೧೧. ಕೋಧನಸುತ್ತಂ

೬೪. ‘‘ಸತ್ತಿಮೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಧಮ್ಮಾ ಸಪತ್ತಕನ್ತಾ ಸಪತ್ತಕರಣಾ ಕೋಧನಂ ಆಗಚ್ಛನ್ತಿ ಇತ್ಥಿಂ ವಾ ಪುರಿಸಂ ವಾ. ಕತಮೇ ಸತ್ತ? ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಪತ್ತೋ ಸಪತ್ತಸ್ಸ ಏವಂ ಇಚ್ಛತಿ – ‘ಅಹೋ ವತಾಯಂ ದುಬ್ಬಣ್ಣೋ ಅಸ್ಸಾ’ತಿ! ತಂ ಕಿಸ್ಸ ಹೇತು? ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಪತ್ತೋ ಸಪತ್ತಸ್ಸ ವಣ್ಣವತಾಯ ನನ್ದತಿ. ಕೋಧನೋಯಂ [ಕೋಧನಾಯಂ (ಕ.)], ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪುರಿಸಪುಗ್ಗಲೋ ಕೋಧಾಭಿಭೂತೋ ಕೋಧಪರೇತೋ, ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಸೋ ಹೋತಿ ಸುನ್ಹಾತೋ ಸುವಿಲಿತ್ತೋ ಕಪ್ಪಿತಕೇಸಮಸ್ಸು ಓದಾತವತ್ಥವಸನೋ [ಓದಾತವಸನೋ (ಕ.)]; ಅಥ ಖೋ ಸೋ ದುಬ್ಬಣ್ಣೋವ ಹೋತಿ ಕೋಧಾಭಿಭೂತೋ. ಅಯಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಠಮೋ ಧಮ್ಮೋ ಸಪತ್ತಕನ್ತೋ ಸಪತ್ತಕರಣೋ ಕೋಧನಂ ಆಗಚ್ಛತಿ ಇತ್ಥಿಂ ವಾ ಪುರಿಸಂ ವಾ.

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಪತ್ತೋ ಸಪತ್ತಸ್ಸ ಏವಂ ಇಚ್ಛತಿ – ‘ಅಹೋ ವತಾಯಂ ದುಕ್ಖಂ ಸಯೇಯ್ಯಾ’ತಿ! ತಂ ಕಿಸ್ಸ ಹೇತು? ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಪತ್ತೋ ಸಪತ್ತಸ್ಸ ಸುಖಸೇಯ್ಯಾಯ ನನ್ದತಿ. ಕೋಧನೋಯಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪುರಿಸಪುಗ್ಗಲೋ ಕೋಧಾಭಿಭೂತೋ ಕೋಧಪರೇತೋ, ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಸೋ ಪಲ್ಲಙ್ಕೇ ಸೇತಿ ಗೋನಕತ್ಥತೇ ಪಟಲಿಕತ್ಥತೇ ಕದಲಿಮಿಗಪವರಪಚ್ಚತ್ಥರಣೇ ಸಉತ್ತರಚ್ಛದೇ ಉಭತೋಲೋಹಿತಕೂಪಧಾನೇ; ಅಥ ಖೋ ಸೋ ದುಕ್ಖಞ್ಞೇವ ಸೇತಿ ಕೋಧಾಭಿಭೂತೋ. ಅಯಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದುತಿಯೋ ಧಮ್ಮೋ ಸಪತ್ತಕನ್ತೋ ಸಪತ್ತಕರಣೋ ಕೋಧನಂ ಆಗಚ್ಛತಿ ಇತ್ಥಿಂ ವಾ ಪುರಿಸಂ ವಾ.

