೧. ಪಠಮಪಣ್ಣಾಸಕಂ

೧. ಮೇತ್ತಾವಗ್ಗೋ

೧. ಮೇತ್ತಾಸುತ್ತಂ

೧. ಏವಂ ಮೇ ಸುತಂ – ಏಕಂ ಸಮಯಂ ಭಗವಾ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ವಿಹರತಿ ಜೇತವನೇ ಅನಾಥಪಿಣ್ಡಿಕಸ್ಸ ಆರಾಮೇ. ತತ್ರ ಖೋ ಭಗವಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಆಮನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಭಿಕ್ಖವೋ’’ತಿ. ‘‘ಭದನ್ತೇ’’ತಿ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಭಗವತೋ ಪಚ್ಚಸ್ಸೋಸುಂ. ಭಗವಾ ಏತದವೋಚ –

[ಅ. ನಿ. ೧೧.೧೫] ‘‘ಮೇತ್ತಾಯ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಚೇತೋವಿಮುತ್ತಿಯಾ ಆಸೇವಿತಾಯ ಭಾವಿತಾಯ ಬಹುಲೀಕತಾಯ ಯಾನೀಕತಾಯ ವತ್ಥುಕತಾಯ ಅನುಟ್ಠಿತಾಯ ಪರಿಚಿತಾಯ ಸುಸಮಾರದ್ಧಾಯ ಅಟ್ಠಾನಿಸಂಸಾ ಪಾಟಿಕಙ್ಖಾ. ಕತಮೇ ಅಟ್ಠ? ಸುಖಂ ಸುಪತಿ, ಸುಖಂ ಪಟಿಬುಜ್ಝತಿ, ನ ಪಾಪಕಂ ಸುಪಿನಂ ಪಸ್ಸತಿ, ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಪಿಯೋ ಹೋತಿ, ಅಮನುಸ್ಸಾನಂ ಪಿಯೋ ಹೋತಿ, ದೇವತಾ ರಕ್ಖನ್ತಿ, ನಾಸ್ಸ ಅಗ್ಗಿ ವಾ ವಿಸಂ ವಾ ಸತ್ಥಂ ವಾ ಕಮತಿ, ಉತ್ತರಿಂ ಅಪ್ಪಟಿವಿಜ್ಝನ್ತೋ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೂಪಗೋ ಹೋತಿ. ಮೇತ್ತಾಯ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಚೇತೋವಿಮುತ್ತಿಯಾ ಆಸೇವಿತಾಯ ಭಾವಿತಾಯ ಬಹುಲೀಕತಾಯ ಯಾನೀಕತಾಯ ವತ್ಥುಕತಾಯ ಅನುಟ್ಠಿತಾಯ ಪರಿಚಿತಾಯ ಸುಸಮಾರದ್ಧಾಯ ಇಮೇ ಅಟ್ಠಾನಿಸಂಸಾ ಪಾಟಿಕಙ್ಖಾ’’ತಿ.

‘‘ಯೋ ಚ ಮೇತ್ತಂ ಭಾವಯತಿ, ಅಪ್ಪಮಾಣಂ ಪಟಿಸ್ಸತೋ [ಪತಿಸ್ಸತೋ (ಸೀ.)];

ತನೂ ಸಂಯೋಜನಾ ಹೋನ್ತಿ, ಪಸ್ಸತೋ ಉಪಧಿಕ್ಖಯಂ.

‘‘ಏಕಮ್ಪಿ ಚೇ ಪಾಣಮದುಟ್ಠಚಿತ್ತೋ,

ಮೇತ್ತಾಯತಿ ಕುಸಲೀ ತೇನ ಹೋತಿ;

ಸಬ್ಬೇ ಚ ಪಾಣೇ ಮನಸಾನುಕಮ್ಪೀ,

ಪಹೂತಮರಿಯೋ ಪಕರೋತಿ ಪುಞ್ಞಂ.

‘‘ಯೇ ಸತ್ತಸಣ್ಡಂ ಪಥವಿಂ ವಿಜೇತ್ವಾ,

ರಾಜಿಸಯೋ ಯಜಮಾನಾ ಅನುಪರಿಯಗಾ;

ಅಸ್ಸಮೇಧಂ ಪುರಿಸಮೇಧಂ,

ಸಮ್ಮಾಪಾಸಂ ವಾಜಪೇಯ್ಯಂ ನಿರಗ್ಗಳಂ.

‘‘ಮೇತ್ತಸ್ಸ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಸುಭಾವಿತಸ್ಸ,

ಕಲಮ್ಪಿ ತೇ ನಾನುಭವನ್ತಿ ಸೋಳಸಿಂ;

ಚನ್ದಪ್ಪಭಾ ತಾರಗಣಾವ ಸಬ್ಬೇ,

ಯಥಾ ನ ಅಗ್ಘನ್ತಿ ಕಲಮ್ಪಿ ಸೋಳಸಿಂ [ಅಯಂ ಪಾದೋ ಬಹೂಸು ನ ದಿಸ್ಸತಿ].

‘‘ಯೋ ನ ಹನ್ತಿ ನ ಘಾತೇತಿ, ನ ಜಿನಾತಿ ನ ಜಾಪಯೇ;

ಮೇತ್ತಂಸೋ ಸಬ್ಬಭೂತಾನಂ, ವೇರಂ ತಸ್ಸ ನ ಕೇನಚೀ’’ತಿ. ಪಠಮಂ;

೨. ಪಞ್ಞಾಸುತ್ತಂ

೨. ‘‘ಅಟ್ಠಿಮೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಹೇತೂ ಅಟ್ಠ ಪಚ್ಚಯಾ ಆದಿಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಿಕಾಯ ಪಞ್ಞಾಯ ಅಪ್ಪಟಿಲದ್ಧಾಯ ಪಟಿಲಾಭಾಯ, ಪಟಿಲದ್ಧಾಯ ಭಿಯ್ಯೋಭಾವಾಯ ವೇಪುಲ್ಲಾಯ ಭಾವನಾಯ ಪಾರಿಪೂರಿಯಾ ಸಂವತ್ತನ್ತಿ. ಕತಮೇ ಅಟ್ಠ? ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಸತ್ಥಾರಂ ಉಪನಿಸ್ಸಾಯ ವಿಹರತಿ ಅಞ್ಞತರಂ ವಾ ಗರುಟ್ಠಾನಿಯಂ ಸಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿಂ, ಯತ್ಥಸ್ಸ ತಿಬ್ಬಂ ಹಿರೋತ್ತಪ್ಪಂ ಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಿತಂ ಹೋತಿ ಪೇಮಞ್ಚ ಗಾರವೋ ಚ. ಅಯಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಠಮೋ ಹೇತು ಪಠಮೋ ಪಚ್ಚಯೋ ಆದಿಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಿಕಾಯ ಪಞ್ಞಾಯ ಅಪ್ಪಟಿಲದ್ಧಾಯ ಪಟಿಲಾಭಾಯ, ಪಟಿಲದ್ಧಾಯ ಭಿಯ್ಯೋಭಾವಾಯ ವೇಪುಲ್ಲಾಯ ಭಾವನಾಯ ಪಾರಿಪೂರಿಯಾ ಸಂವತ್ತತಿ.

‘‘ಸೋ ತಂ ಸತ್ಥಾರಂ ಉಪನಿಸ್ಸಾಯ ವಿಹರನ್ತೋ ಅಞ್ಞತರಂ ವಾ ಗರುಟ್ಠಾನಿಯಂ ಸಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿಂ, ಯತ್ಥಸ್ಸ ತಿಬ್ಬಂ ಹಿರೋತ್ತಪ್ಪಂ ಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಿತಂ ಹೋತಿ ಪೇಮಂ ಗಾರವೋ ಚ, ತೇ ಕಾಲೇನ ಕಾಲಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಪರಿಪುಚ್ಛತಿ ಪರಿಪಞ್ಹತಿ – ‘ಇದಂ, ಭನ್ತೇ, ಕಥಂ; ಇಮಸ್ಸ ಕೋ ಅತ್ಥೋ’ತಿ? ತಸ್ಸ ತೇ ಆಯಸ್ಮನ್ತೋ ಅವಿವಟಞ್ಚೇವ ವಿವರನ್ತಿ, ಅನುತ್ತಾನೀಕತಞ್ಚ ಉತ್ತಾನೀ ಕರೋನ್ತಿ, ಅನೇಕವಿಹಿತೇಸು ಚ ಕಙ್ಖಾಠಾನಿಯೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು ಕಙ್ಖಂ ಪಟಿವಿನೋದೇನ್ತಿ. ಅಯಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದುತಿಯೋ ಹೇತು ದುತಿಯೋ ಪಚ್ಚಯೋ ಆದಿಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಿಕಾಯ ಪಞ್ಞಾಯ ಅಪ್ಪಟಿಲದ್ಧಾಯ ಪಟಿಲಾಭಾಯ, ಪಟಿಲದ್ಧಾಯ ಭಿಯ್ಯೋಭಾವಾಯ ವೇಪುಲ್ಲಾಯ ಭಾವನಾಯ ಪಾರಿಪೂರಿಯಾ ಸಂವತ್ತತಿ.

‘‘ಸೋ ತಂ ಧಮ್ಮಂ ಸುತ್ವಾ ದ್ವಯೇನ ವೂಪಕಾಸೇನ ಸಮ್ಪಾದೇತಿ – ಕಾಯವೂಪಕಾಸೇನ ಚ ಚಿತ್ತವೂಪಕಾಸೇನ ಚ. ಅಯಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತತಿಯೋ ಹೇತು ತತಿಯೋ ಪಚ್ಚಯೋ ಆದಿಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಿಕಾಯ ಪಞ್ಞಾಯ ಅಪ್ಪಟಿಲದ್ಧಾಯ ಪಟಿಲಾಭಾಯ, ಪಟಿಲದ್ಧಾಯ ಭಿಯ್ಯೋಭಾವಾಯ ವೇಪುಲ್ಲಾಯ ಭಾವನಾಯ ಪಾರಿಪೂರಿಯಾ ಸಂವತ್ತತಿ.

‘‘ಸೀಲವಾ ಹೋತಿ, ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಸಂವರಸಂವುತೋ ವಿಹರತಿ ಆಚಾರಗೋಚರಸಮ್ಪನ್ನೋ ಅಣುಮತ್ತೇಸು ವಜ್ಜೇಸು ಭಯದಸ್ಸಾವೀ, ಸಮಾದಾಯ ಸಿಕ್ಖತಿ ಸಿಕ್ಖಾಪದೇಸು. ಅಯಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಚತುತ್ಥೋ ಹೇತು ಚತುತ್ಥೋ ಪಚ್ಚಯೋ ಆದಿಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಿಕಾಯ ಪಞ್ಞಾಯ ಅಪ್ಪಟಿಲದ್ಧಾಯ ಪಟಿಲಾಭಾಯ, ಪಟಿಲದ್ಧಾಯ ಭಿಯ್ಯೋಭಾವಾಯ ವೇಪುಲ್ಲಾಯ ಭಾವನಾಯ ಪಾರಿಪೂರಿಯಾ ಸಂವತ್ತತಿ.

‘‘ಬಹುಸ್ಸುತೋ ಹೋತಿ ಸುತಧರೋ ಸುತಸನ್ನಿಚಯೋ. ಯೇ ತೇ ಧಮ್ಮಾ ಆದಿಕಲ್ಯಾಣಾ ಮಜ್ಝೇಕಲ್ಯಾಣಾ ಪರಿಯೋಸಾನಕಲ್ಯಾಣಾ ಸಾತ್ಥಂ ಸಬ್ಯಞ್ಜನಂ [ಸತ್ಥಾ ಸಬ್ಯಞ್ಜನಾ (ಕ. ಸೀ.)] ಕೇವಲಪರಿಪುಣ್ಣಂ ಪರಿಸುದ್ಧಂ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ಅಭಿವದನ್ತಿ, ತಥಾರೂಪಾಸ್ಸ ಧಮ್ಮಾ ಬಹುಸ್ಸುತಾ ಹೋನ್ತಿ ಧಾತಾ [ಧತಾ (ಸೀ. ಸ್ಯಾ. ಕಂ. ಪೀ.)] ವಚಸಾ ಪರಿಚಿತಾ ಮನಸಾನುಪೇಕ್ಖಿತಾ ದಿಟ್ಠಿಯಾ ಸುಪ್ಪಟಿವಿದ್ಧಾ. ಅಯಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಞ್ಚಮೋ ಹೇತು ಪಞ್ಚಮೋ ಪಚ್ಚಯೋ ಆದಿಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಿಕಾಯ ಪಞ್ಞಾಯ ಅಪ್ಪಟಿಲದ್ಧಾಯ ಪಟಿಲಾಭಾಯ, ಪಟಿಲದ್ಧಾಯ ಭಿಯ್ಯೋಭಾವಾಯ ವೇಪುಲ್ಲಾಯ ಭಾವನಾಯ ಪಾರಿಪೂರಿಯಾ ಸಂವತ್ತತಿ.

‘‘ಆರದ್ಧವೀರಿಯೋ ವಿಹರತಿ ಅಕುಸಲಾನಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಪಹಾನಾಯ, ಕುಸಲಾನಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಉಪಸಮ್ಪದಾಯ, ಥಾಮವಾ ದಳ್ಹಪರಕ್ಕಮೋ ಅನಿಕ್ಖಿತ್ತಧುರೋ ಕುಸಲೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು. ಅಯಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಛಟ್ಠೋ ಹೇತು ಛಟ್ಠೋ ಪಚ್ಚಯೋ ಆದಿಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಿಕಾಯ ಪಞ್ಞಾಯ ಅಪ್ಪಟಿಲದ್ಧಾಯ ಪಟಿಲಾಭಾಯ, ಪಟಿಲದ್ಧಾಯ ಭಿಯ್ಯೋಭಾವಾಯ ವೇಪುಲ್ಲಾಯ ಭಾವನಾಯ ಪಾರಿಪೂರಿಯಾ ಸಂವತ್ತತಿ.

‘‘ಸಙ್ಘಗತೋ ಖೋ ಪನ ಅನಾನಾಕಥಿಕೋ ಹೋತಿ ಅತಿರಚ್ಛಾನಕಥಿಕೋ. ಸಾಮಂ ವಾ ಧಮ್ಮಂ ಭಾಸತಿ ಪರಂ ವಾ ಅಜ್ಝೇಸತಿ ಅರಿಯಂ ವಾ ತುಣ್ಹೀಭಾವಂ ನಾತಿಮಞ್ಞತಿ. ಅಯಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸತ್ತಮೋ ಹೇತು ಸತ್ತಮೋ ಪಚ್ಚಯೋ ಆದಿಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಿಕಾಯ ಪಞ್ಞಾಯ ಅಪ್ಪಟಿಲದ್ಧಾಯ ಪಟಿಲಾಭಾಯ, ಪಟಿಲದ್ಧಾಯ ಭಿಯ್ಯೋಭಾವಾಯ ವೇಪುಲ್ಲಾಯ ಭಾವನಾಯ ಪಾರಿಪೂರಿಯಾ ಸಂವತ್ತತಿ.

‘‘ಪಞ್ಚಸು ಖೋ ಪನ ಉಪಾದಾನಕ್ಖನ್ಧೇಸು ಉದಯಬ್ಬಯಾನುಪಸ್ಸೀ ವಿಹರತಿ – ‘ಇತಿ ರೂಪಂ, ಇತಿ ರೂಪಸ್ಸ ಸಮುದಯೋ, ಇತಿ ರೂಪಸ್ಸ ಅತ್ಥಙ್ಗಮೋ; ಇತಿ ವೇದನಾ, ಇತಿ ವೇದನಾಯ ಸಮುದಯೋ, ಇತಿ ವೇದನಾಯ ಅತ್ಥಙ್ಗಮೋ; ಇತಿ ಸಞ್ಞಾ…ಪೇ… ಇತಿ ಸಙ್ಖಾರಾ…ಪೇ… ಇತಿ ವಿಞ್ಞಾಣಂ, ಇತಿ ವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸ ಸಮುದಯೋ, ಇತಿ ವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸ ಅತ್ಥಙ್ಗಮೋ’ತಿ. ಅಯಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಟ್ಠಮೋ ಹೇತು ಅಟ್ಠಮೋ ಪಚ್ಚಯೋ ಆದಿಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಿಕಾಯ ಪಞ್ಞಾಯ ಅಪ್ಪಟಿಲದ್ಧಾಯ ಪಟಿಲಾಭಾಯ, ಪಟಿಲದ್ಧಾಯ ಭಿಯ್ಯೋಭಾವಾಯ ವೇಪುಲ್ಲಾಯ ಭಾವನಾಯ ಪಾರಿಪೂರಿಯಾ ಸಂವತ್ತತಿ.

‘‘ತಮೇನಂ ಸಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀ ಏವಂ ಸಮ್ಭಾವೇನ್ತಿ – ‘ಅಯಂ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಸತ್ಥಾರಂ ಉಪನಿಸ್ಸಾಯ ವಿಹರತಿ ಅಞ್ಞತರಂ ವಾ ಗರುಟ್ಠಾನಿಯಂ ಸಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿಂ, ಯತ್ಥಸ್ಸ ತಿಬ್ಬಂ ಹಿರೋತ್ತಪ್ಪಂ ಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಿತಂ ಹೋತಿ ಪೇಮಞ್ಚ ಗಾರವೋ ಚ. ಅದ್ಧಾ ಅಯಮಾಯಸ್ಮಾ ಜಾನಂ ಜಾನಾತಿ ಪಸ್ಸಂ ಪಸ್ಸತೀ’ತಿ! ಅಯಮ್ಪಿ ಧಮ್ಮೋ ಪಿಯತ್ತಾಯ ಗರುತ್ತಾಯ [ಪಿಯತಾಯ ಗರುತಾಯ (ಸ್ಯಾ.)] ಭಾವನಾಯ ಸಾಮಞ್ಞಾಯ ಏಕೀಭಾವಾಯ ಸಂವತ್ತತಿ.

