೪. ಮಹಾವಗ್ಗೋ

೧. ಅನುಪುಬ್ಬವಿಹಾರಸುತ್ತಂ

೩೨. [ದೀ. ನಿ. ೩.೩೪೪, ೩೫೯] ‘‘ನವಯಿಮೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅನುಪುಬ್ಬವಿಹಾರಾ. ಕತಮೇ ನವ? [ಏತ್ಥ ಸೀ. ಪೀ. ಪೋತ್ಥಕೇಸು ‘‘ಇಧ ಭಿಕ್ಖವೇ ಭಿಕ್ಖು ವಿವಿಚ್ಚೇವ ಕಾಮೇಹೀ’’ ತಿಆದಿನಾ ವಿತ್ಥರೇನ ಪಾಠೋ ದಿಸ್ಸತಿ] ಪಠಮಂ ಝಾನಂ, ದುತಿಯಂ ಝಾನಂ, ತತಿಯಂ ಝಾನಂ, ಚತುತ್ಥಂ ಝಾನಂ, ಆಕಾಸಾನಞ್ಚಾಯತನಂ, ವಿಞ್ಞಾಣಞ್ಚಾಯತನಂ, ಆಕಿಞ್ಚಞ್ಞಾಯತನಂ, ನೇವಸಞ್ಞಾನಾಸಞ್ಞಾಯತನಂ, ಸಞ್ಞಾವೇದಯಿತನಿರೋಧೋ – ಇಮೇ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ನವ ಅನುಪುಬ್ಬವಿಹಾರಾ’’ತಿ. ಪಠಮಂ.

೨. ಅನುಪುಬ್ಬವಿಹಾರಸಮಾಪತ್ತಿಸುತ್ತಂ

೩೩. ‘‘ನವಯಿಮಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ [ನವ ಭಿಕ್ಖವೇ (?)], ಅನುಪುಬ್ಬವಿಹಾರಸಮಾಪತ್ತಿಯೋ ದೇಸೇಸ್ಸಾಮಿ, ತಂ ಸುಣಾಥ…ಪೇ… ಕತಮಾ ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ನವ ಅನುಪುಬ್ಬವಿಹಾರಸಮಾಪತ್ತಿಯೋ? ಯತ್ಥ ಕಾಮಾ ನಿರುಜ್ಝನ್ತಿ, ಯೇ ಚ ಕಾಮೇ ನಿರೋಧೇತ್ವಾ ನಿರೋಧೇತ್ವಾ ವಿಹರನ್ತಿ, ‘ಅದ್ಧಾ ತೇ ಆಯಸ್ಮನ್ತೋ ನಿಚ್ಛಾತಾ ನಿಬ್ಬುತಾ ತಿಣ್ಣಾ ಪಾರಙ್ಗತಾ ತದಙ್ಗೇನಾ’ತಿ ವದಾಮಿ. ‘ಕತ್ಥ ಕಾಮಾ ನಿರುಜ್ಝನ್ತಿ, ಕೇ ಚ ಕಾಮೇ ನಿರೋಧೇತ್ವಾ ನಿರೋಧೇತ್ವಾ ವಿಹರನ್ತಿ – ಅಹಮೇತಂ ನ ಜಾನಾಮಿ ಅಹಮೇತಂ ನ ಪಸ್ಸಾಮೀ’ತಿ, ಇತಿ ಯೋ ಏವಂ ವದೇಯ್ಯ, ಸೋ ಏವಮಸ್ಸ ವಚನೀಯೋ – ‘ಇಧಾವುಸೋ, ಭಿಕ್ಖು ವಿವಿಚ್ಚೇವ ಕಾಮೇಹಿ ವಿವಿಚ್ಚ ಅಕುಸಲೇಹಿ ಧಮ್ಮೇಹಿ ಸವಿತಕ್ಕಂ ಸವಿಚಾರಂ ವಿವೇಕಜಂ ಪೀತಿಸುಖಂ ಪಠಮಂ ಝಾನಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರತಿ. ಏತ್ಥ ಕಾಮಾ ನಿರುಜ್ಝನ್ತಿ, ತೇ ಚ ಕಾಮೇ ನಿರೋಧೇತ್ವಾ ನಿರೋಧೇತ್ವಾ ವಿಹರನ್ತೀ’ತಿ. ಅದ್ಧಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಸಠೋ ಅಮಾಯಾವೀ ‘ಸಾಧೂ’ತಿ ಭಾಸಿತಂ ಅಭಿನನ್ದೇಯ್ಯ ಅನುಮೋದೇಯ್ಯ; ‘ಸಾಧೂ’ತಿ ಭಾಸಿತಂ ಅಭಿನನ್ದಿತ್ವಾ ಅನುಮೋದಿತ್ವಾ ನಮಸ್ಸಮಾನೋ ಪಞ್ಜಲಿಕೋ ಪಯಿರುಪಾಸೇಯ್ಯ.

‘‘ಯತ್ಥ ವಿತಕ್ಕವಿಚಾರಾ ನಿರುಜ್ಝನ್ತಿ, ಯೇ ಚ ವಿತಕ್ಕವಿಚಾರೇ ನಿರೋಧೇತ್ವಾ ನಿರೋಧೇತ್ವಾ ವಿಹರನ್ತಿ, ‘ಅದ್ಧಾ ತೇ ಆಯಸ್ಮನ್ತೋ ನಿಚ್ಛಾತಾ ನಿಬ್ಬುತಾ ತಿಣ್ಣಾ ಪಾರಙ್ಗತಾ ತದಙ್ಗೇನಾ’ತಿ ವದಾಮಿ. ‘ಕತ್ಥ ವಿತಕ್ಕವಿಚಾರಾ ನಿರುಜ್ಝನ್ತಿ, ಕೇ ಚ ವಿತಕ್ಕವಿಚಾರೇ ನಿರೋಧೇತ್ವಾ ನಿರೋಧೇತ್ವಾ ವಿಹರನ್ತಿ – ಅಹಮೇತಂ ನ ಜಾನಾಮಿ ಅಹಮೇತಂ ನ ಪಸ್ಸಾಮೀ’ತಿ, ಇತಿ ಯೋ ಏವಂ ವದೇಯ್ಯ, ಸೋ ಏವಮಸ್ಸ ವಚನೀಯೋ – ‘ಇಧಾವುಸೋ, ಭಿಕ್ಖು ವಿತಕ್ಕವಿಚಾರಾನಂ ವೂಪಸಮಾ…ಪೇ… ದುತಿಯಂ ಝಾನಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರತಿ; ಏತ್ಥ ವಿತಕ್ಕವಿಚಾರಾ ನಿರುಜ್ಝನ್ತಿ, ತೇ ಚ ವಿತಕ್ಕವಿಚಾರೇ ನಿರೋಧೇತ್ವಾ ನಿರೋಧೇತ್ವಾ ವಿಹರನ್ತೀ’ತಿ. ಅದ್ಧಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಸಠೋ ಅಮಾಯಾವೀ ‘ಸಾಧೂ’ತಿ ಭಾಸಿತಂ ಅಭಿನನ್ದೇಯ್ಯ ಅನುಮೋದೇಯ್ಯ; ‘ಸಾಧೂ’ತಿ ಭಾಸಿತಂ ಅಭಿನನ್ದಿತ್ವಾ ಅನುಮೋದಿತ್ವಾ ನಮಸ್ಸಮಾನೋ ಪಞ್ಜಲಿಕೋ ಪಯಿರುಪಾಸೇಯ್ಯ.

‘‘ಯತ್ಥ ಪೀತಿ ನಿರುಜ್ಝತಿ, ಯೇ ಚ ಪೀತಿಂ ನಿರೋಧೇತ್ವಾ ನಿರೋಧೇತ್ವಾ ವಿಹರನ್ತಿ, ‘ಅದ್ಧಾ ತೇ ಆಯಸ್ಮನ್ತೋ ನಿಚ್ಛಾತಾ ನಿಬ್ಬುತಾ ತಿಣ್ಣಾ ಪಾರಙ್ಗತಾ ತದಙ್ಗೇನಾ’ತಿ ವದಾಮಿ. ‘ಕತ್ಥ ಪೀತಿ ನಿರುಜ್ಝತಿ, ಕೇ ಚ ಪೀತಿಂ ನಿರೋಧೇತ್ವಾ ನಿರೋಧೇತ್ವಾ ವಿಹರನ್ತಿ – ಅಹಮೇತಂ ನ ಜಾನಾಮಿ ಅಹಮೇತಂ ನ ಪಸ್ಸಾಮೀ’ತಿ, ಇತಿ ಯೋ ಏವಂ ವದೇಯ್ಯ, ಸೋ ಏವಮಸ್ಸ ವಚನೀಯೋ – ‘ಇಧಾವುಸೋ, ಭಿಕ್ಖು ಪೀತಿಯಾ ಚ ವಿರಾಗಾ…ಪೇ… ತತಿಯಂ ಝಾನಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರತಿ; ಏತ್ಥ ಪೀತಿ ನಿರುಜ್ಝತಿ, ತೇ ಚ ಪೀತಿಂ ನಿರೋಧೇತ್ವಾ ನಿರೋಧೇತ್ವಾ ವಿಹರನ್ತೀ’ತಿ. ಅದ್ಧಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಸಠೋ ಅಮಾಯಾವೀ ‘ಸಾಧೂ’ತಿ ಭಾಸಿತಂ ಅಭಿನನ್ದೇಯ್ಯ ಅನುಮೋದೇಯ್ಯ; ‘ಸಾಧೂ’ತಿ ಭಾಸಿತಂ ಅಭಿನನ್ದಿತ್ವಾ ಅನುಮೋದಿತ್ವಾ ನಮಸ್ಸಮಾನೋ ಪಞ್ಜಲಿಕೋ ಪಯಿರುಪಾಸೇಯ್ಯ.

‘‘ಯತ್ಥ ಉಪೇಕ್ಖಾಸುಖಂ ನಿರುಜ್ಝತಿ, ಯೇ ಚ ಉಪೇಕ್ಖಾಸುಖಂ ನಿರೋಧೇತ್ವಾ ನಿರೋಧೇತ್ವಾ ವಿಹರನ್ತಿ, ‘ಅದ್ಧಾ ತೇ ಆಯಸ್ಮನ್ತೋ ನಿಚ್ಛಾತಾ ನಿಬ್ಬುತಾ ತಿಣ್ಣಾ ಪಾರಙ್ಗತಾ ತದಙ್ಗೇನಾ’ತಿ ವದಾಮಿ. ‘ಕತ್ಥ ಉಪೇಕ್ಖಾಸುಖಂ ನಿರುಜ್ಝತಿ, ಕೇ ಚ ಉಪೇಕ್ಖಾಸುಖಂ ನಿರೋಧೇತ್ವಾ ನಿರೋಧೇತ್ವಾ ವಿಹರನ್ತಿ – ಅಹಮೇತಂ ನ ಜಾನಾಮಿ ಅಹಮೇತಂ ನ ಪಸ್ಸಾಮೀ’ತಿ, ಇತಿ ಯೋ ಏವಂ ವದೇಯ್ಯ, ಸೋ ಏವಮಸ್ಸ ವಚನೀಯೋ – ‘ಇಧಾವುಸೋ, ಭಿಕ್ಖು ಸುಖಸ್ಸ ಚ ಪಹಾನಾ…ಪೇ… ಚತುತ್ಥಂ ಝಾನಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರತಿ; ಏತ್ಥ ಉಪೇಕ್ಖಾಸುಖಂ ನಿರುಜ್ಝತಿ, ತೇ ಚ ಉಪೇಕ್ಖಾಸುಖಂ ನಿರೋಧೇತ್ವಾ ನಿರೋಧೇತ್ವಾ ವಿಹರನ್ತೀ’ತಿ. ಅದ್ಧಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಸಠೋ ಅಮಾಯಾವೀ ‘ಸಾಧೂ’ತಿ ಭಾಸಿತಂ ಅಭಿನನ್ದೇಯ್ಯ ಅನುಮೋದೇಯ್ಯ; ‘ಸಾಧೂ’ತಿ ಭಾಸಿತಂ ಅಭಿನನ್ದಿತ್ವಾ ಅನುಮೋದಿತ್ವಾ ನಮಸ್ಸಮಾನೋ ಪಞ್ಜಲಿಕೋ ಪಯಿರುಪಾಸೇಯ್ಯ.

‘‘ಯತ್ಥ ರೂಪಸಞ್ಞಾ ನಿರುಜ್ಝತಿ, ಯೇ ಚ ರೂಪಸಞ್ಞಂ [ಯತ್ಥ ರೂಪಸಞ್ಞಾ ನಿರುಜ್ಝನ್ತಿ, ಯೇ ಚ ರೂಪಸಞ್ಞಾ (ಸೀ. ಸ್ಯಾ. ಪೀ.)] ನಿರೋಧೇತ್ವಾ ನಿರೋಧೇತ್ವಾ ವಿಹರನ್ತಿ, ‘ಅದ್ಧಾ ತೇ ಆಯಸ್ಮನ್ತೋ ನಿಚ್ಛಾತಾ ನಿಬ್ಬುತಾ ತಿಣ್ಣಾ ಪಾರಙ್ಗತಾ ತದಙ್ಗೇನಾ’ತಿ ವದಾಮಿ. ‘ಕತ್ಥ ರೂಪಸಞ್ಞಾ ನಿರುಜ್ಝತಿ, ಕೇ ಚ ರೂಪಸಞ್ಞಂ ನಿರೋಧೇತ್ವಾ ನಿರೋಧೇತ್ವಾ ವಿಹರನ್ತಿ – ಅಹಮೇತಂ ನ ಜಾನಾಮಿ ಅಹಮೇತಂ ನ ಪಸ್ಸಾಮೀ’ತಿ, ಇತಿ ಯೋ ಏವಂ ವದೇಯ್ಯ, ಸೋ ಏವಮಸ್ಸ ವಚನೀಯೋ – ‘ಇಧಾವುಸೋ, ಭಿಕ್ಖು ಸಬ್ಬಸೋ ರೂಪಸಞ್ಞಾನಂ ಸಮತಿಕ್ಕಮಾ ಪಟಿಘಸಞ್ಞಾನಂ ಅತ್ಥಙ್ಗಮಾ ನಾನತ್ತಸಞ್ಞಾನಂ ಅಮನಸಿಕಾರಾ ಅನನ್ತೋ ಆಕಾಸೋತಿ ಆಕಾಸಾನಞ್ಚಾಯತನಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರತಿ. ಏತ್ಥ ರೂಪಸಞ್ಞಾ ನಿರುಜ್ಝತಿ, ತೇ ಚ ರೂಪಸಞ್ಞಂ ನಿರೋಧೇತ್ವಾ ನಿರೋಧೇತ್ವಾ ವಿಹರನ್ತೀ’ತಿ. ಅದ್ಧಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಸಠೋ ಅಮಾಯಾವೀ ‘ಸಾಧೂ’ತಿ ಭಾಸಿತಂ ಅಭಿನನ್ದೇಯ್ಯ ಅನುಮೋದೇಯ್ಯ; ‘ಸಾಧೂ’ತಿ ಭಾಸಿತಂ ಅಭಿನನ್ದಿತ್ವಾ ಅನುಮೋದಿತ್ವಾ ನಮಸ್ಸಮಾನೋ ಪಞ್ಜಲಿಕೋ ಪಯಿರುಪಾಸೇಯ್ಯ.

‘‘ಯತ್ಥ ಆಕಾಸಾನಞ್ಚಾಯತನಸಞ್ಞಾ ನಿರುಜ್ಝತಿ, ಯೇ ಚ ಆಕಾಸಾನಞ್ಚಾಯತನಸಞ್ಞಂ ನಿರೋಧೇತ್ವಾ ನಿರೋಧೇತ್ವಾ ವಿಹರನ್ತಿ, ‘ಅದ್ಧಾ ತೇ ಆಯಸ್ಮನ್ತೋ ನಿಚ್ಛಾತಾ ನಿಬ್ಬುತಾ ತಿಣ್ಣಾ ಪಾರಙ್ಗತಾ ತದಙ್ಗೇನಾ’ತಿ ವದಾಮಿ. ‘ಕತ್ಥ ಆಕಾಸಾನಞ್ಚಾಯತನಸಞ್ಞಾ ನಿರುಜ್ಝತಿ, ಕೇ ಚ ಆಕಾಸಾನಞ್ಚಾಯತನಸಞ್ಞಂ ನಿರೋಧೇತ್ವಾ ನಿರೋಧೇತ್ವಾ ವಿಹರನ್ತಿ – ಅಹಮೇತಂ ನ ಜಾನಾಮಿ ಅಹಮೇತಂ ನ ಪಸ್ಸಾಮೀ’ತಿ, ಇತಿ ಯೋ ಏವಂ ವದೇಯ್ಯ, ಸೋ ಏವಮಸ್ಸ ವಚನೀಯೋ – ‘ಇಧಾವುಸೋ, ಭಿಕ್ಖು ಸಬ್ಬಸೋ ಆಕಾಸಾನಞ್ಚಾಯತನಂ ಸಮತಿಕ್ಕಮ್ಮ ಅನನ್ತಂ ವಿಞ್ಞಾಣನ್ತಿ ವಿಞ್ಞಾಣಞ್ಚಾಯತನಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರತಿ. ಏತ್ಥ ಆಕಾಸಾನಞ್ಚಾಯತನಸಞ್ಞಾ ನಿರುಜ್ಝತಿ, ತೇ ಚ ಆಕಾಸಾನಞ್ಚಾಯತನಸಞ್ಞಂ ನಿರೋಧೇತ್ವಾ ನಿರೋಧೇತ್ವಾ ವಿಹರನ್ತೀ’ತಿ. ಅದ್ಧಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಸಠೋ ಅಮಾಯಾವೀ ‘ಸಾಧೂ’ತಿ ಭಾಸಿತಂ ಅಭಿನನ್ದೇಯ್ಯ ಅನುಮೋದೇಯ್ಯ; ‘ಸಾಧೂ’ತಿ ಭಾಸಿತಂ ಅಭಿನನ್ದಿತ್ವಾ ಅನುಮೋದಿತ್ವಾ ನಮಸ್ಸಮಾನೋ ಪಞ್ಜಲಿಕೋ ಪಯಿರುಪಾಸೇಯ್ಯ.

‘‘ಯತ್ಥ ವಿಞ್ಞಾಣಞ್ಚಾಯತನಸಞ್ಞಾ ನಿರುಜ್ಝತಿ, ಯೇ ಚ ವಿಞ್ಞಾಣಞ್ಚಾಯತನಸಞ್ಞಂ ನಿರೋಧೇತ್ವಾ ನಿರೋಧೇತ್ವಾ ವಿಹರನ್ತಿ, ‘ಅದ್ಧಾ ತೇ ಆಯಸ್ಮನ್ತೋ ನಿಚ್ಛಾತಾ ನಿಬ್ಬುತಾ ತಿಣ್ಣಾ ಪಾರಙ್ಗತಾ ತದಙ್ಗೇನಾ’ತಿ ವದಾಮಿ. ‘ಕತ್ಥ ವಿಞ್ಞಾಣಞ್ಚಾಯತನಸಞ್ಞಾ ನಿರುಜ್ಝತಿ, ಕೇ ಚ ವಿಞ್ಞಾಣಞ್ಚಾಯತನಸಞ್ಞಂ ನಿರೋಧೇತ್ವಾ ನಿರೋಧೇತ್ವಾ ವಿಹರನ್ತಿ – ಅಹಮೇತಂ ನ ಜಾನಾಮಿ ಅಹಮೇತಂ ನ ಪಸ್ಸಾಮೀ’ತಿ, ಇತಿ ಯೋ ಏವಂ ವದೇಯ್ಯ, ಸೋ ಏವಮಸ್ಸ ವಚನೀಯೋ – ‘ಇಧಾವುಸೋ, ಭಿಕ್ಖು ಸಬ್ಬಸೋ ವಿಞ್ಞಾಣಞ್ಚಾಯತನಂ ಸಮತಿಕ್ಕಮ್ಮ ನತ್ಥಿ ಕಿಞ್ಚೀತಿ ಆಕಿಞ್ಚಞ್ಞಾಯತನಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರತಿ. ಏತ್ಥ ವಿಞ್ಞಾಣಞ್ಚಾಯತನಸಞ್ಞಾ ನಿರುಜ್ಝತಿ, ತೇ ಚ ವಿಞ್ಞಾಣಞ್ಚಾಯತನಸಞ್ಞಂ ನಿರೋಧೇತ್ವಾ ನಿರೋಧೇತ್ವಾ ವಿಹರನ್ತೀ’ತಿ. ಅದ್ಧಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಸಠೋ ಅಮಾಯಾವೀ ‘ಸಾಧೂ’ತಿ ಭಾಸಿತಂ ಅಭಿನನ್ದೇಯ್ಯ ಅನುಮೋದೇಯ್ಯ; ‘ಸಾಧೂ’ತಿ ಭಾಸಿತಂ ಅಭಿನನ್ದಿತ್ವಾ ಅನುಮೋದಿತ್ವಾ ನಮಸ್ಸಮಾನೋ ಪಞ್ಜಲಿಕೋ ಪಯಿರುಪಾಸೇಯ್ಯ.

‘‘ಯತ್ಥ ಆಕಿಞ್ಚಞ್ಞಾಯತನಸಞ್ಞಾ ನಿರುಜ್ಝತಿ, ಯೇ ಚ ಆಕಿಞ್ಚಞ್ಞಾಯತನಸಞ್ಞಂ ನಿರೋಧೇತ್ವಾ ನಿರೋಧೇತ್ವಾ ವಿಹರನ್ತಿ, ‘ಅದ್ಧಾ ತೇ ಆಯಸ್ಮನ್ತೋ ನಿಚ್ಛಾತಾ ನಿಬ್ಬುತಾ ತಿಣ್ಣಾ ಪಾರಙ್ಗತಾ ತದಙ್ಗೇನಾ’ತಿ ವದಾಮಿ. ‘ಕತ್ಥ ಆಕಿಞ್ಚಞ್ಞಾಯತನಸಞ್ಞಾ ನಿರುಜ್ಝತಿ, ಕೇ ಚ ಆಕಿಞ್ಚಞ್ಞಾಯತನಸಞ್ಞಂ ನಿರೋಧೇತ್ವಾ ನಿರೋಧೇತ್ವಾ ವಿಹರನ್ತಿ – ಅಹಮೇತಂ ನ ಜಾನಾಮಿ ಅಹಮೇತಂ ನ ಪಸ್ಸಾಮೀ’ತಿ, ಇತಿ ಯೋ ಏವಂ ವದೇಯ್ಯ, ಸೋ ಏವಮಸ್ಸ ವಚನೀಯೋ – ‘ಇಧಾವುಸೋ, ಭಿಕ್ಖು ಸಬ್ಬಸೋ ಆಕಿಞ್ಚಞ್ಞಾಯತನಂ ಸಮತಿಕ್ಕಮ್ಮ ನೇವಸಞ್ಞಾನಾಸಞ್ಞಾಯತನಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರತಿ. ಏತ್ಥ ಆಕಿಞ್ಚಞ್ಞಾಯತನಸಞ್ಞಾ ನಿರುಜ್ಝತಿ, ತೇ ಚ ಆಕಿಞ್ಚಞ್ಞಾಯತನಸಞ್ಞಂ ನಿರೋಧೇತ್ವಾ ನಿರೋಧೇತ್ವಾ ವಿಹರನ್ತೀ’ತಿ. ಅದ್ಧಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಸಠೋ ಅಮಾಯಾವೀ ‘ಸಾಧೂ’ತಿ ಭಾಸಿತಂ ಅಭಿನನ್ದೇಯ್ಯ ಅನುಮೋದೇಯ್ಯ; ‘ಸಾಧೂ’ತಿ ಭಾಸಿತಂ ಅಭಿನನ್ದಿತ್ವಾ ಅನುಮೋದಿತ್ವಾ ನಮಸ್ಸಮಾನೋ ಪಞ್ಜಲಿಕೋ ಪಯಿರುಪಾಸೇಯ್ಯ.

‘‘ಯತ್ಥ ನೇವಸಞ್ಞಾನಾಸಞ್ಞಾಯತನಸಞ್ಞಾ ನಿರುಜ್ಝತಿ, ಯೇ ಚ ನೇವಸಞ್ಞಾನಾಸಞ್ಞಾಯತನಸಞ್ಞಂ ನಿರೋಧೇತ್ವಾ ನಿರೋಧೇತ್ವಾ ವಿಹರನ್ತಿ, ‘ಅದ್ಧಾ ತೇ ಆಯಸ್ಮನ್ತೋ ನಿಚ್ಛಾತಾ ನಿಬ್ಬುತಾ ತಿಣ್ಣಾ ಪಾರಙ್ಗತಾ ತದಙ್ಗೇನಾ’ತಿ ವದಾಮಿ. ‘ಕತ್ಥ ನೇವಸಞ್ಞಾನಾಸಞ್ಞಾಯತನಸಞ್ಞಾ ನಿರುಜ್ಝತಿ, ಕೇ ಚ ನೇವಸಞ್ಞಾನಾಸಞ್ಞಾಯತನಸಞ್ಞಂ ನಿರೋಧೇತ್ವಾ ನಿರೋಧೇತ್ವಾ ವಿಹರನ್ತಿ – ಅಹಮೇತಂ ನ ಜಾನಾಮಿ ಅಹಮೇತಂ ನ ಪಸ್ಸಾಮೀ’ತಿ, ಇತಿ ಯೋ ಏವಂ ವದೇಯ್ಯ, ಸೋ ಏವಮಸ್ಸ ವಚನೀಯೋ – ‘ಇಧಾವುಸೋ, ಭಿಕ್ಖು ಸಬ್ಬಸೋ ನೇವಸಞ್ಞಾನಾಸಞ್ಞಾಯತನಂ ಸಮತಿಕ್ಕಮ್ಮ ಸಞ್ಞಾವೇದಯಿತನಿರೋಧಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರತಿ. ಏತ್ಥ ನೇವಸಞ್ಞಾನಾಸಞ್ಞಾಯತನಸಞ್ಞಾ ನಿರುಜ್ಝತಿ, ತೇ ಚ ನೇವಸಞ್ಞಾನಾಸಞ್ಞಾಯತನಸಞ್ಞಂ ನಿರೋಧೇತ್ವಾ ನಿರೋಧೇತ್ವಾ ವಿಹರನ್ತೀ’ತಿ. ಅದ್ಧಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಸಠೋ ಅಮಾಯಾವೀ ‘ಸಾಧೂ’ತಿ ಭಾಸಿತಂ ಅಭಿನನ್ದೇಯ್ಯ ಅನುಮೋದೇಯ್ಯ; ‘ಸಾಧೂ’ತಿ ಭಾಸಿತಂ ಅಭಿನನ್ದಿತ್ವಾ ಅನುಮೋದಿತ್ವಾ ನಮಸ್ಸಮಾನೋ ಪಞ್ಜಲಿಕೋ ಪಯಿರುಪಾಸೇಯ್ಯ. ಇಮಾ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ನವ ಅನುಪುಬ್ಬವಿಹಾರಸಮಾಪತ್ತಿಯೋ’’ತಿ. ದುತಿಯಂ.

