೫. ಉಜ್ಜಯಸುತ್ತಂ

೫೫. ಅಥ ಖೋ ಉಜ್ಜಯೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಭಗವತಾ ಸದ್ಧಿಂ ಸಮ್ಮೋದಿ. ಸಮ್ಮೋದನೀಯಂ ಕಥಂ ಸಾರಣೀಯಂ ವೀತಿಸಾರೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿ. ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನೋ ಖೋ ಉಜ್ಜಯೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಭಗವನ್ತಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಮಯಂ, ಭೋ ಗೋತಮ, ಪವಾಸಂ ಗನ್ತುಕಾಮಾ. ತೇಸಂ ನೋ ಭವಂ ಗೋತಮೋ ಅಮ್ಹಾಕಂ ತಥಾ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತು – ಯೇ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಅಸ್ಸು ಧಮ್ಮಾ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಹಿತಾಯ, ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಸುಖಾಯ, ಸಮ್ಪರಾಯಹಿತಾಯ, ಸಮ್ಪರಾಯಸುಖಾಯಾ’’ತಿ.

‘‘ಚತ್ತಾರೋಮೇ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಧಮ್ಮಾ ಕುಲಪುತ್ತಸ್ಸ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಹಿತಾಯ ಸಂವತ್ತನ್ತಿ, ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಸುಖಾಯ. ಕತಮೇ ಚತ್ತಾರೋ? ಉಟ್ಠಾನಸಮ್ಪದಾ, ಆರಕ್ಖಸಮ್ಪದಾ, ಕಲ್ಯಾಣಮಿತ್ತತಾ, ಸಮಜೀವಿತಾ. ಕತಮಾ ಚ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಉಟ್ಠಾನಸಮ್ಪದಾ? ಇಧ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಕುಲಪುತ್ತೋ ಯೇನ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನೇನ ಜೀವಿಕಂ ಕಪ್ಪೇತಿ – ಯದಿ ಕಸಿಯಾ, ಯದಿ ವಣಿಜ್ಜಾಯ, ಯದಿ ಗೋರಕ್ಖೇನ, ಯದಿ ಇಸ್ಸತ್ತೇನ, ಯದಿ ರಾಜಪೋರಿಸೇನ, ಯದಿ ಸಿಪ್ಪಞ್ಞತರೇನ – ತತ್ಥ ದಕ್ಖೋ ಹೋತಿ ಅನಲಸೋ, ತತ್ರುಪಾಯಾಯ ವೀಮಂಸಾಯ ಸಮನ್ನಾಗತೋ, ಅಲಂ ಕಾತುಂ ಅಲಂ ಸಂವಿಧಾತುಂ. ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಉಟ್ಠಾನಸಮ್ಪದಾ.

‘‘ಕತಮಾ ಚ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಆರಕ್ಖಸಮ್ಪದಾ? ಇಧ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಕುಲಪುತ್ತಸ್ಸ ಭೋಗಾ ಹೋನ್ತಿ ಉಟ್ಠಾನವೀರಿಯಾಧಿಗತಾ, ಬಾಹಾಬಲಪರಿಚಿತಾ, ಸೇದಾವಕ್ಖಿತ್ತಾ, ಧಮ್ಮಿಕಾ ಧಮ್ಮಲದ್ಧಾ. ತೇ ಆರಕ್ಖೇನ ಗುತ್ತಿಯಾ ಸಮ್ಪಾದೇತಿ – ‘ಕಿನ್ತಿ ಮೇ ಇಮೇ ಭೋಗೇ ನೇವ ರಾಜಾನೋ ಹರೇಯ್ಯುಂ, ನ ಚೋರಾ ಹರೇಯ್ಯುಂ, ನ ಅಗ್ಗಿ ಡಹೇಯ್ಯ, ನ ಉದಕಂ ವಹೇಯ್ಯ, ನ ಅಪ್ಪಿಯಾ ದಾಯಾದಾ ಹರೇಯ್ಯು’ನ್ತಿ. ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಆರಕ್ಖಸಮ್ಪದಾ.