‘‘‘ತಂ ಖೋ ಪನಾಯಮಾಯಸ್ಮಾ ಸತ್ಥಾರಂ ಉಪನಿಸ್ಸಾಯ ವಿಹರನ್ತೋ ಅಞ್ಞತರಂ ವಾ ಗರುಟ್ಠಾನಿಯಂ ಸಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿಂ, ಯತ್ಥಸ್ಸ ತಿಬ್ಬಂ ಹಿರೋತ್ತಪ್ಪಂ ಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಿತಂ ಹೋತಿ ಪೇಮಞ್ಚ ಗಾರವೋ ಚ, ತೇ ಕಾಲೇನ ಕಾಲಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಪರಿಪುಚ್ಛತಿ ಪರಿಪಞ್ಹತಿ – ಇದಂ, ಭನ್ತೇ, ಕಥಂ; ಇಮಸ್ಸ ಕೋ ಅತ್ಥೋತಿ? ತಸ್ಸ ತೇ ಆಯಸ್ಮನ್ತೋ ಅವಿವಟಞ್ಚೇವ ವಿವರನ್ತಿ, ಅನುತ್ತಾನೀಕತಞ್ಚ ಉತ್ತಾನೀ ಕರೋನ್ತಿ, ಅನೇಕವಿಹಿತೇಸು ಚ ಕಙ್ಖಾಠಾನಿಯೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು ಕಙ್ಖಂ ಪಟಿವಿನೋದೇನ್ತಿ. ಅದ್ಧಾ ಅಯಮಾಯಸ್ಮಾ ಜಾನಂ ಜಾನಾತಿ ಪಸ್ಸಂ ಪಸ್ಸತೀ’ತಿ! ಅಯಮ್ಪಿ ಧಮ್ಮೋ ಪಿಯತ್ತಾಯ ಗರುತ್ತಾಯ ಭಾವನಾಯ ಸಾಮಞ್ಞಾಯ ಏಕೀಭಾವಾಯ ಸಂವತ್ತತಿ.

‘‘‘ತಂ ಖೋ ಪನಾಯಮಾಯಸ್ಮಾ ಧಮ್ಮಂ ಸುತ್ವಾ ದ್ವಯೇನ ವೂಪಕಾಸೇನ ಸಮ್ಪಾದೇತಿ – ಕಾಯವೂಪಕಾಸೇನ ಚ ಚಿತ್ತವೂಪಕಾಸೇನ ಚ. ಅದ್ಧಾ ಅಯಮಾಯಸ್ಮಾ ಜಾನಂ ಜಾನಾತಿ ಪಸ್ಸಂ ಪಸ್ಸತೀ’ತಿ! ಅಯಮ್ಪಿ ಧಮ್ಮೋ ಪಿಯತ್ತಾಯ ಗರುತ್ತಾಯ ಭಾವನಾಯ ಸಾಮಞ್ಞಾಯ ಏಕೀಭಾವಾಯ ಸಂವತ್ತತಿ.

‘‘‘ಸೀಲವಾ ಖೋ ಪನಾಯಮಾಯಸ್ಮಾ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಸಂವರಸಂವುತೋ ವಿಹರತಿ ಆಚಾರಗೋಚರಸಮ್ಪನ್ನೋ ಅಣುಮತ್ತೇಸು ವಜ್ಜೇಸು ಭಯದಸ್ಸಾವೀ, ಸಮಾದಾಯ ಸಿಕ್ಖತಿ ಸಿಕ್ಖಾಪದೇಸು. ಅದ್ಧಾ ಅಯಮಾಯಸ್ಮಾ ಜಾನಂ ಜಾನಾತಿ ಪಸ್ಸಂ ಪಸ್ಸತೀ’ತಿ! ಅಯಮ್ಪಿ ಧಮ್ಮೋ ಪಿಯತ್ತಾಯ ಗರುತ್ತಾಯ ಭಾವನಾಯ ಸಾಮಞ್ಞಾಯ ಏಕೀಭಾವಾಯ ಸಂವತ್ತತಿ.

‘‘‘ಬಹುಸ್ಸುತೋ ಖೋ ಪನಾಯಮಾಯಸ್ಮಾ ಸುತಧರೋ ಸುತಸನ್ನಿಚಯೋ. ಯೇ ತೇ ಧಮ್ಮಾ ಆದಿಕಲ್ಯಾಣಾ ಮಜ್ಝೇಕಲ್ಯಾಣಾ ಪರಿಯೋಸಾನಕಲ್ಯಾಣಾ ಸಾತ್ಥಂ ಸಬ್ಯಞ್ಜನಂ ಕೇವಲಪರಿಪುಣ್ಣಂ ಪರಿಸುದ್ಧಂ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ಅಭಿವದನ್ತಿ, ತಥಾರೂಪಾಸ್ಸ ಧಮ್ಮಾ ಬಹುಸ್ಸುತಾ ಹೋನ್ತಿ ಧಾತಾ ವಚಸಾ ಪರಿಚಿತಾ ಮನಸಾನುಪೇಕ್ಖಿತಾ ದಿಟ್ಠಿಯಾ ಸುಪ್ಪಟಿವಿದ್ಧಾ. ಅದ್ಧಾ ಅಯಮಾಯಸ್ಮಾ ಜಾನಂ ಜಾನಾತಿ ಪಸ್ಸಂ ಪಸ್ಸತೀ’ತಿ! ಅಯಮ್ಪಿ ಧಮ್ಮೋ ಪಿಯತ್ತಾಯ ಗರುತ್ತಾಯ ಭಾವನಾಯ ಸಾಮಞ್ಞಾಯ ಏಕೀಭಾವಾಯ ಸಂವತ್ತತಿ.

‘‘‘ಆರದ್ಧವೀರಿಯೋ ಖೋ ಪನಾಯಮಾಯಸ್ಮಾ ವಿಹರತಿ ಅಕುಸಲಾನಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಪಹಾನಾಯ, ಕುಸಲಾನಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಉಪಸಮ್ಪದಾಯ, ಥಾಮವಾ ದಳ್ಹಪರಕ್ಕಮೋ ಅನಿಕ್ಖಿತ್ತಧುರೋ ಕುಸಲೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು. ಅದ್ಧಾ ಅಯಮಾಯಸ್ಮಾ ಜಾನಂ ಜಾನಾತಿ ಪಸ್ಸಂ ಪಸ್ಸತೀ’ತಿ! ಅಯಮ್ಪಿ ಧಮ್ಮೋ ಪಿಯತ್ತಾಯ ಗರುತ್ತಾಯ ಭಾವನಾಯ ಸಾಮಞ್ಞಾಯ ಏಕೀಭಾವಾಯ ಸಂವತ್ತತಿ.

‘‘‘ಸಙ್ಘಗತೋ ಖೋ ಪನಾಯಮಾಯಸ್ಮಾ ಅನಾನಾಕಥಿಕೋ ಹೋತಿ ಅತಿರಚ್ಛಾನಕಥಿಕೋ. ಸಾಮಂ ವಾ ಧಮ್ಮಂ ಭಾಸತಿ ಪರಂ ವಾ ಅಜ್ಝೇಸತಿ ಅರಿಯಂ ವಾ ತುಣ್ಹೀಭಾವಂ ನಾತಿಮಞ್ಞತಿ. ಅದ್ಧಾ ಅಯಮಾಯಸ್ಮಾ ಜಾನಂ ಜಾನಾತಿ ಪಸ್ಸಂ ಪಸ್ಸತೀ’ತಿ! ಅಯಮ್ಪಿ ಧಮ್ಮೋ ಪಿಯತ್ತಾಯ ಗರುತ್ತಾಯ ಭಾವನಾಯ ಸಾಮಞ್ಞಾಯ ಏಕೀಭಾವಾಯ ಸಂವತ್ತತಿ.

‘‘‘ಪಞ್ಚಸು ಖೋ ಪನಾಯಮಾಯಸ್ಮಾ ಉಪಾದಾನಕ್ಖನ್ಧೇಸು ಉದಯಬ್ಬಯಾನುಪಸ್ಸೀ ವಿಹರತಿ – ಇತಿ ರೂಪಂ, ಇತಿ ರೂಪಸ್ಸ ಸಮುದಯೋ, ಇತಿ ರೂಪಸ್ಸ ಅತ್ಥಙ್ಗಮೋ; ಇತಿ ವೇದನಾ…ಪೇ… ಇತಿ ಸಞ್ಞಾ…ಪೇ… ಇತಿ ಸಙ್ಖಾರಾ…ಪೇ… ಇತಿ ವಿಞ್ಞಾಣಂ, ಇತಿ ವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸ ಸಮುದಯೋ, ಇತಿ ವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸ ಅತ್ಥಙ್ಗಮೋತಿ. ಅದ್ಧಾ ಅಯಮಾಯಸ್ಮಾ ಜಾನಂ ಜಾನಾತಿ ಪಸ್ಸಂ ಪಸ್ಸತೀ’ತಿ! ಅಯಮ್ಪಿ ಧಮ್ಮೋ ಪಿಯತ್ತಾಯ ಗರುತ್ತಾಯ ಭಾವನಾಯ ಸಾಮಞ್ಞಾಯ ಏಕೀಭಾವಾಯ ಸಂವತ್ತತಿ.

‘‘ಇಮೇ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಟ್ಠ ಹೇತೂ ಅಟ್ಠ ಪಚ್ಚಯಾ ಆದಿಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಿಕಾಯ ಪಞ್ಞಾಯ ಅಪ್ಪಟಿಲದ್ಧಾಯ ಪಟಿಲಾಭಾಯ, ಪಟಿಲದ್ಧಾಯ ಭಿಯ್ಯೋಭಾವಾಯ ವೇಪುಲ್ಲಾಯ ಭಾವನಾಯ ಪಾರಿಪೂರಿಯಾ ಸಂವತ್ತನ್ತೀ’’ತಿ. ದುತಿಯಂ.

೩. ಪಠಮಅಪ್ಪಿಯಸುತ್ತಂ

೩. ‘‘ಅಟ್ಠಹಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಧಮ್ಮೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಭಿಕ್ಖು ಸಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀನಂ ಅಪ್ಪಿಯೋ ಚ ಹೋತಿ ಅಮನಾಪೋ ಚ ಅಗರು ಚ ಅಭಾವನೀಯೋ ಚ. ಕತಮೇಹಿ ಅಟ್ಠಹಿ? ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಅಪ್ಪಿಯಪಸಂಸೀ ಚ ಹೋತಿ, ಪಿಯಗರಹೀ ಚ, ಲಾಭಕಾಮೋ ಚ, ಸಕ್ಕಾರಕಾಮೋ ಚ, ಅಹಿರಿಕೋ ಚ, ಅನೋತ್ತಪ್ಪೀ ಚ, ಪಾಪಿಚ್ಛೋ ಚ, ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿ ಚ. ಇಮೇಹಿ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಟ್ಠಹಿ ಧಮ್ಮೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಭಿಕ್ಖು ಸಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀನಂ ಅಪ್ಪಿಯೋ ಚ ಹೋತಿ ಅಮನಾಪೋ ಚ ಅಗರು ಚ ಅಭಾವನೀಯೋ ಚ.

‘‘ಅಟ್ಠಹಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಧಮ್ಮೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಭಿಕ್ಖು ಸಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀನಂ ಪಿಯೋ ಚ ಹೋತಿ ಮನಾಪೋ ಚ ಗರು ಚ ಭಾವನೀಯೋ ಚ. ಕತಮೇಹಿ ಅಟ್ಠಹಿ? ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ನ ಅಪ್ಪಿಯಪಸಂಸೀ ಚ ಹೋತಿ, ನ ಪಿಯಗರಹೀ ಚ, ನ ಲಾಭಕಾಮೋ ಚ, ನ ಸಕ್ಕಾರಕಾಮೋ ಚ, ಹಿರೀಮಾ ಚ ಹೋತಿ, ಓತ್ತಪ್ಪೀ ಚ, ಅಪ್ಪಿಚ್ಛೋ ಚ, ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿ ಚ. ಇಮೇಹಿ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಟ್ಠಹಿ ಧಮ್ಮೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಭಿಕ್ಖು ಸಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀನಂ ಪಿಯೋ ಚ ಹೋತಿ ಮನಾಪೋ ಚ ಗರು ಚ ಭಾವನೀಯೋ ಚಾ’’ತಿ. ತತಿಯಂ.

೪. ದುತಿಯಅಪ್ಪಿಯಸುತ್ತಂ

೪. ‘‘ಅಟ್ಠಹಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಧಮ್ಮೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಭಿಕ್ಖು ಸಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀನಂ ಅಪ್ಪಿಯೋ ಚ ಹೋತಿ ಅಮನಾಪೋ ಚ ಅಗರು ಚ ಅಭಾವನೀಯೋ ಚ. ಕತಮೇಹಿ ಅಟ್ಠಹಿ? ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಲಾಭಕಾಮೋ ಚ ಹೋತಿ, ಸಕ್ಕಾರಕಾಮೋ ಚ, ಅನವಞ್ಞತ್ತಿಕಾಮೋ ಚ, ಅಕಾಲಞ್ಞೂ ಚ, ಅಮತ್ತಞ್ಞೂ ಚ, ಅಸುಚಿ ಚ, ಬಹುಭಾಣೀ ಚ, ಅಕ್ಕೋಸಕಪರಿಭಾಸಕೋ ಚ ಸಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀನಂ. ಇಮೇಹಿ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಟ್ಠಹಿ ಧಮ್ಮೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಭಿಕ್ಖು ಸಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀನಂ ಅಪ್ಪಿಯೋ ಚ ಹೋತಿ ಅಮನಾಪೋ ಚ ಅಗರು ಚ ಅಭಾವನೀಯೋ ಚ.

‘‘ಅಟ್ಠಹಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಧಮ್ಮೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಭಿಕ್ಖು ಸಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀನಂ ಪಿಯೋ ಚ ಹೋತಿ ಮನಾಪೋ ಚ ಗರು ಚ ಭಾವನೀಯೋ ಚ. ಕತಮೇಹಿ ಅಟ್ಠಹಿ? ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ನ ಲಾಭಕಾಮೋ ಚ ಹೋತಿ, ನ ಸಕ್ಕಾರಕಾಮೋ ಚ, ನ ಅನವಞ್ಞತ್ತಿಕಾಮೋ ಚ, ಕಾಲಞ್ಞೂ ಚ, ಮತ್ತಞ್ಞೂ ಚ, ಸುಚಿ ಚ, ನ ಬಹುಭಾಣೀ ಚ, ಅನಕ್ಕೋಸಕಪರಿಭಾಸಕೋ ಚ ಸಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀನಂ. ಇಮೇಹಿ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಟ್ಠಹಿ ಧಮ್ಮೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಭಿಕ್ಖು ಸಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀನಂ ಪಿಯೋ ಚ ಹೋತಿ ಮನಾಪೋ ಚ ಗರು ಚ ಭಾವನೀಯೋ ಚಾ’’ತಿ. ಚತುತ್ಥಂ.

೫. ಪಠಮಲೋಕಧಮ್ಮಸುತ್ತಂ

೫. ‘‘ಅಟ್ಠಿಮೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಲೋಕಧಮ್ಮಾ ಲೋಕಂ ಅನುಪರಿವತ್ತನ್ತಿ, ಲೋಕೋ ಚ ಅಟ್ಠ ಲೋಕಧಮ್ಮೇ ಅನುಪರಿವತ್ತತಿ. ಕತಮೇ ಅಟ್ಠ? ಲಾಭೋ ಚ, ಅಲಾಭೋ ಚ, ಯಸೋ ಚ, ಅಯಸೋ ಚ, ನಿನ್ದಾ ಚ, ಪಸಂಸಾ ಚ, ಸುಖಞ್ಚ, ದುಕ್ಖಞ್ಚ. ಇಮೇ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಟ್ಠ ಲೋಕಧಮ್ಮಾ ಲೋಕಂ ಅನುಪರಿವತ್ತನ್ತಿ, ಲೋಕೋ ಚ ಇಮೇ ಅಟ್ಠ ಲೋಕಧಮ್ಮೇ ಅನುಪರಿವತ್ತತೀ’’ತಿ.

‘‘ಲಾಭೋ ಅಲಾಭೋ ಚ ಯಸಾಯಸೋ ಚ,

ನಿನ್ದಾ ಪಸಂಸಾ ಚ ಸುಖಂ ದುಖಞ್ಚ;

ಏತೇ ಅನಿಚ್ಚಾ ಮನುಜೇಸು ಧಮ್ಮಾ,

ಅಸಸ್ಸತಾ ವಿಪರಿಣಾಮಧಮ್ಮಾ.

‘‘ಏತೇ ಚ ಞತ್ವಾ ಸತಿಮಾ ಸುಮೇಧೋ,

ಅವೇಕ್ಖತಿ ವಿಪರಿಣಾಮಧಮ್ಮೇ;

ಇಟ್ಠಸ್ಸ ಧಮ್ಮಾ ನ ಮಥೇನ್ತಿ ಚಿತ್ತಂ,

ಅನಿಟ್ಠತೋ ನೋ ಪಟಿಘಾತಮೇತಿ.