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಪತ್ತೋ ಸಪತ್ತಸ್ಸ ಏವಂ ಇಚ್ಛತಿ – ‘ಅಹೋ ವತಾಯಂ ನ ಪಚುರತ್ಥೋ ಅಸ್ಸಾ’ತಿ! ತಂ ಕಿಸ್ಸ ಹೇತು? ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಪತ್ತೋ ಸಪತ್ತಸ್ಸ ಪಚುರತ್ಥತಾಯ ನನ್ದತಿ. ಕೋಧನೋಯಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪುರಿಸಪುಗ್ಗಲೋ ಕೋಧಾಭಿಭೂತೋ ಕೋಧಪರೇತೋ, ಅನತ್ಥಮ್ಪಿ ಗಹೇತ್ವಾ ‘ಅತ್ಥೋ ಮೇ ಗಹಿತೋ’ತಿ ಮಞ್ಞತಿ, ಅತ್ಥಮ್ಪಿ ಗಹೇತ್ವಾ ‘ಅನತ್ಥೋ ಮೇ ಗಹಿತೋ’ತಿ ಮಞ್ಞತಿ. ತಸ್ಸಿಮೇ ಧಮ್ಮಾ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ವಿಪಚ್ಚನೀಕಾ ಗಹಿತಾ ದೀಘರತ್ತಂ ಅಹಿತಾಯ ದುಕ್ಖಾಯ ಸಂವತ್ತನ್ತಿ ಕೋಧಾಭಿಭೂತಸ್ಸ. ಅಯಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತತಿಯೋ ಧಮ್ಮೋ ಸಪತ್ತಕನ್ತೋ ಸಪತ್ತಕರಣೋ ಕೋಧನಂ ಆಗಚ್ಛತಿ ಇತ್ಥಿಂ ವಾ ಪುರಿಸಂ ವಾ.

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಪತ್ತೋ ಸಪತ್ತಸ್ಸ ಏವಂ ಇಚ್ಛತಿ – ‘ಅಹೋ ವತಾಯಂ ನ ಭೋಗವಾ ಅಸ್ಸಾ’ತಿ! ತಂ ಕಿಸ್ಸ ಹೇತು? ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಪತ್ತೋ ಸಪತ್ತಸ್ಸ ಭೋಗವತಾಯ ನನ್ದತಿ. ಕೋಧನಸ್ಸ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪುರಿಸಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಕೋಧಾಭಿಭೂತಸ್ಸ ಕೋಧಪರೇತಸ್ಸ, ಯೇಪಿಸ್ಸ ತೇ ಹೋನ್ತಿ ಭೋಗಾ ಉಟ್ಠಾನವೀರಿಯಾಧಿಗತಾ ಬಾಹಾಬಲಪರಿಚಿತಾ ಸೇದಾವಕ್ಖಿತ್ತಾ ಧಮ್ಮಿಕಾ ಧಮ್ಮಲದ್ಧಾ, ತೇಪಿ ರಾಜಾನೋ ರಾಜಕೋಸಂ ಪವೇಸೇನ್ತಿ ಕೋಧಾಭಿಭೂತಸ್ಸ. ಅಯಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಚತುತ್ಥೋ ಧಮ್ಮೋ ಸಪತ್ತಕನ್ತೋ ಸಪತ್ತಕರಣೋ ಕೋಧನಂ ಆಗಚ್ಛತಿ ಇತ್ಥಿಂ ವಾ ಪುರಿಸಂ ವಾ.

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಪತ್ತೋ ಸಪತ್ತಸ್ಸ ಏವಂ ಇಚ್ಛತಿ – ‘ಅಹೋ ವತಾಯಂ ನ ಯಸವಾ ಅಸ್ಸಾ’ತಿ! ತಂ ಕಿಸ್ಸ ಹೇತು? ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಪತ್ತೋ ಸಪತ್ತಸ್ಸ ಯಸವತಾಯ ನನ್ದತಿ. ಕೋಧನೋಯಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪುರಿಸಪುಗ್ಗಲೋ ಕೋಧಾಭಿಭೂತೋ ಕೋಧಪರೇತೋ, ಯೋಪಿಸ್ಸ ಸೋ ಹೋತಿ ಯಸೋ ಅಪ್ಪಮಾದಾಧಿಗತೋ, ತಮ್ಹಾಪಿ ಧಂಸತಿ ಕೋಧಾಭಿಭೂತೋ. ಅಯಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಞ್ಚಮೋ ಧಮ್ಮೋ ಸಪತ್ತಕನ್ತೋ ಸಪತ್ತಕರಣೋ ಕೋಧನಂ ಆಗಚ್ಛತಿ ಇತ್ಥಿಂ ವಾ ಪುರಿಸಂ ವಾ.