‘‘ಕತಮಾ ಚ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಕಲ್ಯಾಣಮಿತ್ತತಾ? ಇಧ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಕುಲಪುತ್ತೋ ಯಸ್ಮಿಂ ಗಾಮೇ ವಾ ನಿಗಮೇ ವಾ ಪಟಿವಸತಿ ತತ್ರ ಯೇ ತೇ ಹೋನ್ತಿ – ಗಹಪತೀ ವಾ ಗಹಪತಿಪುತ್ತಾ ವಾ ದಹರಾ ವಾ ವುದ್ಧಸೀಲಿನೋ, ವುದ್ಧಾ ವಾ ವುದ್ಧಸೀಲಿನೋ, ಸದ್ಧಾಸಮ್ಪನ್ನಾ, ಸೀಲಸಮ್ಪನ್ನಾ, ಚಾಗಸಮ್ಪನ್ನಾ, ಪಞ್ಞಾಸಮ್ಪನ್ನಾ – ತೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಸನ್ತಿಟ್ಠತಿ ಸಲ್ಲಪತಿ ಸಾಕಚ್ಛಂ ಸಮಾಪಜ್ಜತಿ; ಯಥಾರೂಪಾನಂ ಸದ್ಧಾಸಮ್ಪನ್ನಾನಂ ಸದ್ಧಾಸಮ್ಪದಂ ಅನುಸಿಕ್ಖತಿ, ಯಥಾರೂಪಾನಂ ಸೀಲಸಮ್ಪನ್ನಾನಂ ಸೀಲಸಮ್ಪದಂ ಅನುಸಿಕ್ಖತಿ, ಯಥಾರೂಪಾನಂ ಚಾಗಸಮ್ಪನ್ನಾನಂ ಚಾಗಸಮ್ಪದಂ ಅನುಸಿಕ್ಖತಿ, ಯಥಾರೂಪಾನಂ ಪಞ್ಞಾಸಮ್ಪನ್ನಾನಂ ಪಞ್ಞಾಸಮ್ಪದಂ ಅನುಸಿಕ್ಖತಿ. ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಕಲ್ಯಾಣಮಿತ್ತತಾ.