‘‘ತಸ್ಸಾನುರೋಧಾ ಅಥ ವಾ ವಿರೋಧಾ,

ವಿಧೂಪಿತಾ ಅತ್ಥಙ್ಗತಾ ನ ಸನ್ತಿ;

ಪದಞ್ಚ ಞತ್ವಾ ವಿರಜಂ ಅಸೋಕಂ,

ಸಮ್ಮಪ್ಪಜಾನಾತಿ ಭವಸ್ಸ ಪಾರಗೂ’’ತಿ. ಪಞ್ಚಮಂ;

೬. ದುತಿಯಲೋಕಧಮ್ಮಸುತ್ತಂ

೬. ‘‘ಅಟ್ಠಿಮೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಲೋಕಧಮ್ಮಾ ಲೋಕಂ ಅನುಪರಿವತ್ತನ್ತಿ, ಲೋಕೋ ಚ ಅಟ್ಠ ಲೋಕಧಮ್ಮೇ ಅನುಪರಿವತ್ತತಿ. ಕತಮೇ ಅಟ್ಠ? ಲಾಭೋ ಚ, ಅಲಾಭೋ ಚ, ಯಸೋ ಚ, ಅಯಸೋ ಚ, ನಿನ್ದಾ ಚ, ಪಸಂಸಾ ಚ, ಸುಖಞ್ಚ, ದುಕ್ಖಞ್ಚ. ಇಮೇ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಟ್ಠ ಲೋಕಧಮ್ಮಾ ಲೋಕಂ ಅನುಪರಿವತ್ತನ್ತಿ, ಲೋಕೋ ಚ ಇಮೇ ಅಟ್ಠ ಲೋಕಧಮ್ಮೇ ಅನುಪರಿವತ್ತತಿ.

‘‘ಅಸ್ಸುತವತೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪುಥುಜ್ಜನಸ್ಸ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಲಾಭೋಪಿ ಅಲಾಭೋಪಿ ಯಸೋಪಿ ಅಯಸೋಪಿ ನಿನ್ದಾಪಿ ಪಸಂಸಾಪಿ ಸುಖಮ್ಪಿ ದುಕ್ಖಮ್ಪಿ. ಸುತವತೋಪಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅರಿಯಸಾವಕಸ್ಸ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಲಾಭೋಪಿ ಅಲಾಭೋಪಿ ಯಸೋಪಿ ಅಯಸೋಪಿ ನಿನ್ದಾಪಿ ಪಸಂಸಾಪಿ ಸುಖಮ್ಪಿ ದುಕ್ಖಮ್ಪಿ. ತತ್ರ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಕೋ ವಿಸೇಸೋ ಕೋ ಅಧಿಪ್ಪಯಾಸೋ [ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ (ಸೀ.), ಅಧಿಪ್ಪಾಯಸೋ (ಸ್ಯಾ. ಕಂ.) ಅಧಿ + ಪ + ಯಸು + ಣ = ಅಧಿಪ್ಪಯಾಸೋ] ಕಿಂ ನಾನಾಕರಣಂ ಸುತವತೋ ಅರಿಯಸಾವಕಸ್ಸ ಅಸ್ಸುತವತಾ ಪುಥುಜ್ಜನೇನಾ’’ತಿ? ‘‘ಭಗವಂಮೂಲಕಾ ನೋ, ಭನ್ತೇ, ಧಮ್ಮಾ ಭಗವಂನೇತ್ತಿಕಾ ಭಗವಂಪಟಿಸರಣಾ. ಸಾಧು ವತ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವನ್ತಂಯೇವ ಪಟಿಭಾತು ಏತಸ್ಸ ಭಾಸಿತಸ್ಸ ಅತ್ಥೋ. ಭಗವತೋ ಸುತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಧಾರೇಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ.

‘‘ತೇನ ಹಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸುಣಾಥ, ಸಾಧುಕಂ ಮನಸಿ ಕರೋಥ; ಭಾಸಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ‘‘ಏವಂ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ಖೋ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಭಗವತೋ ಪಚ್ಚಸ್ಸೋಸುಂ. ಭಗವಾ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಅಸ್ಸುತವತೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪುಥುಜ್ಜನಸ್ಸ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಲಾಭೋ. ಸೋ ನ ಇತಿ ಪಟಿಸಞ್ಚಿಕ್ಖತಿ – ‘ಉಪ್ಪನ್ನೋ ಖೋ ಮೇ ಅಯಂ ಲಾಭೋ; ಸೋ ಚ ಖೋ ಅನಿಚ್ಚೋ ದುಕ್ಖೋ ವಿಪರಿಣಾಮಧಮ್ಮೋ’ತಿ ಯಥಾಭೂತಂ ನಪ್ಪಜಾನಾತಿ. ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಅಲಾಭೋ…ಪೇ… ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಯಸೋ… ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಅಯಸೋ… ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ನಿನ್ದಾ… ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಪಸಂಸಾ… ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಸುಖಂ… ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ದುಕ್ಖಂ. ಸೋ ನ ಇತಿ ಪಟಿಸಞ್ಚಿಕ್ಖತಿ – ‘ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಖೋ ಮೇ ಇದಂ ದುಕ್ಖಂ; ತಞ್ಚ ಖೋ ಅನಿಚ್ಚಂ ದುಕ್ಖಂ ವಿಪರಿಣಾಮಧಮ್ಮ’ನ್ತಿ ಯಥಾಭೂತಂ ನಪ್ಪಜಾನಾತಿ’’.

‘‘ತಸ್ಸ ಲಾಭೋಪಿ ಚಿತ್ತಂ ಪರಿಯಾದಾಯ ತಿಟ್ಠತಿ, ಅಲಾಭೋಪಿ ಚಿತ್ತಂ ಪರಿಯಾದಾಯ ತಿಟ್ಠತಿ, ಯಸೋಪಿ ಚಿತ್ತಂ ಪರಿಯಾದಾಯ ತಿಟ್ಠತಿ, ಅಯಸೋಪಿ ಚಿತ್ತಂ ಪರಿಯಾದಾಯ ತಿಟ್ಠತಿ, ನಿನ್ದಾಪಿ ಚಿತ್ತಂ ಪರಿಯಾದಾಯ ತಿಟ್ಠತಿ, ಪಸಂಸಾಪಿ ಚಿತ್ತಂ ಪರಿಯಾದಾಯ ತಿಟ್ಠತಿ, ಸುಖಮ್ಪಿ ಚಿತ್ತಂ ಪರಿಯಾದಾಯ ತಿಟ್ಠತಿ, ದುಕ್ಖಮ್ಪಿ ಚಿತ್ತಂ ಪರಿಯಾದಾಯ ತಿಟ್ಠತಿ. ಸೋ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಲಾಭಂ ಅನುರುಜ್ಝತಿ, ಅಲಾಭೇ ಪಟಿವಿರುಜ್ಝತಿ; ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಯಸಂ ಅನುರುಜ್ಝತಿ, ಅಯಸೇ ಪಟಿವಿರುಜ್ಝತಿ; ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಪಸಂಸಂ ಅನುರುಜ್ಝತಿ, ನಿನ್ದಾಯ ಪಟಿವಿರುಜ್ಝತಿ; ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಸುಖಂ ಅನುರುಜ್ಝತಿ, ದುಕ್ಖೇ ಪಟಿವಿರುಜ್ಝತಿ. ಸೋ ಏವಂ ಅನುರೋಧವಿರೋಧಸಮಾಪನ್ನೋ ನ ಪರಿಮುಚ್ಚತಿ ಜಾತಿಯಾ ಜರಾಯ ಮರಣೇನ ಸೋಕೇಹಿ ಪರಿದೇವೇಹಿ ದುಕ್ಖೇಹಿ ದೋಮನಸ್ಸೇಹಿ ಉಪಾಯಾಸೇಹಿ. ‘ನ ಪರಿಮುಚ್ಚತಿ ದುಕ್ಖಸ್ಮಾ’ತಿ ವದಾಮಿ’’.

‘‘ಸುತವತೋ ಚ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅರಿಯಸಾವಕಸ್ಸ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಲಾಭೋ. ಸೋ ಇತಿ ಪಟಿಸಞ್ಚಿಕ್ಖತಿ – ‘ಉಪ್ಪನ್ನೋ ಖೋ ಮೇ ಅಯಂ ಲಾಭೋ; ಸೋ ಚ ಖೋ ಅನಿಚ್ಚೋ ದುಕ್ಖೋ ವಿಪರಿಣಾಮಧಮ್ಮೋ’ತಿ ಯಥಾಭೂತಂ ಪಜಾನಾತಿ. ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಅಲಾಭೋ…ಪೇ… ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಯಸೋ… ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಅಯಸೋ… ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ನಿನ್ದಾ… ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಪಸಂಸಾ… ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಸುಖಂ… ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ದುಕ್ಖಂ. ಸೋ ಇತಿ ಪಟಿಸಞ್ಚಿಕ್ಖತಿ – ‘ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಖೋ ಮೇ ಇದಂ ದುಕ್ಖಂ; ತಞ್ಚ ಖೋ ಅನಿಚ್ಚಂ ದುಕ್ಖಂ ವಿಪರಿಣಾಮಧಮ್ಮ’ನ್ತಿ ಯಥಾಭೂತಂ ಪಜಾನಾತಿ’’.

‘‘ತಸ್ಸ ಲಾಭೋಪಿ ಚಿತ್ತಂ ನ ಪರಿಯಾದಾಯ ತಿಟ್ಠತಿ, ಅಲಾಭೋಪಿ ಚಿತ್ತಂ ನ ಪರಿಯಾದಾಯ ತಿಟ್ಠತಿ, ಯಸೋಪಿ ಚಿತ್ತಂ ನ ಪರಿಯಾದಾಯ ತಿಟ್ಠತಿ, ಅಯಸೋಪಿ ಚಿತ್ತಂ ನ ಪರಿಯಾದಾಯ ತಿಟ್ಠತಿ, ನಿನ್ದಾಪಿ ಚಿತ್ತಂ ನ ಪರಿಯಾದಾಯ ತಿಟ್ಠತಿ, ಪಸಂಸಾಪಿ ಚಿತ್ತಂ ನ ಪರಿಯಾದಾಯ ತಿಟ್ಠತಿ, ಸುಖಮ್ಪಿ ಚಿತ್ತಂ ನ ಪರಿಯಾದಾಯ ತಿಟ್ಠತಿ, ದುಕ್ಖಮ್ಪಿ ಚಿತ್ತಂ ನ ಪರಿಯಾದಾಯ ತಿಟ್ಠತಿ. ಸೋ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಲಾಭಂ ನಾನುರುಜ್ಝತಿ, ಅಲಾಭೇ ನಪ್ಪಟಿವಿರುಜ್ಝತಿ; ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಯಸಂ ನಾನುರುಜ್ಝತಿ, ಅಯಸೇ ನಪ್ಪಟಿವಿರುಜ್ಝತಿ; ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಪಸಂಸಂ ನಾನುರುಜ್ಝತಿ, ನಿನ್ದಾಯ ನಪ್ಪಟಿವಿರುಜ್ಝತಿ; ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಸುಖಂ ನಾನುರುಜ್ಝತಿ, ದುಕ್ಖೇ ನಪ್ಪಟಿವಿರುಜ್ಝತಿ. ಸೋ ಏವಂ ಅನುರೋಧವಿರೋಧವಿಪ್ಪಹೀನೋ ಪರಿಮುಚ್ಚತಿ ಜಾತಿಯಾ ಜರಾಯ ಮರಣೇನ ಸೋಕೇಹಿ ಪರಿದೇವೇಹಿ ದುಕ್ಖೇಹಿ ದೋಮನಸ್ಸೇಹಿ ಉಪಾಯಾಸೇಹಿ. ‘ಪರಿಮುಚ್ಚತಿ ದುಕ್ಖಸ್ಮಾ’ತಿ ವದಾಮಿ. ಅಯಂ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವಿಸೇಸೋ ಅಯಂ ಅಧಿಪ್ಪಯಾಸೋ ಇದಂ ನಾನಾಕರಣಂ ಸುತವತೋ ಅರಿಯಸಾವಕಸ್ಸ ಅಸ್ಸುತವತಾ ಪುಥುಜ್ಜನೇನಾ’’ತಿ.

‘‘ಲಾಭೋ ಅಲಾಭೋ ಚ ಯಸಾಯಸೋ ಚ,

ನಿನ್ದಾ ಪಸಂಸಾ ಚ ಸುಖಂ ದುಖಞ್ಚ;

ಏತೇ ಅನಿಚ್ಚಾ ಮನುಜೇಸು ಧಮ್ಮಾ,

ಅಸಸ್ಸತಾ ವಿಪರಿಣಾಮಧಮ್ಮಾ.

‘‘ಏತೇ ಚ ಞತ್ವಾ ಸತಿಮಾ ಸುಮೇಧೋ,

ಅವೇಕ್ಖತಿ ವಿಪರಿಣಾಮಧಮ್ಮೇ;

ಇಟ್ಠಸ್ಸ ಧಮ್ಮಾ ನ ಮಥೇನ್ತಿ ಚಿತ್ತಂ,

ಅನಿಟ್ಠತೋ ನೋ ಪಟಿಘಾತಮೇತಿ.

‘‘ತಸ್ಸಾನುರೋಧಾ ಅಥ ವಾ ವಿರೋಧಾ,

ವಿಧೂಪಿತಾ ಅತ್ಥಙ್ಗತಾ ನ ಸನ್ತಿ;

ಪದಞ್ಚ ಞತ್ವಾ ವಿರಜಂ ಅಸೋಕಂ,

ಸಮ್ಮಪ್ಪಜಾನಾತಿ ಭವಸ್ಸ ಪಾರಗೂ’’ತಿ. ಛಟ್ಠಂ;

೭. ದೇವದತ್ತವಿಪತ್ತಿಸುತ್ತಂ

೭. ಏಕಂ ಸಮಯಂ ಭಗವಾ ರಾಜಗಹೇ ವಿಹರತಿ ಗಿಜ್ಝಕೂಟೇ ಪಬ್ಬತೇ ಅಚಿರಪಕ್ಕನ್ತೇ ದೇವದತ್ತೇ. ತತ್ರ ಭಗವಾ ದೇವದತ್ತಂ ಆರಬ್ಭ ಭಿಕ್ಖೂ ಆಮನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಸಾಧು, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಕಾಲೇನ ಕಾಲಂ ಅತ್ತವಿಪತ್ತಿಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಿತಾ ಹೋತಿ. ಸಾಧು, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಕಾಲೇನ ಕಾಲಂ ಪರವಿಪತ್ತಿಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಿತಾ ಹೋತಿ. ಸಾಧು, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಕಾಲೇನ ಕಾಲಂ ಅತ್ತಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಿತಾ ಹೋತಿ. ಸಾಧು, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಕಾಲೇನ ಕಾಲಂ ಪರಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಿತಾ ಹೋತಿ. ಅಟ್ಠಹಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಸದ್ಧಮ್ಮೇಹಿ ಅಭಿಭೂತೋ ಪರಿಯಾದಿನ್ನಚಿತ್ತೋ ದೇವದತ್ತೋ ಆಪಾಯಿಕೋ ನೇರಯಿಕೋ ಕಪ್ಪಟ್ಠೋ ಅತೇಕಿಚ್ಛೋ’’.

[ಚೂಳವ. ೩೪೮] ‘‘ಕತಮೇಹಿ ಅಟ್ಠಹಿ? ಲಾಭೇನ ಹಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಭಿಭೂತೋ ಪರಿಯಾದಿನ್ನಚಿತ್ತೋ ದೇವದತ್ತೋ ಆಪಾಯಿಕೋ ನೇರಯಿಕೋ ಕಪ್ಪಟ್ಠೋ ಅತೇಕಿಚ್ಛೋ. ಅಲಾಭೇನ, ಭಿಕ್ಖವೇ…ಪೇ… ಯಸೇನ, ಭಿಕ್ಖವೇ… ಅಯಸೇನ, ಭಿಕ್ಖವೇ… ಸಕ್ಕಾರೇನ, ಭಿಕ್ಖವೇ… ಅಸಕ್ಕಾರೇನ, ಭಿಕ್ಖವೇ… ಪಾಪಿಚ್ಛತಾಯ, ಭಿಕ್ಖವೇ… ಪಾಪಮಿತ್ತತಾಯ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಭಿಭೂತೋ ಪರಿಯಾದಿನ್ನಚಿತ್ತೋ ದೇವದತ್ತೋ ಆಪಾಯಿಕೋ ನೇರಯಿಕೋ ಕಪ್ಪಟ್ಠೋ ಅತೇಕಿಚ್ಛೋ. ಇಮೇಹಿ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಟ್ಠಹಿ ಅಸದ್ಧಮ್ಮೇಹಿ ಅಭಿಭೂತೋ ಪರಿಯಾದಿನ್ನಚಿತ್ತೋ ದೇವದತ್ತೋ ಆಪಾಯಿಕೋ ನೇರಯಿಕೋ ಕಪ್ಪಟ್ಠೋ ಅತೇಕಿಚ್ಛೋ.

