೧೦. ಆನಿಸಂಸವಗ್ಗೋ

೧. ಪಾತುಭಾವಸುತ್ತಂ

೯೬. ‘‘ಛನ್ನಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಾತುಭಾವೋ ದುಲ್ಲಭೋ ಲೋಕಸ್ಮಿಂ. ಕತಮೇಸಂ ಛನ್ನಂ? ತಥಾಗತಸ್ಸ ಅರಹತೋ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಪಾತುಭಾವೋ ದುಲ್ಲಭೋ ಲೋಕಸ್ಮಿಂ, ತಥಾಗತಪ್ಪವೇದಿತಸ್ಸ ಧಮ್ಮವಿನಯಸ್ಸ ದೇಸೇತಾ ಪುಗ್ಗಲೋ ದುಲ್ಲಭೋ ಲೋಕಸ್ಮಿಂ, ಅರಿಯಾಯತನೇ ಪಚ್ಚಾಜಾತಿ ದುಲ್ಲಭಾ [ಪಚ್ಚಾಜಾತೋ ದುಲ್ಲಭೋ (ಸ್ಯಾ.)] ಲೋಕಸ್ಮಿಂ, ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಂ ಅವೇಕಲ್ಲತಾ ದುಲ್ಲಭಾ ಲೋಕಸ್ಮಿಂ, ಅಜಳತಾ ಅನೇಳಮೂಗತಾ ದುಲ್ಲಭಾ ಲೋಕಸ್ಮಿಂ, ಕುಸಲೇ ಧಮ್ಮೇ ಛನ್ದೋ [ಕುಸಲಧಮ್ಮಚ್ಛನ್ದೋ (ಸೀ. ಸ್ಯಾ. ಪೀ.)] ದುಲ್ಲಭೋ ಲೋಕಸ್ಮಿಂ. ಇಮೇಸಂ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಛನ್ನಂ ಪಾತುಭಾವೋ ದುಲ್ಲಭೋ ಲೋಕಸ್ಮಿ’’ನ್ತಿ. ಪಠಮಂ.

೨. ಆನಿಸಂಸಸುತ್ತಂ

೯೭. ‘‘ಛಯಿಮೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಆನಿಸಂಸಾ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಸಚ್ಛಿಕಿರಿಯಾಯ. ಕತಮೇ ಛ? ಸದ್ಧಮ್ಮನಿಯತೋ ಹೋತಿ, ಅಪರಿಹಾನಧಮ್ಮೋ ಹೋತಿ, ಪರಿಯನ್ತಕತಸ್ಸ ದುಕ್ಖಂ ಹೋತಿ [ದುಕ್ಖಂ ನ ಹೋತಿ (ಸ್ಯಾ. ಪೀ. ಕ.)], ಅಸಾಧಾರಣೇನ ಞಾಣೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಹೋತಿ, ಹೇತು ಚಸ್ಸ ಸುದಿಟ್ಠೋ, ಹೇತುಸಮುಪ್ಪನ್ನಾ ಚ ಧಮ್ಮಾ. ಇಮೇ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಛ ಆನಿಸಂಸಾ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಸಚ್ಛಿಕಿರಿಯಾಯಾ’’ತಿ. ದುತಿಯಂ.