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಪತ್ತೋ ಸಪತ್ತಸ್ಸ ಏವಂ ಇಚ್ಛತಿ – ‘ಅಹೋ ವತಾಯಂ ನ ಮಿತ್ತವಾ ಅಸ್ಸಾ’ತಿ! ತಂ ಕಿಸ್ಸ ಹೇತು? ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಪತ್ತೋ ಸಪತ್ತಸ್ಸ ಮಿತ್ತವತಾಯ ನನ್ದತಿ. ಕೋಧನಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪುರಿಸಪುಗ್ಗಲಂ ಕೋಧಾಭಿಭೂತಂ ಕೋಧಪರೇತಂ, ಯೇಪಿಸ್ಸ ತೇ ಹೋನ್ತಿ ಮಿತ್ತಾಮಚ್ಚಾ ಞಾತಿಸಾಲೋಹಿತಾ, ತೇಪಿ ಆರಕಾ ಪರಿವಜ್ಜನ್ತಿ ಕೋಧಾಭಿಭೂತಂ. ಅಯಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಛಟ್ಠೋ ಧಮ್ಮೋ ಸಪತ್ತಕನ್ತೋ ಸಪತ್ತಕರಣೋ ಕೋಧನಂ ಆಗಚ್ಛತಿ ಇತ್ಥಿಂ ವಾ ಪುರಿಸಂ ವಾ.

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಪತ್ತೋ ಸಪತ್ತಸ್ಸ ಏವಂ ಇಚ್ಛತಿ – ‘ಅಹೋ ವತಾಯಂ ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾ ಪರಂ ಮರಣಾ ಅಪಾಯಂ ದುಗ್ಗತಿಂ ವಿನಿಪಾತಂ ನಿರಯಂ ಉಪಪಜ್ಜೇಯ್ಯಾ’ತಿ! ತಂ ಕಿಸ್ಸ ಹೇತು? ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಪತ್ತೋ ಸಪತ್ತಸ್ಸ ಸುಗತಿಗಮನೇ ನನ್ದತಿ. ಕೋಧನೋಯಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪುರಿಸಪುಗ್ಗಲೋ ಕೋಧಾಭಿಭೂತೋ ಕೋಧಪರೇತೋ ಕಾಯೇನ ದುಚ್ಚರಿತಂ ಚರತಿ, ವಾಚಾಯ ದುಚ್ಚರಿತಂ ಚರತಿ, ಮನಸಾ ದುಚ್ಚರಿತಂ ಚರತಿ. ಸೋ ಕಾಯೇನ ದುಚ್ಚರಿತಂ ಚರಿತ್ವಾ ವಾಚಾಯ…ಪೇ… ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾ ಪರಂ ಮರಣಾ ಅಪಾಯಂ ದುಗ್ಗತಿಂ ವಿನಿಪಾತಂ ನಿರಯಂ ಉಪಪಜ್ಜತಿ ಕೋಧಾಭಿಭೂತೋ. ಅಯಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸತ್ತಮೋ ಧಮ್ಮೋ ಸಪತ್ತಕನ್ತೋ ಸಪತ್ತಕರಣೋ ಕೋಧನಂ ಆಗಚ್ಛತಿ ಇತ್ಥಿಂ ವಾ ಪುರಿಸಂ ವಾ. ಇಮೇ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸತ್ತ ಧಮ್ಮಾ ಸಪತ್ತಕನ್ತಾ ಸಪತ್ತಕರಣಾ ಕೋಧನಂ ಆಗಚ್ಛನ್ತಿ ಇತ್ಥಿಂ ವಾ ಪುರಿಸಂ ವಾ’’ತಿ.