‘‘ಕತಮಾ ಚ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಸಮಜೀವಿತಾ? ಇಧ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಕುಲಪುತ್ತೋ ಆಯಞ್ಚ ಭೋಗಾನಂ ವಿದಿತ್ವಾ ವಯಞ್ಚ ಭೋಗಾನಂ ವಿದಿತ್ವಾ ಸಮಂ ಜೀವಿಕಂ ಕಪ್ಪೇತಿ ನಾಚ್ಚೋಗಾಳ್ಹಂ ನಾತಿಹೀನಂ – ‘ಏವಂ ಮೇ ಆಯೋ ವಯಂ ಪರಿಯಾದಾಯ ಠಸ್ಸತಿ, ನ ಚ ಮೇ ವಯೋ ಆಯಂ ಪರಿಯಾದಾಯ ಠಸ್ಸತೀ’ತಿ. ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ತುಲಾಧಾರೋ ವಾ ತುಲಾಧಾರನ್ತೇವಾಸೀ ವಾ ತುಲಂ ಪಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಜಾನಾತಿ – ‘ಏತ್ತಕೇನ ವಾ ಓನತಂ, ಏತ್ತಕೇನ ವಾ ಉನ್ನತ’ನ್ತಿ; ಏವಮೇವಂ ಖೋ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಕುಲಪುತ್ತೋ ಆಯಞ್ಚ ಭೋಗಾನಂ ವಿದಿತ್ವಾ ವಯಞ್ಚ ಭೋಗಾನಂ ವಿದಿತ್ವಾ ಸಮಂ ಜೀವಿಕಂ ಕಪ್ಪೇತಿ ನಾಚ್ಚೋಗಾಳ್ಹಂ ನಾತಿಹೀನಂ – ‘ಏವಂ ಮೇ ಆಯೋ ವಯಂ ಪರಿಯಾದಾಯ ಠಸ್ಸತಿ, ನ ಚ ಮೇ ವಯೋ ಆಯಂ ಪರಿಯಾದಾಯ ಠಸ್ಸತೀ’ತಿ. ಸಚಾಯಂ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಕುಲಪುತ್ತೋ ಅಪ್ಪಾಯೋ ಸಮಾನೋ ಉಳಾರಂ ಜೀವಿಕಂ ಕಪ್ಪೇತಿ, ತಸ್ಸ ಭವನ್ತಿ ವತ್ತಾರೋ – ‘ಉದುಮ್ಬರಖಾದೀವಾಯಂ ಕುಲಪುತ್ತೋ ಭೋಗೇ ಖಾದತೀ’ತಿ. ಸಚೇ ಪನಾಯಂ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಕುಲಪುತ್ತೋ ಮಹಾಯೋ ಸಮಾನೋ ಕಸಿರಂ ಜೀವಿಕಂ ಕಪ್ಪೇತಿ, ತಸ್ಸ ಭವನ್ತಿ ವತ್ತಾರೋ – ‘ಅಜೇಟ್ಠಮರಣಂವಾಯಂ ಕುಲಪುತ್ತೋ ಮರಿಸ್ಸತೀ’ತಿ. ಯತೋ ಚ ಖೋಯಂ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಕುಲಪುತ್ತೋ ಆಯಞ್ಚ ಭೋಗಾನಂ ವಿದಿತ್ವಾ ವಯಞ್ಚ ಭೋಗಾನಂ ವಿದಿತ್ವಾ ಸಮಂ ಜೀವಿಕಂ ಕಪ್ಪೇತಿ ನಾಚ್ಚೋಗಾಳ್ಹಂ ನಾತಿಹೀನಂ – ‘ಏವಂ ಮೇ ಆಯೋ ವಯಂ ಪರಿಯಾದಾಯ ಠಸ್ಸತಿ, ನ ಚ ಮೇ ವಯೋ ಆಯಂ ಪರಿಯಾದಾಯ ಠಸ್ಸತೀ’ತಿ, ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಸಮಜೀವಿತಾ.

‘‘ಏವಂ ಸಮುಪ್ಪನ್ನಾನಂ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಭೋಗಾನಂ ಚತ್ತಾರಿ ಅಪಾಯಮುಖಾನಿ ಹೋನ್ತಿ – ಇತ್ಥಿಧುತ್ತೋ, ಸುರಾಧುತ್ತೋ, ಅಕ್ಖಧುತ್ತೋ, ಪಾಪಮಿತ್ತೋ ಪಾಪಸಹಾಯೋ ಪಾಪಸಮ್ಪವಙ್ಕೋ. ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಮಹತೋ ತಳಾಕಸ್ಸ ಚತ್ತಾರಿ ಚೇವ ಆಯಮುಖಾನಿ, ಚತ್ತಾರಿ ಚ ಅಪಾಯಮುಖಾನಿ. ತಸ್ಸ ಪುರಿಸೋ ಯಾನಿ ಚೇವ ಆಯಮುಖಾನಿ ತಾನಿ ಪಿದಹೇಯ್ಯ, ಯಾನಿ ಚ ಅಪಾಯಮುಖಾನಿ ತಾನಿ ವಿವರೇಯ್ಯ; ದೇವೋ ಚ ನ ಸಮ್ಮಾ ಧಾರಂ ಅನುಪ್ಪವೇಚ್ಛೇಯ್ಯ. ಏವಞ್ಹಿ ತಸ್ಸ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಮಹತೋ ತಳಾಕಸ್ಸ ಪರಿಹಾನಿಯೇವ ಪಾಟಿಕಙ್ಖಾ, ನೋ ವುದ್ಧಿ; ಏವಮೇವಂ ಖೋ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಏವಂ ಸಮುಪ್ಪನ್ನಾನಂ ಭೋಗಾನಂ ಚತ್ತಾರಿ ಅಪಾಯಮುಖಾನಿ ಹೋನ್ತಿ – ಇತ್ಥಿಧುತ್ತೋ, ಸುರಾಧುತ್ತೋ, ಅಕ್ಖಧುತ್ತೋ, ಪಾಪಮಿತ್ತೋ ಪಾಪಸಹಾಯೋ ಪಾಪಸಮ್ಪವಙ್ಕೋ.

