಾರಾ ‘ಅನನ್ತೋ ಆಕಾಸೋ’ತಿ ಆಕಾಸಾನಞ್ಚಾಯತನಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರತಿ. ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ, ‘ಭಿಕ್ಖು ಲೋಕಸ್ಸ ಅನ್ತಮಾಗಮ್ಮ ಲೋಕಸ್ಸ ಅನ್ತೇ ವಿಹರತಿ’. ತಮಞ್ಞೇ ಏವಮಾಹಂಸು – ‘ಅಯಮ್ಪಿ ಲೋಕಪರಿಯಾಪನ್ನೋ, ಅಯಮ್ಪಿ ಅನಿಸ್ಸಟೋ ಲೋಕಮ್ಹಾ’ತಿ. ಅಹಮ್ಪಿ ಹಿ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ, ಏವಂ ವದಾಮಿ – ‘ಅಯಮ್ಪಿ ಲೋಕಪರಿಯಾಪನ್ನೋ, ಅಯಮ್ಪಿ ಅನಿಸ್ಸಟೋ ಲೋಕಮ್ಹಾ’’’ತಿ.

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ, ಭಿಕ್ಖು ಸಬ್ಬಸೋ ಆಕಾಸಾನಞ್ಚಾಯತನಂ ಸಮತಿಕ್ಕಮ್ಮ ‘ಅನನ್ತಂ ವಿಞ್ಞಾಣ’ನ್ತಿ ವಿಞ್ಞಾಣಞ್ಚಾಯತನಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರತಿ…ಪೇ… ಸಬ್ಬಸೋ ವಿಞ್ಞಾಣಞ್ಚಾಯತನಂ ಸಮತಿಕ್ಕಮ್ಮ ‘ನತ್ಥಿ ಕಿಞ್ಚೀ’ತಿ ಆಕಿಞ್ಚಞ್ಞಾಯತನಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರತಿ…ಪೇ… ಸಬ್ಬಸೋ ಆಕಿಞ್ಚಞ್ಞಾಯತನಂ ಸಮತಿಕ್ಕಮ್ಮ ನೇವಸಞ್ಞಾನಾಸಞ್ಞಾಯತನಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರತಿ. ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ, ‘ಭಿಕ್ಖು ಲೋಕಸ್ಸ ಅನ್ತಮಾಗಮ್ಮ ಲೋಕಸ್ಸ ಅನ್ತೇ ವಿಹರತಿ’. ತಮಞ್ಞೇ ಏವಮಾಹಂಸು – ‘ಅಯಮ್ಪಿ ಲೋಕಪರಿಯಾಪನ್ನೋ, ಅಯಮ್ಪಿ ಅನಿಸ್ಸಟೋ ಲೋಕಮ್ಹಾ’ತಿ. ಅಹಮ್ಪಿ ಹಿ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ, ಏವಂ ವದಾಮಿ – ‘ಅಯಮ್ಪಿ ಲೋಕಪರಿಯಾಪನ್ನೋ, ಅಯಮ್ಪಿ ಅನಿಸ್ಸಟೋ ಲೋಕಮ್ಹಾ’’’ತಿ.

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ, ಭಿಕ್ಖು ಸಬ್ಬಸೋ ನೇವಸಞ್ಞಾನಾಸಞ್ಞಾಯತನಂ ಸಮತಿಕ್ಕಮ್ಮ ಸಞ್ಞಾವೇದಯಿತನಿರೋಧಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರತಿ, ಪಞ್ಞಾಯ ಚಸ್ಸ ದಿಸ್ವಾ ಆಸವಾ ಪರಿಕ್ಖೀಣಾ ಹೋನ್ತಿ. ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ, ‘ಭಿಕ್ಖು ಲೋಕಸ್ಸ ಅನ್ತಮಾಗಮ್ಮ ಲೋಕಸ್ಸ ಅನ್ತೇ ವಿಹರತಿ ತಿಣ್ಣೋ ಲೋಕೇ ವಿಸತ್ತಿಕ’’’ನ್ತಿ. ಸತ್ತಮಂ.