‘‘ಕೋಧನೋ ದುಬ್ಬಣ್ಣೋ ಹೋತಿ, ಅಥೋ ದುಕ್ಖಮ್ಪಿ ಸೇತಿ ಸೋ;

ಅಥೋ ಅತ್ಥಂ ಗಹೇತ್ವಾನ, ಅನತ್ಥಂ ಅಧಿಪಜ್ಜತಿ [ಅಧಿಗಚ್ಛತಿ (ಸೀ.), ಪಟಿಪಜ್ಜತಿ (ಸ್ಯಾ.)].

‘‘ತತೋ ಕಾಯೇನ ವಾಚಾಯ, ವಧಂ ಕತ್ವಾನ ಕೋಧನೋ;

ಕೋಧಾಭಿಭೂತೋ ಪುರಿಸೋ, ಧನಜಾನಿಂ ನಿಗಚ್ಛತಿ.

‘‘ಕೋಧಸಮ್ಮದಸಮ್ಮತ್ತೋ, ಆಯಸಕ್ಯಂ [ಆಯಸಕ್ಖಂ (ಸ್ಯಾ.)] ನಿಗಚ್ಛತಿ;

ಞಾತಿಮಿತ್ತಾ ಸುಹಜ್ಜಾ ಚ, ಪರಿವಜ್ಜನ್ತಿ ಕೋಧನಂ.

[ಇತಿವು. ೮೮ ಇತಿವುತ್ತಕೇಪಿ] ‘‘ಅನತ್ಥಜನನೋ ಕೋಧೋ, ಕೋಧೋ ಚಿತ್ತಪ್ಪಕೋಪನೋ;

ಭಯಮನ್ತರತೋ ಜಾತಂ, ತಂ ಜನೋ ನಾವಬುಜ್ಝತಿ.

‘‘ಕುದ್ಧೋ ಅತ್ಥಂ ನ ಜಾನಾತಿ, ಕುದ್ಧೋ ಧಮ್ಮಂ ನ ಪಸ್ಸತಿ;

ಅನ್ಧತಮಂ ತದಾ ಹೋತಿ, ಯಂ ಕೋಧೋ ಸಹತೇ ನರಂ.

‘‘ಯಂ ಕುದ್ಧೋ ಉಪರೋಧೇತಿ, ಸುಕರಂ ವಿಯ ದುಕ್ಕರಂ;

ಪಚ್ಛಾ ಸೋ ವಿಗತೇ ಕೋಧೇ, ಅಗ್ಗಿದಡ್ಢೋವ ತಪ್ಪತಿ.

‘‘ದುಮ್ಮಙ್ಕುಯಂ ಪದಸ್ಸೇತಿ [ಸದಸ್ಸೇತಿ (ಸೀ.), ಪಠಮಂ ದಸ್ಸೇತಿ (ಸ್ಯಾ.)], ಧೂಮಂ ಧೂಮೀವ ಪಾವಕೋ;

ಯತೋ ಪತಾಯತಿ ಕೋಧೋ, ಯೇನ ಕುಜ್ಝನ್ತಿ ಮಾನವಾ.

‘‘ನಾಸ್ಸ ಹಿರೀ ನ ಓತ್ತಪ್ಪಂ [ನ ಅಸ್ಸ ಹಿರೀ ಓತ್ತಪ್ಪಞ್ಚ (ಕ.)], ನ ವಾಚೋ ಹೋತಿ ಗಾರವೋ;

ಕೋಧೇನ ಅಭಿಭೂತಸ್ಸ, ನ ದೀಪಂ ಹೋತಿ ಕಿಞ್ಚನಂ.

‘‘ತಪನೀಯಾನಿ ಕಮ್ಮಾನಿ, ಯಾನಿ ಧಮ್ಮೇಹಿ ಆರಕಾ;

ತಾನಿ ಆರೋಚಯಿಸ್ಸಾಮಿ, ತಂ ಸುಣಾಥ ಯಥಾ ತಥಂ.