೩. ನಿಬ್ಬಾನಸುಖಸುತ್ತಂ

೩೪. ಏಕಂ ಸಮಯಂ ಆಯಸ್ಮಾ ಸಾರಿಪುತ್ತೋ ರಾಜಗಹೇ ವಿಹರತಿ ವೇಳುವನೇ ಕಲನ್ದಕನಿವಾಪೇ. ತತ್ರ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಸಾರಿಪುತ್ತೋ ಭಿಕ್ಖೂ ಆಮನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಸುಖಮಿದಂ, ಆವುಸೋ, ನಿಬ್ಬಾನಂ. ಸುಖಮಿದಂ, ಆವುಸೋ, ನಿಬ್ಬಾನ’’ನ್ತಿ. ಏವಂ ವುತ್ತೇ ಆಯಸ್ಮಾ ಉದಾಯೀ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಸಾರಿಪುತ್ತಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಕಿಂ ಪನೇತ್ಥ, ಆವುಸೋ ಸಾರಿಪುತ್ತ, ಸುಖಂ ಯದೇತ್ಥ ನತ್ಥಿ ವೇದಯಿತ’’ನ್ತಿ? ‘‘ಏತದೇವ ಖ್ವೇತ್ಥ, ಆವುಸೋ, ಸುಖಂ ಯದೇತ್ಥ ನತ್ಥಿ ವೇದಯಿತಂ. ಪಞ್ಚಿಮೇ, ಆವುಸೋ, ಕಾಮಗುಣಾ. ಕತಮೇ ಪಞ್ಚ? ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಾ ರೂಪಾ ಇಟ್ಠಾ ಕನ್ತಾ ಮನಾಪಾ ಪಿಯರೂಪಾ ಕಾಮೂಪಸಂಹಿತಾ ರಜನೀಯಾ, ಸೋತವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಾ ಸದ್ದಾ…ಪೇ… ಘಾನವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಾ ಗನ್ಧಾ… ಜಿವ್ಹಾವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಾ ರಸಾ… ಕಾಯವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಾ ಫೋಟ್ಠಬ್ಬಾ ಇಟ್ಠಾ ಕನ್ತಾ ಮನಾಪಾ ಪಿಯರೂಪಾ ಕಾಮೂಪಸಂಹಿತಾ ರಜನೀಯಾ – ಇಮೇ ಖೋ, ಆವುಸೋ, ಪಞ್ಚ ಕಾಮಗುಣಾ. ಯಂ ಖೋ, ಆವುಸೋ, ಇಮೇ ಪಞ್ಚ ಕಾಮಗುಣೇ ಪಟಿಚ್ಚ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಸುಖಂ ಸೋಮನಸ್ಸಂ, ಇದಂ ವುಚ್ಚತಾವುಸೋ, ಕಾಮಸುಖಂ.

‘‘ಇಧಾವುಸೋ, ಭಿಕ್ಖು ವಿವಿಚ್ಚೇವ ಕಾಮೇಹಿ…ಪೇ… ಪಠಮಂ ಝಾನಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರತಿ. ತಸ್ಸ ಚೇ, ಆವುಸೋ, ಭಿಕ್ಖುನೋ ಇಮಿನಾ ವಿಹಾರೇನ ವಿಹರತೋ ಕಾಮಸಹಗತಾ ಸಞ್ಞಾಮನಸಿಕಾರಾ ಸಮುದಾಚರನ್ತಿ, ಸ್ವಸ್ಸ ಹೋತಿ ಆಬಾಧೋ. ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಆವುಸೋ, ಸುಖಿನೋ ದುಕ್ಖಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜೇಯ್ಯ ಯಾವದೇವ ಆಬಾಧಾಯ; ಏವಮೇವಸ್ಸ ತೇ ಕಾಮಸಹಗತಾ ಸಞ್ಞಾಮನಸಿಕಾರಾ ಸಮುದಾಚರನ್ತಿ. ಸ್ವಸ್ಸ ಹೋತಿ ಆಬಾಧೋ. ಯೋ ಖೋ ಪನಾವುಸೋ, ಆಬಾಧೋ ದುಕ್ಖಮೇತಂ ವುತ್ತಂ ಭಗವತಾ. ಇಮಿನಾಪಿ ಖೋ ಏತಂ, ಆವುಸೋ, ಪರಿಯಾಯೇನ ವೇದಿತಬ್ಬಂ ಯಥಾ ಸುಖಂ ನಿಬ್ಬಾನಂ.

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಆವುಸೋ, ಭಿಕ್ಖು ವಿತಕ್ಕವಿಚಾರಾನಂ ವೂಪಸಮಾ…ಪೇ… ದುತಿಯಂ ಝಾನಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರತಿ. ತಸ್ಸ ಚೇ, ಆವುಸೋ, ಭಿಕ್ಖುನೋ ಇಮಿನಾ ವಿಹಾರೇನ ವಿಹರತೋ ವಿತಕ್ಕಸಹಗತಾ ಸಞ್ಞಾಮನಸಿಕಾರಾ ಸಮುದಾಚರನ್ತಿ, ಸ್ವಸ್ಸ ಹೋತಿ ಆಬಾಧೋ. ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಆವುಸೋ, ಸುಖಿನೋ ದುಕ್ಖಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜೇಯ್ಯ ಯಾವದೇವ ಆಬಾಧಾಯ; ಏವಮೇವಸ್ಸ ತೇ ವಿತಕ್ಕಸಹಗತಾ ಸಞ್ಞಾಮನಸಿಕಾರಾ ಸಮುದಾಚರನ್ತಿ. ಸ್ವಸ್ಸ ಹೋತಿ ಆಬಾಧೋ. ಯೋ ಖೋ ಪನಾವುಸೋ, ಆಬಾಧೋ ದುಕ್ಖಮೇತಂ ವುತ್ತಂ ಭಗವತಾ. ಇಮಿನಾಪಿ ಖೋ ಏತಂ, ಆವುಸೋ, ಪರಿಯಾಯೇನ ವೇದಿತಬ್ಬಂ ಯಥಾ ಸುಖಂ ನಿಬ್ಬಾನಂ.

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಆವುಸೋ, ಭಿಕ್ಖು ಪೀತಿಯಾ ಚ ವಿರಾಗಾ…ಪೇ… ತತಿಯಂ ಝಾನಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರತಿ. ತಸ್ಸ ಚೇ, ಆವುಸೋ, ಭಿಕ್ಖುನೋ ಇಮಿನಾ ವಿಹಾರೇನ ವಿಹರತೋ ಪೀತಿಸಹಗತಾ ಸಞ್ಞಾಮನಸಿಕಾರಾ ಸಮುದಾಚರನ್ತಿ, ಸ್ವಸ್ಸ ಹೋತಿ ಆಬಾಧೋ. ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಆವುಸೋ, ಸುಖಿನೋ ದುಕ್ಖಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜೇಯ್ಯ ಯಾವದೇವ ಆಬಾಧಾಯ; ಏವಮೇವಸ್ಸ ತೇ ಪೀತಿಸಹಗತಾ ಸಞ್ಞಾಮನಸಿಕಾರಾ ಸಮುದಾಚರನ್ತಿ. ಸ್ವಸ್ಸ ಹೋತಿ ಆಬಾಧೋ. ಯೋ ಖೋ ಪನಾವುಸೋ, ಆಬಾಧೋ ದುಕ್ಖಮೇತಂ ವುತ್ತಂ ಭಗವತಾ. ಇಮಿನಾಪಿ ಖೋ ಏತಂ, ಆವುಸೋ, ಪರಿಯಾಯೇನ ವೇದಿತಬ್ಬಂ ಯಥಾ ಸುಖಂ ನಿಬ್ಬಾನಂ.

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಆವುಸೋ, ಭಿಕ್ಖು ಸುಖಸ್ಸ ಚ ಪಹಾನಾ…ಪೇ… ಚತುತ್ಥಂ ಝಾನಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರತಿ. ತಸ್ಸ ಚೇ, ಆವುಸೋ, ಭಿಕ್ಖುನೋ ಇಮಿನಾ ವಿಹಾರೇನ ವಿಹರತೋ ಉಪೇಕ್ಖಾಸಹಗತಾ ಸಞ್ಞಾಮನಸಿಕಾರಾ ಸಮುದಾಚರನ್ತಿ, ಸ್ವಸ್ಸ ಹೋತಿ ಆಬಾಧೋ. ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಆವುಸೋ, ಸುಖಿನೋ ದುಕ್ಖಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜೇಯ್ಯ ಯಾವದೇವ ಆಬಾಧಾಯ; ಏವಮೇವಸ್ಸ ತೇ ಉಪೇಕ್ಖಾಸಹಗತಾ ಸಞ್ಞಾಮನಸಿಕಾರಾ ಸಮುದಾಚರನ್ತಿ. ಸ್ವಸ್ಸ ಹೋತಿ ಆಬಾಧೋ. ಯೋ ಖೋ ಪನಾವುಸೋ, ಆಬಾಧೋ ದುಕ್ಖಮೇತಂ ವುತ್ತಂ ಭಗವತಾ. ಇಮಿನಾಪಿ ಖೋ ಏತಂ, ಆವುಸೋ, ಪರಿಯಾಯೇನ ವೇದಿತಬ್ಬಂ ಯಥಾ ಸುಖಂ ನಿಬ್ಬಾನಂ.

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಆವುಸೋ, ಭಿಕ್ಖು ಸಬ್ಬಸೋ ರೂಪಸಞ್ಞಾನಂ ಸಮತಿಕ್ಕಮಾ ಪಟಿಘಸಞ್ಞಾನಂ ಅತ್ಥಙ್ಗಮಾ ನಾನತ್ತಸಞ್ಞಾನಂ ಅಮನಸಿಕಾರಾ ಅನನ್ತೋ ಆಕಾಸೋತಿ ಆಕಾಸಾನಞ್ಚಾಯತನಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರತಿ. ತಸ್ಸ ಚೇ, ಆವುಸೋ, ಭಿಕ್ಖುನೋ ಇಮಿನಾ ವಿಹಾರೇನ ವಿಹರತೋ ರೂಪಸಹಗತಾ ಸಞ್ಞಾಮನಸಿಕಾರಾ ಸಮುದಾಚರನ್ತಿ, ಸ್ವಸ್ಸ ಹೋತಿ ಆಬಾಧೋ. ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಆವುಸೋ, ಸುಖಿನೋ ದುಕ್ಖಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜೇಯ್ಯ ಯಾವದೇವ ಆಬಾಧಾಯ; ಏವಮೇವಸ್ಸ ತೇ ರೂಪಸಹಗತಾ ಸಞ್ಞಾಮನಸಿಕಾರಾ ಸಮುದಾಚರನ್ತಿ. ಸ್ವಸ್ಸ ಹೋತಿ ಆಬಾಧೋ. ಯೋ ಖೋ ಪನಾವುಸೋ, ಆಬಾಧೋ ದುಕ್ಖಮೇತಂ ವುತ್ತಂ ಭಗವತಾ. ಇಮಿನಾಪಿ ಖೋ ಏತಂ, ಆವುಸೋ, ಪರಿಯಾಯೇನ ವೇದಿತಬ್ಬಂ ಯಥಾ ಸುಖಂ ನಿಬ್ಬಾನಂ.

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಆವುಸೋ, ಭಿಕ್ಖು ಸಬ್ಬಸೋ ಆಕಾಸಾನಞ್ಚಾಯತನಂ ಸಮತಿಕ್ಕಮ್ಮ ಅನನ್ತಂ ವಿಞ್ಞಾಣನ್ತಿ ವಿಞ್ಞಾಣಞ್ಚಾಯತನಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರತಿ. ತಸ್ಸ ಚೇ, ಆವುಸೋ, ಭಿಕ್ಖುನೋ ಇಮಿನಾ ವಿಹಾರೇನ ವಿಹರತೋ ಆಕಾಸಾನಞ್ಚಾಯತನಸಹಗತಾ ಸಞ್ಞಾಮನಸಿಕಾರಾ ಸಮುದಾಚರನ್ತಿ, ಸ್ವಸ್ಸ ಹೋತಿ ಆಬಾಧೋ. ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಆವುಸೋ, ಸುಖಿನೋ ದುಕ್ಖಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜೇಯ್ಯ ಯಾವದೇವ ಆಬಾಧಾಯ; ಏವಮೇವಸ್ಸ ತೇ ಆಕಾಸಾನಞ್ಚಾಯತನಸಹಗತಾ ಸಞ್ಞಾಮನಸಿಕಾರಾ ಸಮುದಾಚರನ್ತಿ. ಸ್ವಸ್ಸ ಹೋತಿ ಆಬಾಧೋ. ಯೋ ಖೋ ಪನಾವುಸೋ, ಆಬಾಧೋ ದುಕ್ಖಮೇತಂ ವುತ್ತಂ ಭಗವತಾ. ಇಮಿನಾಪಿ ಖೋ ಏತಂ, ಆವುಸೋ, ಪರಿಯಾಯೇನ ವೇದಿತಬ್ಬಂ ಯಥಾ ಸುಖಂ ನಿಬ್ಬಾನಂ.

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಆವುಸೋ, ಭಿಕ್ಖು ಸಬ್ಬಸೋ ವಿಞ್ಞಾಣಞ್ಚಾಯತನಂ ಸಮತಿಕ್ಕಮ್ಮ, ನತ್ಥಿ ಕಿಞ್ಚೀತಿ ಆಕಿಞ್ಚಞ್ಞಾಯತನಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರತಿ. ತಸ್ಸ ಚೇ, ಆವುಸೋ, ಭಿಕ್ಖುನೋ ಇಮಿನಾ ವಿಹಾರೇನ ವಿಹರತೋ ವಿಞ್ಞಾಣಞ್ಚಾಯತನಸಹಗತಾ ಸಞ್ಞಾಮನಸಿಕಾರಾ ಸಮುದಾಚರನ್ತಿ, ಸ್ವಸ್ಸ ಹೋತಿ ಆಬಾಧೋ. ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಆವುಸೋ, ಸುಖಿನೋ ದುಕ್ಖಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜೇಯ್ಯ ಯಾವದೇವ ಆಬಾಧಾಯ; ಏವಮೇವಸ್ಸ ತೇ ವಿಞ್ಞಾಣಞ್ಚಾಯತನಸಹಗತಾ ಸಞ್ಞಾಮನಸಿಕಾರಾ ಸಮುದಾಚರನ್ತಿ. ಸ್ವಸ್ಸ ಹೋತಿ ಆಬಾಧೋ. ಯೋ ಖೋ ಪನಾವುಸೋ, ಆಬಾಧೋ ದುಕ್ಖಮೇತಂ ವುತ್ತಂ ಭಗವತಾ. ಇಮಿನಾಪಿ ಖೋ ಏತಂ, ಆವುಸೋ, ಪರಿಯಾಯೇನ ವೇದಿತಬ್ಬಂ ಯಥಾ ಸುಖಂ ನಿಬ್ಬಾನಂ.

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಆವುಸೋ, ಭಿಕ್ಖು ಸಬ್ಬಸೋ ಆಕಿಞ್ಚಞ್ಞಾಯತನಂ ಸಮತಿಕ್ಕಮ್ಮ ನೇವಸಞ್ಞಾನಾಸಞ್ಞಾಯತನಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರತಿ. ತಸ್ಸ ಚೇ, ಆವುಸೋ, ಭಿಕ್ಖುನೋ ಇಮಿನಾ ವಿಹಾರೇನ ವಿಹರತೋ ಆಕಿಞ್ಚಞ್ಞಾಯತನಸಹಗತಾ ಸಞ್ಞಾಮನಸಿಕಾರಾ ಸಮುದಾಚರನ್ತಿ, ಸ್ವಸ್ಸ ಹೋತಿ ಆಬಾಧೋ. ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಆವುಸೋ, ಸುಖಿನೋ ದುಕ್ಖಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜೇಯ್ಯ ಯಾವದೇವ ಆಬಾಧಾಯ; ಏವಮೇವಸ್ಸ ತೇ ಆಕಿಞ್ಚಞ್ಞಾಯತನಸಹಗತಾ ಸಞ್ಞಾಮನಸಿಕಾರಾ ಸಮುದಾಚರನ್ತಿ. ಸ್ವಸ್ಸ ಹೋತಿ ಆಬಾಧೋ. ಯೋ ಖೋ ಪನಾವುಸೋ, ಆಬಾಧೋ ದುಕ್ಖಮೇತಂ ವುತ್ತಂ ಭಗವತಾ. ಇಮಿನಾಪಿ ಖೋ ಏತಂ, ಆವುಸೋ, ಪರಿಯಾಯೇನ ವೇದಿತಬ್ಬಂ ಯಥಾ ಸುಖಂ ನಿಬ್ಬಾನಂ.

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಆವುಸೋ, ಭಿಕ್ಖು ಸಬ್ಬಸೋ ನೇವಸಞ್ಞಾನಾಸಞ್ಞಾಯತನಂ ಸಮತಿಕ್ಕಮ್ಮ ಸಞ್ಞಾವೇದಯಿತನಿರೋಧಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರತಿ, ಪಞ್ಞಾಯ ಚಸ್ಸ ದಿಸ್ವಾ ಆಸವಾ ಪರಿಕ್ಖೀಣಾ ಹೋನ್ತಿ. ಇಮಿನಾಪಿ ಖೋ ಏತಂ, ಆವುಸೋ, ಪರಿಯಾಯೇನ ವೇದಿತಬ್ಬಂ ಯಥಾ ಸುಖಂ ನಿಬ್ಬಾನ’’ನ್ತಿ. ತತಿಯಂ.

೪. ಗಾವೀಉಪಮಾಸುತ್ತಂ

೩೫. ‘‘ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಗಾವೀ ಪಬ್ಬತೇಯ್ಯಾ ಬಾಲಾ ಅಬ್ಯತ್ತಾ ಅಖೇತ್ತಞ್ಞೂ ಅಕುಸಲಾ ವಿಸಮೇ ಪಬ್ಬತೇ ಚರಿತುಂ. ತಸ್ಸಾ ಏವಮಸ್ಸ – ‘ಯಂನೂನಾಹಂ ಅಗತಪುಬ್ಬಞ್ಚೇವ ದಿಸಂ ಗಚ್ಛೇಯ್ಯಂ, ಅಖಾದಿತಪುಬ್ಬಾನಿ ಚ ತಿಣಾನಿ ಖಾದೇಯ್ಯಂ, ಅಪೀತಪುಬ್ಬಾನಿ ಚ ಪಾನೀಯಾನಿ ಪಿವೇಯ್ಯ’ನ್ತಿ. ಸಾ ಪುರಿಮಂ ಪಾದಂ ನ ಸುಪ್ಪತಿಟ್ಠಿತಂ ಪತಿಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ ಪಚ್ಛಿಮಂ ಪಾದಂ ಉದ್ಧರೇಯ್ಯ. ಸಾ ನ ಚೇವ ಅಗತಪುಬ್ಬಂ ದಿಸಂ ಗಚ್ಛೇಯ್ಯ, ನ ಚ ಅಖಾದಿತಪುಬ್ಬಾನಿ ತಿಣಾನಿ ಖಾದೇಯ್ಯ, ನ ಚ ಅಪೀತಪುಬ್ಬಾನಿ ಪಾನೀಯಾನಿ ಪಿವೇಯ್ಯ; ಯಸ್ಮಿಂ ಚಸ್ಸಾ ಪದೇಸೇ ಠಿತಾಯ ಏವಮಸ್ಸ – ‘ಯಂನೂನಾಹಂ ಅಗತಪುಬ್ಬಞ್ಚೇವ ದಿಸಂ ಗಚ್ಛೇಯ್ಯಂ, ಅಖಾದಿತಪುಬ್ಬಾನಿ ಚ ತಿಣಾನಿ ಖಾದೇಯ್ಯಂ, ಅಪೀತಪುಬ್ಬಾನಿ ಚ ಪಾನೀಯಾನಿ ಪಿವೇಯ್ಯ’ನ್ತಿ ತಞ್ಚ ಪದೇಸಂ ನ ಸೋತ್ಥಿನಾ ಪಚ್ಚಾಗಚ್ಛೇಯ್ಯ. ತಂ ಕಿಸ್ಸ ಹೇತು? ತಥಾ ಹಿ ಸಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಗಾವೀ ಪಬ್ಬತೇಯ್ಯಾ ಬಾಲಾ ಅಬ್ಯತ್ತಾ ಅಖೇತ್ತಞ್ಞೂ ಅಕುಸಲಾ ವಿಸಮೇ ಪಬ್ಬತೇ ಚರಿತುಂ. ಏವಮೇವಂ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇಧೇಕಚ್ಚೋ ಭಿಕ್ಖು ಬಾಲೋ ಅಬ್ಯತ್ತೋ ಅಖೇತ್ತಞ್ಞೂ ಅಕುಸಲೋ ವಿವಿಚ್ಚೇವ ಕಾಮೇಹಿ ವಿವಿಚ್ಚ ಅಕುಸಲೇಹಿ ಧಮ್ಮೇಹಿ ಸವಿತಕ್ಕಂ ಸವಿಚಾರಂ ವಿವೇಕಜಂ ಪೀತಿಸುಖಂ ಪಠಮಂ ಝಾನಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರತಿ; ಸೋ ತಂ ನಿಮಿತ್ತಂ ನ ಆಸೇವತಿ ನ ಭಾವೇತಿ ನ ಬಹುಲೀಕರೋತಿ ನ ಸ್ವಾಧಿಟ್ಠಿತಂ ಅಧಿಟ್ಠಾತಿ.

‘‘ತಸ್ಸ ಏವಂ ಹೋತಿ – ‘ಯಂನೂನಾಹಂ ವಿತಕ್ಕವಿಚಾರಾನಂ ವೂಪಸಮಾ ಅಜ್ಝತ್ತಂ ಸಮ್ಪಸಾದನಂ ಚೇತಸೋ ಏಕೋದಿಭಾವಂ ಅವಿತಕ್ಕಂ ಅವಿಚಾರಂ ಸಮಾಧಿಜಂ ಪೀತಿಸುಖಂ ದುತಿಯಂ ಝಾನಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರೇಯ್ಯ’ನ್ತಿ. ಸೋ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ ವಿತಕ್ಕವಿಚಾರಾನಂ ವೂಪಸಮಾ…ಪೇ… ದುತಿಯಂ ಝಾನಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರಿತುಂ. ತಸ್ಸ ಏವಂ ಹೋತಿ – ‘ಯಂನೂನಾಹಂ ವಿವಿಚ್ಚೇವ ಕಾಮೇಹಿ ವಿವಿಚ್ಚ ಅಕುಸಲೇಹಿ ಧಮ್ಮೇಹಿ ಸವಿತಕ್ಕಂ ಸವಿಚಾರಂ ವಿವೇಕಜಂ ಪೀತಿಸುಖಂ ಪಠಮಂ ಝಾನಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರೇಯ್ಯ’ನ್ತಿ. ಸೋ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ ವಿವಿಚ್ಚೇವ ಕಾಮೇಹಿ…ಪೇ… ಪಠಮಂ ಝಾನಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರಿತುಂ. ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ‘ಭಿಕ್ಖು ಉಭತೋ ಭಟ್ಠೋ ಉಭತೋ ಪರಿಹೀನೋ, ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ಸಾ ಗಾವೀ ಪಬ್ಬತೇಯ್ಯಾ ಬಾಲಾ ಅಬ್ಯತ್ತಾ ಅಖೇತ್ತಞ್ಞೂ ಅಕುಸಲಾ ವಿಸಮೇ ಪಬ್ಬತೇ ಚರಿತುಂ’’’.

‘‘ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಗಾವೀ ಪಬ್ಬತೇಯ್ಯಾ ಪಣ್ಡಿತಾ ಬ್ಯತ್ತಾ ಖೇತ್ತಞ್ಞೂ ಕುಸಲಾ ವಿಸಮೇ ಪಬ್ಬತೇ ಚರಿತುಂ. ತಸ್ಸಾ ಏವಮಸ್ಸ – ‘ಯಂನೂನಾಹಂ ಅಗತಪುಬ್ಬಞ್ಚೇವ ದಿಸಂ ಗಚ್ಛೇಯ್ಯಂ, ಅಖಾದಿತಪುಬ್ಬಾನಿ ಚ ತಿಣಾನಿ ಖಾದೇಯ್ಯಂ, ಅಪೀತಪುಬ್ಬಾನಿ ಚ ಪಾನೀಯಾನಿ ಪಿವೇಯ್ಯ’ನ್ತಿ. ಸಾ ಪುರಿಮಂ ಪಾದಂ ಸುಪ್ಪತಿಟ್ಠಿತಂ ಪತಿಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ ಪಚ್ಛಿಮಂ ಪಾದಂ ಉದ್ಧರೇಯ್ಯ. ಸಾ ಅಗತಪುಬ್ಬಞ್ಚೇವ ದಿಸಂ ಗಚ್ಛೇಯ್ಯ, ಅಖಾದಿತಪುಬ್ಬಾನಿ ಚ ತಿಣಾನಿ ಖಾದೇಯ್ಯ, ಅಪೀತಪುಬ್ಬಾನಿ ಚ ಪಾನೀಯಾನಿ ಪಿವೇಯ್ಯ. ಯಸ್ಮಿಂ ಚಸ್ಸಾ ಪದೇಸೇ ಠಿತಾಯ ಏವಮಸ್ಸ – ‘ಯಂನೂನಾಹಂ ಅಗತಪುಬ್ಬಞ್ಚೇವ ದಿಸಂ ಗಚ್ಛೇಯ್ಯಂ, ಅಖಾದಿತಪುಬ್ಬಾನಿ ಚ ತಿಣಾನಿ ಖಾದೇಯ್ಯಂ, ಅಪೀತಪುಬ್ಬಾನಿ ಚ ಪಾನೀಯಾನಿ ಪಿವೇಯ್ಯ’ನ್ತಿ ತಞ್ಚ ಪದೇಸಂ ಸೋತ್ಥಿನಾ ಪಚ್ಚಾಗಚ್ಛೇಯ್ಯ. ತಂ ಕಿಸ್ಸ ಹೇತು? ತಥಾ ಹಿ ಸಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಗಾವೀ ಪಬ್ಬತೇಯ್ಯಾ ಪಣ್ಡಿತಾ ಬ್ಯತ್ತಾ ಖೇತ್ತಞ್ಞೂ ಕುಸಲಾ ವಿಸಮೇ ಪಬ್ಬತೇ ಚರಿತುಂ. ಏವಮೇವಂ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇಧೇಕಚ್ಚೋ ಭಿಕ್ಖು ಪಣ್ಡಿತೋ ಬ್ಯತ್ತೋ ಖೇತ್ತಞ್ಞೂ ಕುಸಲೋ ವಿವಿಚ್ಚೇವ ಕಾಮೇಹಿ ವಿವಿಚ್ಚ ಅಕುಸಲೇಹಿ ಧಮ್ಮೇಹಿ ಸವಿತಕ್ಕಂ ಸವಿಚಾರಂ ವಿವೇಕಜಂ ಪೀತಿಸುಖಂ ಪಠಮಂ ಝಾನಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರತಿ. ಸೋ ತಂ ನಿಮಿತ್ತಂ ಆಸೇವತಿ ಭಾವೇತಿ ಬಹುಲೀಕರೋತಿ ಸ್ವಾಧಿಟ್ಠಿತಂ ಅಧಿಟ್ಠಾತಿ.