‘‘ಸಾಧು, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಲಾಭಂ ಅಭಿಭುಯ್ಯ ಅಭಿಭುಯ್ಯ ವಿಹರೇಯ್ಯ, ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಅಲಾಭಂ…ಪೇ… ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಯಸಂ… ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಅಯಸಂ… ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಸಕ್ಕಾರಂ … ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಅಸಕ್ಕಾರಂ… ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಪಾಪಿಚ್ಛತಂ… ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಪಾಪಮಿತ್ತತಂ ಅಭಿಭುಯ್ಯ ಅಭಿಭುಯ್ಯ ವಿಹರೇಯ್ಯ.

‘‘ಕಿಞ್ಚ [ಕಥಞ್ಚ (ಕ.)], ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಅತ್ಥವಸಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಲಾಭಂ ಅಭಿಭುಯ್ಯ ಅಭಿಭುಯ್ಯ ವಿಹರೇಯ್ಯ, ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಅಲಾಭಂ…ಪೇ… ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಯಸಂ… ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಅಯಸಂ… ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಸಕ್ಕಾರಂ… ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಅಸಕ್ಕಾರಂ… ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಪಾಪಿಚ್ಛತಂ… ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಪಾಪಮಿತ್ತತಂ ಅಭಿಭುಯ್ಯ ಅಭಿಭುಯ್ಯ ವಿಹರೇಯ್ಯ?

‘‘ಯಂ ಹಿಸ್ಸ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಲಾಭಂ ಅನಭಿಭುಯ್ಯ [ಅನಭಿಭೂಯ್ಯ ಅನಭಿಭೂಯ್ಯ (ಕ.)] ವಿಹರತೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜೇಯ್ಯುಂ ಆಸವಾ ವಿಘಾತಪರಿಳಾಹಾ, ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಲಾಭಂ ಅಭಿಭುಯ್ಯ [ಅಭಿಭೂಯ್ಯ ಅಭಿಭೂಯ್ಯ (ಕ.)] ವಿಹರತೋ ಏವಂಸ ತೇ ಆಸವಾ ವಿಘಾತಪರಿಳಾಹಾ ನ ಹೋನ್ತಿ. ಯಂ ಹಿಸ್ಸ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಅಲಾಭಂ…ಪೇ… ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಯಸಂ… ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಅಯಸಂ… ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಸಕ್ಕಾರಂ… ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಅಸಕ್ಕಾರಂ… ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಪಾಪಿಚ್ಛತಂ… ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಪಾಪಮಿತ್ತತಂ ಅನಭಿಭುಯ್ಯ ವಿಹರತೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜೇಯ್ಯುಂ ಆಸವಾ ವಿಘಾತಪರಿಳಾಹಾ, ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಪಾಪಮಿತ್ತತಂ ಅಭಿಭುಯ್ಯ ವಿಹರತೋ ಏವಂಸ ತೇ ಆಸವಾ ವಿಘಾತಪರಿಳಾಹಾ ನ ಹೋನ್ತಿ. ಇದಂ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಅತ್ಥವಸಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಲಾಭಂ ಅಭಿಭುಯ್ಯ ಅಭಿಭುಯ್ಯ ವಿಹರೇಯ್ಯ, ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಅಲಾಭಂ…ಪೇ… ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಯಸಂ… ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಅಯಸಂ … ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಸಕ್ಕಾರಂ… ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಅಸಕ್ಕಾರಂ… ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಪಾಪಿಚ್ಛತಂ… ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಪಾಪಮಿತ್ತತಂ ಅಭಿಭುಯ್ಯ ಅಭಿಭುಯ್ಯ ವಿಹರೇಯ್ಯ.

‘‘ತಸ್ಮಾತಿಹ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏವಂ ಸಿಕ್ಖಿತಬ್ಬಂ – ‘ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಲಾಭಂ ಅಭಿಭುಯ್ಯ ಅಭಿಭುಯ್ಯ ವಿಹರಿಸ್ಸಾಮ, ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಅಲಾಭಂ…ಪೇ… ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಯಸಂ… ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಅಯಸಂ… ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಸಕ್ಕಾರಂ… ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಅಸಕ್ಕಾರಂ… ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಪಾಪಿಚ್ಛತಂ… ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಪಾಪಮಿತ್ತತಂ ಅಭಿಭುಯ್ಯ ಅಭಿಭುಯ್ಯ ವಿಹರಿಸ್ಸಾಮಾ’ತಿ. ಏವಞ್ಹಿ ವೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಿಕ್ಖಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ. ಸತ್ತಮಂ.

೮. ಉತ್ತರವಿಪತ್ತಿಸುತ್ತಂ

೮. ಏಕಂ ಸಮಯಂ ಆಯಸ್ಮಾ ಉತ್ತರೋ ಮಹಿಸವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ವಿಹರತಿ ಸಙ್ಖೇಯ್ಯಕೇ ಪಬ್ಬತೇ ವಟಜಾಲಿಕಾಯಂ [ಧವಜಾಲಿಕಾಯಂ (ಸೀ.), ವಟ್ಟಜಾಲಿಕಾಯಂ (ಸ್ಯಾ.)]. ತತ್ರ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಉತ್ತರೋ ಭಿಕ್ಖೂ ಆಮನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಸಾಧಾವುಸೋ, ಭಿಕ್ಖು ಕಾಲೇನ ಕಾಲಂ ಅತ್ತವಿಪತ್ತಿಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಿತಾ ಹೋತಿ. ಸಾಧಾವುಸೋ, ಭಿಕ್ಖು ಕಾಲೇನ ಕಾಲಂ ಪರವಿಪತ್ತಿಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಿತಾ ಹೋತಿ. ಸಾಧಾವುಸೋ, ಭಿಕ್ಖು ಕಾಲೇನ ಕಾಲಂ ಅತ್ತಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಿತಾ ಹೋತಿ. ಸಾಧಾವುಸೋ, ಭಿಕ್ಖು ಕಾಲೇನ ಕಾಲಂ ಪರಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಿತಾ ಹೋತೀ’’ತಿ.

ತೇನ ಖೋ ಪನ ಸಮಯೇನ ವೇಸ್ಸವಣೋ ಮಹಾರಾಜಾ ಉತ್ತರಾಯ ದಿಸಾಯ ದಕ್ಖಿಣಂ ದಿಸಂ ಗಚ್ಛತಿ ಕೇನಚಿದೇವ ಕರಣೀಯೇನ. ಅಸ್ಸೋಸಿ ಖೋ ವೇಸ್ಸವಣೋ ಮಹಾರಾಜಾ ಆಯಸ್ಮತೋ ಉತ್ತರಸ್ಸ ಮಹಿಸವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಸಙ್ಖೇಯ್ಯಕೇ ಪಬ್ಬತೇ ವಟಜಾಲಿಕಾಯಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಏವಂ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇನ್ತಸ್ಸ – ‘‘ಸಾಧಾವುಸೋ, ಭಿಕ್ಖು ಕಾಲೇನ ಕಾಲಂ ಅತ್ತವಿಪತ್ತಿಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಿತಾ ಹೋತಿ. ಸಾಧಾವುಸೋ, ಭಿಕ್ಖು ಕಾಲೇನ ಕಾಲಂ ಪರವಿಪತ್ತಿಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಿತಾ ಹೋತಿ. ಸಾಧಾವುಸೋ, ಭಿಕ್ಖು ಕಾಲೇನ ಕಾಲಂ ಅತ್ತಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಿತಾ ಹೋತಿ. ಸಾಧಾವುಸೋ, ಭಿಕ್ಖು ಕಾಲೇನ ಕಾಲಂ ಪರಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಿತಾ ಹೋತೀ’’ತಿ.

ಅಥ ಖೋ ವೇಸ್ಸವಣ್ಣೋ ಮಹಾರಾಜಾ – ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ನಾಮ ಬಲವಾ ಪುರಿಸೋ ಸಮಿಞ್ಜಿತಂ [ಸಮ್ಮಿಞ್ಜಿತಂ (ಸೀ. ಸ್ಯಾ. ಕಂ. ಪೀ.)] ವಾ ಬಾಹಂ ಪಸಾರೇಯ್ಯ, ಪಸಾರಿತಂ ವಾ ಬಾಹಂ ಸಮಿಞ್ಜೇಯ್ಯ [ಸಮ್ಮಿಞ್ಜೇಯ್ಯ (ಸೀ. ಸ್ಯಾ. ಕಂ. ಪೀ.)], ಏವಮೇವಂ ಮಹಿಸವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಸಙ್ಖೇಯ್ಯಕೇ ಪಬ್ಬತೇ ವಟಜಾಲಿಕಾಯಂ ಅನ್ತರಹಿತೋ ದೇವೇಸು ತಾವತಿಂಸೇಸು ಪಾತುರಹೋಸಿ. ಅಥ ಖೋ ವೇಸ್ಸವಣ್ಣೋ ಮಹಾರಾಜಾ ಯೇನ ಸಕ್ಕೋ ದೇವಾನಮಿನ್ದೋ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಸಕ್ಕಂ ದೇವಾನಮಿನ್ದಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಯಗ್ಘೇ ಮಾರಿಸ, ಜಾನೇಯ್ಯಾಸಿ! ಏಸೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಉತ್ತರೋ ಮಹಿಸವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಸಙ್ಖೇಯ್ಯಕೇ ಪಬ್ಬತೇ ವಟಜಾಲಿಕಾಯಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಏವಂ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತಿ – ‘ಸಾಧಾವುಸೋ, ಭಿಕ್ಖು ಕಾಲೇನ ಕಾಲಂ ಅತ್ತವಿಪತ್ತಿಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಿತಾ ಹೋತಿ. ಸಾಧಾವುಸೋ, ಭಿಕ್ಖು ಕಾಲೇನ ಕಾಲಂ ಪರವಿಪತ್ತಿಂ…ಪೇ… ಅತ್ತಸಮ್ಪತ್ತಿಂ… ಪರಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಿತಾ ಹೋತೀ’’’ತಿ.

ಅಥ ಖೋ ಸಕ್ಕೋ ದೇವಾನಮಿನ್ದೋ ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ನಾಮ ಬಲವಾ ಪುರಿಸೋ ಸಮಿಞ್ಜಿತಂ ವಾ ಬಾಹಂ ಪಸಾರೇಯ್ಯ, ಪಸಾರಿತಂ ವಾ ಬಾಹಂ ಸಮಿಞ್ಜೇಯ್ಯ, ಏವಮೇವಂ ದೇವೇಸು ತಾವತಿಂಸೇಸು ಅನ್ತರಹಿತೋ ಮಹಿಸವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಸಙ್ಖೇಯ್ಯಕೇ ಪಬ್ಬತೇ ವಟಜಾಲಿಕಾಯಂ ಆಯಸ್ಮತೋ ಉತ್ತರಸ್ಸ ಸಮ್ಮುಖೇ ಪಾತುರಹೋಸಿ. ಅಥ ಖೋ ಸಕ್ಕೋ ದೇವಾನಮಿನ್ದೋ ಯೇನಾಯಸ್ಮಾ ಉತ್ತರೋ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಉತ್ತರಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ಏಕಮನ್ತಂ ಠಿತೋ ಖೋ ಸಕ್ಕೋ ದೇವಾನಮಿನ್ದೋ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಉತ್ತರಂ ಏತದವೋಚ –

‘‘ಸಚ್ಚಂ ಕಿರ, ಭನ್ತೇ, ಆಯಸ್ಮಾ ಉತ್ತರೋ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಏವಂ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇಸಿ – ‘ಸಾಧಾವುಸೋ, ಭಿಕ್ಖು ಕಾಲೇನ ಕಾಲಂ ಅತ್ತವಿಪತ್ತಿಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಿತಾ ಹೋತಿ, ಸಾಧಾವುಸೋ, ಭಿಕ್ಖು ಕಾಲೇನ ಕಾಲಂ ಪರವಿಪತ್ತಿಂ…ಪೇ… ಅತ್ತಸಮ್ಪತ್ತಿಂ… ಪರಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಿತಾ ಹೋತೀ’’’ ತಿ? ‘‘ಏವಂ, ದೇವಾನಮಿನ್ದಾ’’ತಿ. ‘‘ಕಿಂ ಪನಿದಂ [ಕಿಂ ಪನ (ಸ್ಯಾ.)], ಭನ್ತೇ, ಆಯಸ್ಮತೋ ಉತ್ತರಸ್ಸ ಸಕಂ ಪಟಿಭಾನಂ [ಸಕಪಟಿಭಾನಂ ಉಪಾದಾಯ (ಕ.)], ಉದಾಹು ತಸ್ಸ ಭಗವತೋ ವಚನಂ ಅರಹತೋ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸಾ’’ತಿ? ‘‘ತೇನ ಹಿ, ದೇವಾನಮಿನ್ದ, ಉಪಮಂ ತೇ ಕರಿಸ್ಸಾಮಿ. ಉಪಮಾಯ ಮಿಧೇಕಚ್ಚೇ ವಿಞ್ಞೂ ಪುರಿಸಾ ಭಾಸಿತಸ್ಸ ಅತ್ಥಂ ಆಜಾನ’’ನ್ತಿ.

‘‘ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ದೇವಾನಮಿನ್ದ, ಗಾಮಸ್ಸ ವಾ ನಿಗಮಸ್ಸ ವಾ ಅವಿದೂರೇ ಮಹಾಧಞ್ಞರಾಸಿ. ತತೋ ಮಹಾಜನಕಾಯೋ ಧಞ್ಞಂ ಆಹರೇಯ್ಯ – ಕಾಜೇಹಿಪಿ ಪಿಟಕೇಹಿಪಿ ಉಚ್ಛಙ್ಗೇಹಿಪಿ ಅಞ್ಜಲೀಹಿಪಿ. ಯೋ ನು ಖೋ, ದೇವಾನಮಿನ್ದ, ತಂ ಮಹಾಜನಕಾಯಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಏವಂ ಪುಚ್ಛೇಯ್ಯ – ‘ಕುತೋ ಇಮಂ ಧಞ್ಞಂ ಆಹರಥಾ’ತಿ, ಕಥಂ ಬ್ಯಾಕರಮಾನೋ ನು ಖೋ, ದೇವಾನಮಿನ್ದ, ಸೋ ಮಹಾಜನಕಾಯೋ ಸಮ್ಮಾ ಬ್ಯಾಕರಮಾನೋ ಬ್ಯಾಕರೇಯ್ಯಾ’’ತಿ? ‘‘‘ಅಮುಮ್ಹಾ ಮಹಾಧಞ್ಞರಾಸಿಮ್ಹಾ ಆಹರಾಮಾ’ತಿ ಖೋ, ಭನ್ತೇ, ಸೋ ಮಹಾಜನಕಾಯೋ ಸಮ್ಮಾ ಬ್ಯಾಕರಮಾನೋ ಬ್ಯಾಕರೇಯ್ಯಾ’’ತಿ. ‘‘ಏವಮೇವಂ ಖೋ, ದೇವಾನಮಿನ್ದ, ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಸುಭಾಸಿತಂ ಸಬ್ಬಂ ತಂ ತಸ್ಸ ಭಗವತೋ ವಚನಂ ಅರಹತೋ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ. ತತೋ ಉಪಾದಾಯುಪಾದಾಯ ಮಯಂ ಚಞ್ಞೇ ಚ ಭಣಾಮಾ’’ತಿ.

‘‘ಅಚ್ಛರಿಯಂ, ಭನ್ತೇ, ಅಬ್ಭುತಂ ಭನ್ತೇ! ಯಾವ ಸುಭಾಸಿತಂ ಚಿದಂ ಆಯಸ್ಮತಾ ಉತ್ತರೇನ – ‘ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಸುಭಾಸಿತಂ ಸಬ್ಬಂ ತಂ ತಸ್ಸ ಭಗವತೋ ವಚನಂ ಅರಹತೋ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ. ತತೋ ಉಪಾದಾಯುಪಾದಾಯ ಮಯಂ ಚಞ್ಞೇ ಚ ಭಣಾಮಾ’ತಿ. ಏಕಮಿದಂ, ಭನ್ತೇ ಉತ್ತರ, ಸಮಯಂ ಭಗವಾ ರಾಜಗಹೇ ವಿಹರತಿ ಗಿಜ್ಝಕೂಟೇ ಪಬ್ಬತೇ ಅಚಿರಪಕ್ಕನ್ತೇ ದೇವದತ್ತೇ. ತತ್ರ ಖೋ ಭಗವಾ ದೇವದತ್ತಂ ಆರಬ್ಭ ಭಿಕ್ಖೂ ಆಮನ್ತೇಸಿ –

‘‘ಸಾಧು, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಕಾಲೇನ ಕಾಲಂ ಅತ್ತವಿಪತ್ತಿಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಿತಾ ಹೋತಿ. ಸಾಧು, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಕಾಲೇನ ಕಾಲಂ ಪರವಿಪತ್ತಿಂ…ಪೇ… ಅತ್ತಸಮ್ಪತ್ತಿಂ… ಪರಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಿತಾ ಹೋತಿ. ಅಟ್ಠಹಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಸದ್ಧಮ್ಮೇಹಿ ಅಭಿಭೂತೋ ಪರಿಯಾದಿನ್ನಚಿತ್ತೋ ದೇವದತ್ತೋ ಆಪಾಯಿಕೋ ನೇರಯಿಕೋ ಕಪ್ಪಟ್ಠೋ ಅತೇಕಿಚ್ಛೋ. ಕತಮೇಹಿ ಅಟ್ಠಹಿ? ಲಾಭೇನ ಹಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಭಿಭೂತೋ ಪರಿಯಾದಿನ್ನಚಿತ್ತೋ ದೇವದತ್ತೋ ಆಪಾಯಿಕೋ ನೇರಯಿಕೋ ಕಪ್ಪಟ್ಠೋ ಅತೇಕಿಚ್ಛೋ; ಅಲಾಭೇನ, ಭಿಕ್ಖವೇ…ಪೇ… ಯಸೇನ, ಭಿಕ್ಖವೇ … ಅಯಸೇನ, ಭಿಕ್ಖವೇ… ಸಕ್ಕಾರೇನ, ಭಿಕ್ಖವೇ… ಅಸಕ್ಕಾರೇನ, ಭಿಕ್ಖವೇ… ಪಾಪಿಚ್ಛತಾಯ, ಭಿಕ್ಖವೇ… ಪಾಪಮಿತ್ತತಾಯ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಭಿಭೂತೋ ಪರಿಯಾದಿನ್ನಚಿತ್ತೋ ದೇವದತ್ತೋ ಆಪಾಯಿಕೋ ನೇರಯಿಕೋ ಕಪ್ಪಟ್ಠೋ ಅತೇಕಿಚ್ಛೋ. ಇಮೇಹಿ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಟ್ಠಹಿ ಅಸದ್ಧಮ್ಮೇಹಿ ಅಭಿಭೂತೋ ಪರಿಯಾದಿನ್ನಚಿತ್ತೋ ದೇವದತ್ತೋ ಆಪಾಯಿಕೋ ನೇರಯಿಕೋ ಕಪ್ಪಟ್ಠೋ ಅತೇಕಿಚ್ಛೋ.