‘‘ಏವಂ ಸಮುಪ್ಪನ್ನಾನಂ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಭೋಗಾನಂ ಚತ್ತಾರಿ ಆಯಮುಖಾನಿ ಹೋನ್ತಿ – ನ ಇತ್ಥಿಧುತ್ತೋ, ನ ಸುರಾಧುತ್ತೋ, ನ ಅಕ್ಖಧುತ್ತೋ, ಕಲ್ಯಾಣಮಿತ್ತೋ ಕಲ್ಯಾಣಸಹಾಯೋ ಕಲ್ಯಾಣಸಮ್ಪವಙ್ಕೋ. ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಮಹತೋ ತಳಾಕಸ್ಸ ಚತ್ತಾರಿ ಚೇವ ಆಯಮುಖಾನಿ ಚತ್ತಾರಿ ಚ ಅಪಾಯಮುಖಾನಿ. ತಸ್ಸ ಪುರಿಸೋ ಯಾನಿ ಚೇವ ಆಯಮುಖಾನಿ ತಾನಿ ವಿವರೇಯ್ಯ, ಯಾನಿ ಚ ಅಪಾಯಮುಖಾನಿ ತಾನಿ ಪಿದಹೇಯ್ಯ; ದೇವೋ ಚ ಸಮ್ಮಾ ಧಾರಂ ಅನುಪ್ಪವೇಚ್ಛೇಯ್ಯ. ಏವಞ್ಹಿ ತಸ್ಸ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಮಹತೋ ತಳಾಕಸ್ಸ ವುದ್ಧಿಯೇವ ಪಾಟಿಕಙ್ಖಾ, ನೋ ಪರಿಹಾನಿ; ಏವಮೇವಂ ಖೋ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಏವಂ ಸಮುಪ್ಪನ್ನಾನಂ ಭೋಗಾನಂ ಚತ್ತಾರಿ ಆಯಮುಖಾನಿ ಹೋನ್ತಿ – ನ ಇತ್ಥಿಧುತ್ತೋ…ಪೇ… ಕಲ್ಯಾಣಸಮ್ಪವಙ್ಕೋ. ಇಮೇ ಖೋ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಚತ್ತಾರೋ ಧಮ್ಮಾ ಕುಲಪುತ್ತಸ್ಸ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಹಿತಾಯ ಸಂವತ್ತನ್ತಿ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಸುಖಾಯ.

‘‘ಚತ್ತಾರೋಮೇ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಕುಲಪುತ್ತಸ್ಸ ಧಮ್ಮಾ ಸಮ್ಪರಾಯಹಿತಾಯ ಸಂವತ್ತನ್ತಿ ಸಮ್ಪರಾಯಸುಖಾಯ. ಕತಮೇ ಚತ್ತಾರೋ? ಸದ್ಧಾಸಮ್ಪದಾ, ಸೀಲಸಮ್ಪದಾ, ಚಾಗಸಮ್ಪದಾ, ಪಞ್ಞಾಸಮ್ಪದಾ. ಕತಮಾ ಚ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಸದ್ಧಾಸಮ್ಪದಾ? ಇಧ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಕುಲಪುತ್ತೋ ಸದ್ಧೋ ಹೋತಿ, ಸದ್ದಹತಿ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಬೋಧಿಂ – ‘ಇತಿಪಿ ಸೋ ಭಗವಾ…ಪೇ… ಸತ್ಥಾ ದೇವಮನುಸ್ಸಾನಂ ಬುದ್ಧೋ ಭಗವಾ’ತಿ. ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಸದ್ಧಾಸಮ್ಪದಾ.