‘‘ತಸ್ಸ ಏವಂ ಹೋತಿ – ‘ಯಂನೂನಾಹಂ ವಿತಕ್ಕವಿಚಾರಾನಂ ವೂಪಸಮಾ ಅಜ್ಝತ್ತಂ ಸಮ್ಪಸಾದನಂ ಚೇತಸೋ ಏಕೋದಿಭಾವಂ ಅವಿತಕ್ಕಂ ಅವಿಚಾರಂ ಸಮಾಧಿಜಂ ಪೀತಿಸುಖಂ ದುತಿಯಂ ಝಾನಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರೇಯ್ಯ’ನ್ತಿ. ಸೋ ದುತಿಯಂ ಝಾನಂ ಅನಭಿಹಿಂಸಮಾನೋ ವಿತಕ್ಕವಿಚಾರಾನಂ ವೂಪಸಮಾ… ದುತಿಯಂ ಝಾನಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರತಿ. ಸೋ ತಂ ನಿಮಿತ್ತಂ ಆಸೇವತಿ ಭಾವೇತಿ ಬಹುಲೀಕರೋತಿ ಸ್ವಾಧಿಟ್ಠಿತಂ ಅಧಿಟ್ಠಾತಿ.

‘‘ತಸ್ಸ ಏವಂ ಹೋತಿ – ‘ಯಂನೂನಾಹಂ ಪೀತಿಯಾ ಚ ವಿರಾಗಾ ಉಪೇಕ್ಖಕೋ ಚ ವಿಹರೇಯ್ಯಂ ಸತೋ ಚ ಸಮ್ಪಜಾನೋ, ಸುಖಞ್ಚ ಕಾಯೇನ ಪಟಿಸಂವೇದೇಯ್ಯಂ ಯಂ ತಂ ಅರಿಯಾ ಆಚಿಕ್ಖನ್ತಿ – ಉಪೇಕ್ಖಕೋ ಸತಿಮಾ ಸುಖವಿಹಾರೀತಿ ತತಿಯಂ ಝಾನಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರೇಯ್ಯ’ನ್ತಿ. ಸೋ ತತಿಯಂ ಝಾನಂ ಅನಭಿಹಿಂಸಮಾನೋ ಪೀತಿಯಾ ಚ ವಿರಾಗಾ…ಪೇ… ತತಿಯಂ ಝಾನಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರತಿ. ಸೋ ತಂ ನಿಮಿತ್ತಂ ಆಸೇವತಿ ಭಾವೇತಿ ಬಹುಲೀಕರೋತಿ ಸ್ವಾಧಿಟ್ಠಿತಂ ಅಧಿಟ್ಠಾತಿ.

‘‘ತಸ್ಸ ಏವಂ ಹೋತಿ – ‘ಯಂನೂನಾಹಂ ಸುಖಸ್ಸ ಚ ಪಹಾನಾ ದುಕ್ಖಸ್ಸ ಚ ಪಹಾನಾ ಪುಬ್ಬೇವ ಸೋಮನಸ್ಸದೋಮನಸ್ಸಾನಂ ಅತ್ಥಙ್ಗಮಾ ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಂ ಉಪೇಕ್ಖಾಸತಿಪಾರಿಸುದ್ಧಿಂ ಚತುತ್ಥಂ ಝಾನಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರೇಯ್ಯ’ನ್ತಿ. ಸೋ ಚತುತ್ಥಂ ಝಾನಂ ಅನಭಿಹಿಂಸಮಾನೋ ಸುಖಸ್ಸ ಚ ಪಹಾನಾ…ಪೇ… ಚತುತ್ಥಂ ಝಾನಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರತಿ. ಸೋ ತಂ ನಿಮಿತ್ತಂ ಆಸೇವತಿ ಭಾವೇತಿ ಬಹುಲೀಕರೋತಿ ಸ್ವಾಧಿಟ್ಠಿತಂ ಅಧಿಟ್ಠಾತಿ.

‘‘ತಸ್ಸ ಏವಂ ಹೋತಿ – ‘ಯಂನೂನಾಹಂ ಸಬ್ಬಸೋ ರೂಪಸಞ್ಞಾನಂ ಸಮತಿಕ್ಕಮಾ ಪಟಿಘಸಞ್ಞಾನಂ ಅತ್ಥಙ್ಗಮಾ ನಾನತ್ತಸಞ್ಞಾನಂ ಅಮನಸಿಕಾರಾ ಅನನ್ತೋ ಆಕಾಸೋತಿ ಆಕಾಸಾನಞ್ಚಾಯತನಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರೇಯ್ಯ’ನ್ತಿ. ಸೋ ಆಕಾಸಾನಞ್ಚಾಯತನಂ ಅನಭಿಹಿಂಸಮಾನೋ ಸಬ್ಬಸೋ ರೂಪಸಞ್ಞಾನಂ ಸಮತಿಕ್ಕಮಾ …ಪೇ… ಆಕಾಸಾನಞ್ಚಾಯತನಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರತಿ. ಸೋ ತಂ ನಿಮಿತ್ತಂ ಆಸೇವತಿ ಭಾವೇತಿ ಬಹುಲೀಕರೋತಿ ಸ್ವಾಧಿಟ್ಠಿತಂ ಅಧಿಟ್ಠಾತಿ.

‘‘ತಸ್ಸ ಏವಂ ಹೋತಿ – ‘ಯಂನೂನಾಹಂ ಸಬ್ಬಸೋ ಆಕಾಸಾನಞ್ಚಾಯತನಂ ಸಮತಿಕ್ಕಮ್ಮ ಅನನ್ತಂ ವಿಞ್ಞಾಣನ್ತಿ ವಿಞ್ಞಾಣಞ್ಚಾಯತನಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರೇಯ್ಯ’ನ್ತಿ. ಸೋ ವಿಞ್ಞಾಣಞ್ಚಾಯತನಂ ಅನಭಿಹಿಂಸಮಾನೋ ಸಬ್ಬಸೋ ಆಕಾಸಾನಞ್ಚಾಯತನಂ ಸಮತಿಕ್ಕಮ್ಮ ‘ಅನನ್ತಂ ವಿಞ್ಞಾಣ’ನ್ತಿ ವಿಞ್ಞಾಣಞ್ಚಾಯತನಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರತಿ. ಸೋ ತಂ ನಿಮಿತ್ತಂ ಆಸೇವತಿ ಭಾವೇತಿ ಬಹುಲೀಕರೋತಿ ಸ್ವಾಧಿಟ್ಠಿತಂ ಅಧಿಟ್ಠಾತಿ.

‘‘ತಸ್ಸ ಏವಂ ಹೋತಿ – ‘ಯಂನೂನಾಹಂ ಸಬ್ಬಸೋ ವಿಞ್ಞಾಣಞ್ಚಾಯತನಂ ಸಮತಿಕ್ಕಮ್ಮ ನತ್ಥಿ ಕಿಞ್ಚೀತಿ ಆಕಿಞ್ಚಞ್ಞಾಯತನಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರೇಯ್ಯ’ನ್ತಿ. ಸೋ ಆಕಿಞ್ಚಞ್ಞಾಯತನಂ ಅನಭಿಹಿಂಸಮಾನೋ ಸಬ್ಬಸೋ ವಿಞ್ಞಾಣಞ್ಚಾಯತನಂ ಸಮತಿಕ್ಕಮ್ಮ ‘ನತ್ಥಿ ಕಿಞ್ಚೀ’ತಿ ಆಕಿಞ್ಚಞ್ಞಾಯತನಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರತಿ. ಸೋ ತಂ ನಿಮಿತ್ತಂ ಆಸೇವತಿ ಭಾವೇತಿ ಬಹುಲೀಕರೋತಿ ಸ್ವಾಧಿಟ್ಠಿತಂ ಅಧಿಟ್ಠಾತಿ.

‘‘ತಸ್ಸ ಏವಂ ಹೋತಿ – ‘ಯಂನೂನಾಹಂ ಸಬ್ಬಸೋ ಆಕಿಞ್ಚಞ್ಞಾಯತನಂ ಸಮತಿಕ್ಕಮ್ಮ ನೇವಸಞ್ಞಾನಾಸಞ್ಞಾಯತನಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರೇಯ್ಯ’ನ್ತಿ. ಸೋ ನೇವಸಞ್ಞಾನಾಸಞ್ಞಾಯತನಂ ಅನಭಿಹಿಂಸಮಾನೋ ಸಬ್ಬಸೋ ಆಕಿಞ್ಚಞ್ಞಾಯತನಂ ಸಮತಿಕ್ಕಮ್ಮ ನೇವಸಞ್ಞಾನಾಸಞ್ಞಾಯತನಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರತಿ. ಸೋ ತಂ ನಿಮಿತ್ತಂ ಆಸೇವತಿ ಭಾವೇತಿ ಬಹುಲೀಕರೋತಿ ಸ್ವಾಧಿಟ್ಠಿತಂ ಅಧಿಟ್ಠಾತಿ.

‘‘ತಸ್ಸ ಏವಂ ಹೋತಿ – ‘ಯಂನೂನಾಹಂ ಸಬ್ಬಸೋ ನೇವಸಞ್ಞಾನಾಸಞ್ಞಾಯತನಂ ಸಮತಿಕ್ಕಮ್ಮ ಸಞ್ಞಾವೇದಯಿತನಿರೋಧಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರೇಯ್ಯ’ನ್ತಿ. ಸೋ ಸಞ್ಞಾವೇದಯಿತನಿರೋಧಂ ಅನಭಿಹಿಂಸಮಾನೋ ಸಬ್ಬಸೋ ನೇವಸಞ್ಞಾನಾಸಞ್ಞಾಯತನಂ ಸಮತಿಕ್ಕಮ್ಮ ಸಞ್ಞಾವೇದಯಿತನಿರೋಧಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರತಿ.

‘‘ಯತೋ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ತಂ ತದೇವ ಸಮಾಪತ್ತಿಂ ಸಮಾಪಜ್ಜತಿಪಿ ವುಟ್ಠಾತಿಪಿ, ತಸ್ಸ ಮುದು ಚಿತ್ತಂ ಹೋತಿ ಕಮ್ಮಞ್ಞಂ. ಮುದುನಾ ಕಮ್ಮಞ್ಞೇನ ಚಿತ್ತೇನ ಅಪ್ಪಮಾಣೋ ಸಮಾಧಿ ಹೋತಿ ಸುಭಾವಿತೋ. ಸೋ ಅಪ್ಪಮಾಣೇನ ಸಮಾಧಿನಾ ಸುಭಾವಿತೇನ ಯಸ್ಸ ಯಸ್ಸ ಅಭಿಞ್ಞಾಸಚ್ಛಿಕರಣೀಯಸ್ಸ ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಚಿತ್ತಂ ಅಭಿನಿನ್ನಾಮೇತಿ ಅಭಿಞ್ಞಾಸಚ್ಛಿಕಿರಿಯಾಯ ತತ್ರ ತತ್ರೇವ ಸಕ್ಖಿಭಬ್ಬತಂ ಪಾಪುಣಾತಿ ಸತಿ ಸತಿ ಆಯತನೇ.

‘‘ಸೋ ಸಚೇ ಆಕಙ್ಖತಿ – ‘ಅನೇಕವಿಹಿತಂ ಇದ್ಧಿವಿಧಂ ಪಚ್ಚನುಭವೇಯ್ಯಂ, ಏಕೋಪಿ ಹುತ್ವಾ ಬಹುಧಾ ಅಸ್ಸಂ, ಬಹುಧಾಪಿ ಹುತ್ವಾ ಏಕೋ ಅಸ್ಸಂ…ಪೇ… ಯಾವ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಾಪಿ ಕಾಯೇನ ವಸಂ ವತ್ತೇಯ್ಯ’ನ್ತಿ, ತತ್ರ ತತ್ರೇವ ಸಕ್ಖಿಭಬ್ಬತಂ ಪಾಪುಣಾತಿ ಸತಿ ಸತಿ ಆಯತನೇ.

‘‘ಸೋ ಸಚೇ ಆಕಙ್ಖತಿ – ದಿಬ್ಬಾಯ ಸೋತಧಾತುಯಾ…ಪೇ… ಸತಿ ಸತಿ ಆಯತನೇ.

‘‘ಸೋ ಸಚೇ ಆಕಙ್ಖತಿ – ‘ಪರಸತ್ತಾನಂ ಪರಪುಗ್ಗಲಾನಂ ಚೇತಸಾ ಚೇತೋ ಪರಿಚ್ಚ ಪಜಾನೇಯ್ಯಂ, ಸರಾಗಂ ವಾ ಚಿತ್ತಂ ಸರಾಗಂ ಚಿತ್ತನ್ತಿ ಪಜಾನೇಯ್ಯಂ, ವೀತರಾಗಂ ವಾ ಚಿತ್ತಂ ವೀತರಾಗಂ ಚಿತ್ತನ್ತಿ ಪಜಾನೇಯ್ಯಂ, ಸದೋಸಂ ವಾ ಚಿತ್ತಂ ಸದೋಸಂ ಚಿತ್ತನ್ತಿ ಪಜಾನೇಯ್ಯಂ, ವೀತದೋಸಂ ವಾ ಚಿತ್ತಂ ವೀತದೋಸಂ ಚಿತ್ತನ್ತಿ ಪಜಾನೇಯ್ಯಂ, ಸಮೋಹಂ ವಾ ಚಿತ್ತಂ ಸಮೋಹಂ ಚಿತ್ತನ್ತಿ ಪಜಾನೇಯ್ಯಂ, ವೀತಮೋಹಂ ವಾ ಚಿತ್ತಂ… ಸಂಖಿತ್ತಂ ವಾ ಚಿತ್ತಂ… ವಿಕ್ಖಿತ್ತಂ ವಾ ಚಿತ್ತಂ… ಮಹಗ್ಗತಂ ವಾ ಚಿತ್ತಂ… ಅಮಹಗ್ಗತಂ ವಾ ಚಿತ್ತಂ… ಸಉತ್ತರಂ ವಾ ಚಿತ್ತಂ… ಅನುತ್ತರಂ ವಾ ಚಿತ್ತಂ… ಸಮಾಹಿತಂ ವಾ ಚಿತ್ತಂ… ಅಸಮಾಹಿತಂ ವಾ ಚಿತ್ತಂ… ವಿಮುತ್ತಂ ವಾ ಚಿತ್ತಂ… ಅವಿಮುತ್ತಂ ವಾ ಚಿತ್ತಂ ಅವಿಮುತ್ತಂ ಚಿತ್ತನ್ತಿ ಪಜಾನೇಯ್ಯ’ನ್ತಿ, ತತ್ರ ತತ್ರೇವ ಸಕ್ಖಿಭಬ್ಬತಂ ಪಾಪುಣಾತಿ ಸತಿ ಸತಿ ಆಯತನೇ.

‘‘ಸೋ ಸಚೇ ಆಕಙ್ಖತಿ – ‘ಅನೇಕವಿಹಿತಂ ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸಂ ಅನುಸ್ಸರೇಯ್ಯಂ, ಸೇಯ್ಯಥಿದಂ – ಏಕಮ್ಪಿ ಜಾತಿಂ ದ್ವೇಪಿ ಜಾತಿಯೋ…ಪೇ… ಇತಿ ಸಾಕಾರಂ ಸಉದ್ದೇಸಂ ಅನೇಕವಿಹಿತಂ ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸಂ ಅನುಸ್ಸರೇಯ್ಯ’ನ್ತಿ, ತತ್ರ ತತ್ರೇವ ಸಕ್ಖಿಭಬ್ಬತಂ ಪಾಪುಣಾತಿ ಸತಿ ಸತಿ ಆಯತನೇ.

‘‘ಸೋ ಸಚೇ ಆಕಙ್ಖತಿ – ‘ದಿಬ್ಬೇನ ಚಕ್ಖುನಾ ವಿಸುದ್ಧೇನ ಅತಿಕ್ಕನ್ತಮಾನುಸಕೇನ…ಪೇ… ಯಥಾಕಮ್ಮೂಪಗೇ ಸತ್ತೇ ಪಜಾನೇಯ್ಯ’ನ್ತಿ, ತತ್ರ ತತ್ರೇವ ಸಕ್ಖಿಭಬ್ಬತಂ ಪಾಪುಣಾತಿ ಸತಿ ಸತಿ ಆಯತನೇ.

‘‘ಸೋ ಸಚೇ ಆಕಙ್ಖತಿ – ‘ಆಸವಾನಂ ಖಯಾ ಅನಾಸವಂ ಚೇತೋವಿಮುತ್ತಿಂ ಪಞ್ಞಾವಿಮುತ್ತಿಂ ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ಸಯಂ ಅಭಿಞ್ಞಾ ಸಚ್ಛಿಕತ್ವಾ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರೇಯ್ಯ’ನ್ತಿ, ತತ್ರ ತತ್ರೇವ ಸಕ್ಖಿಭಬ್ಬತಂ ಪಾಪುಣಾತಿ ಸತಿ ಸತಿ ಆಯತನೇ’’ತಿ. ಚತುತ್ಥಂ.

೫. ಝಾನಸುತ್ತಂ

೩೬. ‘‘ಪಠಮಮ್ಪಾಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಝಾನಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಆಸವಾನಂ ಖಯಂ ವದಾಮಿ; ದುತಿಯಮ್ಪಾಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಝಾನಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಆಸವಾನಂ ಖಯಂ ವದಾಮಿ; ತತಿಯಮ್ಪಾಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಝಾನಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಆಸವಾನಂ ಖಯಂ ವದಾಮಿ; ಚತುತ್ಥಮ್ಪಾಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಝಾನಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಆಸವಾನಂ ಖಯಂ ವದಾಮಿ; ಆಕಾಸಾನಞ್ಚಾಯತನಮ್ಪಾಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ನಿಸ್ಸಾಯ ಆಸವಾನಂ ಖಯಂ ವದಾಮಿ; ವಿಞ್ಞಾಣಞ್ಚಾಯತನಮ್ಪಾಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ನಿಸ್ಸಾಯ ಆಸವಾನಂ ಖಯಂ ವದಾಮಿ; ಆಕಿಞ್ಚಞ್ಞಾಯತನಮ್ಪಾಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ನಿಸ್ಸಾಯ ಆಸವಾನಂ ಖಯಂ ವದಾಮಿ; ನೇವಸಞ್ಞಾನಾಸಞ್ಞಾಯತನಮ್ಪಾಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ನಿಸ್ಸಾಯ ಆಸವಾನಂ ಖಯಂ ವದಾಮಿ; ಸಞ್ಞಾವೇದಯಿತನಿರೋಧಮ್ಪಾಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ನಿಸ್ಸಾಯ ಆಸವಾನಂ ಖಯಂ ವದಾಮಿ.

‘‘‘ಪಠಮಮ್ಪಾಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಝಾನಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಆಸವಾನಂ ಖಯಂ ವದಾಮೀ’ತಿ, ಇತಿ ಖೋ ಪನೇತಂ ವುತ್ತಂ. ಕಿಞ್ಚೇತಂ ಪಟಿಚ್ಚ ವುತ್ತಂ? ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ವಿವಿಚ್ಚೇವ ಕಾಮೇಹಿ…ಪೇ… ಪಠಮಂ ಝಾನಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರತಿ. ಸೋ ಯದೇವ ತತ್ಥ ಹೋತಿ ರೂಪಗತಂ ವೇದನಾಗತಂ ಸಞ್ಞಾಗತಂ ಸಙ್ಖಾರಗತಂ ವಿಞ್ಞಾಣಗತಂ, ತೇ ಧಮ್ಮೇ ಅನಿಚ್ಚತೋ ದುಕ್ಖತೋ ರೋಗತೋ ಗಣ್ಡತೋ ಸಲ್ಲತೋ ಅಘತೋ ಆಬಾಧತೋ ಪರತೋ ಪಲೋಕತೋ ಸುಞ್ಞತೋ ಅನತ್ತತೋ ಸಮನುಪಸ್ಸತಿ. ಸೋ ತೇಹಿ ಧಮ್ಮೇಹಿ ಚಿತ್ತಂ ಪಟಿವಾಪೇತಿ [ಪತಿಟ್ಠಾಪೇತಿ (ಸ್ಯಾ.), ಪಟಿಪಾದೇತಿ (ಕ.) ಮ. ನಿ. ೨.೧೩೩ ಪಸ್ಸಿತಬ್ಬಂ]. ಸೋ ತೇಹಿ ಧಮ್ಮೇಹಿ ಚಿತ್ತಂ ಪಟಿವಾಪೇತ್ವಾ [ಪತಿಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ (ಸ್ಯಾ.), ಪಟಿಪಾದೇತ್ವಾ (ಕ.)] ಅಮತಾಯ ಧಾತುಯಾ ಚಿತ್ತಂ ಉಪಸಂಹರತಿ – ‘ಏತಂ ಸನ್ತಂ ಏತಂ ಪಣೀತಂ ಯದಿದಂ ಸಬ್ಬಸಙ್ಖಾರಸಮಥೋ ಸಬ್ಬೂಪಧಿಪಟಿನಿಸ್ಸಗ್ಗೋ ತಣ್ಹಾಕ್ಖಯೋ ವಿರಾಗೋ ನಿರೋಧೋ ನಿಬ್ಬಾನ’ನ್ತಿ. ಸೋ ತತ್ಥ ಠಿತೋ ಆಸವಾನಂ ಖಯಂ ಪಾಪುಣಾತಿ. ನೋ ಚೇ ಆಸವಾನಂ ಖಯಂ ಪಾಪುಣಾತಿ, ತೇನೇವ ಧಮ್ಮರಾಗೇನ ತಾಯ ಧಮ್ಮನನ್ದಿಯಾ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಓರಮ್ಭಾಗಿಯಾನಂ ಸಂಯೋಜನಾನಂ ಪರಿಕ್ಖಯಾ ಓಪಪಾತಿಕೋ ಹೋತಿ ತತ್ಥ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯೀ ಅನಾವತ್ತಿಧಮ್ಮೋ ತಸ್ಮಾ ಲೋಕಾ.

‘‘ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇಸ್ಸಾಸೋ ವಾ ಇಸ್ಸಾಸನ್ತೇವಾಸೀ ವಾ ತಿಣಪುರಿಸರೂಪಕೇ ವಾ ಮತ್ತಿಕಾಪುಞ್ಜೇ ವಾ ಯೋಗ್ಗಂ ಕರಿತ್ವಾ, ಸೋ ಅಪರೇನ ಸಮಯೇನ ದೂರೇಪಾತೀ ಚ ಹೋತಿ ಅಕ್ಖಣವೇಧೀ ಚ ಮಹತೋ ಚ ಕಾಯಸ್ಸ ಪದಾಲೇತಾ [ಪದಾಲಿತಾ (ಕ.) ಅ. ನಿ. ೩.೧೩೪; ೪.೧೮೧]; ಏವಮೇವಂ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ವಿವಿಚ್ಚೇವ ಕಾಮೇಹಿ…ಪೇ… ಪಠಮಂ ಝಾನಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರತಿ. ಸೋ ಯದೇವ ತತ್ಥ ಹೋತಿ ರೂಪಗತಂ ವೇದನಾಗತಂ ಸಞ್ಞಾಗತಂ ಸಙ್ಖಾರಗತಂ ವಿಞ್ಞಾಣಗತಂ, ತೇ ಧಮ್ಮೇ ಅನಿಚ್ಚತೋ ದುಕ್ಖತೋ ರೋಗತೋ ಗಣ್ಡತೋ ಸಲ್ಲತೋ ಅಘತೋ ಆಬಾಧತೋ ಪರತೋ ಪಲೋಕತೋ ಸುಞ್ಞತೋ ಅನತ್ತತೋ ಸಮನುಪಸ್ಸತಿ. ಸೋ ತೇಹಿ ಧಮ್ಮೇಹಿ ಚಿತ್ತಂ ಪಟಿವಾಪೇತಿ. ಸೋ ತೇಹಿ ಧಮ್ಮೇಹಿ ಚಿತ್ತಂ ಪಟಿವಾಪೇತ್ವಾ ಅಮತಾಯ ಧಾತುಯಾ ಚಿತ್ತಂ ಉಪಸಂಹರತಿ – ‘ಏತಂ ಸನ್ತಂ ಏತಂ ಪಣೀತಂ ಯದಿದಂ ಸಬ್ಬಸಙ್ಖಾರಸಮಥೋ ಸಬ್ಬೂಪಧಿಪಟಿನಿಸ್ಸಗ್ಗೋ ತಣ್ಹಾಕ್ಖಯೋ ವಿರಾಗೋ ನಿರೋಧೋ ನಿಬ್ಬಾನ’ನ್ತಿ. ಸೋ ತತ್ಥ ಠಿತೋ ಆಸವಾನಂ ಖಯಂ ಪಾಪುಣಾತಿ. ನೋ ಚೇ ಆಸವಾನಂ ಖಯಂ ಪಾಪುಣಾತಿ, ತೇನೇವ ಧಮ್ಮರಾಗೇನ ತಾಯ ಧಮ್ಮನನ್ದಿಯಾ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಓರಮ್ಭಾಗಿಯಾನಂ ಸಂಯೋಜನಾನಂ ಪರಿಕ್ಖಯಾ ಓಪಪಾತಿಕೋ ಹೋತಿ ತತ್ಥ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯೀ ಅನಾವತ್ತಿಧಮ್ಮೋ ತಸ್ಮಾ ಲೋಕಾ. ‘ಪಠಮಮ್ಪಾಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಝಾನಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಆಸವಾನಂ ಖಯಂ ವದಾಮೀ’ತಿ, ಇತಿ ಯಂ ತಂ ವುತ್ತಂ, ಇದಮೇತಂ ಪಟಿಚ್ಚ ವುತ್ತಂ.

‘‘ದುತಿಯಮ್ಪಾಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಝಾನಂ ನಿಸ್ಸಾಯ…ಪೇ… ತತಿಯಮ್ಪಾಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಝಾನಂ ನಿಸ್ಸಾಯ… ‘ಚತುತ್ಥಮ್ಪಾಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಝಾನಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಆಸವಾನಂ ಖಯಂ ವದಾಮೀ’ತಿ, ಇತಿ ಖೋ ಪನೇತಂ ವುತ್ತಂ. ಕಿಞ್ಚೇತಂ ಪಟಿಚ್ಚ ವುತ್ತಂ? ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಸುಖಸ್ಸ ಚ ಪಹಾನಾ ದುಕ್ಖಸ್ಸ ಚ ಪಹಾನಾ ಪುಬ್ಬೇವ ಸೋಮನಸ್ಸದೋಮನಸ್ಸಾನಂ ಅತ್ಥಙ್ಗಮಾ ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಂ ಉಪೇಕ್ಖಾಸತಿಪಾರಿಸುದ್ಧಿಂ ಚತುತ್ಥಂ ಝಾನಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರತಿ. ಸೋ ಯದೇವ ತತ್ಥ ಹೋತಿ ರೂಪಗತಂ ವೇದನಾಗತಂ ಸಞ್ಞಾಗತಂ ಸಙ್ಖಾರಗತಂ ವಿಞ್ಞಾಣಗತಂ, ತೇ ಧಮ್ಮೇ ಅನಿಚ್ಚತೋ ದುಕ್ಖತೋ ರೋಗತೋ ಗಣ್ಡತೋ ಸಲ್ಲತೋ ಅಘತೋ ಆಬಾಧತೋ ಪರತೋ ಪಲೋಕತೋ ಸುಞ್ಞತೋ ಅನತ್ತತೋ ಸಮನುಪಸ್ಸತಿ. ಸೋ ತೇಹಿ ಧಮ್ಮೇಹಿ ಚಿತ್ತಂ ಪಟಿವಾಪೇತಿ. ಸೋ ತೇಹಿ ಧಮ್ಮೇಹಿ ಚಿತ್ತಂ ಪಟಿವಾಪೇತ್ವಾ ಅಮತಾಯ ಧಾತುಯಾ ಚಿತ್ತಂ ಉಪಸಂಹರತಿ – ‘ಏತಂ ಸನ್ತಂ ಏತಂ ಪಣೀತಂ ಯದಿದಂ ಸಬ್ಬಸಙ್ಖಾರಸಮಥೋ ಸಬ್ಬೂಪಧಿಪಟಿನಿಸ್ಸಗ್ಗೋ ತಣ್ಹಾಕ್ಖಯೋ ವಿರಾಗೋ ನಿರೋಧೋ ನಿಬ್ಬಾನ’ನ್ತಿ. ಸೋ ತತ್ಥ ಠಿತೋ ಆಸವಾನಂ ಖಯಂ ಪಾಪುಣಾತಿ. ನೋ ಚೇ ಆಸವಾನಂ ಖಯಂ ಪಾಪುಣಾತಿ, ತೇನೇವ ಧಮ್ಮರಾಗೇನ ತಾಯ ಧಮ್ಮನನ್ದಿಯಾ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಓರಮ್ಭಾಗಿಯಾನಂ ಸಂಯೋಜನಾನಂ ಪರಿಕ್ಖಯಾ ಓಪಪಾತಿಕೋ ಹೋತಿ ತತ್ಥ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯೀ ಅನಾವತ್ತಿಧಮ್ಮೋ ತಸ್ಮಾ ಲೋಕಾ.