‘‘ಸಾಧು, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಲಾಭಂ ಅಭಿಭುಯ್ಯ ಅಭಿಭುಯ್ಯ ವಿಹರೇಯ್ಯ; ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಅಲಾಭಂ…ಪೇ… ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಯಸಂ… ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಅಯಸಂ… ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಸಕ್ಕಾರಂ… ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಅಸಕ್ಕಾರಂ… ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಪಾಪಿಚ್ಛತಂ… ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಪಾಪಮಿತ್ತತಂ ಅಭಿಭುಯ್ಯ ಅಭಿಭುಯ್ಯ ವಿಹರೇಯ್ಯ.

‘‘ಕಿಞ್ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಅತ್ಥವಸಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಲಾಭಂ ಅಭಿಭುಯ್ಯ ಅಭಿಭುಯ್ಯ ವಿಹರೇಯ್ಯ; ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಅಲಾಭಂ…ಪೇ… ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಯಸಂ… ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಅಯಸಂ… ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಸಕ್ಕಾರಂ… ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಅಸಕ್ಕಾರಂ… ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಪಾಪಿಚ್ಛತಂ… ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಪಾಪಮಿತ್ತತಂ ಅಭಿಭುಯ್ಯ ಅಭಿಭುಯ್ಯ ವಿಹರೇಯ್ಯ?

‘‘ಯಂ ಹಿಸ್ಸ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಲಾಭಂ ಅನಭಿಭುಯ್ಯ ವಿಹರತೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜೇಯ್ಯುಂ ಆಸವಾ ವಿಘಾತಪರಿಳಾಹಾ, ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಲಾಭಂ ಅಭಿಭುಯ್ಯ ವಿಹರತೋ ಏವಂಸ ತೇ ಆಸವಾ ವಿಘಾತಪರಿಳಾಹಾ ನ ಹೋನ್ತಿ. ಯಂ ಹಿಸ್ಸ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಅಲಾಭಂ…ಪೇ… ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಯಸಂ… ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಅಯಸಂ… ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಸಕ್ಕಾರಂ… ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಅಸಕ್ಕಾರಂ… ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಪಾಪಿಚ್ಛತಂ… ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಪಾಪಮಿತ್ತತಂ ಅನಭಿಭುಯ್ಯ ವಿಹರತೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜೇಯ್ಯುಂ ಆಸವಾ ವಿಘಾತಪರಿಳಾಹಾ, ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಪಾಪಮಿತ್ತತಂ ಅಭಿಭುಯ್ಯ ವಿಹರತೋ ಏವಂಸ ತೇ ಆಸವಾ ವಿಘಾತಪರಿಳಾಹಾ ನ ಹೋನ್ತಿ. ಇದಂ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಅತ್ಥವಸಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಲಾಭಂ ಅಭಿಭುಯ್ಯ ಅಭಿಭುಯ್ಯ ವಿಹರೇಯ್ಯ; ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಅಲಾಭಂ…ಪೇ… ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಯಸಂ… ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಅಯಸಂ… ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಸಕ್ಕಾರಂ… ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಅಸಕ್ಕಾರಂ… ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಪಾಪಿಚ್ಛತಂ … ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಪಾಪಮಿತ್ತತಂ ಅಭಿಭುಯ್ಯ ಅಭಿಭುಯ್ಯ ವಿಹರೇಯ್ಯ.

‘‘ತಸ್ಮಾತಿಹ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏವಂ ಸಿಕ್ಖಿತಬ್ಬಂ – ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಲಾಭಂ ಅಭಿಭುಯ್ಯ ಅಭಿಭುಯ್ಯ ವಿಹರಿಸ್ಸಾಮ, ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಅಲಾಭಂ…ಪೇ… ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಯಸಂ… ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಅಯಸಂ… ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಸಕ್ಕಾರಂ… ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಅಸಕ್ಕಾರಂ… ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಪಾಪಿಚ್ಛತಂ… ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಪಾಪಮಿತ್ತತಂ ಅಭಿಭುಯ್ಯ ಅಭಿಭುಯ್ಯ ವಿಹರಿಸ್ಸಾಮಾತಿ. ಏವಞ್ಹಿ ವೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಿಕ್ಖಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ.

‘‘ಏತ್ತಾವತಾ, ಭನ್ತೇ ಉತ್ತರ, ಮನುಸ್ಸೇಸು ಚತಸ್ಸೋ ಪರಿಸಾ – ಭಿಕ್ಖೂ, ಭಿಕ್ಖುನಿಯೋ, ಉಪಾಸಕಾ, ಉಪಾಸಿಕಾಯೋ. ನಾಯಂ ಧಮ್ಮಪರಿಯಾಯೋ ಕಿಸ್ಮಿಞ್ಚಿ ಉಪಟ್ಠಿತೋ [ಪತಿಟ್ಠಿತೋ (ಸೀ. ಸ್ಯಾ.)]. ಉಗ್ಗಣ್ಹತು, ಭನ್ತೇ, ಆಯಸ್ಮಾ ಉತ್ತರೋ ಇಮಂ ಧಮ್ಮಪರಿಯಾಯಂ. ಪರಿಯಾಪುಣಾತು, ಭನ್ತೇ, ಆಯಸ್ಮಾ ಉತ್ತರೋ ಇಮಂ ಧಮ್ಮಪರಿಯಾಯಂ. ಧಾರೇತು, ಭನ್ತೇ, ಆಯಸ್ಮಾ ಉತ್ತರೋ ಇಮಂ ಧಮ್ಮಪರಿಯಾಯಂ. ಅತ್ಥಸಂಹಿತೋ ಅಯಂ, ಭನ್ತೇ, ಧಮ್ಮಪರಿಯಾಯೋ ಆದಿಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಕೋ’’ತಿ [ಆದಿಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಿಕೋ (ಸೀ. ಕ.)]. ಅಟ್ಠಮಂ.

೯. ನನ್ದಸುತ್ತಂ

೯. ‘‘‘ಕುಲಪುತ್ತೋ’ತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ನನ್ದಂ ಸಮ್ಮಾ ವದಮಾನೋ ವದೇಯ್ಯ. ‘ಬಲವಾ’ತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ನನ್ದಂ ಸಮ್ಮಾ ವದಮಾನೋ ವದೇಯ್ಯ. ‘ಪಾಸಾದಿಕೋ’ತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ನನ್ದಂ ಸಮ್ಮಾ ವದಮಾನೋ ವದೇಯ್ಯ. ‘ತಿಬ್ಬರಾಗೋ’ತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ನನ್ದಂ ಸಮ್ಮಾ ವದಮಾನೋ ವದೇಯ್ಯ. ಕಿಮಞ್ಞತ್ರ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ನನ್ದೋ ಇನ್ದ್ರಿಯೇಸು ಗುತ್ತದ್ವಾರೋ, ಭೋಜನೇ ಮತ್ತಞ್ಞೂ, ಜಾಗರಿಯಂ ಅನುಯುತ್ತೋ, ಸತಿಸಮ್ಪಜಞ್ಞೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ, ಯೇಹಿ [ಯೇನ (ಕ.)] ನನ್ದೋ ಸಕ್ಕೋತಿ ಪರಿಪುಣ್ಣಂ ಪರಿಸುದ್ಧಂ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ಚರಿತುಂ! ತತ್ರಿದಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ನನ್ದಸ್ಸ ಇನ್ದ್ರಿಯೇಸು ಗುತ್ತದ್ವಾರತಾಯ ಹೋತಿ. ಸಚೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ನನ್ದಸ್ಸ ಪುರತ್ಥಿಮಾ ದಿಸಾ ಆಲೋಕೇತಬ್ಬಾ ಹೋತಿ, ಸಬ್ಬಂ ಚೇತಸಾ ಸಮನ್ನಾಹರಿತ್ವಾ ನನ್ದೋ ಪುರತ್ಥಿಮಂ ದಿಸಂ ಆಲೋಕೇತಿ – ‘ಏವಂ ಮೇ ಪುರತ್ಥಿಮಂ ದಿಸಂ ಆಲೋಕಯತೋ ನಾಭಿಜ್ಝಾದೋಮನಸ್ಸಾ ಪಾಪಕಾ ಅಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಅನ್ವಾಸ್ಸವಿಸ್ಸನ್ತೀ’ತಿ. ಇತಿಹ ತತ್ಥ ಸಮ್ಪಜಾನೋ ಹೋತಿ.

‘‘ಸಚೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ನನ್ದಸ್ಸ ಪಚ್ಛಿಮಾ ದಿಸಾ ಆಲೋಕೇತಬ್ಬಾ ಹೋತಿ…ಪೇ… ಉತ್ತರಾ ದಿಸಾ ಆಲೋಕೇತಬ್ಬಾ ಹೋತಿ… ದಕ್ಖಿಣಾ ದಿಸಾ ಆಲೋಕೇತಬ್ಬಾ ಹೋತಿ… ಉದ್ಧಂ ಉಲ್ಲೋಕೇತಬ್ಬಾ ಹೋತಿ… ಅಧೋ ಓಲೋಕೇತಬ್ಬಾ ಹೋತಿ… ಅನುದಿಸಾ ಅನುವಿಲೋಕೇತಬ್ಬಾ ಹೋತಿ, ಸಬ್ಬಂ ಚೇತಸಾ ಸಮನ್ನಾಹರಿತ್ವಾ ನನ್ದೋ ಅನುದಿಸಂ ಅನುವಿಲೋಕೇತಿ – ‘ಏವಂ ಮೇ ಅನುದಿಸಂ ಅನುವಿಲೋಕಯತೋ ನಾಭಿಜ್ಝಾದೋಮನಸ್ಸಾ ಪಾಪಕಾ ಅಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಅನ್ವಾಸ್ಸವಿಸ್ಸನ್ತೀ’ತಿ. ಇತಿಹ ತತ್ಥ ಸಮ್ಪಜಾನೋ ಹೋತಿ. ಇದಂ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ನನ್ದಸ್ಸ ಇನ್ದ್ರಿಯೇಸು ಗುತ್ತದ್ವಾರತಾಯ ಹೋತಿ.

‘‘ತತ್ರಿದಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ನನ್ದಸ್ಸ ಭೋಜನೇ ಮತ್ತಞ್ಞುತಾಯ ಹೋತಿ. ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ನನ್ದೋ ಪಟಿಸಙ್ಖಾ ಯೋನಿಸೋ ಆಹಾರಂ ಆಹಾರೇತಿ – ‘ನೇವ ದವಾಯ ನ ಮದಾಯ ನ ಮಣ್ಡನಾಯ ನ ವಿಭೂಸನಾಯ, ಯಾವದೇವ ಇಮಸ್ಸ ಕಾಯಸ್ಸ ಠಿತಿಯಾ ಯಾಪನಾಯ ವಿಹಿಂಸೂಪರತಿಯಾ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಾನುಗ್ಗಹಾಯ ಇತಿ ಪುರಾಣಞ್ಚ ವೇದನಂ ಪಟಿಹಙ್ಖಾಮಿ, ನವಞ್ಚ ವೇದನಂ ನ ಉಪ್ಪಾದೇಸ್ಸಾಮಿ, ಯಾತ್ರಾ ಚ ಮೇ ಭವಿಸ್ಸತಿ ಅನವಜ್ಜತಾ ಚ ಫಾಸುವಿಹಾರೋ ಚಾ’ತಿ. ಇದಂ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ನನ್ದಸ್ಸ ಭೋಜನೇ ಮತ್ತಞ್ಞುತಾಯ ಹೋತಿ.

‘‘ತತ್ರಿದಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ನನ್ದಸ್ಸ ಜಾಗರಿಯಾನುಯೋಗಸ್ಮಿಂ ಹೋತಿ. ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ನನ್ದೋ ದಿವಸಂ ಚಙ್ಕಮೇನ ನಿಸಜ್ಜಾಯ ಆವರಣೀಯೇಹಿ ಧಮ್ಮೇಹಿ ಚಿತ್ತಂ ಪರಿಸೋಧೇತಿ; ರತ್ತಿಯಾ ಪಠಮಂ ಯಾಮಂ ಚಙ್ಕಮೇನ ನಿಸಜ್ಜಾಯ ಆವರಣೀಯೇಹಿ ಧಮ್ಮೇಹಿ ಚಿತ್ತಂ ಪರಿಸೋಧೇತಿ; ರತ್ತಿಯಾ ಮಜ್ಝಿಮಂ ಯಾಮಂ ದಕ್ಖಿಣೇನ ಪಸ್ಸೇನ ಸೀಹಸೇಯ್ಯಂ ಕಪ್ಪೇತಿ ಪಾದೇ ಪಾದಂ ಅಚ್ಚಾಧಾಯ ಸತೋ ಸಮ್ಪಜಾನೋ ಉಟ್ಠಾನಸಞ್ಞಂ ಮನಸಿ ಕರಿತ್ವಾ; ರತ್ತಿಯಾ ಪಚ್ಛಿಮಂ ಯಾಮಂ ಪಚ್ಚುಟ್ಠಾಯ ಚಙ್ಕಮೇನ ನಿಸಜ್ಜಾಯ ಆವರಣೀಯೇಹಿ ಧಮ್ಮೇಹಿ ಚಿತ್ತಂ ಪರಿಸೋಧೇತಿ. ಇದಂ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ನನ್ದಸ್ಸ ಜಾಗರಿಯಾನುಯೋಗಸ್ಮಿಂ ಹೋತಿ.

‘‘ತತ್ರಿದಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ನನ್ದಸ್ಸ ಸತಿಸಮ್ಪಜಞ್ಞಸ್ಮಿಂ ಹೋತಿ. ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ನನ್ದಸ್ಸ ವಿದಿತಾ ವೇದನಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ, ವಿದಿತಾ ಉಪಟ್ಠಹನ್ತಿ, ವಿದಿತಾ ಅಬ್ಭತ್ಥಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ; ವಿದಿತಾ ಸಞ್ಞಾ…ಪೇ… ವಿದಿತಾ ವಿತಕ್ಕಾ…ಪೇ… ಅಬ್ಭತ್ಥಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ. ಇದಂ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ನನ್ದಸ್ಸ ಸತಿಸಮ್ಪಜಞ್ಞಸ್ಮಿಂ ಹೋತಿ.

‘‘ಕಿಮಞ್ಞತ್ರ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ನನ್ದೋ ಇನ್ದ್ರಿಯೇಸು ಗುತ್ತದ್ವಾರೋ, ಭೋಜನೇ ಮತ್ತಞ್ಞೂ, ಜಾಗರಿಯಂ ಅನುಯುತ್ತೋ, ಸತಿಸಮ್ಪಜಞ್ಞೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ, ಯೇಹಿ ನನ್ದೋ ಸಕ್ಕೋತಿ ಪರಿಪುಣ್ಣಂ ಪರಿಸುದ್ಧಂ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ಚರಿತು’’ನ್ತಿ! ನವಮಂ.

೧೦. ಕಾರಣ್ಡವಸುತ್ತಂ

೧೦. ಏಕಂ ಸಮಯಂ ಭಗವಾ ಚಮ್ಪಾಯಂ ವಿಹರತಿ ಗಗ್ಗರಾಯ ಪೋಕ್ಖರಣಿಯಾ ತೀರೇ. ತೇನ ಖೋ ಪನ ಸಮಯೇನ ಭಿಕ್ಖೂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಆಪತ್ತಿಯಾ ಚೋದೇನ್ತಿ. ಸೋ ಭಿಕ್ಖು ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಆಪತ್ತಿಯಾ ಚೋದಿಯಮಾನೋ ಅಞ್ಞೇನಾಞ್ಞಂ ಪಟಿಚರತಿ, ಬಹಿದ್ಧಾ ಕಥಂ ಅಪನಾಮೇತಿ, ಕೋಪಞ್ಚ ದೋಸಞ್ಚ ಅಪ್ಪಚ್ಚಯಞ್ಚ ಪಾತುಕರೋತಿ.