೩. ಅನಿಚ್ಚಸುತ್ತಂ

೯೮. ‘‘‘ಸೋ ವತ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಕಞ್ಚಿ ಸಙ್ಖಾರಂ ನಿಚ್ಚತೋ ಸಮನುಪಸ್ಸನ್ತೋ ಅನುಲೋಮಿಕಾಯ ಖನ್ತಿಯಾ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಭವಿಸ್ಸತೀ’ತಿ ನೇತಂ ಠಾನಂ ವಿಜ್ಜತಿ. ‘ಅನುಲೋಮಿಕಾಯ ಖನ್ತಿಯಾ ಅಸಮನ್ನಾಗತೋ ಸಮ್ಮತ್ತನಿಯಾಮಂ ಓಕ್ಕಮಿಸ್ಸತೀ’ತಿ ನೇತಂ ಠಾನಂ ವಿಜ್ಜತಿ. ‘ಸಮ್ಮತ್ತನಿಯಾಮಂ ಅನೋಕ್ಕಮಮಾನೋ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಂ ವಾ ಸಕದಾಗಾಮಿಫಲಂ ವಾ ಅನಾಗಾಮಿಫಲಂ ವಾ ಅರಹತ್ತಂ [ಅರಹತ್ತಫಲಂ (ಕ.) ಪಟಿ. ಮ. ೩.೩೬] ವಾ ಸಚ್ಛಿಕರಿಸ್ಸತೀ’ತಿ ನೇತಂ ಠಾನಂ ವಿಜ್ಜತಿ.

‘‘‘ಸೋ ವತ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಸಬ್ಬಸಙ್ಖಾರೇ [ಸಬ್ಬಸಙ್ಖಾರಂ (ಸೀ. ಪೀ.)] ಅನಿಚ್ಚತೋ ಸಮನುಪಸ್ಸನ್ತೋ ಅನುಲೋಮಿಕಾಯ ಖನ್ತಿಯಾ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಭವಿಸ್ಸತೀ’ತಿ ಠಾನಮೇತಂ ವಿಜ್ಜತಿ. ‘ಅನುಲೋಮಿಕಾಯ ಖನ್ತಿಯಾ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಸಮ್ಮತ್ತನಿಯಾಮಂ ಓಕ್ಕಮಿಸ್ಸತೀ’ತಿ ಠಾನಮೇತಂ ವಿಜ್ಜತಿ. ‘ಸಮ್ಮತ್ತನಿಯಾಮಂ ಓಕ್ಕಮಮಾನೋ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಂ ವಾ ಸಕದಾಗಾಮಿಫಲಂ ವಾ ಅನಾಗಾಮಿಫಲಂ ವಾ ಅರಹತ್ತಂ ವಾ ಸಚ್ಛಿಕರಿಸ್ಸತೀ’ತಿ ಠಾನಮೇತಂ ವಿಜ್ಜತೀ’’ತಿ. ತತಿಯಂ.

೪. ದುಕ್ಖಸುತ್ತಂ

೯೯. ‘‘ಸೋ ವತ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಕಞ್ಚಿ ಸಙ್ಖಾರಂ ಸುಖತೋ ಸಮನುಪಸ್ಸನ್ತೋ…ಪೇ… ಸಬ್ಬಸಙ್ಖಾರೇ ದುಕ್ಖತೋ ಸಮನುಪಸ್ಸನ್ತೋ…ಪೇ… ಠಾನಮೇತಂ ವಿಜ್ಜತಿ’’. ಚತುತ್ಥಂ.

೫. ಅನತ್ತಸುತ್ತಂ

೧೦೦. ‘‘ಸೋ ವತ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಕಞ್ಚಿ ಧಮ್ಮಂ ಅತ್ತತೋ ಸಮನುಪಸ್ಸನ್ತೋ…ಪೇ… ಸಬ್ಬಧಮ್ಮೇ [ಸಬ್ಬಧಮ್ಮಂ (ಸೀ. ಪೀ.), ಕಿಞ್ಚಿಧಮ್ಮಂ (ಕ.) ಪಟಿ. ಮ. ೩.೩೬] ಅನತ್ತತೋ ಸಮನುಪಸ್ಸನ್ತೋ…ಪೇ… ಠಾನಮೇತಂ ವಿಜ್ಜತಿ’’. ಪಞ್ಚಮಂ.