‘‘ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇಸ್ಸಾಸೋ ವಾ ಇಸ್ಸಾಸನ್ತೇವಾಸೀ ವಾ ತಿಣಪುರಿಸರೂಪಕೇ ವಾ ಮತ್ತಿಕಾಪುಞ್ಜೇ ವಾ ಯೋಗ್ಗಂ ಕರಿತ್ವಾ, ಸೋ ಅಪರೇನ ಸಮಯೇನ ದೂರೇಪಾತೀ ಚ ಹೋತಿ ಅಕ್ಖಣವೇಧೀ ಚ ಮಹತೋ ಚ ಕಾಯಸ್ಸ ಪದಾಲೇತಾ; ಏವಮೇವಂ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಸುಖಸ್ಸ ಚ ಪಹಾನಾ, ದುಕ್ಖಸ್ಸ ಚ ಪಹಾನಾ, ಪುಬ್ಬೇವ ಸೋಮನಸ್ಸದೋಮನಸ್ಸಾನಂ ಅತ್ಥಙ್ಗಮಾ ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಂ ಉಪೇಕ್ಖಾಸತಿಪಾರಿಸುದ್ಧಿಂ ಚತುತ್ಥಂ ಝಾನಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರತಿ. ಸೋ ಯದೇವ ತತ್ಥ ಹೋತಿ ರೂಪಗತಂ ವೇದನಾಗತಂ…ಪೇ… ಅನಾವತ್ತಿಧಮ್ಮೋ ತಸ್ಮಾ ಲೋಕಾ. ‘ಚತುತ್ಥಮ್ಪಾಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಝಾನಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಆಸವಾನಂ ಖಯಂ ವದಾಮೀ’ತಿ, ಇತಿ ಯಂ ತಂ ವುತ್ತಂ, ಇದಮೇತಂ ಪಟಿಚ್ಚ ವುತ್ತಂ.

‘‘‘ಆಕಾಸಾನಞ್ಚಾಯತನಮ್ಪಾಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಝಾನಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಆಸವಾನಂ ಖಯಂ ವದಾಮೀ’ತಿ, ಇತಿ ಖೋ ಪನೇತಂ ವುತ್ತಂ. ಕಿಞ್ಚೇತಂ ಪಟಿಚ್ಚ ವುತ್ತಂ? ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಸಬ್ಬಸೋ ರೂಪಸಞ್ಞಾನಂ ಸಮತಿಕ್ಕಮಾ ಪಟಿಘಸಞ್ಞಾನಂ ಅತ್ಥಙ್ಗಮಾ ನಾನತ್ತಸಞ್ಞಾನಂ ಅಮನಸಿಕಾರಾ ‘ಅನನ್ತೋ ಆಕಾಸೋ’ತಿ ಆಕಾಸಾನಞ್ಚಾಯತನಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರತಿ. ಸೋ ಯದೇವ ತತ್ಥ ಹೋತಿ ವೇದನಾಗತಂ ಸಞ್ಞಾಗತಂ ಸಙ್ಖಾರಗತಂ ವಿಞ್ಞಾಣಗತಂ, ತೇ ಧಮ್ಮೇ ಅನಿಚ್ಚತೋ ದುಕ್ಖತೋ ರೋಗತೋ ಗಣ್ಡತೋ ಸಲ್ಲತೋ ಅಘತೋ ಆಬಾಧತೋ ಪರತೋ ಪಲೋಕತೋ ಸುಞ್ಞತೋ ಅನತ್ತತೋ ಸಮನುಪಸ್ಸತಿ. ಸೋ ತೇಹಿ ಧಮ್ಮೇಹಿ ಚಿತ್ತಂ ಪಟಿವಾಪೇತಿ. ಸೋ ತೇಹಿ ಧಮ್ಮೇಹಿ ಚಿತ್ತಂ ಪಟಿವಾಪೇತ್ವಾ ಅಮತಾಯ ಧಾತುಯಾ ಚಿತ್ತಂ ಉಪಸಂಹರತಿ – ‘ಏತಂ ಸನ್ತಂ ಏತಂ ಪಣೀತಂ ಯದಿದಂ ಸಬ್ಬಸಙ್ಖಾರಸಮಥೋ ಸಬ್ಬೂಪಧಿಪಟಿನಿಸ್ಸಗ್ಗೋ ತಣ್ಹಾಕ್ಖಯೋ ವಿರಾಗೋ ನಿರೋಧೋ ನಿಬ್ಬಾನ’ನ್ತಿ. ಸೋ ತತ್ಥ ಠಿತೋ ಆಸವಾನಂ ಖಯಂ ಪಾಪುಣಾತಿ. ನೋ ಚೇ ಆಸವಾನಂ ಖಯಂ ಪಾಪುಣಾತಿ, ತೇನೇವ ಧಮ್ಮರಾಗೇನ ತಾಯ ಧಮ್ಮನನ್ದಿಯಾ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಓರಮ್ಭಾಗಿಯಾನಂ ಸಂಯೋಜನಾನಂ ಪರಿಕ್ಖಯಾ ಓಪಪಾತಿಕೋ ಹೋತಿ ತತ್ಥ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯೀ ಅನಾವತ್ತಿಧಮ್ಮೋ ತಸ್ಮಾ ಲೋಕಾ.

‘‘ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇಸ್ಸಾಸೋ ವಾ ಇಸ್ಸಾಸನ್ತೇವಾಸೀ ವಾ ತಿಣಪುರಿಸರೂಪಕೇ ವಾ ಮತ್ತಿಕಾಪುಞ್ಜೇ ವಾ ಯೋಗ್ಗಂ ಕರಿತ್ವಾ, ಸೋ ಅಪರೇನ ಸಮಯೇನ ದೂರೇಪಾತೀ ಚ ಹೋತಿ ಅಕ್ಖಣವೇಧೀ ಚ ಮಹತೋ ಚ ಕಾಯಸ್ಸ ಪದಾಲೇತಾ; ಏವಮೇವಂ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಸಬ್ಬಸೋ ರೂಪಸಞ್ಞಾನಂ ಸಮತಿಕ್ಕಮಾ ಪಟಿಘಸಞ್ಞಾನಂ ಅತ್ಥಙ್ಗಮಾ ನಾನತ್ತಸಞ್ಞಾನಂ ಅಮನಸಿಕಾರಾ ‘ಅನನ್ತೋ ಆಕಾಸೋ’ತಿ ಆಕಾಸಾನಞ್ಚಾಯತನಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರತಿ. ಸೋ ಯದೇವ ತತ್ಥ ಹೋತಿ ವೇದನಾಗತಂ ಸಞ್ಞಾಗತಂ…ಪೇ… ಅನಾವತ್ತಿಧಮ್ಮೋ ತಸ್ಮಾ ಲೋಕಾ. ‘ಆಕಾಸಾನಞ್ಚಾಯತನಮ್ಪಾಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ನಿಸ್ಸಾಯ ಆಸವಾನಂ ಖಯಂ ವದಾಮೀ’ತಿ, ಇತಿ ಯಂ ತಂ ವುತ್ತಂ, ಇದಮೇತಂ ಪಟಿಚ್ಚ ವುತ್ತಂ.

‘‘‘ವಿಞ್ಞಾಣಞ್ಚಾಯತನಮ್ಪಾಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ನಿಸ್ಸಾಯ…ಪೇ… ಆಕಿಞ್ಚಞ್ಞಾಯತನಮ್ಪಾಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ನಿಸ್ಸಾಯ ಆಸವಾನಂ ಖಯಂ ವದಾಮೀ’ತಿ, ಇತಿ ಖೋ ಪನೇತಂ ವುತ್ತಂ. ಕಿಞ್ಚೇತಂ ಪಟಿಚ್ಚ ವುತ್ತಂ? ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಸಬ್ಬಸೋ ವಿಞ್ಞಾಣಞ್ಚಾಯತನಂ ಸಮತಿಕ್ಕಮ್ಮ ‘ನತ್ಥಿ ಕಿಞ್ಚೀ’ತಿ ಆಕಿಞ್ಚಞ್ಞಾಯತನಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರತಿ. ಸೋ ಯದೇವ ತತ್ಥ ಹೋತಿ ವೇದನಾಗತಂ ಸಞ್ಞಾಗತಂ ಸಙ್ಖಾರಗತಂ ವಿಞ್ಞಾಣಗತಂ, ತೇ ಧಮ್ಮೇ ಅನಿಚ್ಚತೋ ದುಕ್ಖತೋ ರೋಗತೋ ಗಣ್ಡತೋ ಸಲ್ಲತೋ ಅಘತೋ ಆಬಾಧತೋ ಪರತೋ ಪಲೋಕತೋ ಸುಞ್ಞತೋ ಅನತ್ತತೋ ಸಮನುಪಸ್ಸತಿ. ಸೋ ತೇಹಿ ಧಮ್ಮೇಹಿ ಚಿತ್ತಂ ಪಟಿವಾಪೇತಿ. ಸೋ ತೇಹಿ ಧಮ್ಮೇಹಿ ಚಿತ್ತಂ ಪಟಿವಾಪೇತ್ವಾ ಅಮತಾಯ ಧಾತುಯಾ ಚಿತ್ತಂ ಉಪಸಂಹರತಿ – ‘ಏತಂ ಸನ್ತಂ ಏತಂ ಪಣೀತಂ ಯದಿದಂ ಸಬ್ಬಸಙ್ಖಾರಸಮಥೋ ಸಬ್ಬೂಪಧಿಪಟಿನಿಸ್ಸಗ್ಗೋ ತಣ್ಹಾಕ್ಖಯೋ ವಿರಾಗೋ ನಿರೋಧೋ ನಿಬ್ಬಾನ’ನ್ತಿ. ಸೋ ತತ್ಥ ಠಿತೋ ಆಸವಾನಂ ಖಯಂ ಪಾಪುಣಾತಿ. ನೋ ಚೇ ಆಸವಾನಂ ಖಯಂ ಪಾಪುಣಾತಿ, ತೇನೇವ ಧಮ್ಮರಾಗೇನ ತಾಯ ಧಮ್ಮನನ್ದಿಯಾ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಓರಮ್ಭಾಗಿಯಾನಂ ಸಂಯೋಜನಾನಂ ಪರಿಕ್ಖಯಾ ಓಪಪಾತಿಕೋ ಹೋತಿ ತತ್ಥ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯೀ ಅನಾವತ್ತಿಧಮ್ಮೋ ತಸ್ಮಾ ಲೋಕಾ.

‘‘ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇಸ್ಸಾಸೋ ವಾ ಇಸ್ಸಾಸನ್ತೇವಾಸೀ ವಾ ತಿಣಪುರಿಸರೂಪಕೇ ವಾ ಮತ್ತಿಕಾಪುಞ್ಜೇ ವಾ ಯೋಗ್ಗಂ ಕರಿತ್ವಾ, ಸೋ ಅಪರೇನ ಸಮಯೇನ ದೂರೇಪಾತೀ ಚ ಹೋತಿ ಅಕ್ಖಣವೇಧೀ ಚ ಮಹತೋ ಚ ಕಾಯಸ್ಸ ಪದಾಲೇತಾ; ಏವಮೇವಂ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಸಬ್ಬಸೋ ವಿಞ್ಞಾಣಞ್ಚಾಯತನಂ ಸಮತಿಕ್ಕಮ್ಮ ‘ನತ್ಥಿ ಕಿಞ್ಚೀ’ತಿ ಆಕಿಞ್ಚಞ್ಞಾಯತನಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರತಿ. ಸೋ ಯದೇವ ತತ್ಥ ಹೋತಿ ವೇದನಾಗತಂ ಸಞ್ಞಾಗತಂ ಸಙ್ಖಾರಗತಂ ವಿಞ್ಞಾಣಗತಂ, ತೇ ಧಮ್ಮೇ ಅನಿಚ್ಚತೋ ದುಕ್ಖತೋ ರೋಗತೋ ಗಣ್ಡತೋ ಸಲ್ಲತೋ ಅಘತೋ ಆಬಾಧತೋ ಪರತೋ ಪಲೋಕತೋ ಸುಞ್ಞತೋ ಅನತ್ತತೋ ಸಮನುಪಸ್ಸತಿ. ಸೋ ತೇಹಿ ಧಮ್ಮೇಹಿ ಚಿತ್ತಂ ಪಟಿವಾಪೇತಿ. ಸೋ ತೇಹಿ ಧಮ್ಮೇಹಿ ಚಿತ್ತಂ ಪಟಿವಾಪೇತ್ವಾ ಅಮತಾಯ ಧಾತುಯಾ ಚಿತ್ತಂ ಉಪಸಂಹರತಿ – ‘ಏತಂ ಸನ್ತಂ ಏತಂ ಪಣೀತಂ ಯದಿದಂ ಸಬ್ಬಸಙ್ಖಾರಸಮಥೋ ಸಬ್ಬೂಪಧಿಪಟಿನಿಸ್ಸಗ್ಗೋ ತಣ್ಹಾಕ್ಖಯೋ ವಿರಾಗೋ ನಿರೋಧೋ ನಿಬ್ಬಾನ’ನ್ತಿ. ಸೋ ತತ್ಥ ಠಿತೋ ಆಸವಾನಂ ಖಯಂ ಪಾಪುಣಾತಿ. ನೋ ಚೇ ಆಸವಾನಂ ಖಯಂ ಪಾಪುಣಾತಿ, ತೇನೇವ ಧಮ್ಮರಾಗೇನ ತಾಯ ಧಮ್ಮನನ್ದಿಯಾ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಓರಮ್ಭಾಗಿಯಾನಂ ಸಂಯೋಜನಾನಂ ಪರಿಕ್ಖಯಾ ಓಪಪಾತಿಕೋ ಹೋತಿ ತತ್ಥ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯೀ ಅನಾವತ್ತಿಧಮ್ಮೋ ತಸ್ಮಾ ಲೋಕಾ. ‘ಆಕಿಞ್ಚಞ್ಞಾಯತನಮ್ಪಾಹಂ, ನಿಸ್ಸಾಯ ಆಸವಾನಂ ಖಯಂ ವದಾಮೀ’ತಿ, ಇತಿ ಯಂ ತಂ ವುತ್ತಂ, ಇದಮೇತಂ ಪಟಿಚ್ಚ ವುತ್ತಂ.

‘‘ಇತಿ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಯಾವತಾ ಸಞ್ಞಾಸಮಾಪತ್ತಿ ತಾವತಾ ಅಞ್ಞಾಪಟಿವೇಧೋ. ಯಾನಿ ಚ ಖೋ ಇಮಾನಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ನಿಸ್ಸಾಯ ದ್ವೇ ಆಯತನಾನಿ – ನೇವಸಞ್ಞಾನಾಸಞ್ಞಾಯತನಸಮಾಪತ್ತಿ ಚ ಸಞ್ಞಾವೇದಯಿತನಿರೋಧೋ ಚ, ಝಾಯೀಹೇತೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಮಾಪತ್ತಿಕುಸಲೇಹಿ ಸಮಾಪತ್ತಿವುಟ್ಠಾನಕುಸಲೇಹಿ ಸಮಾಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ವುಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಸಮ್ಮಾ ಅಕ್ಖಾತಬ್ಬಾನೀತಿ ವದಾಮೀ’’ತಿ. ಪಞ್ಚಮಂ.

೬. ಆನನ್ದಸುತ್ತಂ

೩೭. ಏಕಂ ಸಮಯಂ ಆಯಸ್ಮಾ ಆನನ್ದೋ ಕೋಸಮ್ಬಿಯಂ ವಿಹರತಿ ಘೋಸಿತಾರಾಮೇ. ತತ್ರ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಆನನ್ದೋ ಭಿಕ್ಖೂ ಆಮನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಆವುಸೋ ಭಿಕ್ಖವೇ’’ತಿ. ‘‘ಆವುಸೋ’’ತಿ ಖೋ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಆಯಸ್ಮತೋ ಆನನ್ದಸ್ಸ ಪಚ್ಚಸ್ಸೋಸುಂ. ಆಯಸ್ಮಾ ಆನನ್ದೋ ಏತದವೋಚ –

‘‘ಅಚ್ಛರಿಯಂ, ಆವುಸೋ, ಅಬ್ಭುತಂ, ಆವುಸೋ! ಯಾವಞ್ಚಿದಂ ತೇನ ಭಗವತಾ ಜಾನತಾ ಪಸ್ಸತಾ ಅರಹತಾ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೇನ ಸಮ್ಬಾಧೇ ಓಕಾಸಾಧಿಗಮೋ ಅನುಬುದ್ಧೋ ಸತ್ತಾನಂ ವಿಸುದ್ಧಿಯಾ ಸೋಕಪರಿದೇವಾನಂ ಸಮತಿಕ್ಕಮಾಯ ದುಕ್ಖದೋಮನಸ್ಸಾನಂ ಅತ್ಥಙ್ಗಮಾಯ ಞಾಯಸ್ಸ ಅಧಿಗಮಾಯ ನಿಬ್ಬಾನಸ್ಸ ಸಚ್ಛಿಕಿರಿಯಾಯ. ತದೇವ ನಾಮ ಚಕ್ಖುಂ ಭವಿಸ್ಸತಿ ತೇ ರೂಪಾ ತಞ್ಚಾಯತನಂ ನೋ ಪಟಿಸಂವೇದಿಸ್ಸತಿ [ಪಟಿಸಂವೇದಯತಿ (ಕ.)]. ತದೇವ ನಾಮ ಸೋತಂ ಭವಿಸ್ಸತಿ ತೇ ಸದ್ದಾ ತಞ್ಚಾಯತನಂ ನೋ ಪಟಿಸಂವೇದಿಸ್ಸತಿ. ತದೇವ ನಾಮ ಘಾನಂ ಭವಿಸ್ಸತಿ ತೇ ಗನ್ಧಾ ತಞ್ಚಾಯತನಂ ನೋ ಪಟಿಸಂವೇದಿಸ್ಸತಿ. ಸಾವ ನಾಮ ಜಿವ್ಹಾ ಭವಿಸ್ಸತಿ ತೇ ರಸಾ ತಞ್ಚಾಯತನಂ ನೋ ಪಟಿಸಂವೇದಿಸ್ಸತಿ. ಸೋವ ನಾಮ ಕಾಯೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ ತೇ ಫೋಟ್ಠಬ್ಬಾ ತಞ್ಚಾಯತನಂ ನೋ ಪಟಿಸಂವೇದಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ.

ಏವಂ ವುತ್ತೇ ಆಯಸ್ಮಾ ಉದಾಯೀ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಆನನ್ದಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಸಞ್ಞೀಮೇವ ನು ಖೋ, ಆವುಸೋ ಆನನ್ದ, ತದಾಯತನಂ ನೋ ಪಟಿಸಂವೇದೇತಿ ಉದಾಹು ಅಸಞ್ಞೀ’’ತಿ? ‘‘ಸಞ್ಞೀಮೇವ ಖೋ, ಆವುಸೋ, ತದಾಯತನಂ ನೋ ಪಟಿಸಂವೇದೇತಿ, ನೋ ಅಸಞ್ಞೀ’’ತಿ.

‘‘ಕಿಂಸಞ್ಞೀ ಪನಾವುಸೋ, ತದಾಯತನಂ ನೋ ಪಟಿಸಂವೇದೇತೀ’’ತಿ? ‘‘ಇಧಾವುಸೋ, ಭಿಕ್ಖು, ಸಬ್ಬಸೋ ರೂಪಸಞ್ಞಾನಂ ಸಮತಿಕ್ಕಮಾ ಪಟಿಘಸಞ್ಞಾನಂ ಅತ್ಥಙ್ಗಮಾ ನಾನತ್ತಸಞ್ಞಾನಂ ಅಮನಸಿಕಾರಾ ‘ಅನನ್ತೋ ಆಕಾಸೋ’ತಿ ಆಕಾಸಾನಞ್ಚಾಯತನಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರತಿ. ಏವಂಸಞ್ಞೀಪಿ ಖೋ, ಆವುಸೋ, ತದಾಯತನಂ ನೋ ಪಟಿಸಂವೇದೇತಿ.

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಆವುಸೋ, ಭಿಕ್ಖು ಸಬ್ಬಸೋ ಆಕಾಸಾನಞ್ಚಾಯತನಂ ಸಮತಿಕ್ಕಮ್ಮ ‘ಅನನ್ತಂ ವಿಞ್ಞಾಣ’ನ್ತಿ ವಿಞ್ಞಾಣಞ್ಚಾಯತನಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರತಿ. ಏವಂಸಞ್ಞೀಪಿ ಖೋ, ಆವುಸೋ, ತದಾಯತನಂ ನೋ ಪಟಿಸಂವೇದೇತಿ.

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಆವುಸೋ, ಭಿಕ್ಖು ಸಬ್ಬಸೋ ವಿಞ್ಞಾಣಞ್ಚಾಯತನಂ ಸಮತಿಕ್ಕಮ್ಮ ‘ನತ್ಥಿ ಕಿಞ್ಚೀ’ತಿ ಆಕಿಞ್ಚಞ್ಞಾಯತನಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರತಿ. ಏವಂಸಞ್ಞೀಪಿ ಖೋ, ಆವುಸೋ, ತದಾಯತನಂ ನೋ ಪಟಿಸಂವೇದೇತೀ’’ತಿ.

‘‘ಏಕಮಿದಾಹಂ, ಆವುಸೋ, ಸಮಯಂ ಸಾಕೇತೇ ವಿಹರಾಮಿ ಅಞ್ಜನವನೇ ಮಿಗದಾಯೇ. ಅಥ ಖೋ, ಆವುಸೋ, ಜಟಿಲವಾಸಿಕಾ [ಜಟಿಲಗಾಹಿಯಾ (ಸೀ. ಪೀ.), ಜಡಿಲಭಾಗಿಕಾ (ಸ್ಯಾ.)] ಭಿಕ್ಖುನೀ ಯೇನಾಹಂ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಮಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ಏಕಮನ್ತಂ ಠಿತಾ ಖೋ, ಆವುಸೋ, ಜಟಿಲವಾಸಿಕಾ ಭಿಕ್ಖುನೀ ಮಂ ಏತದವೋಚ – ‘ಯಾಯಂ, ಭನ್ತೇ ಆನನ್ದ, ಸಮಾಧಿ ನ ಚಾಭಿನತೋ ನ ಚಾಪನತೋ ನ ಚ ಸಸಙ್ಖಾರನಿಗ್ಗಯ್ಹವಾರಿತಗತೋ [ಸಸಙ್ಖಾರನಿಗ್ಗಯ್ಹವಾರಿತವತೋ (ಸೀ. ಸ್ಯಾ. ಕಂ. ಪೀ.), ಸಸಙ್ಖಾರನಿಗ್ಗಯ್ಹವಾರಿವಾವಟೋ (ಕ.) ಅ. ನಿ. ೩.೧೦೨; ೫.೨೭; ದೀ. ನಿ. ೩.೩೫೫], ವಿಮುತ್ತತ್ತಾ ಠಿತೋ, ಠಿತತ್ತಾ ಸನ್ತುಸಿತೋ, ಸನ್ತುಸಿತತ್ತಾ ನೋ ಪರಿತಸ್ಸತಿ. ಅಯಂ, ಭನ್ತೇ ಆನನ್ದ, ಸಮಾಧಿ ಕಿಂಫಲೋ ವುತ್ತೋ ಭಗವತಾ’’’ತಿ?

‘‘ಏವಂ ವುತ್ತೇ, ಸೋಹಂ, ಆವುಸೋ, ಜಟಿಲವಾಸಿಕಂ ಭಿಕ್ಖುನಿಂ ಏತದವೋಚಂ – ‘ಯಾಯಂ, ಭಗಿನಿ, ಸಮಾಧಿ ನ ಚಾಭಿನತೋ ನ ಚಾಪನತೋ ನ ಚ ಸಸಙ್ಖಾರನಿಗ್ಗಯ್ಹವಾರಿತಗತೋ, ವಿಮುತ್ತತ್ತಾ ಠಿತೋ, ಠಿತತ್ತಾ ಸನ್ತುಸಿತೋ, ಸನ್ತುಸಿತತ್ತಾ ನೋ ಪರಿತಸ್ಸತಿ. ಅಯಂ, ಭಗಿನಿ, ಸಮಾಧಿ ಅಞ್ಞಾಫಲೋ ವುತ್ತೋ ಭಗವತಾ’ತಿ. ಏವಂಸಞ್ಞೀಪಿ ಖೋ, ಆವುಸೋ, ತದಾಯತನಂ ನೋ ಪಟಿಸಂವೇದೇತೀ’’ತಿ. ಛಟ್ಠಂ.