‘‘ಕುದ್ಧೋ ಹಿ ಪಿತರಂ ಹನ್ತಿ, ಹನ್ತಿ ಕುದ್ಧೋ ಸಮಾತರಂ;

ಕುದ್ಧೋ ಹಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ಹನ್ತಿ, ಹನ್ತಿ ಕುದ್ಧೋ ಪುಥುಜ್ಜನಂ.

‘‘ಯಾಯ ಮಾತು ಭತೋ ಪೋಸೋ, ಇಮಂ ಲೋಕಂ ಅವೇಕ್ಖತಿ;

ತಮ್ಪಿ ಪಾಣದದಿಂ ಸನ್ತಿಂ, ಹನ್ತಿ ಕುದ್ಧೋ ಪುಥುಜ್ಜನೋ.

‘‘ಅತ್ತೂಪಮಾ ಹಿ ತೇ ಸತ್ತಾ, ಅತ್ತಾ ಹಿ ಪರಮೋ [ಪರಮಂ (ಸೀ. ಸ್ಯಾ.)] ಪಿಯೋ;

ಹನ್ತಿ ಕುದ್ಧೋ ಪುಥುತ್ತಾನಂ, ನಾನಾರೂಪೇಸು ಮುಚ್ಛಿತೋ.

‘‘ಅಸಿನಾ ಹನ್ತಿ ಅತ್ತಾನಂ, ವಿಸಂ ಖಾದನ್ತಿ ಮುಚ್ಛಿತಾ;

ರಜ್ಜುಯಾ ಬಜ್ಝ ಮೀಯನ್ತಿ, ಪಬ್ಬತಾಮಪಿ ಕನ್ದರೇ.

‘‘ಭೂನಹಚ್ಚಾನಿ [ಭೂತಹಚ್ಚಾನಿ (ಸೀ. ಸ್ಯಾ.)] ಕಮ್ಮಾನಿ, ಅತ್ತಮಾರಣಿಯಾನಿ ಚ;

ಕರೋನ್ತಾ ನಾವಬುಜ್ಝನ್ತಿ [ಕರೋನ್ತೋ ನಾವಬುಜ್ಝತಿ (ಕ.)], ಕೋಧಜಾತೋ ಪರಾಭವೋ.

‘‘ಇತಾಯಂ ಕೋಧರೂಪೇನ, ಮಚ್ಚುಪಾಸೋ ಗುಹಾಸಯೋ;

ತಂ ದಮೇನ ಸಮುಚ್ಛಿನ್ದೇ, ಪಞ್ಞಾವೀರಿಯೇನ ದಿಟ್ಠಿಯಾ.

‘‘ಯಥಾ ಮೇತಂ [ಏಕಮೇತಂ (ಸ್ಯಾ.), ಏಕಮೇತಂ (ಸೀ.)] ಅಕುಸಲಂ, ಸಮುಚ್ಛಿನ್ದೇಥ ಪಣ್ಡಿತೋ;

ತಥೇವ ಧಮ್ಮೇ ಸಿಕ್ಖೇಥ, ಮಾ ನೋ ದುಮ್ಮಙ್ಕುಯಂ ಅಹು.

‘‘ವೀತಕೋಧಾ ಅನಾಯಾಸಾ, ವೀತಲೋಭಾ ಅನುಸ್ಸುಕಾ [ಅನಿಸ್ಸುಕಾ (ಸೀ. ಸ್ಯಾ.) ತದಟ್ಠಕಥಾಸು ಪನ ‘‘ಅನುಸ್ಸುಕಾ’’ ತ್ವೇವ ದಿಸ್ಸತಿ];

ದನ್ತಾ ಕೋಧಂ ಪಹನ್ತ್ವಾನ, ಪರಿನಿಬ್ಬನ್ತಿ ಅನಾಸವಾ’’ತಿ [ಪರಿನಿಬ್ಬಿಸ್ಸಥನಾಸವಾತಿ (ಸ್ಯಾ.), ಪರಿನಿಬ್ಬಿಂಸು ಅನಾಸವಾತಿ (ಕ.)]. ಏಕಾದಸಮಂ;

ಅಬ್ಯಾಕತವಗ್ಗೋ ಛಟ್ಠೋ.