ಅಥ ಖೋ ಭಗವಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಆಮನ್ತೇಸಿ – ‘‘ನಿದ್ಧಮಥೇತಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪುಗ್ಗಲಂ; ನಿದ್ಧಮಥೇತಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪುಗ್ಗಲಂ. ಅಪನೇಯ್ಯೇಸೋ [ಅಪನೇಯ್ಯೋ ಸೋ (ಸೀ.), ಅಪನೇಯ್ಯೋ (ಸ್ಯಾ.)], ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪುಗ್ಗಲೋ. ಕಿಂ ವೋ ತೇನ ಪರಪುತ್ತೇನ ವಿಸೋಧಿತೇನ [ಕಿಂ ವೋಪರಪುತ್ತೋ ವಿಹೇಠಿಯತಿ (ಸೀ.), ಕಿಂ ಪರಪುತ್ತೋ ವಿಹೇಠೇತಿ (ಸ್ಯಾ.), ಕಿಂ ವೋ ಪರಪುತ್ತಾ ವಿಹೇಠೇತಿ (ಪೀ.), ಕಿಂ ಸೋ ಪರಪುತ್ತೋ ವಿಸೋಧೇತಿ (ಕ.)]! ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏಕಚ್ಚಸ್ಸ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ತಾದಿಸಂಯೇವ ಹೋತಿ ಅಭಿಕ್ಕನ್ತಂ ಪಟಿಕ್ಕನ್ತಂ ಆಲೋಕಿತಂ ವಿಲೋಕಿತಂ ಸಮಿಞ್ಜಿತಂ ಪಸಾರಿತಂ ಸಙ್ಘಾಟಿಪತ್ತಚೀವರಧಾರಣಂ, ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ಅಞ್ಞೇಸಂ ಭದ್ದಕಾನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ – ಯಾವಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖೂ ಆಪತ್ತಿಂ ನ ಪಸ್ಸನ್ತಿ. ಯತೋ ಚ ಖ್ವಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖೂ ಆಪತ್ತಿಂ ಪಸ್ಸನ್ತಿ, ತಮೇನಂ ಏವಂ ಜಾನನ್ತಿ – ‘ಸಮಣದೂಸೀವಾಯಂ [ಸಮಣರೂಪೀ (ಕ.)] ಸಮಣಪಲಾಪೋ ಸಮಣಕಾರಣ್ಡವೋ’ತಿ [ಸಮಣಕರಣ್ಡವೋತಿ (ಕ.)]. ತಮೇನಂ ಇತಿ ವಿದಿತ್ವಾ ಬಹಿದ್ಧಾ ನಾಸೇನ್ತಿ. ತಂ ಕಿಸ್ಸ ಹೇತು? ಮಾ ಅಞ್ಞೇ ಭದ್ದಕೇ ಭಿಕ್ಖೂ ದೂಸೇಸೀ’’ತಿ!

‘‘ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಮ್ಪನ್ನೇ ಯವಕರಣೇ ಯವದೂಸೀ [ಯವರೂಪೀ (ಕ.)] ಜಾಯೇಥ ಯವಪಲಾಪೋ ಯವಕಾರಣ್ಡವೋತಿ. ತಸ್ಸ ತಾದಿಸಂಯೇವ ಮೂಲಂ ಹೋತಿ, ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ಅಞ್ಞೇಸಂ ಭದ್ದಕಾನಂ ಯವಾನಂ; ತಾದಿಸಂಯೇವ ನಾಳಂ ಹೋತಿ, ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ಅಞ್ಞೇಸಂ ಭದ್ದಕಾನಂ ಯವಾನಂ; ತಾದಿಸಂಯೇವ ಪತ್ತಂ ಹೋತಿ, ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ಅಞ್ಞೇಸಂ ಭದ್ದಕಾನಂ ಯವಾನಂ – ಯಾವಸ್ಸ ಸೀಸಂ ನ ನಿಬ್ಬತ್ತತಿ. ಯತೋ ಚ ಖ್ವಸ್ಸ ಸೀಸಂ ನಿಬ್ಬತ್ತತಿ, ತಮೇನಂ ಏವಂ ಜಾನನ್ತಿ – ‘ಯವದೂಸೀವಾಯಂ ಯವಪಲಾಪೋ ಯವಕಾರಣ್ಡವೋ’ತಿ. ತಮೇನಂ ಇತಿ ವಿದಿತ್ವಾ ಸಮೂಲಂ ಉಪ್ಪಾಟೇತ್ವಾ ಬಹಿದ್ಧಾ ಯವಕರಣಸ್ಸ ಛಡ್ಡೇನ್ತಿ. ತಂ ಕಿಸ್ಸ ಹೇತು? ಮಾ ಅಞ್ಞೇ ಭದ್ದಕೇ ಯವೇ ದೂಸೇಸೀತಿ!

‘‘ಏವಮೇವಂ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇಧೇಕಚ್ಚಸ್ಸ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ತಾದಿಸಂಯೇವ ಹೋತಿ ಅಭಿಕ್ಕನ್ತಂ ಪಟಿಕ್ಕನ್ತಂ ಆಲೋಕಿತಂ ವಿಲೋಕಿತಂ ಸಮಿಞ್ಜಿತಂ ಪಸಾರಿತಂ ಸಙ್ಘಾಟಿಪತ್ತಚೀವರಧಾರಣಂ, ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ಅಞ್ಞೇಸಂ ಭದ್ದಕಾನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ – ಯಾವಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖೂ ಆಪತ್ತಿಂ ನ ಪಸ್ಸನ್ತಿ. ಯತೋ ಚ ಖ್ವಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖೂ ಆಪತ್ತಿಂ ಪಸ್ಸನ್ತಿ, ತಮೇನಂ ಏವಂ ಜಾನನ್ತಿ – ‘ಸಮಣದೂಸೀವಾಯಂ ಸಮಣಪಲಾಪೋ ಸಮಣಕಾರಣ್ಡವೋ’ತಿ. ತಮೇನಂ ಇತಿ ವಿದಿತ್ವಾ ಬಹಿದ್ಧಾ ನಾಸೇನ್ತಿ. ತಂ ಕಿಸ್ಸ ಹೇತು? ಮಾ ಅಞ್ಞೇ ಭದ್ದಕೇ ಭಿಕ್ಖೂ ದೂಸೇಸೀತಿ.

‘‘ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಹತೋ ಧಞ್ಞರಾಸಿಸ್ಸ ಫುಣಮಾನಸ್ಸ [ವುಯ್ಹಮಾನಸ್ಸ (ಸೀ. ಪೀ.), ಫುಸಯಮಾನಸ್ಸ (ಸ್ಯಾ.), ಪುನಮಾನಸ್ಸ (?)] ತತ್ಥ ಯಾನಿ ತಾನಿ ಧಞ್ಞಾನಿ ದಳ್ಹಾನಿ ಸಾರವನ್ತಾನಿ ತಾನಿ ಏಕಮನ್ತಂ ಪುಞ್ಜಂ ಹೋತಿ, ಯಾನಿ ಪನ ತಾನಿ ಧಞ್ಞಾನಿ ದುಬ್ಬಲಾನಿ ಪಲಾಪಾನಿ ತಾನಿ ವಾತೋ ಏಕಮನ್ತಂ ಅಪವಹತಿ [ಅಪಕಸ್ಸತಿ (ಸೀ.)]. ತಮೇನಂ ಸಾಮಿಕಾ ಸಮ್ಮಜ್ಜನಿಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಭಿಯ್ಯೋಸೋಮತ್ತಾಯ ಅಪಸಮ್ಮಜ್ಜನ್ತಿ. ತಂ ಕಿಸ್ಸ ಹೇತು? ಮಾ ಅಞ್ಞೇ ಭದ್ದಕೇ ಧಞ್ಞೇ ದೂಸೇಸೀತಿ! ಏವಮೇವಂ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇಧೇಕಚ್ಚಸ್ಸ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ತಾದಿಸಂಯೇವ ಹೋತಿ ಅಭಿಕ್ಕನ್ತಂ ಪಟಿಕ್ಕನ್ತಂ ಆಲೋಕಿತಂ ವಿಲೋಕಿತಂ ಸಮಿಞ್ಜಿತಂ ಪಸಾರಿತಂ ಸಙ್ಘಾಟಿಪತ್ತಚೀವರಧಾರಣಂ, ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ಅಞ್ಞೇಸಂ ಭದ್ದಕಾನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ – ಯಾವಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖೂ ಆಪತ್ತಿಂ ನ ಪಸ್ಸನ್ತಿ. ಯತೋ ಚ ಖ್ವಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖೂ ಆಪತ್ತಿಂ ಪಸ್ಸನ್ತಿ, ತಮೇನಂ ಏವಂ ಜಾನನ್ತಿ – ‘ಸಮಣದೂಸೀವಾಯಂ ಸಮಣಪಲಾಪೋ ಸಮಣಕಾರಣ್ಡವೋ’ತಿ. ತಮೇನಂ ಇತಿ ವಿದಿತ್ವಾ ಬಹಿದ್ಧಾ ನಾಸೇನ್ತಿ. ತಂ ಕಿಸ್ಸ ಹೇತು? ಮಾ ಅಞ್ಞೇ ಭದ್ದಕೇ ಭಿಕ್ಖೂ ದೂಸೇಸೀತಿ.

‘‘ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪುರಿಸೋ ಉದಪಾನಪನಾಳಿಯತ್ಥಿಕೋ ತಿಣ್ಹಂ ಕುಠಾರಿಂ [ಕುಧಾರಿಂ (ಸ್ಯಾ. ಕಂ. ಕ.)] ಆದಾಯ ವನಂ ಪವಿಸೇಯ್ಯ. ಸೋ ಯಂ ಯದೇವ ರುಕ್ಖಂ ಕುಠಾರಿಪಾಸೇನ ಆಕೋಟೇಯ್ಯ ತತ್ಥ ಯಾನಿ ತಾನಿ ರುಕ್ಖಾನಿ ದಳ್ಹಾನಿ ಸಾರವನ್ತಾನಿ ತಾನಿ ಕುಠಾರಿಪಾಸೇನ ಆಕೋಟಿತಾನಿ ಕಕ್ಖಳಂ ಪಟಿನದನ್ತಿ; ಯಾನಿ ಪನ ತಾನಿ ರುಕ್ಖಾನಿ ಅನ್ತೋಪೂತೀನಿ ಅವಸ್ಸುತಾನಿ ಕಸಮ್ಬುಜಾತಾನಿ ತಾನಿ ಕುಠಾರಿಪಾಸೇನ ಆಕೋಟಿತಾನಿ ದದ್ದರಂ ಪಟಿನದನ್ತಿ. ತಮೇನಂ ಮೂಲೇ ಛಿನ್ದತಿ, ಮೂಲೇ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಅಗ್ಗೇ ಛಿನ್ದತಿ, ಅಗ್ಗೇ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಅನ್ತೋ ಸುವಿಸೋಧಿತಂ ವಿಸೋಧೇತಿ, ಅನ್ತೋ ಸುವಿಸೋಧಿತಂ ವಿಸೋಧೇತ್ವಾ ಉದಪಾನಪನಾಳಿಂ ಯೋಜೇತಿ. ಏವಮೇವಂ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇಧೇಕಚ್ಚಸ್ಸ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ತಾದಿಸಂಯೇವ ಹೋತಿ ಅಭಿಕ್ಕನ್ತಂ ಪಟಿಕ್ಕನ್ತಂ ಆಲೋಕಿತಂ ವಿಲೋಕಿತಂ ಸಮಿಞ್ಜಿತಂ ಪಸಾರಿತಂ ಸಙ್ಘಾಟಿಪತ್ತಚೀವರಧಾರಣಂ, ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ಅಞ್ಞೇಸಂ ಭದ್ದಕಾನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ – ಯಾವಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖೂ ಆಪತ್ತಿಂ ನ ಪಸ್ಸನ್ತಿ. ಯತೋ ಚ ಖ್ವಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖೂ ಆಪತ್ತಿಂ ಪಸ್ಸನ್ತಿ, ತಮೇನಂ ಏವಂ ಜಾನನ್ತಿ – ‘ಸಮಣದೂಸೀವಾಯಂ ಸಮಣಪಲಾಪೋ ಸಮಣಕಾರಣ್ಡವೋ’ತಿ. ತಮೇನಂ ಇತಿ ವಿದಿತ್ವಾ ಬಹಿದ್ಧಾ ನಾಸೇನ್ತಿ. ತಂ ಕಿಸ್ಸ ಹೇತು? ಮಾ ಅಞ್ಞೇ ಭದ್ದಕೇ ಭಿಕ್ಖೂ ದೂಸೇಸೀ’’ತಿ.

‘‘ಸಂವಾಸಾಯಂ ವಿಜಾನಾಥ, ಪಾಪಿಚ್ಛೋ ಕೋಧನೋ ಇತಿ;

ಮಕ್ಖೀ ಥಮ್ಭೀ ಪಳಾಸೀ ಚ, ಇಸ್ಸುಕೀ ಮಚ್ಛರೀ ಸಠೋ.

‘‘ಸನ್ತವಾಚೋ ಜನವತಿ, ಸಮಣೋ ವಿಯ ಭಾಸತಿ;

ರಹೋ ಕರೋತಿ ಕರಣಂ, ಪಾಪದಿಟ್ಠಿ ಅನಾದರೋ.

‘‘ಸಂಸಪ್ಪೀ ಚ ಮುಸಾವಾದೀ, ತಂ ವಿದಿತ್ವಾ ಯಥಾತಥಂ;

ಸಬ್ಬೇ ಸಮಗ್ಗಾ ಹುತ್ವಾನ, ಅಭಿನಿಬ್ಬಜ್ಜಯಾಥ [ಅಭಿನಿಬ್ಬಿಜ್ಜಯೇಥ (ಕ.)] ನಂ.

‘‘ಕಾರಣ್ಡವಂ [ಕರಣ್ಡವಂ (ಕ.) ಸು. ನಿ. ೨೮೩ ಪಸ್ಸಿತಬ್ಬಂ] ನಿದ್ಧಮಥ, ಕಸಮ್ಬುಂ ಅಪಕಸ್ಸಥ [ಅವಕಸ್ಸಥ (ಕ.)];

ತತೋ ಪಲಾಪೇ ವಾಹೇಥ, ಅಸ್ಸಮಣೇ ಸಮಣಮಾನಿನೇ.

‘‘ನಿದ್ಧಮಿತ್ವಾನ ಪಾಪಿಚ್ಛೇ, ಪಾಪಆಚಾರಗೋಚರೇ;

ಸುದ್ಧಾಸುದ್ಧೇಹಿ ಸಂವಾಸಂ, ಕಪ್ಪಯವ್ಹೋ ಪತಿಸ್ಸತಾ;

ತತೋ ಸಮಗ್ಗಾ ನಿಪಕಾ, ದುಕ್ಖಸ್ಸನ್ತಂ ಕರಿಸ್ಸಥಾ’’ತಿ. ದಸಮಂ;

ಮೇತ್ತಾವಗ್ಗೋ ಪಠಮೋ.

ತಸ್ಸುದ್ದಾನಂ –

ಮೇತ್ತಂ ಪಞ್ಞಾ ಚ ದ್ವೇ ಪಿಯಾ, ದ್ವೇ ಲೋಕಾ ದ್ವೇ ವಿಪತ್ತಿಯೋ;

ದೇವದತ್ತೋ ಚ ಉತ್ತರೋ, ನನ್ದೋ ಕಾರಣ್ಡವೇನ ಚಾತಿ.

೨. ಮಹಾವಗ್ಗೋ

೧. ವೇರಞ್ಜಸುತ್ತಂ

೧೧. [ಪಾರಾ. ೧ ಆದಯೋ] ಏವಂ ಮೇ ಸುತಂ – ಏಕಂ ಸಮಯಂ ಭಗವಾ ವೇರಞ್ಜಾಯಂ ವಿಹರತಿ ನಳೇರುಪುಚಿಮನ್ದಮೂಲೇ. ಅಥ ಖೋ ವೇರಞ್ಜೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಭಗವತಾ ಸದ್ಧಿಂ ಸಮ್ಮೋದಿ. ಸಮ್ಮೋದನೀಯಂ ಕಥಂ ಸಾರಣೀಯಂ [ಸಾರಾಣೀಯಂ (ಸೀ. ಸ್ಯಾ. ಕಂ. ಪೀ.)] ವೀತಿಸಾರೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿ. ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನೋ ಖೋ ವೇರಞ್ಜೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಭಗವನ್ತಂ ಏತದವೋಚ –

‘‘ಸುತಂ ಮೇತಂ, ಭೋ ಗೋತಮ – ‘ನ ಸಮಣೋ ಗೋತಮೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇ ಜಿಣ್ಣೇ ವುಡ್ಢೇ ಮಹಲ್ಲಕೇ ಅದ್ಧಗತೇ ವಯೋಅನುಪ್ಪತ್ತೇ ಅಭಿವಾದೇತಿ ವಾ ಪಚ್ಚುಟ್ಠೇತಿ ವಾ ಆಸನೇನ ವಾ ನಿಮನ್ತೇತೀ’ತಿ. ತಯಿದಂ, ಭೋ ಗೋತಮ, ತಥೇವ. ನ ಹಿ ಭವಂ ಗೋತಮೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇ ಜಿಣ್ಣೇ ವುಡ್ಢೇ ಮಹಲ್ಲಕೇ ಅದ್ಧಗತೇ ವಯೋಅನುಪ್ಪತ್ತೇ ಅಭಿವಾದೇತಿ ವಾ ಪಚ್ಚುಟ್ಠೇತಿ ವಾ ಆಸನೇನ ವಾ ನಿಮನ್ತೇತಿ. ತಯಿದಂ, ಭೋ ಗೋತಮ, ನ ಸಮ್ಪನ್ನಮೇವಾ’’ತಿ. ‘‘ನಾಹಂ ತಂ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಪಸ್ಸಾಮಿ ಸದೇವಕೇ ಲೋಕೇ ಸಮಾರಕೇ ಸಬ್ರಹ್ಮಕೇ ಸಸ್ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಿಯಾ ಪಜಾಯ ಸದೇವಮನುಸ್ಸಾಯ ಯಮಹಂ ಅಭಿವಾದೇಯ್ಯಂ ವಾ ಪಚ್ಚುಟ್ಠೇಯ್ಯಂ ವಾ ಆಸನೇನ ವಾ ನಿಮನ್ತೇಯ್ಯಂ. ಯಞ್ಹಿ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ತಥಾಗತೋ ಅಭಿವಾದೇಯ್ಯ ವಾ ಪಚ್ಚುಟ್ಠೇಯ್ಯ ವಾ ಆಸನೇನ ವಾ ನಿಮನ್ತೇಯ್ಯ, ಮುದ್ಧಾಪಿ ತಸ್ಸ ವಿಪತೇಯ್ಯಾ’’ತಿ.