೭. ಲೋಕಾಯತಿಕಸುತ್ತಂ

೩೮. ಅಥ ಖೋ ದ್ವೇ ಲೋಕಾಯತಿಕಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿಂಸು; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಭಗವತಾ ಸದ್ಧಿಂ ಸಮ್ಮೋದಿಂಸು. ಸಮ್ಮೋದನೀಯಂ ಕಥಂ ಸಾರಣೀಯಂ ವೀತಿಸಾರೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿಂಸು. ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನಾ ಖೋ ತೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಭಗವನ್ತಂ ಏತದವೋಚುಂ –

‘‘ಪೂರಣೋ, ಭೋ ಗೋತಮ, ಕಸ್ಸಪೋ ಸಬ್ಬಞ್ಞೂ ಸಬ್ಬದಸ್ಸಾವೀ ಅಪರಿಸೇಸಂ ಞಾಣದಸ್ಸನಂ ಪಟಿಜಾನಾತಿ – ‘ಚರತೋ ಚ ಮೇ ತಿಟ್ಠತೋ ಚ ಸುತ್ತಸ್ಸ ಚ ಜಾಗರಸ್ಸ ಚ ಸತತಂ ಸಮಿತಂ ಞಾಣದಸ್ಸನಂ ಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಿತ’ನ್ತಿ. ಸೋ ಏವಮಾಹ – ‘ಅಹಂ ಅನನ್ತೇನ ಞಾಣೇನ ಅನನ್ತಂ ಲೋಕಂ ಜಾನಂ ಪಸ್ಸಂ ವಿಹರಾಮೀ’ತಿ. ಅಯಮ್ಪಿ [ಅಯಮ್ಪಿ ಹಿ (ಸ್ಯಾ. ಕ.)], ಭೋ ಗೋತಮ, ನಿಗಣ್ಠೋ ನಾಟಪುತ್ತೋ ಸಬ್ಬಞ್ಞೂ ಸಬ್ಬದಸ್ಸಾವೀ ಅಪರಿಸೇಸಂ ಞಾಣದಸ್ಸನಂ ಪಟಿಜಾನಾತಿ – ‘ಚರತೋ ಚ ಮೇ ತಿಟ್ಠತೋ ಚ ಸುತ್ತಸ್ಸ ಚ ಜಾಗರಸ್ಸ ಚ ಸತತಂ ಸಮಿತಂ ಞಾಣದಸ್ಸನಂ ಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಿತ’ನ್ತಿ. ಸೋ [ಸೋಪಿ (?)] ಏವಮಾಹ – ‘ಅಹಂ ಅನನ್ತೇನ ಞಾಣೇನ ಅನನ್ತಂ ಲೋಕಂ ಜಾನಂ ಪಸ್ಸಂ ವಿಹರಾಮೀ’ತಿ. ಇಮೇಸಂ, ಭೋ ಗೋತಮ, ಉಭಿನ್ನಂ ಞಾಣವಾದಾನಂ ಉಭಿನ್ನಂ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ವಿಪಚ್ಚನೀಕವಾದಾನಂ ಕೋ ಸಚ್ಚಂ ಆಹ ಕೋ ಮುಸಾ’’ತಿ?

‘‘ಅಲಂ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ! ತಿಟ್ಠತೇತಂ – ‘ಇಮೇಸಂ ಉಭಿನ್ನಂ ಞಾಣವಾದಾನಂ ಉಭಿನ್ನಂ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ವಿಪಚ್ಚನೀಕವಾದಾನಂ ಕೋ ಸಚ್ಚಂ ಆಹ ಕೋ ಮುಸಾ’ತಿ. ಧಮ್ಮಂ ವೋ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ, ದೇಸೇಸ್ಸಾಮಿ, ತಂ ಸುಣಾಥ, ಸಾಧುಕಂ ಮನಸಿ ಕರೋಥ; ಭಾಸಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ‘‘ಏವಂ, ಭೋ’’ತಿ ಖೋ ತೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಭಗವತೋ ಪಚ್ಚಸ್ಸೋಸುಂ. ಭಗವಾ ಏತದವೋಚ –

‘‘ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ, ಚತ್ತಾರೋ ಪುರಿಸಾ ಚತುದ್ದಿಸಾ ಠಿತಾ ಪರಮೇನ ಜವೇನ ಚ ಸಮನ್ನಾಗತಾ ಪರಮೇನ ಚ ಪದವೀತಿಹಾರೇನ. ತೇ ಏವರೂಪೇನ ಜವೇನ ಸಮನ್ನಾಗತಾ ಅಸ್ಸು, ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ನಾಮ ದಳ್ಹಧಮ್ಮಾ [ದಳ್ಹಧಮ್ಮೋ (ಸಬ್ಬತ್ಥ) ಅ. ನಿ. ೪.೪೫; ಮ. ನಿ. ೧.೧೧೬ ಚ, ತಂಸಂವಣ್ಣನಾಟೀಕಾಯೋ ಚ ಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನಬ್ಯಾಕರಣಞ್ಚ ಓಲೋಕೇತಬ್ಬಾ] ಧನುಗ್ಗಹೋ ಸಿಕ್ಖಿತೋ ಕತಹತ್ಥೋ ಕತೂಪಾಸನೋ ಲಹುಕೇನ ಅಸನೇನ ಅಪ್ಪಕಸಿರೇನ ತಿರಿಯಂ ತಾಲಚ್ಛಾಯಂ [ತಾಲಚ್ಛಾತಿಂ (ಸೀ. ಸ್ಯಾ. ಪೀ.), ತಾಲಚ್ಛಾದಿಂ (ಕ.) ಅ. ನಿ. ೪.೪೫; ಮ. ನಿ. ೧.೧೬೧ ಪಸ್ಸಿತಬ್ಬಂ] ಅತಿಪಾತೇಯ್ಯ; ಏವರೂಪೇನ ಚ ಪದವೀತಿಹಾರೇನ, ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ನಾಮ ಪುರತ್ಥಿಮಾ ಸಮುದ್ದಾ ಪಚ್ಛಿಮೋ ಸಮುದ್ದೋ ಅಥ ಪುರತ್ಥಿಮಾಯ ದಿಸಾಯ ಠಿತೋ ಪುರಿಸೋ ಏವಂ ವದೇಯ್ಯ – ‘ಅಹಂ ಗಮನೇನ ಲೋಕಸ್ಸ ಅನ್ತಂ ಪಾಪುಣಿಸ್ಸಾಮೀ’ತಿ. ಸೋ ಅಞ್ಞತ್ರೇವ ಅಸಿತಪೀತಖಾಯಿತಸಾಯಿತಾ ಅಞ್ಞತ್ರ ಉಚ್ಚಾರಪಸ್ಸಾವಕಮ್ಮಾ ಅಞ್ಞತ್ರ ನಿದ್ದಾಕಿಲಮಥಪಟಿವಿನೋದನಾ ವಸ್ಸಸತಾಯುಕೋ ವಸ್ಸಸತಜೀವೀ ವಸ್ಸಸತಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಅಪ್ಪತ್ವಾವ ಲೋಕಸ್ಸ ಅನ್ತಂ ಅನ್ತರಾ ಕಾಲಂ ಕರೇಯ್ಯ. ಅಥ ಪಚ್ಛಿಮಾಯ ದಿಸಾಯ…ಪೇ… ಅಥ ಉತ್ತರಾಯ ದಿಸಾಯ… ಅಥ ದಕ್ಖಿಣಾಯ ದಿಸಾಯ ಠಿತೋ ಪುರಿಸೋ ಏವಂ ವದೇಯ್ಯ – ‘ಅಹಂ ಗಮನೇನ ಲೋಕಸ್ಸ ಅನ್ತಂ ಪಾಪುಣಿಸ್ಸಾಮೀ’ತಿ. ಸೋ ಅಞ್ಞತ್ರೇವ ಅಸಿತಪೀತಖಾಯಿತಸಾಯಿತಾ ಅಞ್ಞತ್ರ ಉಚ್ಚಾರಪಸ್ಸಾವಕಮ್ಮಾ ಅಞ್ಞತ್ರ ನಿದ್ದಾಕಿಲಮಥಪಟಿವಿನೋದನಾ ವಸ್ಸಸತಾಯುಕೋ ವಸ್ಸಸತಜೀವೀ ವಸ್ಸಸತಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಅಪ್ಪತ್ವಾವ ಲೋಕಸ್ಸ ಅನ್ತಂ ಅನ್ತರಾ ಕಾಲಂ ಕರೇಯ್ಯ. ತಂ ಕಿಸ್ಸ ಹೇತು? ನಾಹಂ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ, ಏವರೂಪಾಯ ಸನ್ಧಾವನಿಕಾಯ ಲೋಕಸ್ಸ ಅನ್ತಂ ಞಾತೇಯ್ಯಂ ದಟ್ಠೇಯ್ಯಂ ಪತ್ತೇಯ್ಯನ್ತಿ ವದಾಮಿ. ನ ಚಾಹಂ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ, ಅಪ್ಪತ್ವಾವ ಲೋಕಸ್ಸ ಅನ್ತಂ ದುಕ್ಖಸ್ಸ ಅನ್ತಕಿರಿಯಂ ವದಾಮಿ.

‘‘ಪಞ್ಚಿಮೇ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ, ಕಾಮಗುಣಾ ಅರಿಯಸ್ಸ ವಿನಯೇ ಲೋಕೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಕತಮೇ ಪಞ್ಚ? ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಾ ರೂಪಾ ಇಟ್ಠಾ ಕನ್ತಾ ಮನಾಪಾ ಪಿಯರೂಪಾ ಕಾಮೂಪಸಂಹಿತಾ ರಜನೀಯಾ; ಸೋತವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಾ ಸದ್ದಾ…ಪೇ… ಘಾನವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಾ ಗನ್ಧಾ… ಜಿವ್ಹಾವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಾ ರಸಾ… ಕಾಯವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಾ ಫೋಟ್ಠಬ್ಬಾ ಇಟ್ಠಾ ಕನ್ತಾ ಮನಾಪಾ ಪಿಯರೂಪಾ ಕಾಮೂಪಸಂಹಿತಾ ರಜನೀಯಾ; ಇಮೇ ಖೋ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ, ಪಞ್ಚ ಕಾಮಗುಣಾ ಅರಿಯಸ್ಸ ವಿನಯೇ ಲೋಕೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ.

‘‘ಇಧ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ, ಭಿಕ್ಖು ವಿವಿಚ್ಚೇವ ಕಾಮೇಹಿ ವಿವಿಚ್ಚ ಅಕುಸಲೇಹಿ ಧಮ್ಮೇಹಿ ಸವಿತಕ್ಕಂ ಸವಿಚಾರಂ ವಿವೇಕಜಂ ಪೀತಿಸುಖಂ ಪಠಮಂ ಝಾನಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರತಿ. ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ, ‘ಭಿಕ್ಖು ಲೋಕಸ್ಸ ಅನ್ತಮಾಗಮ್ಮ, ಲೋಕಸ್ಸ ಅನ್ತೇ ವಿಹರತಿ’. ತಮಞ್ಞೇ ಏವಮಾಹಂಸು – ‘ಅಯಮ್ಪಿ ಲೋಕಪರಿಯಾಪನ್ನೋ, ಅಯಮ್ಪಿ ಅನಿಸ್ಸಟೋ ಲೋಕಮ್ಹಾ’ತಿ. ಅಹಮ್ಪಿ ಹಿ [ಅಹಮ್ಪಿ (ಸೀ. ಪೀ.)], ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ, ಏವಂ ವದಾಮಿ – ‘ಅಯಮ್ಪಿ ಲೋಕಪರಿಯಾಪನ್ನೋ, ಅಯಮ್ಪಿ ಅನಿಸ್ಸಟೋ ಲೋಕಮ್ಹಾ’’’ತಿ.

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ, ಭಿಕ್ಖು ವಿತಕ್ಕವಿಚಾರಾನಂ ವೂಪಸಮಾ…ಪೇ… ದುತಿಯಂ ಝಾನಂ… ತತಿಯಂ ಝಾನಂ… ಚತುತ್ಥಂ ಝಾನಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರತಿ. ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ, ‘ಭಿಕ್ಖು ಲೋಕಸ್ಸ ಅನ್ತಮಾಗಮ್ಮ ಲೋಕಸ್ಸ ಅನ್ತೇ ವಿಹರತಿ’. ತಮಞ್ಞೇ ಏವಮಾಹಂಸು – ‘ಅಯಮ್ಪಿ ಲೋಕಪರಿಯಾಪನ್ನೋ, ಅಯಮ್ಪಿ ಅನಿಸ್ಸಟೋ ಲೋಕಮ್ಹಾ’ತಿ. ಅಹಮ್ಪಿ ಹಿ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ, ಏವಂ ವದಾಮಿ – ‘ಅಯಮ್ಪಿ ಲೋಕಪರಿಯಾಪನ್ನೋ, ಅಯಮ್ಪಿ ಅನಿಸ್ಸಟೋ ಲೋಕಮ್ಹಾ’’’ತಿ.

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ, ಭಿಕ್ಖು ಸಬ್ಬಸೋ ರೂಪಸಞ್ಞಾನಂ ಸಮತಿಕ್ಕಮಾ ಪಟಿಘಸಞ್ಞಾನಂ ಅತ್ಥಙ್ಗಮಾ ನಾನತ್ತಸಞ್ಞಾನಂ ಅಮನಸಿಕಾರಾ ‘ಅನನ್ತೋ ಆಕಾಸೋ’ತಿ ಆಕಾಸಾನಞ್ಚಾಯತನಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರತಿ. ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ, ‘ಭಿಕ್ಖು ಲೋಕಸ್ಸ ಅನ್ತಮಾಗಮ್ಮ ಲೋಕಸ್ಸ ಅನ್ತೇ ವಿಹರತಿ’. ತಮಞ್ಞೇ ಏವಮಾಹಂಸು – ‘ಅಯಮ್ಪಿ ಲೋಕಪರಿಯಾಪನ್ನೋ, ಅಯಮ್ಪಿ ಅನಿಸ್ಸಟೋ ಲೋಕಮ್ಹಾ’ತಿ. ಅಹಮ್ಪಿ ಹಿ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ, ಏವಂ ವದಾಮಿ – ‘ಅಯಮ್ಪಿ ಲೋಕಪರಿಯಾಪನ್ನೋ, ಅಯಮ್ಪಿ ಅನಿಸ್ಸಟೋ ಲೋಕಮ್ಹಾ’’’ತಿ.

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ, ಭಿಕ್ಖು ಸಬ್ಬಸೋ ಆಕಾಸಾನಞ್ಚಾಯತನಂ ಸಮತಿಕ್ಕಮ್ಮ ‘ಅನನ್ತಂ ವಿಞ್ಞಾಣ’ನ್ತಿ ವಿಞ್ಞಾಣಞ್ಚಾಯತನಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರತಿ…ಪೇ… ಸಬ್ಬಸೋ ವಿಞ್ಞಾಣಞ್ಚಾಯತನಂ ಸಮತಿಕ್ಕಮ್ಮ ‘ನತ್ಥಿ ಕಿಞ್ಚೀ’ತಿ ಆಕಿಞ್ಚಞ್ಞಾಯತನಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರತಿ…ಪೇ… ಸಬ್ಬಸೋ ಆಕಿಞ್ಚಞ್ಞಾಯತನಂ ಸಮತಿಕ್ಕಮ್ಮ ನೇವಸಞ್ಞಾನಾಸಞ್ಞಾಯತನಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರತಿ. ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ, ‘ಭಿಕ್ಖು ಲೋಕಸ್ಸ ಅನ್ತಮಾಗಮ್ಮ ಲೋಕಸ್ಸ ಅನ್ತೇ ವಿಹರತಿ’. ತಮಞ್ಞೇ ಏವಮಾಹಂಸು – ‘ಅಯಮ್ಪಿ ಲೋಕಪರಿಯಾಪನ್ನೋ, ಅಯಮ್ಪಿ ಅನಿಸ್ಸಟೋ ಲೋಕಮ್ಹಾ’ತಿ. ಅಹಮ್ಪಿ ಹಿ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ, ಏವಂ ವದಾಮಿ – ‘ಅಯಮ್ಪಿ ಲೋಕಪರಿಯಾಪನ್ನೋ, ಅಯಮ್ಪಿ ಅನಿಸ್ಸಟೋ ಲೋಕಮ್ಹಾ’’’ತಿ.

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ, ಭಿಕ್ಖು ಸಬ್ಬಸೋ ನೇವಸಞ್ಞಾನಾಸಞ್ಞಾಯತನಂ ಸಮತಿಕ್ಕಮ್ಮ ಸಞ್ಞಾವೇದಯಿತನಿರೋಧಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರತಿ, ಪಞ್ಞಾಯ ಚಸ್ಸ ದಿಸ್ವಾ ಆಸವಾ ಪರಿಕ್ಖೀಣಾ ಹೋನ್ತಿ. ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ, ‘ಭಿಕ್ಖು ಲೋಕಸ್ಸ ಅನ್ತಮಾಗಮ್ಮ ಲೋಕಸ್ಸ ಅನ್ತೇ ವಿಹರತಿ ತಿಣ್ಣೋ ಲೋಕೇ ವಿಸತ್ತಿಕ’’’ನ್ತಿ. ಸತ್ತಮಂ.

೮. ದೇವಾಸುರಸಙ್ಗಾಮಸುತ್ತಂ

೩೯. ‘‘ಭೂತಪುಬ್ಬಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದೇವಾಸುರಸಙ್ಗಾಮೋ ಸಮುಪಬ್ಯೂಳ್ಹೋ [ಸಮುಪಬ್ಬೂಳ್ಹೋ (ಸೀ. ಪೀ.)] ಅಹೋಸಿ. ತಸ್ಮಿಂ ಖೋ ಪನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಙ್ಗಾಮೇ ಅಸುರಾ ಜಿನಿಂಸು, ದೇವಾ ಪರಾಜಯಿಂಸು [ಪರಾಜಿಯಿಂಸು (ಸೀ. ಸ್ಯಾ. ಕ.)]. ಪರಾಜಿತಾ ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದೇವಾ [ದೇವಾ ಭೀತಾ (ಪೀ.)] ಅಪಯಿಂಸುಯೇವ [ಅಪಯಂಸ್ವೇವ (ಸೀ.)] ಉತ್ತರೇನಾಭಿಮುಖಾ, ಅಭಿಯಿಂಸು [ಅಭಿಯಂಸು (ಸೀ.)] ಅಸುರಾ. ಅಥ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದೇವಾನಂ ಏತದಹೋಸಿ – ‘ಅಭಿಯನ್ತೇವ ಖೋ ಅಸುರಾ. ಯಂನೂನ ಮಯಂ ದುತಿಯಮ್ಪಿ ಅಸುರೇಹಿ ಸಙ್ಗಾಮೇಯ್ಯಾಮಾ’ತಿ. ದುತಿಯಮ್ಪಿ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದೇವಾ ಅಸುರೇಹಿ ಸಙ್ಗಾಮೇಸುಂ. ದುತಿಯಮ್ಪಿ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಸುರಾವ ಜಿನಿಂಸು, ದೇವಾ ಪರಾಜಯಿಂಸು. ಪರಾಜಿತಾ ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದೇವಾ ಅಪಯಿಂಸುಯೇವ ಉತ್ತರೇನಾಭಿಮುಖಾ, ಅಭಿಯಿಂಸು ಅಸುರಾ’’.

ಅಥ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದೇವಾನಂ ಏತದಹೋಸಿ – ‘ಅಭಿಯನ್ತೇವ ಖೋ ಅಸುರಾ. ಯಂನೂನ ಮಯಂ ತತಿಯಮ್ಪಿ ಅಸುರೇಹಿ ಸಙ್ಗಾಮೇಯ್ಯಾಮಾ’ತಿ. ತತಿಯಮ್ಪಿ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದೇವಾ ಅಸುರೇಹಿ ಸಙ್ಗಾಮೇಸುಂ. ತತಿಯಮ್ಪಿ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಸುರಾವ ಜಿನಿಂಸು, ದೇವಾ ಪರಾಜಯಿಂಸು. ಪರಾಜಿತಾ ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದೇವಾ ಭೀತಾ ದೇವಪುರಂಯೇವ ಪವಿಸಿಂಸು. ದೇವಪುರಗತಾನಞ್ಚ ಪನ [ಪುನ (ಕ.)], ಭಿಕ್ಖವೇ, ದೇವಾನಂ ಏತದಹೋಸಿ – ‘ಭೀರುತ್ತಾನಗತೇನ ಖೋ ದಾನಿ ಮಯಂ ಏತರಹಿ ಅತ್ತನಾ ವಿಹರಾಮ ಅಕರಣೀಯಾ ಅಸುರೇಹೀ’ತಿ. ಅಸುರಾನಮ್ಪಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏತದಹೋಸಿ – ‘ಭೀರುತ್ತಾನಗತೇನ ಖೋ ದಾನಿ ದೇವಾ ಏತರಹಿ ಅತ್ತನಾ ವಿಹರನ್ತಿ ಅಕರಣೀಯಾ ಅಮ್ಹೇಹೀ’ತಿ.

‘‘ಭೂತಪುಬ್ಬಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದೇವಾಸುರಸಙ್ಗಾಮೋ ಸಮುಪಬ್ಯೂಳ್ಹೋ ಅಹೋಸಿ. ತಸ್ಮಿಂ ಖೋ ಪನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಙ್ಗಾಮೇ ದೇವಾ ಜಿನಿಂಸು, ಅಸುರಾ ಪರಾಜಯಿಂಸು. ಪರಾಜಿತಾ ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಸುರಾ ಅಪಯಿಂಸುಯೇವ ದಕ್ಖಿಣೇನಾಭಿಮುಖಾ, ಅಭಿಯಿಂಸು ದೇವಾ. ಅಥ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಸುರಾನಂ ಏತದಹೋಸಿ – ‘ಅಭಿಯನ್ತೇವ ಖೋ ದೇವಾ. ಯಂನೂನ ಮಯಂ ದುತಿಯಮ್ಪಿ ದೇವೇಹಿ ಸಙ್ಗಾಮೇಯ್ಯಾಮಾ’ತಿ. ದುತಿಯಮ್ಪಿ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಸುರಾ ದೇವೇಹಿ ಸಙ್ಗಾಮೇಸುಂ. ದುತಿಯಮ್ಪಿ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದೇವಾ ಜಿನಿಂಸು, ಅಸುರಾ ಪರಾಜಯಿಂಸು. ಪರಾಜಿತಾ ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಸುರಾ ಅಪಯಿಂಸುಯೇವ ದಕ್ಖಿಣೇನಾಭಿಮುಖಾ, ಅಭಿಯಿಂಸು ದೇವಾ’’.

ಅಥ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಸುರಾನಂ ಏತದಹೋಸಿ – ‘ಅಭಿಯನ್ತೇವ ಖೋ ದೇವಾ. ಯಂನೂನ ಮಯಂ ತತಿಯಮ್ಪಿ ದೇವೇಹಿ ಸಙ್ಗಾಮೇಯ್ಯಾಮಾ’ತಿ. ತತಿಯಮ್ಪಿ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಸುರಾ ದೇವೇಹಿ ಸಙ್ಗಾಮೇಸುಂ. ತತಿಯಮ್ಪಿ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದೇವಾ ಜಿನಿಂಸು, ಅಸುರಾ ಪರಾಜಯಿಂಸು. ಪರಾಜಿತಾ ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಸುರಾ ಭೀತಾ ಅಸುರಪುರಂಯೇವ ಪವಿಸಿಂಸು. ಅಸುರಪುರಗತಾನಞ್ಚ ಪನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಸುರಾನಂ ಏತದಹೋಸಿ – ‘ಭೀರುತ್ತಾನಗತೇನ ಖೋ ದಾನಿ ಮಯಂ ಏತರಹಿ ಅತ್ತನಾ ವಿಹರಾಮ ಅಕರಣೀಯಾ ದೇವೇಹೀ’ತಿ. ದೇವಾನಮ್ಪಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏತದಹೋಸಿ – ‘ಭೀರುತ್ತಾನಗತೇನ ಖೋ ದಾನಿ ಅಸುರಾ ಏತರಹಿ ಅತ್ತನಾ ವಿಹರನ್ತಿ ಅಕರಣೀಯಾ ಅಮ್ಹೇಹೀ’ತಿ.

‘‘ಏವಮೇವಂ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಯಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಭಿಕ್ಖು ವಿವಿಚ್ಚೇವ ಕಾಮೇಹಿ ವಿವಿಚ್ಚ ಅಕುಸಲೇಹಿ ಧಮ್ಮೇಹಿ ಸವಿತಕ್ಕಂ ಸವಿಚಾರಂ ವಿವೇಕಜಂ ಪೀತಿಸುಖಂ ಪಠಮಂ ಝಾನಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರತಿ, ತಸ್ಮಿಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಮಯೇ ಭಿಕ್ಖುಸ್ಸ ಏವಂ ಹೋತಿ – ‘ಭೀರುತ್ತಾನಗತೇನ ಖೋ ದಾನಾಹಂ ಏತರಹಿ ಅತ್ತನಾ ವಿಹರಾಮಿ ಅಕರಣೀಯೋ ಮಾರಸ್ಸಾ’ತಿ. ಮಾರಸ್ಸಾಪಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಾಪಿಮತೋ ಏವಂ ಹೋತಿ – ‘ಭೀರುತ್ತಾನಗತೇನ ಖೋ ದಾನಿ ಭಿಕ್ಖು ಏತರಹಿ ಅತ್ತನಾ ವಿಹರತಿ ಅಕರಣೀಯೋ ಮಯ್ಹ’’’ನ್ತಿ.

‘‘ಯಸ್ಮಿಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಮಯೇ ಭಿಕ್ಖು ವಿತಕ್ಕವಿಚಾರಾನಂ ವೂಪಸಮಾ…ಪೇ… ದುತಿಯಂ ಝಾನಂ… ತತಿಯಂ ಝಾನಂ… ಚತುತ್ಥಂ ಝಾನಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರತಿ, ತಸ್ಮಿಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಮಯೇ ಭಿಕ್ಖುಸ್ಸ ಏವಂ ಹೋತಿ – ‘ಭೀರುತ್ತಾನಗತೇನ ಖೋ ದಾನಾಹಂ ಏತರಹಿ ಅತ್ತನಾ ವಿಹರಾಮಿ ಅಕರಣೀಯೋ ಮಾರಸ್ಸಾ’ತಿ. ಮಾರಸ್ಸಾಪಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಾಪಿಮತೋ ಏವಂ ಹೋತಿ – ‘ಭೀರುತ್ತಾನಗತೇನ ಖೋ ದಾನಿ ಭಿಕ್ಖು ಏತರಹಿ ಅತ್ತನಾ ವಿಹರತಿ, ಅಕರಣೀಯೋ ಮಯ್ಹ’’’ನ್ತಿ.

‘‘ಯಸ್ಮಿಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಮಯೇ ಭಿಕ್ಖು ಸಬ್ಬಸೋ ರೂಪಸಞ್ಞಾನಂ ಸಮತಿಕ್ಕಮಾ ಪಟಿಘಸಞ್ಞಾನಂ ಅತ್ಥಙ್ಗಮಾ ನಾನತ್ತಸಞ್ಞಾನಂ ಅಮನಸಿಕಾರಾ ‘ಅನನ್ತೋ ಆಕಾಸೋ’ತಿ ಆಕಾಸಾನಞ್ಚಾಯತನಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರತಿ. ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ‘ಭಿಕ್ಖು ಅನ್ತಮಕಾಸಿ ಮಾರಂ, ಅಪದಂ ವಧಿತ್ವಾ ಮಾರಚಕ್ಖುಂ ಅದಸ್ಸನಂ ಗತೋ ಪಾಪಿಮತೋ ತಿಣ್ಣೋ ಲೋಕೇ ವಿಸತ್ತಿಕ’’’ನ್ತಿ.

‘‘ಯಸ್ಮಿಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಮಯೇ ಭಿಕ್ಖು ಸಬ್ಬಸೋ ಆಕಾಸಾನಞ್ಚಾಯತನಂ ಸಮತಿಕ್ಕಮ್ಮ ‘ಅನನ್ತಂ ವಿಞ್ಞಾಣ’ನ್ತಿ ವಿಞ್ಞಾಣಞ್ಚಾಯತನಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರತಿ… ಸಬ್ಬಸೋ ವಿಞ್ಞಾಣಞ್ಚಾಯತನಂ ಸಮತಿಕ್ಕಮ್ಮ ‘ನತ್ಥಿ ಕಿಞ್ಚೀ’ತಿ ಆಕಿಞ್ಚಞ್ಞಾಯತನಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರತಿ… ಸಬ್ಬಸೋ ಆಕಿಞ್ಚಞ್ಞಾಯತನಂ ಸಮತಿಕ್ಕಮ್ಮ ನೇವಸಞ್ಞಾನಾಸಞ್ಞಾಯತನಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರತಿ… ಸಬ್ಬಸೋ ನೇವಸಞ್ಞಾನಾಸಞ್ಞಾಯತನಂ ಸಮತಿಕ್ಕಮ್ಮ ಸಞ್ಞಾವೇದಯಿತನಿರೋಧಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರತಿ, ಪಞ್ಞಾಯ ಚಸ್ಸ ದಿಸ್ವಾ ಆಸವಾ ಪರಿಕ್ಖೀಣಾ ಹೋನ್ತಿ. ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ‘ಭಿಕ್ಖು ಅನ್ತಮಕಾಸಿ ಮಾರಂ, ಅಪದಂ ವಧಿತ್ವಾ ಮಾರಚಕ್ಖುಂ ಅದಸ್ಸನಂ ಗತೋ ಪಾಪಿಮತೋ ತಿಣ್ಣೋ ಲೋಕೇ ವಿಸತ್ತಿಕ’’’ನ್ತಿ. ಅಟ್ಠಮಂ.

