೬. ದುತಿಯಲೋಕಧಮ್ಮಸುತ್ತಂ

೬. ‘‘ಅಟ್ಠಿಮೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಲೋಕಧಮ್ಮಾ ಲೋಕಂ ಅನುಪರಿವತ್ತನ್ತಿ, ಲೋಕೋ ಚ ಅಟ್ಠ ಲೋಕಧಮ್ಮೇ ಅನುಪರಿವತ್ತತಿ. ಕತಮೇ ಅಟ್ಠ? ಲಾಭೋ ಚ, ಅಲಾಭೋ ಚ, ಯಸೋ ಚ, ಅಯಸೋ ಚ, ನಿನ್ದಾ ಚ, ಪಸಂಸಾ ಚ, ಸುಖಞ್ಚ, ದುಕ್ಖಞ್ಚ. ಇಮೇ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಟ್ಠ ಲೋಕಧಮ್ಮಾ ಲೋಕಂ ಅನುಪರಿವತ್ತನ್ತಿ, ಲೋಕೋ ಚ ಇಮೇ ಅಟ್ಠ ಲೋಕಧಮ್ಮೇ ಅನುಪರಿವತ್ತತಿ.

‘‘ಅಸ್ಸುತವತೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪುಥುಜ್ಜನಸ್ಸ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಲಾಭೋಪಿ ಅಲಾಭೋಪಿ ಯಸೋಪಿ ಅಯಸೋಪಿ ನಿನ್ದಾಪಿ ಪಸಂಸಾಪಿ ಸುಖಮ್ಪಿ ದುಕ್ಖಮ್ಪಿ. ಸುತವತೋಪಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅರಿಯಸಾವಕಸ್ಸ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಲಾಭೋಪಿ ಅಲಾಭೋಪಿ ಯಸೋಪಿ ಅಯಸೋಪಿ ನಿನ್ದಾಪಿ ಪಸಂಸಾಪಿ ಸುಖಮ್ಪಿ ದುಕ್ಖಮ್ಪಿ. ತತ್ರ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಕೋ ವಿಸೇಸೋ ಕೋ ಅಧಿಪ್ಪಯಾಸೋ [ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ (ಸೀ.), ಅಧಿಪ್ಪಾಯಸೋ (ಸ್ಯಾ. ಕಂ.) ಅಧಿ + ಪ + ಯಸು + ಣ = ಅಧಿಪ್ಪಯಾಸೋ] ಕಿಂ ನಾನಾಕರಣಂ ಸುತವತೋ ಅರಿಯಸಾವಕಸ್ಸ ಅಸ್ಸುತವತಾ ಪುಥುಜ್ಜನೇನಾ’’ತಿ? ‘‘ಭಗವಂಮೂಲಕಾ ನೋ, ಭನ್ತೇ, ಧಮ್ಮಾ ಭಗವಂನೇತ್ತಿಕಾ ಭಗವಂಪಟಿಸರಣಾ. ಸಾಧು ವತ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವನ್ತಂಯೇವ ಪಟಿಭಾತು ಏತಸ್ಸ ಭಾಸಿತಸ್ಸ ಅತ್ಥೋ. ಭಗವತೋ ಸುತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಧಾರೇಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ.

‘‘ತೇನ ಹಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸುಣಾಥ, ಸಾಧುಕಂ ಮನಸಿ ಕರೋಥ; ಭಾಸಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ‘‘ಏವಂ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ಖೋ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಭಗವತೋ ಪಚ್ಚಸ್ಸೋಸುಂ. ಭಗವಾ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಅಸ್ಸುತವತೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪುಥುಜ್ಜನಸ್ಸ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಲಾಭೋ. ಸೋ ನ ಇತಿ ಪಟಿಸಞ್ಚಿಕ್ಖತಿ – ‘ಉಪ್ಪನ್ನೋ ಖೋ ಮೇ ಅಯಂ ಲಾಭೋ; ಸೋ ಚ ಖೋ ಅನಿಚ್ಚೋ ದುಕ್ಖೋ ವಿಪರಿಣಾಮಧಮ್ಮೋ’ತಿ ಯಥಾಭೂತಂ ನಪ್ಪಜಾನಾತಿ. ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಅಲಾಭೋ…ಪೇ… ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಯಸೋ… ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಅಯಸೋ… ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ನಿನ್ದಾ… ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಪಸಂಸಾ… ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಸುಖಂ… ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ದುಕ್ಖಂ. ಸೋ ನ ಇತಿ ಪಟಿಸಞ್ಚಿಕ್ಖತಿ – ‘ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಖೋ ಮೇ ಇದಂ ದುಕ್ಖಂ; ತಞ್ಚ ಖೋ ಅನಿಚ್ಚಂ ದುಕ್ಖಂ ವಿಪರಿಣಾಮಧಮ್ಮ’ನ್ತಿ ಯಥಾಭೂತಂ ನಪ್ಪಜಾನಾತಿ’’.