‘‘ಅರಸರೂಪೋ ಭವಂ ಗೋತಮೋ’’ತಿ! ‘‘ಅತ್ಥಿ ಖ್ವೇಸ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಪರಿಯಾಯೋ, ಯೇನ ಮಂ ಪರಿಯಾಯೇನ ಸಮ್ಮಾ ವದಮಾನೋ ವದೇಯ್ಯ – ‘ಅರಸರೂಪೋ ಸಮಣೋ ಗೋತಮೋ’ತಿ. ಯೇ ತೇ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ರೂಪರಸಾ ಸದ್ದರಸಾ ಗನ್ಧರಸಾ ರಸರಸಾ ಫೋಟ್ಠಬ್ಬರಸಾ, ತೇ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಪಹೀನಾ ಉಚ್ಛಿನ್ನಮೂಲಾ ತಾಲಾವತ್ಥುಕತಾ ಅನಭಾವಂಕತಾ [ಅನಭಾವಕತಾ (ಸೀ. ಪೀ.)] ಆಯತಿಂ ಅನುಪ್ಪಾದಧಮ್ಮಾ. ಅಯಂ ಖೋ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಪರಿಯಾಯೋ, ಯೇನ ಮಂ ಪರಿಯಾಯೇನ ಸಮ್ಮಾ ವದಮಾನೋ ವದೇಯ್ಯ – ‘ಅರಸರೂಪೋ ಸಮಣೋ ಗೋತಮೋ’ತಿ, ನೋ ಚ ಖೋ ಯಂ ತ್ವಂ ಸನ್ಧಾಯ ವದೇಸೀ’’ತಿ [ವದೇಸಿ (ಸೀ. ಕ.)].

‘‘ನಿಬ್ಭೋಗೋ ಭವಂ ಗೋತಮೋ’’ತಿ! ‘‘ಅತ್ಥಿ ಖ್ವೇಸ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಪರಿಯಾಯೋ, ಯೇನ ಮಂ ಪರಿಯಾಯೇನ ಸಮ್ಮಾ ವದಮಾನೋ ವದೇಯ್ಯ – ‘ನಿಬ್ಭೋಗೋ ಸಮಣೋ ಗೋತಮೋ’ತಿ. ಯೇ ತೇ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ರೂಪಭೋಗಾ ಸದ್ದಭೋಗಾ ಗನ್ಧಭೋಗಾ ರಸಭೋಗಾ ಫೋಟ್ಠಬ್ಬಭೋಗಾ, ತೇ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಪಹೀನಾ ಉಚ್ಛಿನ್ನಮೂಲಾ ತಾಲಾವತ್ಥುಕತಾ ಅನಭಾವಂಕತಾ ಆಯತಿಂ ಅನುಪ್ಪಾದಧಮ್ಮಾ. ಅಯಂ ಖೋ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಪರಿಯಾಯೋ, ಯೇನ ಮಂ ಪರಿಯಾಯೇನ ಸಮ್ಮಾ ವದಮಾನೋ ವದೇಯ್ಯ – ‘ನಿಬ್ಭೋಗೋ ಸಮಣೋ ಗೋತಮೋ’ತಿ, ನೋ ಚ ಖೋ ಯಂ ತ್ವಂ ಸನ್ಧಾಯ ವದೇಸೀ’’ತಿ.

‘‘ಅಕಿರಿಯವಾದೋ ಭವಂ ಗೋತಮೋ’’ತಿ! ‘‘ಅತ್ಥಿ ಖ್ವೇಸ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಪರಿಯಾಯೋ, ಯೇನ ಮಂ ಪರಿಯಾಯೇನ ಸಮ್ಮಾ ವದಮಾನೋ ವದೇಯ್ಯ – ‘ಅಕಿರಿಯವಾದೋ ಸಮಣೋ ಗೋತಮೋ’ತಿ. ಅಹಞ್ಹಿ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಅಕಿರಿಯಂ ವದಾಮಿ ಕಾಯದುಚ್ಚರಿತಸ್ಸ ವಚೀದುಚ್ಚರಿತಸ್ಸ ಮನೋದುಚ್ಚರಿತಸ್ಸ; ಅನೇಕವಿಹಿತಾನಂ ಪಾಪಕಾನಂ ಅಕುಸಲಾನಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಅಕಿರಿಯಂ ವದಾಮಿ. ಅಯಂ ಖೋ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಪರಿಯಾಯೋ, ಯೇನ ಮಂ ಪರಿಯಾಯೇನ ಸಮ್ಮಾ ವದಮಾನೋ ವದೇಯ್ಯ – ‘ಅಕಿರಿಯವಾದೋ ಸಮಣೋ ಗೋತಮೋ’ತಿ, ನೋ ಚ ಖೋ ಯಂ ತ್ವಂ ಸನ್ಧಾಯ ವದೇಸೀ’’ತಿ.

‘‘ಉಚ್ಛೇದವಾದೋ ಭವಂ ಗೋತಮೋ’’ತಿ! ‘‘ಅತ್ಥಿ ಖ್ವೇಸ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಪರಿಯಾಯೋ, ಯೇನ ಮಂ ಪರಿಯಾಯೇನ ಸಮ್ಮಾ ವದಮಾನೋ ವದೇಯ್ಯ – ‘ಉಚ್ಛೇದವಾದೋ ಸಮಣೋ ಗೋತಮೋ’ತಿ. ಅಹಞ್ಹಿ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಉಚ್ಛೇದಂ ವದಾಮಿ ರಾಗಸ್ಸ ದೋಸಸ್ಸ ಮೋಹಸ್ಸ; ಅನೇಕವಿಹಿತಾನಂ ಪಾಪಕಾನಂ ಅಕುಸಲಾನಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಉಚ್ಛೇದಂ ವದಾಮಿ. ಅಯಂ ಖೋ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಪರಿಯಾಯೋ, ಯೇನ ಮಂ ಪರಿಯಾಯೇನ ಸಮ್ಮಾ ವದಮಾನೋ ವದೇಯ್ಯ – ‘ಉಚ್ಛೇದವಾದೋ ಸಮಣೋ ಗೋತಮೋ’ತಿ, ನೋ ಚ ಖೋ ಯಂ ತ್ವಂ ಸನ್ಧಾಯ ವದೇಸೀ’’ತಿ.

‘‘ಜೇಗುಚ್ಛೀ ಭವಂ ಗೋತಮೋ’’ತಿ! ‘‘ಅತ್ಥಿ ಖ್ವೇಸ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಪರಿಯಾಯೋ, ಯೇನ ಮಂ ಪರಿಯಾಯೇನ ಸಮ್ಮಾ ವದಮಾನೋ ವದೇಯ್ಯ – ‘ಜೇಗುಚ್ಛೀ ಸಮಣೋ ಗೋತಮೋ’ತಿ. ಅಹಞ್ಹಿ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಜಿಗುಚ್ಛಾಮಿ ಕಾಯದುಚ್ಚರಿತೇನ ವಚೀದುಚ್ಚರಿತೇನ ಮನೋದುಚ್ಚರಿತೇನ; ಜಿಗುಚ್ಛಾಮಿ ಅನೇಕವಿಹಿತಾನಂ ಪಾಪಕಾನಂ ಅಕುಸಲಾನಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಸಮಾಪತ್ತಿಯಾ. ಅಯಂ ಖೋ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಪರಿಯಾಯೋ, ಯೇನ ಮಂ ಪರಿಯಾಯೇನ ಸಮ್ಮಾ ವದಮಾನೋ ವದೇಯ್ಯ – ‘ಜೇಗುಚ್ಛೀ ಸಮಣೋ ಗೋತಮೋ’ತಿ, ನೋ ಚ ಖೋ ಯಂ ತ್ವಂ ಸನ್ಧಾಯ ವದೇಸೀ’’ತಿ.

‘‘ವೇನಯಿಕೋ ಭವಂ ಗೋತಮೋ’’ತಿ! ‘‘ಅತ್ಥಿ ಖ್ವೇಸ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಪರಿಯಾಯೋ, ಯೇನ ಮಂ ಪರಿಯಾಯೇನ ಸಮ್ಮಾ ವದಮಾನೋ ವದೇಯ್ಯ – ‘ವೇನಯಿಕೋ ಸಮಣೋ ಗೋತಮೋ’ತಿ. ಅಹಞ್ಹಿ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ವಿನಯಾಯ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇಮಿ ರಾಗಸ್ಸ ದೋಸಸ್ಸ ಮೋಹಸ್ಸ; ಅನೇಕವಿಹಿತಾನಂ ಪಾಪಕಾನಂ ಅಕುಸಲಾನಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ವಿನಯಾಯ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇಮಿ. ಅಯಂ ಖೋ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಪರಿಯಾಯೋ, ಯೇನ ಮಂ ಪರಿಯಾಯೇನ ಸಮ್ಮಾ ವದಮಾನೋ ವದೇಯ್ಯ – ‘ವೇನಯಿಕೋ ಸಮಣೋ ಗೋತಮೋ’ತಿ, ನೋ ಚ ಖೋ ಯಂ ತ್ವಂ ಸನ್ಧಾಯ ವದೇಸೀ’’ತಿ.

‘‘ತಪಸ್ಸೀ ಭವಂ ಗೋತಮೋ’’ತಿ! ‘‘ಅತ್ಥಿ ಖ್ವೇಸ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಪರಿಯಾಯೋ, ಯೇನ ಮಂ ಪರಿಯಾಯೇನ ಸಮ್ಮಾ ವದಮಾನೋ ವದೇಯ್ಯ – ‘ತಪಸ್ಸೀ ಸಮಣೋ ಗೋತಮೋ’ತಿ. ತಪನೀಯಾಹಂ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಪಾಪಕೇ ಅಕುಸಲೇ ಧಮ್ಮೇ ವದಾಮಿ ಕಾಯದುಚ್ಚರಿತಂ ವಚೀದುಚ್ಚರಿತಂ ಮನೋದುಚ್ಚರಿತಂ. ಯಸ್ಸ ಖೋ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ತಪನೀಯಾ ಪಾಪಕಾ ಅಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಪಹೀನಾ ಉಚ್ಛಿನ್ನಮೂಲಾ ತಾಲಾವತ್ಥುಕತಾ ಅನಭಾವಂಕತಾ ಆಯತಿಂ ಅನುಪ್ಪಾದಧಮ್ಮಾ, ತಮಹಂ ‘ತಪಸ್ಸೀ’ತಿ ವದಾಮಿ. ತಥಾಗತಸ್ಸ ಖೋ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ತಪನೀಯಾ ಪಾಪಕಾ ಅಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಪಹೀನಾ ಉಚ್ಛಿನ್ನಮೂಲಾ ತಾಲಾವತ್ಥುಕತಾ ಅನಭಾವಂಕತಾ ಆಯತಿಂ ಅನುಪ್ಪಾದಧಮ್ಮಾ. ಅಯಂ ಖೋ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಪರಿಯಾಯೋ, ಯೇನ ಮಂ ಪರಿಯಾಯೇನ ಸಮ್ಮಾ ವದಮಾನೋ ವದೇಯ್ಯ – ‘ತಪಸ್ಸೀ ಸಮಣೋ ಗೋತಮೋ’ತಿ, ನೋ ಚ ಖೋ ಯಂ ತ್ವಂ ಸನ್ಧಾಯ ವದೇಸೀ’’ತಿ.

‘‘ಅಪಗಬ್ಭೋ ಭವಂ ಗೋತಮೋ’’ತಿ! ‘‘ಅತ್ಥಿ ಖ್ವೇಸ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಪರಿಯಾಯೋ, ಯೇನ ಮಂ ಪರಿಯಾಯೇನ ಸಮ್ಮಾ ವದಮಾನೋ ವದೇಯ್ಯ – ‘ಅಪಗಬ್ಭೋ ಸಮಣೋ ಗೋತಮೋ’ತಿ. ಯಸ್ಸ ಖೋ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಆಯತಿಂ ಗಬ್ಭಸೇಯ್ಯಾ ಪುನಬ್ಭವಾಭಿನಿಬ್ಬತ್ತಿ ಪಹೀನಾ ಉಚ್ಛಿನ್ನಮೂಲಾ ತಾಲಾವತ್ಥುಕತಾ ಅನಭಾವಂಕತಾ ಆಯತಿಂ ಅನುಪ್ಪಾದಧಮ್ಮಾ, ತಮಹಂ ‘ಅಪಗಬ್ಭೋ’ತಿ ವದಾಮಿ. ತಥಾಗತಸ್ಸ ಖೋ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಆಯತಿಂ ಗಬ್ಭಸೇಯ್ಯಾ ಪುನಬ್ಭವಾಭಿನಿಬ್ಬತ್ತಿ ಪಹೀನಾ ಉಚ್ಛಿನ್ನಮೂಲಾ ತಾಲಾವತ್ಥುಕತಾ ಅನಭಾವಂಕತಾ ಆಯತಿಂ ಅನುಪ್ಪಾದಧಮ್ಮಾ. ಅಯಂ ಖೋ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಪರಿಯಾಯೋ, ಯೇನ ಮಂ ಪರಿಯಾಯೇನ ಸಮ್ಮಾ ವದಮಾನೋ ವದೇಯ್ಯ – ‘ಅಪಗಬ್ಭೋ ಸಮಣೋ ಗೋತಮೋ’ತಿ, ನೋ ಚ ಖೋ ಯಂ ತ್ವಂ ಸನ್ಧಾಯ ವದೇಸಿ.

‘‘ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಕುಕ್ಕುಟಿಯಾ ಅಣ್ಡಾನಿ ಅಟ್ಠ ವಾ ದಸ ವಾ ದ್ವಾದಸ ವಾ. ತಾನಾಸ್ಸು ಕುಕ್ಕುಟಿಯಾ ಸಮ್ಮಾ ಅಧಿಸಯಿತಾನಿ ಸಮ್ಮಾ ಪರಿಸೇದಿತಾನಿ ಸಮ್ಮಾ ಪರಿಭಾವಿತಾನಿ. ಯೋ ನು ಖೋ ತೇಸಂ ಕುಕ್ಕುಟಚ್ಛಾಪಕಾನಂ ಪಠಮತರಂ ಪಾದನಖಸಿಖಾಯ ವಾ ಮುಖತುಣ್ಡಕೇನ ವಾ ಅಣ್ಡಕೋಸಂ ಪದಾಲೇತ್ವಾ ಸೋತ್ಥಿನಾ ಅಭಿನಿಬ್ಭಿಜ್ಜೇಯ್ಯ, ಕಿನ್ತಿ ಸ್ವಾಸ್ಸ ವಚನೀಯೋ – ‘ಜೇಟ್ಠೋ ವಾ ಕನಿಟ್ಠೋ ವಾ’’’ತಿ? ‘‘ಜೇಟ್ಠೋ ತಿಸ್ಸ, ಭೋ ಗೋತಮ, ವಚನೀಯೋ. ಸೋ ಹಿ ನೇಸಂ, ಭೋ ಗೋತಮ, ಜೇಟ್ಠೋ ಹೋತೀ’’ತಿ.

‘‘ಏವಮೇವಂ ಖೋ ಅಹಂ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಅವಿಜ್ಜಾಗತಾಯ ಪಜಾಯ ಅಣ್ಡಭೂತಾಯ ಪರಿಯೋನದ್ಧಾಯ ಅವಿಜ್ಜಣ್ಡಕೋಸಂ ಪದಾಲೇತ್ವಾ ಏಕೋವ ಲೋಕೇ ಅನುತ್ತರಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬೋಧಿಂ ಅಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧೋ. ಅಹಞ್ಹಿ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಜೇಟ್ಠೋ ಸೇಟ್ಠೋ ಲೋಕಸ್ಸ. ಆರದ್ಧಂ ಖೋ ಪನ ಮೇ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ವೀರಿಯಂ ಅಹೋಸಿ ಅಸಲ್ಲೀನಂ, ಉಪಟ್ಠಿತಾ ಸತಿ ಅಸಮ್ಮುಟ್ಠಾ, ಪಸ್ಸದ್ಧೋ ಕಾಯೋ ಅಸಾರದ್ಧೋ, ಸಮಾಹಿತಂ ಚಿತ್ತಂ ಏಕಗ್ಗಂ.