೯. ನಾಗಸುತ್ತಂ

೪೦. ‘‘ಯಸ್ಮಿಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಮಯೇ ಆರಞ್ಞಿಕಸ್ಸ ನಾಗಸ್ಸ ಗೋಚರಪಸುತಸ್ಸ ಹತ್ಥೀಪಿ ಹತ್ಥಿನಿಯೋಪಿ ಹತ್ಥಿಕಲಭಾಪಿ ಹತ್ಥಿಚ್ಛಾಪಾಪಿ ಪುರತೋ ಪುರತೋ ಗನ್ತ್ವಾ ತಿಣಗ್ಗಾನಿ ಛಿನ್ದನ್ತಿ, ತೇನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಆರಞ್ಞಿಕೋ ನಾಗೋ ಅಟ್ಟೀಯತಿ ಹರಾಯತಿ ಜಿಗುಚ್ಛತಿ. ಯಸ್ಮಿಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಮಯೇ ಆರಞ್ಞಿಕಸ್ಸ ನಾಗಸ್ಸ ಗೋಚರಪಸುತಸ್ಸ ಹತ್ಥೀಪಿ ಹತ್ಥಿನಿಯೋಪಿ ಹತ್ಥಿಕಲಭಾಪಿ ಹತ್ಥಿಚ್ಛಾಪಾಪಿ ಓಭಗ್ಗೋಭಗ್ಗಂ ಸಾಖಾಭಙ್ಗಂ ಖಾದನ್ತಿ, ತೇನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಆರಞ್ಞಿಕೋ ನಾಗೋ ಅಟ್ಟೀಯತಿ ಹರಾಯತಿ ಜಿಗುಚ್ಛತಿ. ಯಸ್ಮಿಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಮಯೇ ಆರಞ್ಞಿಕಸ್ಸ ನಾಗಸ್ಸ ಓಗಾಹಂ ಓತಿಣ್ಣಸ್ಸ ಹತ್ಥೀಪಿ ಹತ್ಥಿನಿಯೋಪಿ ಹತ್ಥಿಕಲಭಾಪಿ ಹತ್ಥಿಚ್ಛಾಪಾಪಿ ಪುರತೋ ಪುರತೋ ಗನ್ತ್ವಾ ಸೋಣ್ಡಾಯ ಉದಕಂ ಆಲೋಳೇನ್ತಿ, ತೇನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಆರಞ್ಞಿಕೋ ನಾಗೋ ಅಟ್ಟೀಯತಿ ಹರಾಯತಿ ಜಿಗುಚ್ಛತಿ. ಯಸ್ಮಿಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಮಯೇ ಆರಞ್ಞಿಕಸ್ಸ ನಾಗಸ್ಸ ಓಗಾಹಾ ಉತ್ತಿಣ್ಣಸ್ಸ ಹತ್ಥಿನಿಯೋ ಕಾಯಂ ಉಪನಿಘಂಸನ್ತಿಯೋ ಗಚ್ಛನ್ತಿ, ತೇನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಆರಞ್ಞಿಕೋ ನಾಗೋ ಅಟ್ಟೀಯತಿ ಹರಾಯತಿ ಜಿಗುಚ್ಛತಿ.

‘‘ತಸ್ಮಿಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಮಯೇ ಆರಞ್ಞಿಕಸ್ಸ ನಾಗಸ್ಸ ಏವಂ ಹೋತಿ – ‘ಅಹಂ ಖೋ ಏತರಹಿ ಆಕಿಣ್ಣೋ ವಿಹರಾಮಿ ಹತ್ಥೀಹಿ ಹತ್ಥಿನೀಹಿ ಹತ್ಥಿಕಲಭೇಹಿ ಹತ್ಥಿಚ್ಛಾಪೇಹಿ. ಛಿನ್ನಗ್ಗಾನಿ ಚೇವ ತಿಣಾನಿ ಖಾದಾಮಿ, ಓಭಗ್ಗೋಭಗ್ಗಞ್ಚ ಮೇ ಸಾಖಾಭಙ್ಗಂ ಖಾದನ್ತಿ [ಖಾದಿತಂ (ಸ್ಯಾ. ಕ.) ಮಹಾವ. ೪೬೭ ಪಸ್ಸಿತಬ್ಬಂ], ಆವಿಲಾನಿ ಚ ಪಾನೀಯಾನಿ ಪಿವಾಮಿ, ಓಗಾಹಾ ಚ [ಓಗಾಹಾಪಿ ಚ (ಸ್ಯಾ. ಕ.) ಮಹಾವ. ೪೬೭ ಪಸ್ಸಿತಬ್ಬಂ] ಮೇ ಉತ್ತಿಣ್ಣಸ್ಸ ಹತ್ಥಿನಿಯೋ ಕಾಯಂ ಉಪನಿಘಂಸನ್ತಿಯೋ ಗಚ್ಛನ್ತಿ. ಯಂನೂನಾಹಂ ಏಕೋ ಗಣಸ್ಮಾ ವೂಪಕಟ್ಠೋ ವಿಹರೇಯ್ಯ’ನ್ತಿ. ಸೋ ಅಪರೇನ ಸಮಯೇನ ಏಕೋ ಗಣಸ್ಮಾ ವೂಪಕಟ್ಠೋ ವಿಹರತಿ, ಅಚ್ಛಿನ್ನಗ್ಗಾನಿ ಚೇವ ತಿಣಾನಿ ಖಾದತಿ, ಓಭಗ್ಗೋಭಗ್ಗಞ್ಚಸ್ಸ ಸಾಖಾಭಙ್ಗಂ ನ ಖಾದನ್ತಿ [ನ ಓಭಗ್ಗೋಭಗ್ಗಞ್ಚ ಸಾಖಾಭಙ್ಗ ಖಾದತಿ (ಸ್ಯಾ. ಕ.)], ಅನಾವಿಲಾನಿ ಚ ಪಾನೀಯಾನಿ ಪಿವತಿ, ಓಗಾಹಾ ಚಸ್ಸ ಉತ್ತಿಣ್ಣಸ್ಸ ನ ಹತ್ಥಿನಿಯೋ ಕಾಯಂ ಉಪನಿಘಂಸನ್ತಿಯೋ ಗಚ್ಛನ್ತಿ.

‘‘ತಸ್ಮಿಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಮಯೇ ಆರಞ್ಞಿಕಸ್ಸ ನಾಗಸ್ಸ ಏವಂ ಹೋತಿ – ‘ಅಹಂ ಖೋ ಪುಬ್ಬೇ ಆಕಿಣ್ಣೋ ವಿಹಾಸಿಂ ಹತ್ಥೀಹಿ ಹತ್ಥಿನೀಹಿ ಹತ್ಥಿಕಲಭೇಹಿ ಹತ್ಥಿಚ್ಛಾಪೇಹಿ, ಛಿನ್ನಗ್ಗಾನಿ ಚೇವ ತಿಣಾನಿ ಖಾದಿಂ, ಓಭಗ್ಗೋಭಗ್ಗಞ್ಚ ಮೇ ಸಾಖಾಭಙ್ಗಂ ಖಾದಿಂಸು, ಆವಿಲಾನಿ ಚ ಪಾನೀಯಾನಿ ಅಪಾಯಿಂ, ಓಗಾಹಾ [ಏತ್ಥ ಪಿಸದ್ದೋ ಸಬ್ಬತ್ಥಪಿ ನತ್ಥಿ] ಚ ಮೇ ಉತ್ತಿಣ್ಣಸ್ಸ ಹತ್ಥಿನಿಯೋ ಕಾಯಂ ಉಪನಿಘಂಸನ್ತಿಯೋ ಅಗಮಂಸು. ಸೋಹಂ ಏತರಹಿ ಏಕೋ ಗಣಸ್ಮಾ ವೂಪಕಟ್ಠೋ ವಿಹರಾಮಿ, ಅಚ್ಛಿನ್ನಗ್ಗಾನಿ ಚೇವ ತಿಣಾನಿ ಖಾದಾಮಿ, ಓಭಗ್ಗೋಭಗ್ಗಞ್ಚ ಮೇ ಸಾಖಾಭಙ್ಗಂ ನ ಖಾದನ್ತಿ, ಅನಾವಿಲಾನಿ ಚ ಪಾನೀಯಾನಿ ಪಿವಾಮಿ, ಓಗಾಹಾ ಚ ಮೇ ಉತ್ತಿಣ್ಣಸ್ಸ ನ ಹತ್ಥಿನಿಯೋ ಕಾಯಂ ಉಪನಿಘಂಸನ್ತಿಯೋ ಗಚ್ಛನ್ತೀ’ತಿ. ಸೋ ಸೋಣ್ಡಾಯ ಸಾಖಾಭಙ್ಗಂ ಭಞ್ಜಿತ್ವಾ ಸಾಖಾಭಙ್ಗೇನ ಕಾಯಂ ಪರಿಮಜ್ಜಿತ್ವಾ ಅತ್ತಮನೋ ಸೋಣ್ಡಂ ಸಂಹರತಿ [ಕಣ್ಡುಂ ಸಂಹನ್ತಿ (ಸೀ. ಪೀ.) ಕಣ್ಡುಂ ಸಂಹನತಿ (ಸ್ಯಾ.), ಏತ್ಥ ಕಣ್ಡುವನದುಕ್ಖಂ ವಿನೇತೀತಿ ಅತ್ಥೋ],.

‘‘ಏವಮೇವಂ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಯಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಭಿಕ್ಖು ಆಕಿಣ್ಣೋ ವಿಹರತಿ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಭಿಕ್ಖುನೀಹಿ ಉಪಾಸಕೇಹಿ ಉಪಾಸಿಕಾಹಿ ರಞ್ಞಾ ರಾಜಮಹಾಮತ್ತೇಹಿ ತಿತ್ಥಿಯೇಹಿ ತಿತ್ಥಿಯಸಾವಕೇಹಿ, ತಸ್ಮಿಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಮಯೇ ಭಿಕ್ಖುಸ್ಸ ಏವಂ ಹೋತಿ – ‘ಅಹಂ ಖೋ ಏತರಹಿ ಆಕಿಣ್ಣೋ ವಿಹರಾಮಿ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಭಿಕ್ಖುನೀಹಿ ಉಪಾಸಕೇಹಿ ಉಪಾಸಿಕಾಹಿ ರಞ್ಞಾ ರಾಜಮಹಾಮತ್ತೇಹಿ ತಿತ್ಥಿಯೇಹಿ ತಿತ್ಥಿಯಸಾವಕೇಹಿ. ಯಂನೂನಾಹಂ ಏಕೋ ಗಣಸ್ಮಾ ವೂಪಕಟ್ಠೋ ವಿಹರೇಯ್ಯ’ನ್ತಿ. ಸೋ ವಿವಿತ್ತಂ ಸೇನಾಸನಂ ಭಜತಿ ಅರಞ್ಞಂ ರುಕ್ಖಮೂಲಂ ಪಬ್ಬತಂ ಕನ್ದರಂ ಗಿರಿಗುಹಂ ಸುಸಾನಂ ವನಪತ್ಥಂ ಅಬ್ಭೋಕಾಸಂ ಪಲಾಲಪುಞ್ಜಂ. ಸೋ ಅರಞ್ಞಗತೋ ವಾ ರುಕ್ಖಮೂಲಗತೋ ವಾ ಸುಞ್ಞಾಗಾರಗತೋ ವಾ ನಿಸೀದತಿ ಪಲ್ಲಙ್ಕಂ ಆಭುಜಿತ್ವಾ ಉಜುಂ ಕಾಯಂ ಪಣಿಧಾಯ ಪರಿಮುಖಂ ಸತಿಂ ಉಪಟ್ಠಪೇತ್ವಾ.

‘‘ಸೋ ಅಭಿಜ್ಝಂ ಲೋಕೇ ಪಹಾಯ ವಿಗತಾಭಿಜ್ಝೇನ ಚೇತಸಾ ವಿಹರತಿ, ಅಭಿಜ್ಝಾಯ ಚಿತ್ತಂ ಪರಿಸೋಧೇತಿ; ಬ್ಯಾಪಾದಪದೋಸಂ ಪಹಾಯ ಅಬ್ಯಾಪನ್ನಚಿತ್ತೋ ವಿಹರತಿ ಸಬ್ಬಪಾಣಭೂತಹಿತಾನುಕಮ್ಪೀ, ಬ್ಯಾಪಾದಪದೋಸಾ ಚಿತ್ತಂ ಪರಿಸೋಧೇತಿ; ಥಿನಮಿದ್ಧಂ ಪಹಾಯ ವಿಗತಥಿನಮಿದ್ಧೋ ವಿಹರತಿ ಆಲೋಕಸಞ್ಞೀ ಸತೋ ಸಮ್ಪಜಾನೋ, ಥಿನಮಿದ್ಧಾ ಚಿತ್ತಂ ಪರಿಸೋಧೇತಿ; ಉದ್ಧಚ್ಚಕುಕ್ಕುಚ್ಚಂ ಪಹಾಯ ಅನುದ್ಧತೋ ವಿಹರತಿ ಅಜ್ಝತ್ತಂ ವೂಪಸನ್ತಚಿತ್ತೋ, ಉದ್ಧಚ್ಚಕುಕ್ಕುಚ್ಚಾ ಚಿತ್ತಂ ಪರಿಸೋಧೇತಿ; ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಂ ಪಹಾಯ ತಿಣ್ಣವಿಚಿಕಿಚ್ಛೋ ವಿಹರತಿ ಅಕಥಂಕಥೀ ಕುಸಲೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು, ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾಯ ಚಿತ್ತಂ ಪರಿಸೋಧೇತಿ. ಸೋ ಇಮೇ ಪಞ್ಚ ನೀವರಣೇ ಪಹಾಯ ಚೇತಸೋ ಉಪಕ್ಕಿಲೇಸೇ ಪಞ್ಞಾಯ ದುಬ್ಬಲೀಕರಣೇ ವಿವಿಚ್ಚೇವ ಕಾಮೇಹಿ ವಿವಿಚ್ಚ ಅಕುಸಲೇಹಿ ಧಮ್ಮೇಹಿ ಸವಿತಕ್ಕಂ ಸವಿಚಾರಂ ವಿವೇಕಜಂ ಪೀತಿಸುಖಂ ಪಠಮಂ ಝಾನಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರತಿ. ಸೋ ಅತ್ತಮನೋ ಸೋಣ್ಡಂ ಸಂಹರತಿ [ಕಣ್ಡುಂ ಸಂಹನ್ತಿ (ಸೀ. ಪೀ.), ಕಣ್ಡುಂ ಸಂಹನತಿ (ಸ್ಯಾ.), ಏತ್ಥ ಕಣ್ಡುವನಸದಿಸಂ ಝಾನಪಟಿಪಕ್ಖಂ ಕಿಲೇಸದುಕ್ಖಂ ವಿನೇತೀತಿ ಅತ್ಥೋ]. ವಿತಕ್ಕವಿಚಾರಾನಂ ವೂಪಸಮಾ…ಪೇ… ದುತಿಯಂ ಝಾನಂ… ತತಿಯಂ ಝಾನಂ… ಚತುತ್ಥಂ ಝಾನಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರತಿ. ಸೋ ಅತ್ತಮನೋ ಸೋಣ್ಡಂ ಸಂಹರತಿ.

‘‘ಸಬ್ಬಸೋ ರೂಪಸಞ್ಞಾನಂ ಸಮತಿಕ್ಕಮಾ ಪಟಿಘಸಞ್ಞಾನಂ ಅತ್ಥಙ್ಗಮಾ ನಾನತ್ತಸಞ್ಞಾನಂ ಅಮನಸಿಕಾರಾ ‘ಅನನ್ತೋ ಆಕಾಸೋ’ತಿ ಆಕಾಸಾನಞ್ಚಾಯತನಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರತಿ. ಸೋ ಅತ್ತಮನೋ ಸೋಣ್ಡಂ ಸಂಹರತಿ. ಸಬ್ಬಸೋ ಆಕಾಸಾನಞ್ಚಾಯತನಂ ಸಮತಿಕ್ಕಮ್ಮ ‘ಅನನ್ತಂ ವಿಞ್ಞಾಣ’ನ್ತಿ ವಿಞ್ಞಾಣಞ್ಚಾಯತನಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರತಿ… ಸಬ್ಬಸೋ ವಿಞ್ಞಾಣಞ್ಚಾಯತನಂ ಸಮತಿಕ್ಕಮ್ಮ ‘ನತ್ಥಿ ಕಿಞ್ಚೀ’ತಿ ಆಕಿಞ್ಚಞ್ಞಾಯತನಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರತಿ… ಸಬ್ಬಸೋ ಆಕಿಞ್ಚಞ್ಞಾಯತನಂ ಸಮತಿಕ್ಕಮ್ಮ ನೇವಸಞ್ಞಾನಾಸಞ್ಞಾಯತನಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರತಿ… ಸಬ್ಬಸೋ ನೇವಸಞ್ಞಾನಾಸಞ್ಞಾಯತನಂ ಸಮತಿಕ್ಕಮ್ಮ ಸಞ್ಞಾವೇದಯಿತನಿರೋಧಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರತಿ, ಪಞ್ಞಾಯ ಚಸ್ಸ ದಿಸ್ವಾ ಆಸವಾ ಪರಿಕ್ಖೀಣಾ ಹೋನ್ತಿ. ಸೋ ಅತ್ತಮನೋ ಸೋಣ್ಡಂ ಸಂಹರತೀ’’ತಿ. ನವಮಂ.

೧೦. ತಪುಸ್ಸಸುತ್ತಂ

೪೧. ಏಕಂ ಸಮಯಂ ಭಗವಾ ಮಲ್ಲೇಸು ವಿಹರತಿ ಉರುವೇಲಕಪ್ಪಂ ನಾಮ ಮಲ್ಲಾನಂ ನಿಗಮೋ. ಅಥ ಖೋ ಭಗವಾ ಪುಬ್ಬಣ್ಹಸಮಯಂ ನಿವಾಸೇತ್ವಾ ಪತ್ತಚೀವರಮಾದಾಯ ಉರುವೇಲಕಪ್ಪಂ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಪಾವಿಸಿ. ಉರುವೇಲಕಪ್ಪೇ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರಿತ್ವಾ ಪಚ್ಛಾಭತ್ತಂ ಪಿಣ್ಡಪಾತಪಟಿಕ್ಕನ್ತೋ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಆನನ್ದಂ ಆಮನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಇಧೇವ ತಾವ ತ್ವಂ, ಆನನ್ದ, ಹೋಹಿ, ಯಾವಾಹಂ ಮಹಾವನಂ ಅಜ್ಝೋಗಾಹಾಮಿ ದಿವಾವಿಹಾರಾಯಾ’’ತಿ. ‘‘ಏವಂ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಆನನ್ದೋ ಭಗವತೋ ಪಚ್ಚಸ್ಸೋಸಿ. ಅಥ ಖೋ ಭಗವಾ ಮಹಾವನಂ ಅಜ್ಝೋಗಾಹೇತ್ವಾ ಅಞ್ಞತರಸ್ಮಿಂ ರುಕ್ಖಮೂಲೇ ದಿವಾವಿಹಾರಂ ನಿಸೀದಿ.

ಅಥ ಖೋ ತಪುಸ್ಸೋ ಗಹಪತಿ ಯೇನಾಯಸ್ಮಾ ಆನನ್ದೋ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಆನನ್ದಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿ. ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನೋ ಖೋ ತಪುಸ್ಸೋ ಗಹಪತಿ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಆನನ್ದಂ ಏತದವೋಚ –

‘‘ಮಯಂ, ಭನ್ತೇ ಆನನ್ದ, ಗಿಹೀ ಕಾಮಭೋಗಿನೋ ಕಾಮಾರಾಮಾ ಕಾಮರತಾ ಕಾಮಸಮ್ಮುದಿತಾ. ತೇಸಂ ನೋ, ಭನ್ತೇ, ಅಮ್ಹಾಕಂ ಗಿಹೀನಂ ಕಾಮಭೋಗೀನಂ ಕಾಮಾರಾಮಾನಂ ಕಾಮರತಾನಂ ಕಾಮಸಮ್ಮುದಿತಾನಂ ಪಪಾತೋ ವಿಯ ಖಾಯತಿ, ಯದಿದಂ ನೇಕ್ಖಮ್ಮಂ. ಸುತಂ ಮೇತಂ, ಭನ್ತೇ, ‘ಇಮಸ್ಮಿಂ ಧಮ್ಮವಿನಯೇ ದಹರಾನಂ ದಹರಾನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ನೇಕ್ಖಮ್ಮೇ ಚಿತ್ತಂ ಪಕ್ಖನ್ದತಿ ಪಸೀದತಿ ಸನ್ತಿಟ್ಠತಿ ವಿಮುಚ್ಚತಿ ಏತಂ ಸನ್ತನ್ತಿ ಪಸ್ಸತೋ’ [ಪಸ್ಸತಂ (?)]. ತಯಿದಂ, ಭನ್ತೇ, ಇಮಸ್ಮಿಂ ಧಮ್ಮವಿನಯೇ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಬಹುನಾ ಜನೇನ ವಿಸಭಾಗೋ, ಯದಿದಂ ನೇಕ್ಖಮ್ಮ’’ನ್ತಿ.

‘‘ಅತ್ಥಿ ಖೋ ಏತಂ, ಗಹಪತಿ, ಕಥಾಪಾಭತಂ ಭಗವನ್ತಂ ದಸ್ಸನಾಯ. ಆಯಾಮ, ಗಹಪತಿ, ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿಸ್ಸಾಮ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಭಗವತೋ ಏತಮತ್ಥಂ ಆರೋಚೇಸ್ಸಾಮ. ಯಥಾ ನೋ ಭಗವಾ ಬ್ಯಾಕರಿಸ್ಸತಿ ತಥಾ ನಂ ಧಾರೇಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ.

‘‘ಏವಂ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ಖೋ ತಪುಸ್ಸೋ ಗಹಪತಿ ಆಯಸ್ಮತೋ ಆನನ್ದಸ್ಸ ಪಚ್ಚಸ್ಸೋಸಿ. ಅಥ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಆನನ್ದೋ ತಪುಸ್ಸೇನ ಗಹಪತಿನಾ ಸದ್ಧಿಂ ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಭಗವನ್ತಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿ. ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನೋ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಆನನ್ದೋ ಭಗವನ್ತಂ ಏತದವೋಚ –

‘‘ಅಯಂ, ಭನ್ತೇ, ತಪುಸ್ಸೋ ಗಹಪತಿ ಏವಮಾಹ – ‘ಮಯಂ, ಭನ್ತೇ ಆನನ್ದ, ಗಿಹೀ ಕಾಮಭೋಗಿನೋ ಕಾಮಾರಾಮಾ ಕಾಮರತಾ ಕಾಮಸಮ್ಮುದಿತಾ, ತೇಸಂ ನೋ ಭನ್ತೇ, ಅಮ್ಹಾಕಂ ಗಿಹೀನಂ ಕಾಮಭೋಗೀನಂ ಕಾಮಾರಾಮಾನಂ ಕಾಮರತಾನಂ ಕಾಮಸಮ್ಮುದಿತಾನಂ ಪಪಾತೋ ವಿಯ ಖಾಯತಿ, ಯದಿದಂ ನೇಕ್ಖಮ್ಮಂ’. ಸುತಂ ಮೇತಂ, ಭನ್ತೇ, ‘ಇಮಸ್ಮಿಂ ಧಮ್ಮವಿನಯೇ ದಹರಾನಂ ದಹರಾನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ನೇಕ್ಖಮ್ಮೇ ಚಿತ್ತಂ ಪಕ್ಖನ್ದತಿ ಪಸೀದತಿ ಸನ್ತಿಟ್ಠತಿ ವಿಮುಚ್ಚತಿ ಏತಂ ಸನ್ತನ್ತಿ ಪಸ್ಸತೋ. ತಯಿದಂ, ಭನ್ತೇ, ಇಮಸ್ಮಿಂ ಧಮ್ಮವಿನಯೇ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಬಹುನಾ ಜನೇನ ವಿಸಭಾಗೋ ಯದಿದಂ ನೇಕ್ಖಮ್ಮ’’’ನ್ತಿ.