೬. ನಿಬ್ಬಾನಸುತ್ತಂ

೧೦೧. ‘‘‘ಸೋ ವತ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ನಿಬ್ಬಾನಂ ದುಕ್ಖತೋ ಸಮನುಪಸ್ಸನ್ತೋ ಅನುಲೋಮಿಕಾಯ ಖನ್ತಿಯಾ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಭವಿಸ್ಸತೀ’ತಿ ನೇತಂ ಠಾನಂ ವಿಜ್ಜತಿ. ‘ಅನುಲೋಮಿಕಾಯ ಖನ್ತಿಯಾ ಅಸಮನ್ನಾಗತೋ ಸಮ್ಮತ್ತನಿಯಾಮಂ ಓಕ್ಕಮಿಸ್ಸತೀ’ತಿ ನೇತಂ ಠಾನಂ ವಿಜ್ಜತಿ. ‘ಸಮ್ಮತ್ತನಿಯಾಮಂ ಅನೋಕ್ಕಮಮಾನೋ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಂ ವಾ ಸಕದಾಗಾಮಿಫಲಂ ವಾ ಅನಾಗಾಮಿಫಲಂ ವಾ ಅರಹತ್ತಂ ವಾ ಸಚ್ಛಿಕರಿಸ್ಸತೀ’ತಿ ನೇತಂ ಠಾನಂ ವಿಜ್ಜತಿ.

‘‘‘ಸೋ ವತ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ನಿಬ್ಬಾನಂ ಸುಖತೋ ಸಮನುಪಸ್ಸನ್ತೋ ಅನುಲೋಮಿಕಾಯ ಖನ್ತಿಯಾ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಭವಿಸ್ಸತೀ’ತಿ ಠಾನಮೇತಂ ವಿಜ್ಜತಿ. ‘ಅನುಲೋಮಿಕಾಯ ಖನ್ತಿಯಾ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಸಮ್ಮತ್ತನಿಯಾಮಂ ಓಕ್ಕಮಿಸ್ಸತೀ’ತಿ ಠಾನಮೇತಂ ವಿಜ್ಜತಿ. ‘ಸಮ್ಮತ್ತನಿಯಾಮಂ ಓಕ್ಕಮಮಾನೋ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಂ ವಾ ಸಕದಾಗಾಮಿಫಲಂ ವಾ ಅನಾಗಾಮಿಫಲಂ ವಾ ಅರಹತ್ತಂ ವಾ ಸಚ್ಛಿಕರಿಸ್ಸತೀ’ತಿ ಠಾನಮೇತಂ ವಿಜ್ಜತೀ’’ತಿ. ಛಟ್ಠಂ.

೭. ಅನವತ್ಥಿತಸುತ್ತಂ

೧೦೨. ‘‘ಛ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಆನಿಸಂಸೇ ಸಮ್ಪಸ್ಸಮಾನೇನ ಅಲಮೇವ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಸಬ್ಬಸಙ್ಖಾರೇಸು ಅನೋಧಿಂ ಕರಿತ್ವಾ ಅನಿಚ್ಚಸಞ್ಞಂ ಉಪಟ್ಠಾಪೇತುಂ. ಕತಮೇ ಛ? ‘ಸಬ್ಬಸಙ್ಖಾರಾ ಚ ಮೇ ಅನವತ್ಥಿತಾ [ಅನವಟ್ಠಿತತೋ (ಸೀ. ಸ್ಯಾ. ಪೀ.)] ಖಾಯಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಸಬ್ಬಲೋಕೇ ಚ ಮೇ ಮನೋ ನಾಭಿರಮಿಸ್ಸತಿ [ನ ರಮಿಸ್ಸತಿ (ಕ.)], ಸಬ್ಬಲೋಕಾ ಚ ಮೇ ಮನೋ ವುಟ್ಠಹಿಸ್ಸತಿ, ನಿಬ್ಬಾನಪೋಣಞ್ಚ ಮೇ ಮಾನಸಂ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಸಂಯೋಜನಾ ಚ ಮೇ ಪಹಾನಂ ಗಚ್ಛಿಸ್ಸನ್ತಿ [ಗಚ್ಛನ್ತಿ (ಸ್ಯಾ. ಪೀ. ಕ.)], ಪರಮೇನ ಚ ಸಾಮಞ್ಞೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಭವಿಸ್ಸಾಮೀ’ತಿ. ಇಮೇ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಛ ಆನಿಸಂಸೇ ಸಮ್ಪಸ್ಸಮಾನೇನ ಅಲಮೇವ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಸಬ್ಬಸಙ್ಖಾರೇಸು ಅನೋಧಿಂ ಕರಿತ್ವಾ ಅನಿಚ್ಚಸಞ್ಞಂ ಉಪಟ್ಠಾಪೇತು’’ನ್ತಿ. ಸತ್ತಮಂ.