‘‘ತಸ್ಸ ಲಾಭೋಪಿ ಚಿತ್ತಂ ಪರಿಯಾದಾಯ ತಿಟ್ಠತಿ, ಅಲಾಭೋಪಿ ಚಿತ್ತಂ ಪರಿಯಾದಾಯ ತಿಟ್ಠತಿ, ಯಸೋಪಿ ಚಿತ್ತಂ ಪರಿಯಾದಾಯ ತಿಟ್ಠತಿ, ಅಯಸೋಪಿ ಚಿತ್ತಂ ಪರಿಯಾದಾಯ ತಿಟ್ಠತಿ, ನಿನ್ದಾಪಿ ಚಿತ್ತಂ ಪರಿಯಾದಾಯ ತಿಟ್ಠತಿ, ಪಸಂಸಾಪಿ ಚಿತ್ತಂ ಪರಿಯಾದಾಯ ತಿಟ್ಠತಿ, ಸುಖಮ್ಪಿ ಚಿತ್ತಂ ಪರಿಯಾದಾಯ ತಿಟ್ಠತಿ, ದುಕ್ಖಮ್ಪಿ ಚಿತ್ತಂ ಪರಿಯಾದಾಯ ತಿಟ್ಠತಿ. ಸೋ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಲಾಭಂ ಅನುರುಜ್ಝತಿ, ಅಲಾಭೇ ಪಟಿವಿರುಜ್ಝತಿ; ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಯಸಂ ಅನುರುಜ್ಝತಿ, ಅಯಸೇ ಪಟಿವಿರುಜ್ಝತಿ; ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಪಸಂಸಂ ಅನುರುಜ್ಝತಿ, ನಿನ್ದಾಯ ಪಟಿವಿರುಜ್ಝತಿ; ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಸುಖಂ ಅನುರುಜ್ಝತಿ, ದುಕ್ಖೇ ಪಟಿವಿರುಜ್ಝತಿ. ಸೋ ಏವಂ ಅನುರೋಧವಿರೋಧಸಮಾಪನ್ನೋ ನ ಪರಿಮುಚ್ಚತಿ ಜಾತಿಯಾ ಜರಾಯ ಮರಣೇನ ಸೋಕೇಹಿ ಪರಿದೇವೇಹಿ ದುಕ್ಖೇಹಿ ದೋಮನಸ್ಸೇಹಿ ಉಪಾಯಾಸೇಹಿ. ‘ನ ಪರಿಮುಚ್ಚತಿ ದುಕ್ಖಸ್ಮಾ’ತಿ ವದಾಮಿ’’.

‘‘ಸುತವತೋ ಚ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅರಿಯಸಾವಕಸ್ಸ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಲಾಭೋ. ಸೋ ಇತಿ ಪಟಿಸಞ್ಚಿಕ್ಖತಿ – ‘ಉಪ್ಪನ್ನೋ ಖೋ ಮೇ ಅಯಂ ಲಾಭೋ; ಸೋ ಚ ಖೋ ಅನಿಚ್ಚೋ ದುಕ್ಖೋ ವಿಪರಿಣಾಮಧಮ್ಮೋ’ತಿ ಯಥಾಭೂತಂ ಪಜಾನಾತಿ. ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಅಲಾಭೋ…ಪೇ… ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಯಸೋ… ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಅಯಸೋ… ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ನಿನ್ದಾ… ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಪಸಂಸಾ… ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಸುಖಂ… ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ದುಕ್ಖಂ. ಸೋ ಇತಿ ಪಟಿಸಞ್ಚಿಕ್ಖತಿ – ‘ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಖೋ ಮೇ ಇದಂ ದುಕ್ಖಂ; ತಞ್ಚ ಖೋ ಅನಿಚ್ಚಂ ದುಕ್ಖಂ ವಿಪರಿಣಾಮಧಮ್ಮ’ನ್ತಿ ಯಥಾಭೂತಂ ಪಜಾನಾತಿ’’.