‘‘ಏವಮೇತಂ, ಆನನ್ದ, ಏವಮೇತಂ, ಆನನ್ದ! ಮಯ್ಹಮ್ಪಿ ಖೋ, ಆನನ್ದ, ಪುಬ್ಬೇವ ಸಮ್ಬೋಧಾ ಅನಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸೇವ ಸತೋ ಏತದಹೋಸಿ – ‘ಸಾಧು ನೇಕ್ಖಮ್ಮಂ, ಸಾಧು ಪವಿವೇಕೋ’ತಿ. ತಸ್ಸ ಮಯ್ಹಂ, ಆನನ್ದ, ನೇಕ್ಖಮ್ಮೇ ಚಿತ್ತಂ ನ ಪಕ್ಖನ್ದತಿ ನಪ್ಪಸೀದತಿ ನ ಸನ್ತಿಟ್ಠತಿ ನ ವಿಮುಚ್ಚತಿ ಏತಂ ಸನ್ತನ್ತಿ ಪಸ್ಸತೋ. ತಸ್ಸ ಮಯ್ಹಂ, ಆನನ್ದ, ಏತದಹೋಸಿ – ‘ಕೋ ನು ಖೋ ಹೇತು ಕೋ ಪಚ್ಚಯೋ, ಯೇನ ಮೇ ನೇಕ್ಖಮ್ಮೇ ಚಿತ್ತಂ ನ ಪಕ್ಖನ್ದತಿ ನಪ್ಪಸೀದತಿ ನ ಸನ್ತಿಟ್ಠತಿ ನ ವಿಮುಚ್ಚತಿ ಏತಂ ಸನ್ತನ್ತಿ ಪಸ್ಸತೋ’? ತಸ್ಸ ಮಯ್ಹಂ, ಆನನ್ದ, ಏತದಹೋಸಿ – ‘ಕಾಮೇಸು ಖೋ ಮೇ ಆದೀನವೋ ಅದಿಟ್ಠೋ, ಸೋ ಚ ಮೇ ಅಬಹುಲೀಕತೋ, ನೇಕ್ಖಮ್ಮೇ ಚ ಆನಿಸಂಸೋ ಅನಧಿಗತೋ, ಸೋ ಚ ಮೇ ಅನಾಸೇವಿತೋ. ತಸ್ಮಾ ಮೇ ನೇಕ್ಖಮ್ಮೇ ಚಿತ್ತಂ ನ ಪಕ್ಖನ್ದತಿ ನಪ್ಪಸೀದತಿ ನ ಸನ್ತಿಟ್ಠತಿ ನ ವಿಮುಚ್ಚತಿ ಏತಂ ಸನ್ತನ್ತಿ ಪಸ್ಸತೋ’. ತಸ್ಸ ಮಯ್ಹಂ, ಆನನ್ದ, ಏತದಹೋಸಿ – ‘ಸಚೇ ಖೋ ಅಹಂ ಕಾಮೇಸು ಆದೀನವಂ ದಿಸ್ವಾ ತಂ ಬಹುಲಂ ಕರೇಯ್ಯಂ [ಬಹುಲೀಕರೇಯ್ಯಂ (ಸೀ. ಸ್ಯಾ. ಪೀ.)], ನೇಕ್ಖಮ್ಮೇ ಆನಿಸಂಸಂ ಅಧಿಗಮ್ಮ ತಮಾಸೇವೇಯ್ಯಂ, ಠಾನಂ ಖೋ ಪನೇತಂ ವಿಜ್ಜತಿ ಯಂ ಮೇ ನೇಕ್ಖಮ್ಮೇ ಚಿತ್ತಂ ಪಕ್ಖನ್ದೇಯ್ಯ ಪಸೀದೇಯ್ಯ ಸನ್ತಿಟ್ಠೇಯ್ಯ ವಿಮುಚ್ಚೇಯ್ಯ ಏತಂ ಸನ್ತನ್ತಿ ಪಸ್ಸತೋ’. ಸೋ ಖೋ ಅಹಂ, ಆನನ್ದ, ಅಪರೇನ ಸಮಯೇನ ಕಾಮೇಸು ಆದೀನವಂ ದಿಸ್ವಾ ತಂ ಬಹುಲಮಕಾಸಿಂ, ನೇಕ್ಖಮ್ಮೇ ಆನಿಸಂಸಂ ಅಧಿಗಮ್ಮ ತಮಾಸೇವಿಂ. ತಸ್ಸ ಮಯ್ಹಂ, ಆನನ್ದ, ನೇಕ್ಖಮ್ಮೇ ಚಿತ್ತಂ ಪಕ್ಖನ್ದತಿ ಪಸೀದತಿ ಸನ್ತಿಟ್ಠತಿ ವಿಮುಚ್ಚತಿ ಏತಂ ಸನ್ತನ್ತಿ ಪಸ್ಸತೋ. ಸೋ ಖೋ ಅಹಂ, ಆನನ್ದ, ವಿವಿಚ್ಚೇವ ಕಾಮೇಹಿ ವಿವಿಚ್ಚ ಅಕುಸಲೇಹಿ ಧಮ್ಮೇಹಿ ಸವಿತಕ್ಕಂ ಸವಿಚಾರಂ ವಿವೇಕಜಂ ಪೀತಿಸುಖಂ ಪಠಮಂ ಝಾನಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರಾಮಿ. ತಸ್ಸ ಮಯ್ಹಂ, ಆನನ್ದ, ಇಮಿನಾ ವಿಹಾರೇನ ವಿಹರತೋ ಕಾಮಸಹಗತಾ ಸಞ್ಞಾಮನಸಿಕಾರಾ ಸಮುದಾಚರನ್ತಿ. ಸ್ವಸ್ಸ ಮೇ ಹೋತಿ ಆಬಾಧೋ. ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಆನನ್ದ, ಸುಖಿನೋ ದುಕ್ಖಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜೇಯ್ಯ ಯಾವದೇವ ಆಬಾಧಾಯ; ಏವಮೇವಸ್ಸ ಮೇ ಕಾಮಸಹಗತಾ ಸಞ್ಞಾಮನಸಿಕಾರಾ ಸಮುದಾಚರನ್ತಿ. ಸ್ವಸ್ಸ ಮೇ ಹೋತಿ ಆಬಾಧೋ.

‘‘ತಸ್ಸ ಮಯ್ಹಂ, ಆನನ್ದ, ಏತದಹೋಸಿ – ‘ಯಂನೂನಾಹಂ ವಿತಕ್ಕವಿಚಾರಾನಂ ವೂಪಸಮಾ…ಪೇ… ದುತಿಯಂ ಝಾನಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರೇಯ್ಯ’ನ್ತಿ. ತಸ್ಸ ಮಯ್ಹಂ, ಆನನ್ದ, ಅವಿತಕ್ಕೇ ಚಿತ್ತಂ ನ ಪಕ್ಖನ್ದತಿ ನಪ್ಪಸೀದತಿ ನ ಸನ್ತಿಟ್ಠತಿ ನ ವಿಮುಚ್ಚತಿ ಏತಂ ಸನ್ತನ್ತಿ ಪಸ್ಸತೋ. ತಸ್ಸ ಮಯ್ಹಂ, ಆನನ್ದ, ಏತದಹೋಸಿ – ‘ಕೋ ನು ಖೋ ಹೇತು ಕೋ ಪಚ್ಚಯೋ, ಯೇನ ಮೇ ಅವಿತಕ್ಕೇ ಚಿತ್ತಂ ನ ಪಕ್ಖನ್ದತಿ ನಪ್ಪಸೀದತಿ ನ ಸನ್ತಿಟ್ಠತಿ ನ ವಿಮುಚ್ಚತಿ ಏತಂ ಸನ್ತನ್ತಿ ಪಸ್ಸತೋ’? ತಸ್ಸ ಮಯ್ಹಂ, ಆನನ್ದ, ಏತದಹೋಸಿ – ‘ವಿತಕ್ಕೇಸು ಖೋ ಮೇ ಆದೀನವೋ ಅದಿಟ್ಠೋ, ಸೋ ಚ ಮೇ ಅಬಹುಲೀಕತೋ, ಅವಿತಕ್ಕೇ ಚ ಆನಿಸಂಸೋ ಅನಧಿಗತೋ, ಸೋ ಚ ಮೇ ಅನಾಸೇವಿತೋ. ತಸ್ಮಾ ಮೇ ಅವಿತಕ್ಕೇ ಚಿತ್ತಂ ನ ಪಕ್ಖನ್ದತಿ ನಪ್ಪಸೀದತಿ ನ ಸನ್ತಿಟ್ಠತಿ ನ ವಿಮುಚ್ಚತಿ ಏತಂ ಸನ್ತನ್ತಿ ಪಸ್ಸತೋ’. ತಸ್ಸ ಮಯ್ಹಂ, ಆನನ್ದ, ಏತದಹೋಸಿ – ‘ಸಚೇ ಖೋ ಅಹಂ ವಿತಕ್ಕೇಸು ಆದೀನವಂ ದಿಸ್ವಾ ತಂ ಬಹುಲಂ ಕರೇಯ್ಯಂ, ಅವಿತಕ್ಕೇ ಆನಿಸಂಸಂ ಅಧಿಗಮ್ಮ ತಮಾಸೇವೇಯ್ಯಂ, ಠಾನಂ ಖೋ ಪನೇತಂ ವಿಜ್ಜತಿ ಯಂ ಮೇ ಅವಿತಕ್ಕೇ ಚಿತ್ತಂ ಪಕ್ಖನ್ದೇಯ್ಯ ಪಸೀದೇಯ್ಯ ಸನ್ತಿಟ್ಠೇಯ್ಯ ವಿಮುಚ್ಚೇಯ್ಯ ಏತಂ ಸನ್ತನ್ತಿ ಪಸ್ಸತೋ’. ಸೋ ಖೋ ಅಹಂ, ಆನನ್ದ, ಅಪರೇನ ಸಮಯೇನ ವಿತಕ್ಕೇಸು ಆದೀನವಂ ದಿಸ್ವಾ ತಂ ಬಹುಲಮಕಾಸಿಂ, ಅವಿತಕ್ಕೇ ಆನಿಸಂಸಂ ಅಧಿಗಮ್ಮ ತಮಾಸೇವಿಂ. ತಸ್ಸ ಮಯ್ಹಂ, ಆನನ್ದ, ಅವಿತಕ್ಕೇ ಚಿತ್ತಂ ಪಕ್ಖನ್ದತಿ ಪಸೀದತಿ ಸನ್ತಿಟ್ಠತಿ ವಿಮುಚ್ಚತಿ ಏತಂ ಸನ್ತನ್ತಿ ಪಸ್ಸತೋ. ಸೋ ಖೋ ಅಹಂ, ಆನನ್ದ, ವಿತಕ್ಕವಿಚಾರಾನಂ ವೂಪಸಮಾ…ಪೇ… ದುತಿಯಂ ಝಾನಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರಾಮಿ. ತಸ್ಸ ಮಯ್ಹಂ, ಆನನ್ದ, ಇಮಿನಾ ವಿಹಾರೇನ ವಿಹರತೋ ವಿತಕ್ಕಸಹಗತಾ ಸಞ್ಞಾಮನಸಿಕಾರಾ ಸಮುದಾಚರನ್ತಿ. ಸ್ವಸ್ಸ ಮೇ ಹೋತಿ ಆಬಾಧೋ. ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಆನನ್ದ, ಸುಖಿನೋ ದುಕ್ಖಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜೇಯ್ಯ ಯಾವದೇವ ಆಬಾಧಾಯ; ಏವಮೇವಸ್ಸ ಮೇ ವಿತಕ್ಕಸಹಗತಾ ಸಞ್ಞಾಮನಸಿಕಾರಾ ಸಮುದಾಚರನ್ತಿ. ಸ್ವಸ್ಸ ಮೇ ಹೋತಿ ಆಬಾಧೋ.

‘‘ತಸ್ಸ ಮಯ್ಹಂ, ಆನನ್ದ, ಏತದಹೋಸಿ – ‘ಯಂನೂನಾಹಂ ಪೀತಿಯಾ ಚ ವಿರಾಗಾ ಉಪೇಕ್ಖಕೋ ಚ ವಿಹರೇಯ್ಯಂ ಸತೋ ಚ ಸಮ್ಪಜಾನೋ ಸುಖಞ್ಚ ಕಾಯೇನ ಪಟಿಸಂವೇದೇಯ್ಯಂ ಯಂ ತಂ ಅರಿಯಾ ಆಚಿಕ್ಖನ್ತಿ – ಉಪೇಕ್ಖಕೋ ಸತಿಮಾ ಸುಖವಿಹಾರೀತಿ ತತಿಯಂ ಝಾನಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರೇಯ್ಯ’ನ್ತಿ. ತಸ್ಸ ಮಯ್ಹಂ, ಆನನ್ದ, ನಿಪ್ಪೀತಿಕೇ ಚಿತ್ತಂ ನ ಪಕ್ಖನ್ದತಿ ನಪ್ಪಸೀದತಿ ನ ಸನ್ತಿಟ್ಠತಿ ನ ವಿಮುಚ್ಚತಿ ಏತಂ ಸನ್ತನ್ತಿ ಪಸ್ಸತೋ. ತಸ್ಸ ಮಯ್ಹಂ, ಆನನ್ದ, ಏತದಹೋಸಿ – ‘ಕೋ ನು ಖೋ ಹೇತು ಕೋ ಪಚ್ಚಯೋ, ಯೇನ ಮೇ ನಿಪ್ಪೀತಿಕೇ ಚಿತ್ತಂ ನ ಪಕ್ಖನ್ದತಿ ನಪ್ಪಸೀದತಿ ನ ಸನ್ತಿಟ್ಠತಿ ನ ವಿಮುಚ್ಚತಿ ಏತಂ ಸನ್ತನ್ತಿ ಪಸ್ಸತೋ’? ತಸ್ಸ ಮಯ್ಹಂ, ಆನನ್ದ, ಏತದಹೋಸಿ – ‘ಪೀತಿಯಾ ಖೋ ಮೇ ಆದೀನವೋ ಅದಿಟ್ಠೋ, ಸೋ ಚ ಮೇ ಅಬಹುಲೀಕತೋ, ನಿಪ್ಪೀತಿಕೇ ಚ ಆನಿಸಂಸೋ ಅನಧಿಗತೋ, ಸೋ ಚ ಮೇ ಅನಾಸೇವಿತೋ. ತಸ್ಮಾ ಮೇ ನಿಪ್ಪೀತಿಕೇ ಚಿತ್ತಂ ನ ಪಕ್ಖನ್ದತಿ ನಪ್ಪಸೀದತಿ ನ ಸನ್ತಿಟ್ಠತಿ ನ ವಿಮುಚ್ಚತಿ ಏತಂ ಸನ್ತನ್ತಿ ಪಸ್ಸತೋ’. ತಸ್ಸ ಮಯ್ಹಂ, ಆನನ್ದ, ಏತದಹೋಸಿ – ‘ಸಚೇ ಖೋ ಅಹಂ ಪೀತಿಯಾ ಆದೀನವಂ ದಿಸ್ವಾ ತಂ ಬಹುಲಂ ಕರೇಯ್ಯಂ, ನಿಪ್ಪೀತಿಕೇ ಆನಿಸಂಸಂ ಅಧಿಗಮ್ಮ ತಮಾಸೇವೇಯ್ಯಂ, ಠಾನಂ ಖೋ ಪನೇತಂ ವಿಜ್ಜತಿ ಯಂ ಮೇ ನಿಪ್ಪೀತಿಕೇ ಚಿತ್ತಂ ಪಕ್ಖನ್ದೇಯ್ಯ ಪಸೀದೇಯ್ಯ ಸನ್ತಿಟ್ಠೇಯ್ಯ ವಿಮುಚ್ಚೇಯ್ಯ ಏತಂ ಸನ್ತನ್ತಿ ಪಸ್ಸತೋ’. ಸೋ ಖೋ ಅಹಂ, ಆನನ್ದ, ಅಪರೇನ ಸಮಯೇನ ಪೀತಿಯಾ ಆದೀನವಂ ದಿಸ್ವಾ ತಂ ಬಹುಲಮಕಾಸಿಂ, ನಿಪ್ಪೀತಿಕೇ ಆನಿಸಂಸಂ ಅಧಿಗಮ್ಮ ತಮಾಸೇವಿಂ. ತಸ್ಸ ಮಯ್ಹಂ, ಆನನ್ದ, ನಿಪ್ಪೀತಿಕೇ ಚಿತ್ತಂ ಪಕ್ಖನ್ದತಿ ಪಸೀದತಿ ಸನ್ತಿಟ್ಠತಿ ವಿಮುಚ್ಚತಿ ಏತಂ ಸನ್ತನ್ತಿ ಪಸ್ಸತೋ. ಸೋ ಖೋ ಅಹಂ, ಆನನ್ದ, ಪೀತಿಯಾ ಚ ವಿರಾಗಾ…ಪೇ… ತತಿಯಂ ಝಾನಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರಾಮಿ. ತಸ್ಸ ಮಯ್ಹಂ, ಆನನ್ದ, ಇಮಿನಾ ವಿಹಾರೇನ ವಿಹರತೋ ಪೀತಿಸಹಗತಾ ಸಞ್ಞಾಮನಸಿಕಾರಾ ಸಮುದಾಚರನ್ತಿ. ಸ್ವಸ್ಸ ಮೇ ಹೋತಿ ಆಬಾಧೋ. ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಆನನ್ದ, ಸುಖಿನೋ ದುಕ್ಖಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜೇಯ್ಯ ಯಾವದೇವ ಆಬಾಧಾಯ; ಏವಮೇವಸ್ಸ ಮೇ ಪೀತಿಸಹಗತಾ ಸಞ್ಞಾಮನಸಿಕಾರಾ ಸಮುದಾಚರನ್ತಿ. ಸ್ವಸ್ಸ ಮೇ ಹೋತಿ ಆಬಾಧೋ.

‘‘ತಸ್ಸ ಮಯ್ಹಂ, ಆನನ್ದ, ಏತದಹೋಸಿ – ‘ಯಂನೂನಾಹಂ ಸುಖಸ್ಸ ಚ ಪಹಾನಾ ದುಕ್ಖಸ್ಸ ಚ ಪಹಾನಾ ಪುಬ್ಬೇವ ಸೋಮನಸ್ಸದೋಮನಸ್ಸಾನಂ ಅತ್ಥಙ್ಗಮಾ ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಂ ಉಪೇಕ್ಖಾಸತಿಪಾರಿಸುದ್ಧಿಂ ಚತುತ್ಥಂ ಝಾನಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರೇಯ್ಯ’ನ್ತಿ. ತಸ್ಸ ಮಯ್ಹಂ, ಆನನ್ದ, ಅದುಕ್ಖಮಸುಖೇ ಚಿತ್ತಂ ನ ಪಕ್ಖನ್ದತಿ ನಪ್ಪಸೀದತಿ ನ ಸನ್ತಿಟ್ಠತಿ ನ ವಿಮುಚ್ಚತಿ ಏತಂ ಸನ್ತನ್ತಿ ಪಸ್ಸತೋ. ತಸ್ಸ ಮಯ್ಹಂ, ಆನನ್ದ, ಏತದಹೋಸಿ – ‘ಕೋ ನು ಖೋ ಹೇತು ಕೋ ಪಚ್ಚಯೋ, ಯೇನ ಮೇ ಅದುಕ್ಖಮಸುಖೇ ಚಿತ್ತಂ ನ ಪಕ್ಖನ್ದತಿ ನಪ್ಪಸೀದತಿ ನ ಸನ್ತಿಟ್ಠತಿ ನ ವಿಮುಚ್ಚತಿ ಏತಂ ಸನ್ತನ್ತಿ ಪಸ್ಸತೋ’? ತಸ್ಸ ಮಯ್ಹಂ, ಆನನ್ದ, ಏತದಹೋಸಿ – ‘ಉಪೇಕ್ಖಾಸುಖೇ ಖೋ ಮೇ ಆದೀನವೋ ಅದಿಟ್ಠೋ, ಸೋ ಚ ಮೇ ಅಬಹುಲೀಕತೋ, ಅದುಕ್ಖಮಸುಖೇ ಚ ಆನಿಸಂಸೋ ಅನಧಿಗತೋ, ಸೋ ಚ ಮೇ ಅನಾಸೇವಿತೋ. ತಸ್ಮಾ ಮೇ ಅದುಕ್ಖಮಸುಖೇ ಚಿತ್ತಂ ನ ಪಕ್ಖನ್ದತಿ ನಪ್ಪಸೀದತಿ ನ ಸನ್ತಿಟ್ಠತಿ ನ ವಿಮುಚ್ಚತಿ ಏತಂ ಸನ್ತನ್ತಿ ಪಸ್ಸತೋ’. ತಸ್ಸ ಮಯ್ಹಂ, ಆನನ್ದ, ಏತದಹೋಸಿ – ‘ಸಚೇ ಖೋ ಅಹಂ ಉಪೇಕ್ಖಾಸುಖೇ ಆದೀನವಂ ದಿಸ್ವಾ ತಂ ಬಹುಲಂ ಕರೇಯ್ಯಂ, ಅದುಕ್ಖಮಸುಖೇ ಆನಿಸಂಸಂ ಅಧಿಗಮ್ಮ ತಮಾಸೇವೇಯ್ಯಂ, ಠಾನಂ ಖೋ ಪನೇತಂ ವಿಜ್ಜತಿ ಯಂ ಮೇ ಅದುಕ್ಖಮಸುಖೇ ಚಿತ್ತಂ ಪಕ್ಖನ್ದೇಯ್ಯ ಪಸೀದೇಯ್ಯ ಸನ್ತಿಟ್ಠೇಯ್ಯ ವಿಮುಚ್ಚೇಯ್ಯ ಏತಂ ಸನ್ತನ್ತಿ ಪಸ್ಸತೋ’. ಸೋ ಖೋ ಅಹಂ, ಆನನ್ದ, ಅಪರೇನ ಸಮಯೇನ ಉಪೇಕ್ಖಾಸುಖೇ ಆದೀನವಂ ದಿಸ್ವಾ ತಂ ಬಹುಲಮಕಾಸಿಂ ಅದುಕ್ಖಮಸುಖೇ ಆನಿಸಂಸಂ ಅಧಿಗಮ್ಮ ತಮಾಸೇವಿಂ. ತಸ್ಸ ಮಯ್ಹಂ, ಆನನ್ದ, ಅದುಕ್ಖಮಸುಖೇ ಚಿತ್ತಂ ಪಕ್ಖನ್ದತಿ ಪಸೀದತಿ ಸನ್ತಿಟ್ಠತಿ ವಿಮುಚ್ಚತಿ ಏತಂ ಸನ್ತನ್ತಿ ಪಸ್ಸತೋ. ಸೋ ಖೋ ಅಹಂ, ಆನನ್ದ, ಸುಖಸ್ಸ ಚ ಪಹಾನಾ…ಪೇ… ಚತುತ್ಥಂ ಝಾನಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರಾಮಿ. ತಸ್ಸ ಮಯ್ಹಂ, ಆನನ್ದ, ಇಮಿನಾ ವಿಹಾರೇನ ವಿಹರತೋ ಉಪೇಕ್ಖಾಸಹಗತಾ ಸಞ್ಞಾಮನಸಿಕಾರಾ ಸಮುದಾಚರನ್ತಿ. ಸ್ವಸ್ಸ ಮೇ ಹೋತಿ ಆಬಾಧೋ. ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಆನನ್ದ, ಸುಖಿನೋ ದುಕ್ಖಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜೇಯ್ಯ ಯಾವದೇವ ಆಬಾಧಾಯ; ಏವಮೇವಸ್ಸ ಮೇ ಉಪೇಕ್ಖಾಸಹಗತಾ ಸಞ್ಞಾಮನಸಿಕಾರಾ ಸಮುದಾಚರನ್ತಿ. ಸ್ವಸ್ಸ ಮೇ ಹೋತಿ ಆಬಾಧೋ.

‘‘ತಸ್ಸ ಮಯ್ಹಂ, ಆನನ್ದ, ಏತದಹೋಸಿ – ‘ಯಂನೂನಾಹಂ ಸಬ್ಬಸೋ ರೂಪಸಞ್ಞಾನಂ ಸಮತಿಕ್ಕಮಾ ಪಟಿಘಸಞ್ಞಾನಂ ಅತ್ಥಙ್ಗಮಾ ನಾನತ್ತಸಞ್ಞಾನಂ ಅಮನಸಿಕಾರಾ ‘‘ಅನನ್ತೋ ಆಕಾಸೋ’’ತಿ ಆಕಾಸಾನಞ್ಚಾಯತನಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರೇಯ್ಯ’ನ್ತಿ. ತಸ್ಸ ಮಯ್ಹಂ, ಆನನ್ದ, ಆಕಾಸಾನಞ್ಚಾಯತನೇ ಚಿತ್ತಂ ನ ಪಕ್ಖನ್ದತಿ ನಪ್ಪಸೀದತಿ ನ ಸನ್ತಿಟ್ಠತಿ ನ ವಿಮುಚ್ಚತಿ ಏತಂ ಸನ್ತನ್ತಿ ಪಸ್ಸತೋ. ತಸ್ಸ ಮಯ್ಹಂ, ಆನನ್ದ, ಏತದಹೋಸಿ – ‘ಕೋ ನು ಖೋ ಹೇತು ಕೋ ಪಚ್ಚಯೋ, ಯೇನ ಮೇ ಆಕಾಸಾನಞ್ಚಾಯತನೇ ಚಿತ್ತಂ ನ ಪಕ್ಖನ್ದತಿ ನಪ್ಪಸೀದತಿ ನ ಸನ್ತಿಟ್ಠತಿ ನ ವಿಮುಚ್ಚತಿ ಏತಂ ಸನ್ತನ್ತಿ ಪಸ್ಸತೋ’? ತಸ್ಸ ಮಯ್ಹಂ, ಆನನ್ದ, ಏತದಹೋಸಿ – ‘ರೂಪೇಸು ಖೋ ಮೇ ಆದೀನವೋ ಅದಿಟ್ಠೋ, ಸೋ ಚ ಅಬಹುಲೀಕತೋ, ಆಕಾಸಾನಞ್ಚಾಯತನೇ ಚ ಆನಿಸಂಸೋ ಅನಧಿಗತೋ, ಸೋ ಚ ಮೇ ಅನಾಸೇವಿತೋ. ತಸ್ಮಾ ಮೇ ಆಕಾಸಾನಞ್ಚಾಯತನೇ ಚಿತ್ತಂ ನ ಪಕ್ಖನ್ದತಿ ನಪ್ಪಸೀದತಿ ನ ಸನ್ತಿಟ್ಠತಿ ನ ವಿಮುಚ್ಚತಿ ಏತಂ ಸನ್ತನ್ತಿ ಪಸ್ಸತೋ’. ತಸ್ಸ ಮಯ್ಹಂ, ಆನನ್ದ, ಏತದಹೋಸಿ – ‘ಸಚೇ ಖೋ ಅಹಂ ರೂಪೇಸು ಆದೀನವಂ ದಿಸ್ವಾ ತಂ ಬಹುಲಂ ಕರೇಯ್ಯಂ, ಆಕಾಸಾನಞ್ಚಾಯತನೇ ಆನಿಸಂಸಂ ಅಧಿಗಮ್ಮ ತಮಾಸೇವೇಯ್ಯಂ, ಠಾನಂ ಖೋ ಪನೇತಂ ವಿಜ್ಜತಿ ಯಂ ಮೇ ಆಕಾಸಾನಞ್ಚಾಯತನೇ ಚಿತ್ತಂ ಪಕ್ಖನ್ದೇಯ್ಯ ಪಸೀದೇಯ್ಯ ಸನ್ತಿಟ್ಠೇಯ್ಯ ವಿಮುಚ್ಚೇಯ್ಯ ಏತಂ ಸನ್ತನ್ತಿ ಪಸ್ಸತೋ’. ಸೋ ಖೋ ಅಹಂ, ಆನನ್ದ, ಅಪರೇನ ಸಮಯೇನ ರೂಪೇಸು ಆದೀನವಂ ದಿಸ್ವಾ ತಂ ಬಹುಲಮಕಾಸಿಂ, ಆಕಾಸಾನಞ್ಚಾಯತನೇ ಆನಿಸಂಸಂ ಅಧಿಗಮ್ಮ ತಮಾಸೇವಿಂ. ತಸ್ಸ ಮಯ್ಹಂ, ಆನನ್ದ, ಆಕಾಸಾನಞ್ಚಾಯತನೇ ಚಿತ್ತಂ ಪಕ್ಖನ್ದತಿ ಪಸೀದತಿ ಸನ್ತಿಟ್ಠತಿ ವಿಮುಚ್ಚತಿ ಏತಂ ಸನ್ತನ್ತಿ ಪಸ್ಸತೋ. ಸೋ ಖೋ ಅಹಂ, ಆನನ್ದ, ಸಬ್ಬಸೋ ರೂಪಸಞ್ಞಾನಂ ಸಮತಿಕ್ಕಮಾ ಪಟಿಘಸಞ್ಞಾನಂ ಅತ್ಥಙ್ಗಮಾ ನಾನತ್ತಸಞ್ಞಾನಂ ಅಮನಸಿಕಾರಾ ‘ಅನನ್ತೋ ಆಕಾಸೋ’ತಿ ಆಕಾಸಾನಞ್ಚಾಯತನಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರಾಮಿ. ತಸ್ಸ ಮಯ್ಹಂ, ಆನನ್ದ, ಇಮಿನಾ ವಿಹಾರೇನ ವಿಹರತೋ ರೂಪಸಹಗತಾ ಸಞ್ಞಾಮನಸಿಕಾರಾ ಸಮುದಾಚರನ್ತಿ. ಸ್ವಸ್ಸ ಮೇ ಹೋತಿ ಆಬಾಧೋ. ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಆನನ್ದ, ಸುಖಿನೋ ದುಕ್ಖಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜೇಯ್ಯ ಯಾವದೇವ ಆಬಾಧಾಯ; ಏವಮೇವಸ್ಸ ಮೇ ರೂಪಸಹಗತಾ ಸಞ್ಞಾಮನಸಿಕಾರಾ ಸಮುದಾಚರನ್ತಿ. ಸ್ವಸ್ಸ ಮೇ ಹೋತಿ ಆಬಾಧೋ.