೮. ಉಕ್ಖಿತ್ತಾಸಿಕಸುತ್ತಂ

೧೦೩. ‘‘ಛ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಆನಿಸಂಸೇ ಸಮ್ಪಸ್ಸಮಾನೇನ ಅಲಮೇವ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಸಬ್ಬಸಙ್ಖಾರೇಸು ಅನೋಧಿಂ ಕರಿತ್ವಾ ದುಕ್ಖಸಞ್ಞಂ ಉಪಟ್ಠಾಪೇತುಂ. ಕತಮೇ ಛ? ‘ಸಬ್ಬಸಙ್ಖಾರೇಸು ಚ ಮೇ ನಿಬ್ಬಿದಸಞ್ಞಾ ಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಿತಾ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ಉಕ್ಖಿತ್ತಾಸಿಕೇ ವಧಕೇ. ಸಬ್ಬಲೋಕಾ ಚ ಮೇ ಮನೋ ವುಟ್ಠಹಿಸ್ಸತಿ, ನಿಬ್ಬಾನೇ ಚ ಸನ್ತದಸ್ಸಾವೀ ಭವಿಸ್ಸಾಮಿ, ಅನುಸಯಾ ಚ ಮೇ ಸಮುಗ್ಘಾತಂ ಗಚ್ಛಿಸ್ಸನ್ತಿ [ಗಚ್ಛನ್ತಿ (ಪೀ. ಕ.)], ಕಿಚ್ಚಕಾರೀ ಚ ಭವಿಸ್ಸಾಮಿ, ಸತ್ಥಾ ಚ ಮೇ ಪರಿಚಿಣ್ಣೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ ಮೇತ್ತಾವತಾಯಾ’ತಿ. ಇಮೇ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಛ ಆನಿಸಂಸೇ ಸಮ್ಪಸ್ಸಮಾನೇನ ಅಲಮೇವ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಸಬ್ಬಸಙ್ಖಾರೇಸು ಅನೋಧಿಂ ಕರಿತ್ವಾ ದುಕ್ಖಸಞ್ಞಂ ಉಪಟ್ಠಾಪೇತು’’ನ್ತಿ. ಅಟ್ಠಮಂ.

೯. ಅತಮ್ಮಯಸುತ್ತಂ

೧೦೪. ‘‘ಛ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಆನಿಸಂಸೇ ಸಮ್ಪಸ್ಸಮಾನೇನ ಅಲಮೇವ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಸಬ್ಬಧಮ್ಮೇಸು ಅನೋಧಿಂ ಕರಿತ್ವಾ ಅನತ್ತಸಞ್ಞಂ ಉಪಟ್ಠಾಪೇತುಂ. ಕತಮೇ ಛ? ಸಬ್ಬಲೋಕೇ ಚ ಅತಮ್ಮಯೋ ಭವಿಸ್ಸಾಮಿ, ಅಹಙ್ಕಾರಾ ಚ ಮೇ ಉಪರುಜ್ಝಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಮಮಙ್ಕಾರಾ ಚ ಮೇ ಉಪರುಜ್ಝಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಅಸಾಧಾರಣೇನ ಚ ಞಾಣೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಭವಿಸ್ಸಾಮಿ, ಹೇತು ಚ ಮೇ ಸುದಿಟ್ಠೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಹೇತುಸಮುಪ್ಪನ್ನಾ ಚ ಧಮ್ಮಾ. ಇಮೇ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಛ ಆನಿಸಂಸೇ ಸಮ್ಪಸ್ಸಮಾನೇನ ಅಲಮೇವ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಸಬ್ಬಧಮ್ಮೇಸು ಅನೋಧಿಂ ಕರಿತ್ವಾ ಅನತ್ತಸಞ್ಞಂ ಉಪಟ್ಠಾಪೇತು’’ನ್ತಿ. ನವಮಂ.