‘‘ತಸ್ಸ ಲಾಭೋಪಿ ಚಿತ್ತಂ ನ ಪರಿಯಾದಾಯ ತಿಟ್ಠತಿ, ಅಲಾಭೋಪಿ ಚಿತ್ತಂ ನ ಪರಿಯಾದಾಯ ತಿಟ್ಠತಿ, ಯಸೋಪಿ ಚಿತ್ತಂ ನ ಪರಿಯಾದಾಯ ತಿಟ್ಠತಿ, ಅಯಸೋಪಿ ಚಿತ್ತಂ ನ ಪರಿಯಾದಾಯ ತಿಟ್ಠತಿ, ನಿನ್ದಾಪಿ ಚಿತ್ತಂ ನ ಪರಿಯಾದಾಯ ತಿಟ್ಠತಿ, ಪಸಂಸಾಪಿ ಚಿತ್ತಂ ನ ಪರಿಯಾದಾಯ ತಿಟ್ಠತಿ, ಸುಖಮ್ಪಿ ಚಿತ್ತಂ ನ ಪರಿಯಾದಾಯ ತಿಟ್ಠತಿ, ದುಕ್ಖಮ್ಪಿ ಚಿತ್ತಂ ನ ಪರಿಯಾದಾಯ ತಿಟ್ಠತಿ. ಸೋ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಲಾಭಂ ನಾನುರುಜ್ಝತಿ, ಅಲಾಭೇ ನಪ್ಪಟಿವಿರುಜ್ಝತಿ; ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಯಸಂ ನಾನುರುಜ್ಝತಿ, ಅಯಸೇ ನಪ್ಪಟಿವಿರುಜ್ಝತಿ; ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಪಸಂಸಂ ನಾನುರುಜ್ಝತಿ, ನಿನ್ದಾಯ ನಪ್ಪಟಿವಿರುಜ್ಝತಿ; ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಸುಖಂ ನಾನುರುಜ್ಝತಿ, ದುಕ್ಖೇ ನಪ್ಪಟಿವಿರುಜ್ಝತಿ. ಸೋ ಏವಂ ಅನುರೋಧವಿರೋಧವಿಪ್ಪಹೀನೋ ಪರಿಮುಚ್ಚತಿ ಜಾತಿಯಾ ಜರಾಯ ಮರಣೇನ ಸೋಕೇಹಿ ಪರಿದೇವೇಹಿ ದುಕ್ಖೇಹಿ ದೋಮನಸ್ಸೇಹಿ ಉಪಾಯಾಸೇಹಿ. ‘ಪರಿಮುಚ್ಚತಿ ದುಕ್ಖಸ್ಮಾ’ತಿ ವದಾಮಿ. ಅಯಂ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವಿಸೇಸೋ ಅಯಂ ಅಧಿಪ್ಪಯಾಸೋ ಇದಂ ನಾನಾಕರಣಂ ಸುತವತೋ ಅರಿಯಸಾವಕಸ್ಸ ಅಸ್ಸುತವತಾ ಪುಥುಜ್ಜನೇನಾ’’ತಿ.

‘‘ಲಾಭೋ ಅಲಾಭೋ ಚ ಯಸಾಯಸೋ ಚ,

ನಿನ್ದಾ ಪಸಂಸಾ ಚ ಸುಖಂ ದುಖಞ್ಚ;

ಏತೇ ಅನಿಚ್ಚಾ ಮನುಜೇಸು ಧಮ್ಮಾ,

ಅಸಸ್ಸತಾ ವಿಪರಿಣಾಮಧಮ್ಮಾ.

‘‘ಏತೇ ಚ ಞತ್ವಾ ಸತಿಮಾ ಸುಮೇಧೋ,

ಅವೇಕ್ಖತಿ ವಿಪರಿಣಾಮಧಮ್ಮೇ;

ಇಟ್ಠಸ್ಸ ಧಮ್ಮಾ ನ ಮಥೇನ್ತಿ ಚಿತ್ತಂ,

ಅನಿಟ್ಠತೋ ನೋ ಪಟಿಘಾತಮೇತಿ.

‘‘ತಸ್ಸಾನುರೋಧಾ ಅಥ ವಾ ವಿರೋಧಾ,

ವಿಧೂಪಿತಾ ಅತ್ಥಙ್ಗತಾ ನ ಸನ್ತಿ;

ಪದಞ್ಚ ಞತ್ವಾ ವಿರಜಂ ಅಸೋಕಂ,

ಸಮ್ಮಪ್ಪಜಾನಾತಿ ಭವಸ್ಸ ಪಾರಗೂ’’ತಿ. ಛಟ್ಠಂ;