‘‘ಕತಮಾ ಚ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಸೀಲಸಮ್ಪದಾ? ಇಧ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಕುಲಪುತ್ತೋ ಪಾಣಾತಿಪಾತಾ ಪಟಿವಿರತೋ ಹೋತಿ…ಪೇ… ಸುರಾಮೇರಯಮಜ್ಜಪಮಾದಟ್ಠಾನಾ ಪಟಿವಿರತೋ ಹೋತಿ. ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಸೀಲಸಮ್ಪದಾ.

‘‘ಕತಮಾ ಚ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಚಾಗಸಮ್ಪದಾ? ಇಧ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಕುಲಪುತ್ತೋ ವಿಗತಮಲಮಚ್ಛೇರೇನ ಚೇತಸಾ ಅಗಾರಂ ಅಜ್ಝಾವಸತಿ ಮುತ್ತಚಾಗೋ ಪಯತಪಾಣಿ ವೋಸ್ಸಗ್ಗರತೋ ಯಾಚಯೋಗೋ ದಾನಸಂವಿಭಾಗರತೋ. ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಚಾಗಸಮ್ಪದಾ.

‘‘ಕತಮಾ ಚ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಪಞ್ಞಾಸಮ್ಪದಾ? ಇಧ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಕುಲಪುತ್ತೋ ಪಞ್ಞವಾ ಹೋತಿ…ಪೇ… ಸಮ್ಮಾ ದುಕ್ಖಕ್ಖಯಗಾಮಿನಿಯಾ. ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಪಞ್ಞಾಸಮ್ಪದಾ. ಇಮೇ ಖೋ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಚತ್ತಾರೋ ಧಮ್ಮಾ ಕುಲಪುತ್ತಸ್ಸ ಸಮ್ಪರಾಯಹಿತಾಯ ಸಂವತ್ತನ್ತಿ ಸಮ್ಪರಾಯಸುಖಾಯಾ’’ತಿ.

‘‘ಉಟ್ಠಾತಾ ಕಮ್ಮಧೇಯ್ಯೇಸು, ಅಪ್ಪಮತ್ತೋ ವಿಧಾನವಾ;

ಸಮಂ ಕಪ್ಪೇತಿ ಜೀವಿಕಂ, ಸಮ್ಭತಂ ಅನುರಕ್ಖತಿ.

‘‘ಸದ್ಧೋ ಸೀಲೇನ ಸಮ್ಪನ್ನೋ, ವದಞ್ಞೂ ವೀತಮಚ್ಛರೋ;

ನಿಚ್ಚಂ ಮಗ್ಗಂ ವಿಸೋಧೇತಿ, ಸೋತ್ಥಾನಂ ಸಮ್ಪರಾಯಿಕಂ.

‘‘ಇಚ್ಚೇತೇ ಅಟ್ಠ ಧಮ್ಮಾ ಚ, ಸದ್ಧಸ್ಸ ಘರಮೇಸಿನೋ;

ಅಕ್ಖಾತಾ ಸಚ್ಚನಾಮೇನ, ಉಭಯತ್ಥ ಸುಖಾವಹಾ.

‘‘ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಹಿತತ್ಥಾಯ, ಸಮ್ಪರಾಯಸುಖಾಯ ಚ;

ಏವಮೇತಂ ಗಹಟ್ಠಾನಂ, ಚಾಗೋ ಪುಞ್ಞಂ ಪವಡ್ಢತೀ’’ತಿ. ಪಞ್ಚಮಂ;