೧೦. ಭವಸುತ್ತಂ

೧೦೫. ‘‘ತಯೋಮೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭವಾ ಪಹಾತಬ್ಬಾ, ತೀಸು ಸಿಕ್ಖಾಸು ಸಿಕ್ಖಿತಬ್ಬಂ. ಕತಮೇ ತಯೋ ಭವಾ ಪಹಾತಬ್ಬಾ? ಕಾಮಭವೋ, ರೂಪಭವೋ, ಅರೂಪಭವೋ – ಇಮೇ ತಯೋ ಭವಾ ಪಹಾತಬ್ಬಾ. ಕತಮಾಸು ತೀಸು ಸಿಕ್ಖಾಸು ಸಿಕ್ಖಿತಬ್ಬಂ? ಅಧಿಸೀಲಸಿಕ್ಖಾಯ, ಅಧಿಚಿತ್ತಸಿಕ್ಖಾಯ, ಅಧಿಪಞ್ಞಾಸಿಕ್ಖಾಯ – ಇಮಾಸು ತೀಸು ಸಿಕ್ಖಾಸು ಸಿಕ್ಖಿತಬ್ಬಂ. ಯತೋ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖುನೋ ಇಮೇ ತಯೋ ಭವಾ ಪಹೀನಾ ಹೋನ್ತಿ, ಇಮಾಸು ಚ ತೀಸು ಸಿಕ್ಖಾಸು ಸಿಕ್ಖಿತಸಿಕ್ಖೋ ಹೋತಿ – ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಅಚ್ಛೇಚ್ಛಿ ತಣ್ಹಂ, ವಿವತ್ತಯಿ ಸಂಯೋಜನಂ, ಸಮ್ಮಾ ಮಾನಾಭಿಸಮಯಾ ಅನ್ತಮಕಾಸಿ ದುಕ್ಖಸ್ಸಾ’’ತಿ. ದಸಮಂ.

೧೧. ತಣ್ಹಾಸುತ್ತಂ

೧೦೬. ‘‘ತಿಸ್ಸೋ ಇಮಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತಣ್ಹಾ ಪಹಾತಬ್ಬಾ, ತಯೋ ಚ ಮಾನಾ. ಕತಮಾ ತಿಸ್ಸೋ ತಣ್ಹಾ ಪಹಾತಬ್ಬಾ? ಕಾಮತಣ್ಹಾ, ಭವತಣ್ಹಾ, ವಿಭವತಣ್ಹಾ – ಇಮಾ ತಿಸ್ಸೋ ತಣ್ಹಾ ಪಹಾತಬ್ಬಾ. ಕತಮೇ ತಯೋ ಮಾನಾ ಪಹಾತಬ್ಬಾ? ಮಾನೋ, ಓಮಾನೋ, ಅತಿಮಾನೋ – ಇಮೇ ತಯೋ ಮಾನಾ ಪಹಾತಬ್ಬಾ. ಯತೋ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖುನೋ ಇಮಾ ತಿಸ್ಸೋ ತಣ್ಹಾ ಪಹೀನಾ ಹೋನ್ತಿ, ಇಮೇ ಚ ತಯೋ ಮಾನಾ; ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಅಚ್ಛೇಚ್ಛಿ ತಣ್ಹಂ, ವಿವತ್ತಯಿ ಸಂಯೋಜನಂ, ಸಮ್ಮಾ ಮಾನಾಭಿಸಮಯಾ ಅನ್ತಮಕಾಸಿ ದುಕ್ಖಸ್ಸಾ’’ತಿ. ಏಕಾದಸಮಂ.

ಆನಿಸಂಸವಗ್ಗೋ ದಸಮೋ. [ಪಞ್ಚಮೋ (ಸ್ಯಾ. ಕ.)]