‘‘ಸೋ ಖೋ ಅಹಂ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ವಿವಿಚ್ಚೇವ ಕಾಮೇಹಿ ವಿವಿಚ್ಚ ಅಕುಸಲೇಹಿ ಧಮ್ಮೇಹಿ ಸವಿತಕ್ಕಂ ಸವಿಚಾರಂ ವಿವೇಕಜಂ ಪೀತಿಸುಖಂ ಪಠಮಂ ಝಾನಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರಾಮಿ; ವಿತಕ್ಕವಿಚಾರಾನಂ ವೂಪಸಮಾ ಅಜ್ಝತ್ತಂ ಸಮ್ಪಸಾದನಂ ಚೇತಸೋ ಏಕೋದಿಭಾವಂ ಅವಿತಕ್ಕಂ ಅವಿಚಾರಂ ಸಮಾಧಿಜಂ ಪೀತಿಸುಖಂ ದುತಿಯಂ ಝಾನಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರಾಮಿ; ಪೀತಿಯಾ ಚ ವಿರಾಗಾ ಉಪೇಕ್ಖಕೋ ಚ ವಿಹರಾಮಿ ಸತೋ ಚ ಸಮ್ಪಜಾನೋ ಸುಖಞ್ಚ ಕಾಯೇನ ಪಟಿಸಂವೇದೇಮಿ ಯಂ ತಂ ಅರಿಯಾ ಆಚಿಕ್ಖನ್ತಿ – ‘ಉಪೇಕ್ಖಕೋ ಸತಿಮಾ ಸುಖವಿಹಾರೀ’ತಿ ತತಿಯಂ ಝಾನಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರಾಮಿ; ಸುಖಸ್ಸ ಚ ಪಹಾನಾ ದುಕ್ಖಸ್ಸ ಚ ಪಹಾನಾ ಪುಬ್ಬೇವ ಸೋಮನಸ್ಸದೋಮನಸ್ಸಾನಂ ಅತ್ಥಙ್ಗಮಾ ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಂ ಉಪೇಕ್ಖಾಸತಿಪಾರಿಸುದ್ಧಿಂ ಚತುತ್ಥಂ ಝಾನಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರಾಮಿ.

‘‘ಸೋ ಏವಂ ಸಮಾಹಿತೇ ಚಿತ್ತೇ ಪರಿಸುದ್ಧೇ ಪರಿಯೋದಾತೇ ಅನಙ್ಗಣೇ ವಿಗತೂಪಕ್ಕಿಲೇಸೇ ಮುದುಭೂತೇ ಕಮ್ಮನಿಯೇ ಠಿತೇ ಆನೇಞ್ಜಪ್ಪತ್ತೇ ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸಾನುಸ್ಸತಿಞಾಣಾಯ ಚಿತ್ತಂ ಅಭಿನಿನ್ನಾಮೇಸಿಂ. ಸೋ ಅನೇಕವಿಹಿತಂ ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸಂ ಅನುಸ್ಸರಾಮಿ, ಸೇಯ್ಯಥಿದಂ – ಏಕಮ್ಪಿ ಜಾತಿಂ ದ್ವೇಪಿ ಜಾತಿಯೋ ತಿಸ್ಸೋಪಿ ಜಾತಿಯೋ ಚತಸ್ಸೋಪಿ ಜಾತಿಯೋ ಪಞ್ಚಪಿ ಜಾತಿಯೋ ದಸಪಿ ಜಾತಿಯೋ ವೀಸಮ್ಪಿ ಜಾತಿಯೋ ತಿಂಸಮ್ಪಿ ಜಾತಿಯೋ ಚತ್ತಾಲೀಸಮ್ಪಿ ಜಾತಿಯೋ ಪಞ್ಞಾಸಮ್ಪಿ ಜಾತಿಯೋ ಜಾತಿಸತಮ್ಪಿ ಜಾತಿಸಹಸ್ಸಮ್ಪಿ ಜಾತಿಸತಸಹಸ್ಸಮ್ಪಿ ಅನೇಕೇಪಿ ಸಂವಟ್ಟಕಪ್ಪೇ ಅನೇಕೇಪಿ ವಿವಟ್ಟಕಪ್ಪೇ ಅನೇಕೇಪಿ ಸಂವಟ್ಟವಿವಟ್ಟಕಪ್ಪೇ – ‘ಅಮುತ್ರಾಸಿಂ ಏವಂನಾಮೋ ಏವಂಗೋತ್ತೋ ಏವಂವಣ್ಣೋ ಏವಮಾಹಾರೋ ಏವಂಸುಖದುಕ್ಖಪ್ಪಟಿಸಂವೇದೀ ಏವಮಾಯುಪರಿಯನ್ತೋ. ಸೋ ತತೋ ಚುತೋ ಅಮುತ್ರ ಉದಪಾದಿಂ; ತತ್ರಾಪಾಸಿಂ ಏವಂನಾಮೋ ಏವಂಗೋತ್ತೋ ಏವಂವಣ್ಣೋ ಏವಮಾಹಾರೋ ಏವಂಸುಖದುಕ್ಖಪ್ಪಟಿಸಂವೇದೀ ಏವಮಾಯುಪರಿಯನ್ತೋ. ಸೋ ತತೋ ಚುತೋ ಇಧೂಪಪನ್ನೋ’ತಿ. ಇತಿ ಸಾಕಾರಂ ಸಉದ್ದೇಸಂ ಅನೇಕವಿಹಿತಂ ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸಂ ಅನುಸ್ಸರಾಮಿ.

‘‘ಅಯಂ ಖೋ ಮೇ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ರತ್ತಿಯಾ ಪಠಮೇ ಯಾಮೇ ಪಠಮಾ ವಿಜ್ಜಾ ಅಧಿಗತಾ; ಅವಿಜ್ಜಾ ವಿಹತಾ ವಿಜ್ಜಾ ಉಪ್ಪನ್ನಾ; ತಮೋ ವಿಹತೋ ಆಲೋಕೋ ಉಪ್ಪನ್ನೋ, ಯಥಾ ತಂ ಅಪ್ಪಮತ್ತಸ್ಸ ಆತಾಪಿನೋ ಪಹಿತತ್ತಸ್ಸ ವಿಹರತೋ. ಅಯಂ ಖೋ ಮೇ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಪಠಮಾ ಅಭಿನಿಬ್ಭಿದಾ ಅಹೋಸಿ ಕುಕ್ಕುಟಚ್ಛಾಪಕಸ್ಸೇವ ಅಣ್ಡಕೋಸಮ್ಹಾ.

‘‘ಸೋ ಏವಂ ಸಮಾಹಿತೇ ಚಿತ್ತೇ ಪರಿಸುದ್ಧೇ ಪರಿಯೋದಾತೇ ಅನಙ್ಗಣೇ ವಿಗತೂಪಕ್ಕಿಲೇಸೇ ಮುದುಭೂತೇ ಕಮ್ಮನಿಯೇ ಠಿತೇ ಆನೇಞ್ಜಪ್ಪತ್ತೇ ಸತ್ತಾನಂ ಚುತೂಪಪಾತಞಾಣಾಯ ಚಿತ್ತಂ ಅಭಿನಿನ್ನಾಮೇಸಿಂ. ಸೋ ದಿಬ್ಬೇನ ಚಕ್ಖುನಾ ವಿಸುದ್ಧೇನ ಅತಿಕ್ಕನ್ತಮಾನುಸಕೇನ ಸತ್ತೇ ಪಸ್ಸಾಮಿ ಚವಮಾನೇ ಉಪಪಜ್ಜಮಾನೇ ಹೀನೇ ಪಣೀತೇ ಸುವಣ್ಣೇ ದುಬ್ಬಣ್ಣೇ, ಸುಗತೇ ದುಗ್ಗತೇ ಯಥಾಕಮ್ಮೂಪಗೇ ಸತ್ತೇ ಪಜಾನಾಮಿ – ‘ಇಮೇ ವತ ಭೋನ್ತೋ ಸತ್ತಾ ಕಾಯದುಚ್ಚರಿತೇನ ಸಮನ್ನಾಗತಾ, ವಚೀದುಚ್ಚರಿತೇನ ಸಮನ್ನಾಗತಾ, ಮನೋದುಚ್ಚರಿತೇನ ಸಮನ್ನಾಗತಾ, ಅರಿಯಾನಂ ಉಪವಾದಕಾ, ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಕಾ, ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಕಮ್ಮಸಮಾದಾನಾ. ತೇ ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾ ಪರಂ ಮರಣಾ ಅಪಾಯಂ ದುಗ್ಗತಿಂ ವಿನಿಪಾತಂ ನಿರಯಂ ಉಪಪನ್ನಾತಿ. ಇಮೇ ವಾ ಪನ ಭೋನ್ತೋ ಸತ್ತಾ ಕಾಯಸುಚರಿತೇನ ಸಮನ್ನಾಗತಾ, ವಚೀಸುಚರಿತೇನ ಸಮನ್ನಾಗತಾ, ಮನೋಸುಚರಿತೇನ ಸಮನ್ನಾಗತಾ, ಅರಿಯಾನಂ ಅನುಪವಾದಕಾ, ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿಕಾ, ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿಕಮ್ಮಸಮಾದಾನಾ. ತೇ ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾ ಪರಂ ಮರಣಾ ಸುಗತಿಂ ಸಗ್ಗಂ ಲೋಕಂ ಉಪಪನ್ನಾ’ತಿ. ಇತಿ ದಿಬ್ಬೇನ ಚಕ್ಖುನಾ ವಿಸುದ್ಧೇನ ಅತಿಕ್ಕನ್ತಮಾನುಸಕೇನ ಸತ್ತೇ ಪಸ್ಸಾಮಿ ಚವಮಾನೇ ಉಪಪಜ್ಜಮಾನೇ ಹೀನೇ ಪಣೀತೇ ಸುವಣ್ಣೇ ದುಬ್ಬಣ್ಣೇ, ಸುಗತೇ ದುಗ್ಗತೇ ಯಥಾಕಮ್ಮೂಪಗೇ ಸತ್ತೇ ಪಜಾನಾಮಿ.

‘‘ಅಯಂ ಖೋ ಮೇ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ರತ್ತಿಯಾ ಮಜ್ಝಿಮೇ ಯಾಮೇ ದುತಿಯಾ ವಿಜ್ಜಾ ಅಧಿಗತಾ; ಅವಿಜ್ಜಾ ವಿಹತಾ ವಿಜ್ಜಾ ಉಪ್ಪನ್ನಾ; ತಮೋ ವಿಹತೋ ಆಲೋಕೋ ಉಪ್ಪನ್ನೋ, ಯಥಾ ತಂ ಅಪ್ಪಮತ್ತಸ್ಸ ಆತಾಪಿನೋ ಪಹಿತತ್ತಸ್ಸ ವಿಹರತೋ. ಅಯಂ ಖೋ ಮೇ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ದುತಿಯಾ ಅಭಿನಿಬ್ಭಿದಾ ಅಹೋಸಿ ಕುಕ್ಕುಟಚ್ಛಾಪಕಸ್ಸೇವ ಅಣ್ಡಕೋಸಮ್ಹಾ.

‘‘ಸೋ ಏವಂ ಸಮಾಹಿತೇ ಚಿತ್ತೇ ಪರಿಸುದ್ಧೇ ಪರಿಯೋದಾತೇ ಅನಙ್ಗಣೇ ವಿಗತೂಪಕ್ಕಿಲೇಸೇ ಮುದುಭೂತೇ ಕಮ್ಮನಿಯೇ ಠಿತೇ ಆನೇಞ್ಜಪ್ಪತ್ತೇ ಆಸವಾನಂ ಖಯಞಾಣಾಯ ಚಿತ್ತಂ ಅಭಿನಿನ್ನಾಮೇಸಿಂ. ಸೋ ‘ಇದಂ ದುಕ್ಖ’ನ್ತಿ ಯಥಾಭೂತಂ ಅಬ್ಭಞ್ಞಾಸಿಂ, ‘ಅಯಂ ದುಕ್ಖಸಮುದಯೋ’ತಿ ಯಥಾಭೂತಂ ಅಬ್ಭಞ್ಞಾಸಿಂ, ‘ಅಯಂ ದುಕ್ಖನಿರೋಧೋ’ತಿ ಯಥಾಭೂತಂ ಅಬ್ಭಞ್ಞಾಸಿಂ, ‘ಅಯಂ ದುಕ್ಖನಿರೋಧಗಾಮಿನೀ ಪಟಿಪದಾ’ತಿ ಯಥಾಭೂತಂ ಅಬ್ಭಞ್ಞಾಸಿಂ; ‘ಇಮೇ ಆಸವಾ’ತಿ ಯಥಾಭೂತಂ ಅಬ್ಭಞ್ಞಾಸಿಂ, ‘ಅಯಂ ಆಸವಸಮುದಯೋ’ತಿ ಯಥಾಭೂತಂ ಅಬ್ಭಞ್ಞಾಸಿಂ, ‘ಅಯಂ ಆಸವನಿರೋಧೋ’ತಿ ಯಥಾಭೂತಂ ಅಬ್ಭಞ್ಞಾಸಿಂ, ‘ಅಯಂ ಆಸವನಿರೋಧಗಾಮಿನೀ ಪಟಿಪದಾ’ತಿ ಯಥಾಭೂತಂ ಅಬ್ಭಞ್ಞಾಸಿಂ. ತಸ್ಸ ಮೇ ಏವಂ ಜಾನತೋ ಏವಂ ಪಸ್ಸತೋ ಕಾಮಾಸವಾಪಿ ಚಿತ್ತಂ ವಿಮುಚ್ಚಿತ್ಥ, ಭವಾಸವಾಪಿ ಚಿತ್ತಂ ವಿಮುಚ್ಚಿತ್ಥ, ಅವಿಜ್ಜಾಸವಾಪಿ ಚಿತ್ತಂ ವಿಮುಚ್ಚಿತ್ಥ. ವಿಮುತ್ತಸ್ಮಿಂ ವಿಮುತ್ತಮಿತಿ ಞಾಣಂ ಅಹೋಸಿ. ‘ಖೀಣಾ ಜಾತಿ, ವುಸಿತಂ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ, ಕತಂ ಕರಣೀಯಂ, ನಾಪರಂ ಇತ್ಥತ್ತಾಯಾ’ತಿ ಅಬ್ಭಞ್ಞಾಸಿಂ.

‘‘ಅಯಂ ಖೋ ಮೇ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ರತ್ತಿಯಾ ಪಚ್ಛಿಮೇ ಯಾಮೇ ತತಿಯಾ ವಿಜ್ಜಾ ಅಧಿಗತಾ; ಅವಿಜ್ಜಾ ವಿಹತಾ ವಿಜ್ಜಾ ಉಪ್ಪನ್ನಾ; ತಮೋ ವಿಹತೋ ಆಲೋಕೋ ಉಪ್ಪನ್ನೋ, ಯಥಾ ತಂ ಅಪ್ಪಮತ್ತಸ್ಸ ಆತಾಪಿನೋ ಪಹಿತತ್ತಸ್ಸ ವಿಹರತೋ. ಅಯಂ ಖೋ ಮೇ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ತತಿಯಾ ಅಭಿನಿಬ್ಭಿದಾ ಅಹೋಸಿ ಕುಕ್ಕುಟಚ್ಛಾಪಕಸ್ಸೇವ ಅಣ್ಡಕೋಸಮ್ಹಾ’’ತಿ.

ಏವಂ ವುತ್ತೇ ವೇರಞ್ಜೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಭಗವನ್ತಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಜೇಟ್ಠೋ ಭವಂ ಗೋತಮೋ, ಸೇಟ್ಠೋ ಭವಂ ಗೋತಮೋ. ಅಭಿಕ್ಕನ್ತಂ, ಭೋ ಗೋತಮ, ಅಭಿಕ್ಕನ್ತಂ, ಭೋ ಗೋತಮ! ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಭೋ ಗೋತಮ, ನಿಕ್ಕುಜ್ಜಿತಂ [ನಿಕುಜ್ಜಿತಂ (ಕ.)] ವಾ ಉಕ್ಕುಜ್ಜೇಯ್ಯ, ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಂ ವಾ ವಿವರೇಯ್ಯ, ಮೂಳ್ಹಸ್ಸ ವಾ ಮಗ್ಗಂ ಆಚಿಕ್ಖೇಯ್ಯ, ಅನ್ಧಕಾರೇ ವಾ ತೇಲಪಜ್ಜೋತಂ ಧಾರೇಯ್ಯ – ಚಕ್ಖುಮನ್ತೋ ರೂಪಾನಿ ದಕ್ಖನ್ತೀತಿ; ಏವಮೇವಂ ಭೋತಾ ಗೋತಮೇನ ಅನೇಕಪರಿಯಾಯೇನ ಧಮ್ಮೋ ಪಕಾಸಿತೋ. ಏಸಾಹಂ ಭವನ್ತಂ ಗೋತಮಂ ಸರಣಂ ಗಚ್ಛಾಮಿ ಧಮ್ಮಞ್ಚ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಞ್ಚ. ಉಪಾಸಕಂ ಮಂ ಭವಂ ಗೋತಮೋ ಧಾರೇತು ಅಜ್ಜತಗ್ಗೇ ಪಾಣುಪೇತಂ ಸರಣಂ ಗತ’’ನ್ತಿ. ಪಠಮಂ.