‘‘ತಸ್ಸ ಮಯ್ಹಂ, ಆನನ್ದ, ಏತದಹೋಸಿ – ‘ಯಂನೂನಾಹಂ ಸಬ್ಬಸೋ ಆಕಾಸಾನಞ್ಚಾಯತನಂ ಸಮತಿಕ್ಕಮ್ಮ ‘‘ಅನನ್ತಂ ವಿಞ್ಞಾಣ’’ನ್ತಿ ವಿಞ್ಞಾಣಞ್ಚಾಯತನಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರೇಯ್ಯ’ನ್ತಿ. ತಸ್ಸ ಮಯ್ಹಂ, ಆನನ್ದ, ವಿಞ್ಞಾಣಞ್ಚಾಯತನೇ ಚಿತ್ತಂ ನ ಪಕ್ಖನ್ದತಿ ನಪ್ಪಸೀದತಿ ನ ಸನ್ತಿಟ್ಠತಿ ನ ವಿಮುಚ್ಚತಿ ಏತಂ ಸನ್ತನ್ತಿ ಪಸ್ಸತೋ. ತಸ್ಸ ಮಯ್ಹಂ, ಆನನ್ದ, ಏತದಹೋಸಿ – ‘ಕೋ ನು ಖೋ ಹೇತು ಕೋ ಪಚ್ಚಯೋ, ಯೇನ ಮೇ ವಿಞ್ಞಾಣಞ್ಚಾಯತನೇ ಚಿತ್ತಂ ನ ಪಕ್ಖನ್ದತಿ ನಪ್ಪಸೀದತಿ ನ ಸನ್ತಿಟ್ಠತಿ ನ ವಿಮುಚ್ಚತಿ ಏತಂ ಸನ್ತನ್ತಿ ಪಸ್ಸತೋ’? ತಸ್ಸ ಮಯ್ಹಂ, ಆನನ್ದ, ಏತದಹೋಸಿ – ‘ಆಕಾಸಾನಞ್ಚಾಯತನೇ ಖೋ ಮೇ ಆದೀನವೋ ಅದಿಟ್ಠೋ, ಸೋ ಚ ಅಬಹುಲೀಕತೋ, ವಿಞ್ಞಾಣಞ್ಚಾಯತನೇ ಚ ಆನಿಸಂಸೋ ಅನಧಿಗತೋ, ಸೋ ಚ ಮೇ ಅನಾಸೇವಿತೋ. ತಸ್ಮಾ ಮೇ ವಿಞ್ಞಾಣಞ್ಚಾಯತನೇ ಚಿತ್ತಂ ನ ಪಕ್ಖನ್ದತಿ ನಪ್ಪಸೀದತಿ ನ ಸನ್ತಿಟ್ಠತಿ ನ ವಿಮುಚ್ಚತಿ ಏತಂ ಸನ್ತನ್ತಿ ಪಸ್ಸತೋ’. ತಸ್ಸ ಮಯ್ಹಂ, ಆನನ್ದ, ಏತದಹೋಸಿ – ‘ಸಚೇ ಖೋ ಅಹಂ ಆಕಾಸಾನಞ್ಚಾಯತನೇ ಆದೀನವಂ ದಿಸ್ವಾ ತಂ ಬಹುಲಂ ಕರೇಯ್ಯಂ, ವಿಞ್ಞಾಣಞ್ಚಾಯತನೇ ಆನಿಸಂಸಂ ಅಧಿಗಮ್ಮ ತಮಾಸೇವೇಯ್ಯಂ, ಠಾನಂ ಖೋ ಪನೇತಂ ವಿಜ್ಜತಿ ಯಂ ಮೇ ವಿಞ್ಞಾಣಞ್ಚಾಯತನೇ ಚಿತ್ತಂ ಪಕ್ಖನ್ದೇಯ್ಯ ಪಸೀದೇಯ್ಯ ಸನ್ತಿಟ್ಠೇಯ್ಯ ವಿಮುಚ್ಚೇಯ್ಯ ಏತಂ ಸನ್ತನ್ತಿ ಪಸ್ಸತೋ’. ಸೋ ಖೋ ಅಹಂ, ಆನನ್ದ, ಅಪರೇನ ಸಮಯೇನ ಆಕಾಸಾನಞ್ಚಾಯತನೇ ಆದೀನವಂ ದಿಸ್ವಾ ತಂ ಬಹುಲಮಕಾಸಿಂ, ವಿಞ್ಞಾಣಞ್ಚಾಯತನೇ ಆನಿಸಂಸಂ ಅಧಿಗಮ್ಮ ತಮಾಸೇವಿಂ. ತಸ್ಸ ಮಯ್ಹಂ, ಆನನ್ದ, ವಿಞ್ಞಾಣಞ್ಚಾಯತನೇ ಚಿತ್ತಂ ಪಕ್ಖನ್ದತಿ ಪಸೀದತಿ ಸನ್ತಿಟ್ಠತಿ ವಿಮುಚ್ಚತಿ ಏತಂ ಸನ್ತನ್ತಿ ಪಸ್ಸತೋ. ಸೋ ಖೋ ಅಹಂ, ಆನನ್ದ, ಸಬ್ಬಸೋ ಆಕಾಸಾನಞ್ಚಾಯತನಂ ಸಮತಿಕ್ಕಮ್ಮ ‘ಅನನ್ತಂ ವಿಞ್ಞಾಣ’ನ್ತಿ ವಿಞ್ಞಾಣಞ್ಚಾಯತನಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರಾಮಿ. ತಸ್ಸ ಮಯ್ಹಂ, ಆನನ್ದ, ಇಮಿನಾ ವಿಹಾರೇನ ವಿಹರತೋ ಆಕಾಸಾನಞ್ಚಾಯತನಸಹಗತಾ ಸಞ್ಞಾಮನಸಿಕಾರಾ ಸಮುದಾಚರನ್ತಿ. ಸ್ವಸ್ಸ ಮೇ ಹೋತಿ ಆಬಾಧೋ. ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಆನನ್ದ, ಸುಖಿನೋ ದುಕ್ಖಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜೇಯ್ಯ ಯಾವದೇವ ಆಬಾಧಾಯ; ಏವಮೇವಸ್ಸ ಮೇ ಆಕಾಸಾನಞ್ಚಾಯತನಸಹಗತಾ ಸಞ್ಞಾಮನಸಿಕಾರಾ ಸಮುದಾಚರನ್ತಿ. ಸ್ವಸ್ಸ ಮೇ ಹೋತಿ ಆಬಾಧೋ.

‘‘ತಸ್ಸ ಮಯ್ಹಂ, ಆನನ್ದ, ಏತದಹೋಸಿ – ‘ಯಂನೂನಾಹಂ ಸಬ್ಬಸೋ ವಿಞ್ಞಾಣಞ್ಚಾಯತನಂ ಸಮತಿಕ್ಕಮ್ಮ ನತ್ಥಿ ಕಿಞ್ಚೀತಿ ಆಕಿಞ್ಚಞ್ಞಾಯತನಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರೇಯ್ಯ’ನ್ತಿ. ತಸ್ಸ ಮಯ್ಹಂ, ಆನನ್ದ, ಆಕಿಞ್ಚಞ್ಞಾಯತನೇ ಚಿತ್ತಂ ನ ಪಕ್ಖನ್ದತಿ ನಪ್ಪಸೀದತಿ ನ ಸನ್ತಿಟ್ಠತಿ ನ ವಿಮುಚ್ಚತಿ ಏತಂ ಸನ್ತನ್ತಿ ಪಸ್ಸತೋ. ತಸ್ಸ ಮಯ್ಹಂ, ಆನನ್ದ, ಏತದಹೋಸಿ – ‘ಕೋ ನು ಖೋ ಹೇತು ಕೋ ಪಚ್ಚಯೋ, ಯೇನ ಮೇ ಆಕಿಞ್ಚಞ್ಞಾಯತನೇ ಚಿತ್ತಂ ನ ಪಕ್ಖನ್ದತಿ ನಪ್ಪಸೀದತಿ ನ ಸನ್ತಿಟ್ಠತಿ ನ ವಿಮುಚ್ಚತಿ ಏತಂ ಸನ್ತನ್ತಿ ಪಸ್ಸತೋ’? ತಸ್ಸ ಮಯ್ಹಂ, ಆನನ್ದ, ಏತದಹೋಸಿ – ‘ವಿಞ್ಞಾಣಞ್ಚಾಯತನೇ ಖೋ ಮೇ ಆದೀನವೋ ಅದಿಟ್ಠೋ, ಸೋ ಚ ಮೇ ಅಬಹುಲೀಕತೋ, ಆಕಿಞ್ಚಞ್ಞಾಯತನೇ ಚ ಆನಿಸಂಸೋ ಅನಧಿಗತೋ, ಸೋ ಚ ಮೇ ಅನಾಸೇವಿತೋ. ತಸ್ಮಾ ಮೇ ಆಕಿಞ್ಚಞ್ಞಾಯತನೇ ಚಿತ್ತಂ ನ ಪಕ್ಖನ್ದತಿ ನಪ್ಪಸೀದತಿ ನ ಸನ್ತಿಟ್ಠತಿ ನ ವಿಮುಚ್ಚತಿ ಏತಂ ಸನ್ತನ್ತಿ ಪಸ್ಸತೋ’. ತಸ್ಸ ಮಯ್ಹಂ, ಆನನ್ದ, ಏತದಹೋಸಿ – ‘ಸಚೇ ಖೋ ಅಹಂ ವಿಞ್ಞಾಣಞ್ಚಾಯತನೇ ಆದೀನವಂ ದಿಸ್ವಾ ತಂ ಬಹುಲಂ ಕರೇಯ್ಯಂ, ಆಕಿಞ್ಚಞ್ಞಾಯತನೇ ಆನಿಸಂಸಂ ಅಧಿಗಮ್ಮ ತಮಾಸೇವೇಯ್ಯಂ, ಠಾನಂ ಖೋ ಪನೇತಂ ವಿಜ್ಜತಿ ಯಂ ಮೇ ಆಕಿಞ್ಚಞ್ಞಾಯತನೇ ಚಿತ್ತಂ ಪಕ್ಖನ್ದೇಯ್ಯ ಪಸೀದೇಯ್ಯ ಸನ್ತಿಟ್ಠೇಯ್ಯ ವಿಮುಚ್ಚೇಯ್ಯ ಏತಂ ಸನ್ತನ್ತಿ ಪಸ್ಸತೋ’. ಸೋ ಖೋ ಅಹಂ, ಆನನ್ದ, ಅಪರೇನ ಸಮಯೇನ ವಿಞ್ಞಾಣಞ್ಚಾಯತನೇ ಆದೀನವಂ ದಿಸ್ವಾ ತಂ ಬಹುಲಮಕಾಸಿಂ, ಆಕಿಞ್ಚಞ್ಞಾಯತನೇ ಆನಿಸಂಸಂ ಅಧಿಗಮ್ಮ ತಮಾಸೇವಿಂ. ತಸ್ಸ ಮಯ್ಹಂ, ಆನನ್ದ, ಆಕಿಞ್ಚಞ್ಞಾಯತನೇ ಚಿತ್ತಂ ಪಕ್ಖನ್ದತಿ ಪಸೀದತಿ ಸನ್ತಿಟ್ಠತಿ ವಿಮುಚ್ಚತಿ ಏತಂ ಸನ್ತನ್ತಿ ಪಸ್ಸತೋ. ಸೋ ಖೋ ಅಹಂ, ಆನನ್ದ, ಸಬ್ಬಸೋ ವಿಞ್ಞಾಣಞ್ಚಾಯತನಂ ಸಮತಿಕ್ಕಮ್ಮ ‘ನತ್ಥಿ ಕಿಞ್ಚೀ’ತಿ ಆಕಿಞ್ಚಞ್ಞಾಯತನಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರಾಮಿ. ತಸ್ಸ ಮಯ್ಹಂ, ಆನನ್ದ, ಇಮಿನಾ ವಿಹಾರೇನ ವಿಹರತೋ ವಿಞ್ಞಾಣಞ್ಚಾಯತನಸಹಗತಾ ಸಞ್ಞಾಮನಸಿಕಾರಾ ಸಮುದಾಚರನ್ತಿ. ಸ್ವಸ್ಸ ಮೇ ಹೋತಿ ಆಬಾಧೋ. ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಆನನ್ದ, ಸುಖಿನೋ ದುಕ್ಖಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜೇಯ್ಯ ಯಾವದೇವ ಆಬಾಧಾಯ; ಏವಮೇವಸ್ಸ ಮೇ ವಿಞ್ಞಾಣಞ್ಚಾಯತನಸಹಗತಾ ಸಞ್ಞಾಮನಸಿಕಾರಾ ಸಮುದಾಚರನ್ತಿ. ಸ್ವಸ್ಸ ಮೇ ಹೋತಿ ಆಬಾಧೋ.

‘‘ತಸ್ಸ ಮಯ್ಹಂ, ಆನನ್ದ, ಏತದಹೋಸಿ – ‘ಯಂನೂನಾಹಂ ಸಬ್ಬಸೋ ಆಕಿಞ್ಚಞ್ಞಾಯತನಂ ಸಮತಿಕ್ಕಮ್ಮ ನೇವಸಞ್ಞಾನಾಸಞ್ಞಾಯತನಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರೇಯ್ಯ’ನ್ತಿ. ತಸ್ಸ ಮಯ್ಹಂ, ಆನನ್ದ, ನೇವಸಞ್ಞಾನಾಸಞ್ಞಾಯತನೇ ಚಿತ್ತಂ ನ ಪಕ್ಖನ್ದತಿ ನಪ್ಪಸೀದತಿ ನ ಸನ್ತಿಟ್ಠತಿ ನ ವಿಮುಚ್ಚತಿ ಏತಂ ಸನ್ತನ್ತಿ ಪಸ್ಸತೋ. ತಸ್ಸ ಮಯ್ಹಂ, ಆನನ್ದ, ಏತದಹೋಸಿ – ‘ಕೋ ನು ಖೋ ಹೇತು ಕೋ ಪಚ್ಚಯೋ, ಯೇನ ಮೇ ನೇವಸಞ್ಞಾನಾಸಞ್ಞಾಯತನೇ ಚಿತ್ತಂ ನ ಪಕ್ಖನ್ದತಿ ನಪ್ಪಸೀದತಿ ನ ಸನ್ತಿಟ್ಠತಿ ನ ವಿಮುಚ್ಚತಿ ಏತಂ ಸನ್ತನ್ತಿ ಪಸ್ಸತೋ’? ತಸ್ಸ ಮಯ್ಹಂ, ಆನನ್ದ, ಏತದಹೋಸಿ – ‘ಆಕಿಞ್ಚಞ್ಞಾಯತನೇ ಖೋ ಮೇ ಆದೀನವೋ ಅದಿಟ್ಠೋ, ಸೋ ಚ ಮೇ ಅಬಹುಲೀಕತೋ, ನೇವಸಞ್ಞಾನಾಸಞ್ಞಾಯತನೇ ಚ ಆನಿಸಂಸೋ ಅನಧಿಗತೋ, ಸೋ ಚ ಮೇ ಅನಾಸೇವಿತೋ. ತಸ್ಮಾ ಮೇ ನೇವಸಞ್ಞಾನಾಸಞ್ಞಾಯತನೇ ಚಿತ್ತಂ ನ ಪಕ್ಖನ್ದತಿ ನಪ್ಪಸೀದತಿ ನ ಸನ್ತಿಟ್ಠತಿ ನ ವಿಮುಚ್ಚತಿ ಏತಂ ಸನ್ತನ್ತಿ ಪಸ್ಸತೋ’. ತಸ್ಸ ಮಯ್ಹಂ, ಆನನ್ದ, ಏತದಹೋಸಿ – ‘ಸಚೇ ಖೋ ಅಹಂ ಆಕಿಞ್ಚಞ್ಞಾಯತನೇ ಆದೀನವಂ ದಿಸ್ವಾ ತಂ ಬಹುಲಂ ಕರೇಯ್ಯಂ, ನೇವಸಞ್ಞಾನಾಸಞ್ಞಾಯತನೇ ಆನಿಸಂಸಂ ಅಧಿಗಮ್ಮ ತಮಾಸೇವೇಯ್ಯಂ, ಠಾನಂ ಖೋ ಪನೇತಂ ವಿಜ್ಜತಿ ಯಂ ಮೇ ನೇವಸಞ್ಞಾನಾಸಞ್ಞಾಯತನೇ ಚಿತ್ತಂ ಪಕ್ಖನ್ದೇಯ್ಯ ಪಸೀದೇಯ್ಯ ಸನ್ತಿಟ್ಠೇಯ್ಯ ವಿಮುಚ್ಚೇಯ್ಯ ಏತಂ ಸನ್ತನ್ತಿ ಪಸ್ಸತೋ’. ಸೋ ಖೋ ಅಹಂ, ಆನನ್ದ, ಅಪರೇನ ಸಮಯೇನ ಆಕಿಞ್ಚಞ್ಞಾಯತನೇ ಆದೀನವಂ ದಿಸ್ವಾ ತಂ ಬಹುಲಮಕಾಸಿಂ, ನೇವಸಞ್ಞಾನಾಸಞ್ಞಾಯತನೇ ಆನಿಸಂಸಂ ಅಧಿಗಮ್ಮ ತಮಾಸೇವಿಂ. ತಸ್ಸ ಮಯ್ಹಂ, ಆನನ್ದ, ನೇವಸಞ್ಞಾನಾಸಞ್ಞಾಯತನೇ ಚಿತ್ತಂ ಪಕ್ಖನ್ದತಿ ಪಸೀದತಿ ಸನ್ತಿಟ್ಠತಿ ವಿಮುಚ್ಚತಿ ಏತಂ ಸನ್ತನ್ತಿ ಪಸ್ಸತೋ. ಸೋ ಖೋ ಅಹಂ, ಆನನ್ದ, ಸಬ್ಬಸೋ ಆಕಿಞ್ಚಞ್ಞಾಯತನಂ ಸಮತಿಕ್ಕಮ್ಮ ನೇವಸಞ್ಞಾನಾಸಞ್ಞಾಯತನಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರಾಮಿ. ತಸ್ಸ ಮಯ್ಹಂ, ಆನನ್ದ, ಇಮಿನಾ ವಿಹಾರೇನ ವಿಹರತೋ ಆಕಿಞ್ಚಞ್ಞಾಯತನಸಹಗತಾ ಸಞ್ಞಾಮನಸಿಕಾರಾ ಸಮುದಾಚರನ್ತಿ. ಸ್ವಸ್ಸ ಮೇ ಹೋತಿ ಆಬಾಧೋ. ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಆನನ್ದ, ಸುಖಿನೋ ದುಕ್ಖಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜೇಯ್ಯ ಯಾವದೇವ ಆಬಾಧಾಯ; ಏವಮೇವಸ್ಸ ಮೇ ಆಕಿಞ್ಚಞ್ಞಾಯತನಸಹಗತಾ ಸಞ್ಞಾಮನಸಿಕಾರಾ ಸಮುದಾಚರನ್ತಿ. ಸ್ವಸ್ಸ ಮೇ ಹೋತಿ ಆಬಾಧೋ.

‘‘ತಸ್ಸ ಮಯ್ಹಂ, ಆನನ್ದ, ಏತದಹೋಸಿ – ‘ಯಂನೂನಾಹಂ ನೇವಸಞ್ಞಾನಾಸಞ್ಞಾಯತನಂ ಸಮತಿಕ್ಕಮ್ಮ ಸಞ್ಞಾವೇದಯಿತನಿರೋಧಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರೇಯ್ಯ’ನ್ತಿ. ತಸ್ಸ ಮಯ್ಹಂ, ಆನನ್ದ, ಸಞ್ಞಾವೇದಯಿತನಿರೋಧೇ ಚಿತ್ತಂ ನ ಪಕ್ಖನ್ದತಿ ನಪ್ಪಸೀದತಿ ನ ಸನ್ತಿಟ್ಠತಿ ನ ವಿಮುಚ್ಚತಿ ಏತಂ ಸನ್ತನ್ತಿ ಪಸ್ಸತೋ. ತಸ್ಸ ಮಯ್ಹಂ, ಆನನ್ದ, ಏತದಹೋಸಿ – ‘ಕೋ ನು ಖೋ ಹೇತು, ಕೋ ಪಚ್ಚಯೋ, ಯೇನ ಮೇ ಸಞ್ಞಾವೇದಯಿತನಿರೋಧೇ ಚಿತ್ತಂ ನ ಪಕ್ಖನ್ದತಿ ನಪ್ಪಸೀದತಿ ನ ಸನ್ತಿಟ್ಠತಿ ನ ವಿಮುಚ್ಚತಿ ಏತಂ ಸನ್ತನ್ತಿ ಪಸ್ಸತೋ’? ತಸ್ಸ ಮಯ್ಹಂ, ಆನನ್ದ, ಏತದಹೋಸಿ – ‘ನೇವಸಞ್ಞಾನಾಸಞ್ಞಾಯತನೇ ಖೋ ಮೇ ಆದೀನವೋ ಅದಿಟ್ಠೋ, ಸೋ ಚ ಮೇ ಅಬಹುಲೀಕತೋ, ಸಞ್ಞಾವೇದಯಿತನಿರೋಧೇ ಚ ಆನಿಸಂಸೋ ಅನಧಿಗತೋ, ಸೋ ಚ ಮೇ ಅನಾಸೇವಿತೋ. ತಸ್ಮಾ ಮೇ ಸಞ್ಞಾವೇದಯಿತನಿರೋಧೇ ಚಿತ್ತಂ ನ ಪಕ್ಖನ್ದತಿ ನಪ್ಪಸೀದತಿ ನ ಸನ್ತಿಟ್ಠತಿ ನ ವಿಮುಚ್ಚತಿ ಏತಂ ಸನ್ತನ್ತಿ ಪಸ್ಸತೋ’. ತಸ್ಸ ಮಯ್ಹಂ, ಆನನ್ದ, ಏತದಹೋಸಿ – ‘ಸಚೇ ಖೋ ಅಹಂ ನೇವಸಞ್ಞಾನಾಸಞ್ಞಾಯತನೇ ಆದೀನವಂ ದಿಸ್ವಾ ತಂ ಬಹುಲಂ ಕರೇಯ್ಯಂ, ಸಞ್ಞಾವೇದಯಿತನಿರೋಧೇ ಆನಿಸಂಸಂ ಅಧಿಗಮ್ಮ ತಮಾಸೇವೇಯ್ಯಂ, ಠಾನಂ ಖೋ ಪನೇತಂ ವಿಜ್ಜತಿ ಯಂ ಮೇ ಸಞ್ಞಾವೇದಯಿತನಿರೋಧೇ ಚಿತ್ತಂ ಪಕ್ಖನ್ದೇಯ್ಯ ಪಸೀದೇಯ್ಯ ಸನ್ತಿಟ್ಠೇಯ್ಯ ವಿಮುಚ್ಚೇಯ್ಯ ಏತಂ ಸನ್ತನ್ತಿ ಪಸ್ಸತೋ’. ಸೋ ಖೋ ಅಹಂ, ಆನನ್ದ, ಅಪರೇನ ಸಮಯೇನ ನೇವಸಞ್ಞಾನಾಸಞ್ಞಾಯತನೇ ಆದೀನವಂ ದಿಸ್ವಾ ತಂ ಬಹುಲಮಕಾಸಿಂ, ಸಞ್ಞಾವೇದಯಿತನಿರೋಧೇ ಆನಿಸಂಸಂ ಅಧಿಗಮ್ಮ ತಮಾಸೇವಿಂ. ತಸ್ಸ ಮಯ್ಹಂ, ಆನನ್ದ, ಸಞ್ಞಾವೇದಯಿತನಿರೋಧೇ ಚಿತ್ತಂ ಪಕ್ಖನ್ದತಿ ಪಸೀದತಿ ಸನ್ತಿಟ್ಠತಿ ವಿಮುಚ್ಚತಿ ಏತಂ ಸನ್ತನ್ತಿ ಪಸ್ಸತೋ. ಸೋ ಖೋ ಅಹಂ, ಆನನ್ದ, ಸಬ್ಬಸೋ ನೇವಸಞ್ಞಾನಾಸಞ್ಞಾಯತನಂ ಸಮತಿಕ್ಕಮ್ಮ ಸಞ್ಞಾವೇದಯಿತನಿರೋಧಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರಾಮಿ, ಪಞ್ಞಾಯ ಚ ಮೇ ದಿಸ್ವಾ ಆಸವಾ ಪರಿಕ್ಖಯಂ ಅಗಮಂಸು.

‘‘ಯಾವಕೀವಞ್ಚಾಹಂ, ಆನನ್ದ, ಇಮಾ ನವ ಅನುಪುಬ್ಬವಿಹಾರಸಮಾಪತ್ತಿಯೋ ನ ಏವಂ ಅನುಲೋಮಪಟಿಲೋಮಂ ಸಮಾಪಜ್ಜಿಮ್ಪಿ ವುಟ್ಠಹಿಮ್ಪಿ, ನೇವ ತಾವಾಹಂ, ಆನನ್ದ, ಸದೇವಕೇ ಲೋಕೇ ಸಮಾರಕೇ ಸಬ್ರಹ್ಮಕೇ ಸಸ್ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಿಯಾ ಪಜಾಯ ಸದೇವಮನುಸ್ಸಾಯ ‘ಅನುತ್ತರಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬೋಧಿಂ ಅಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧೋ’ತಿ ಪಚ್ಚಞ್ಞಾಸಿಂ. ಯತೋ ಚ ಖೋ ಅಹಂ, ಆನನ್ದ, ಇಮಾ ನವ ಅನುಪುಬ್ಬವಿಹಾರಸಮಾಪತ್ತಿಯೋ ಏವಂ ಅನುಲೋಮಪಟಿಲೋಮಂ ಸಮಾಪಜ್ಜಿಮ್ಪಿ ವುಟ್ಠಹಿಮ್ಪಿ, ಅಥಾಹಂ, ಆನನ್ದ, ಸದೇವಕೇ ಲೋಕೇ ಸಮಾರಕೇ ಸಬ್ರಹ್ಮಕೇ ಸಸ್ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಿಯಾ ಪಜಾಯ ಸದೇವಮನುಸ್ಸಾಯ ‘ಅನುತ್ತರಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬೋಧಿಂ ಅಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧೋ’ತಿ ಪಚ್ಚಞ್ಞಾಸಿಂ. ಞಾಣಞ್ಚ ಪನ ಮೇ ದಸ್ಸನಂ ಉದಪಾದಿ – ‘ಅಕುಪ್ಪಾ ಮೇ ಚೇತೋವಿಮುತ್ತಿ [ವಿಮುತ್ತಿ (ಕ. ಸೀ. ಕ.)], ಅಯಮನ್ತಿಮಾ ಜಾತಿ, ನತ್ಥಿ ದಾನಿ ಪುನಬ್ಭವೋ’’’ತಿ. ದಸಮಂ.

ಮಹಾವಗ್ಗೋ ಚತುತ್ಥೋ.