೪. ದೇವತಾವಗ್ಗೋ

೧. ಸೇಖಸುತ್ತಂ

೩೧. ‘‘ಛಯಿಮೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಧಮ್ಮಾ ಸೇಖಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಪರಿಹಾನಾಯ ಸಂವತ್ತನ್ತಿ. ಕತಮೇ ಛ? ಕಮ್ಮಾರಾಮತಾ, ಭಸ್ಸಾರಾಮತಾ, ನಿದ್ದಾರಾಮತಾ, ಸಙ್ಗಣಿಕಾರಾಮತಾ, ಇನ್ದ್ರಿಯೇಸು ಅಗುತ್ತದ್ವಾರತಾ, ಭೋಜನೇ ಅಮತ್ತಞ್ಞುತಾ – ಇಮೇ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಛ ಧಮ್ಮಾ ಸೇಖಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಪರಿಹಾನಾಯ ಸಂವತ್ತನ್ತಿ.

‘‘ಛಯಿಮೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಧಮ್ಮಾ ಸೇಖಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಅಪರಿಹಾನಾಯ ಸಂವತ್ತನ್ತಿ. ಕತಮೇ ಛ? ನ ಕಮ್ಮಾರಾಮತಾ, ನ ಭಸ್ಸಾರಾಮತಾ, ನ ನಿದ್ದಾರಾಮತಾ, ನ ಸಙ್ಗಣಿಕಾರಾಮತಾ, ಇನ್ದ್ರಿಯೇಸು ಗುತ್ತದ್ವಾರತಾ, ಭೋಜನೇ ಮತ್ತಞ್ಞುತಾ – ಇಮೇ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಛ ಧಮ್ಮಾ ಸೇಖಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಅಪರಿಹಾನಾಯ ಸಂವತ್ತನ್ತೀ’’ತಿ. ಪಠಮಂ.

೨. ಪಠಮಅಪರಿಹಾನಸುತ್ತಂ

೩೨. ಅಥ ಖೋ ಅಞ್ಞತರಾ ದೇವತಾ ಅಭಿಕ್ಕನ್ತಾಯ ರತ್ತಿಯಾ ಅಭಿಕ್ಕನ್ತವಣ್ಣಾ ಕೇವಲಕಪ್ಪಂ ಜೇತವನಂ ಓಭಾಸೇತ್ವಾ ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಭಗವನ್ತಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ಏಕಮನ್ತಂ ಠಿತಾ ಖೋ ಸಾ ದೇವತಾ ಭಗವನ್ತಂ ಏತದವೋಚ –

‘‘ಛಯಿಮೇ, ಭನ್ತೇ, ಧಮ್ಮಾ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಅಪರಿಹಾನಾಯ ಸಂವತ್ತನ್ತಿ. ಕತಮೇ ಛ? ಸತ್ಥುಗಾರವತಾ, ಧಮ್ಮಗಾರವತಾ, ಸಙ್ಘಗಾರವತಾ, ಸಿಕ್ಖಾಗಾರವತಾ, ಅಪ್ಪಮಾದಗಾರವತಾ, ಪಟಿಸನ್ಥಾರಗಾರವತಾ [ಪಟಿಸನ್ಧಾರಗಾರವತಾ (ಕ.)] – ಇಮೇ ಖೋ, ಭನ್ತೇ, ಛ ಧಮ್ಮಾ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಅಪರಿಹಾನಾಯ ಸಂವತ್ತನ್ತೀ’’ತಿ. ಇದಮವೋಚ ಸಾ ದೇವತಾ. ಸಮನುಞ್ಞೋ ಸತ್ಥಾ ಅಹೋಸಿ. ಅಥ ಖೋ ಸಾ ದೇವತಾ ‘‘ಸಮನುಞ್ಞೋ ಮೇ ಸತ್ಥಾ’’ತಿ ಭಗವನ್ತಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಪದಕ್ಖಿಣಂ ಕತ್ವಾ ತತ್ಥೇವನ್ತರಧಾಯಿ.

ಅಥ ಖೋ ಭಗವಾ ತಸ್ಸಾ ರತ್ತಿಯಾ ಅಚ್ಚಯೇನ ಭಿಕ್ಖೂ ಆಮನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಇಮಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ರತ್ತಿಂ ಅಞ್ಞತರಾ ದೇವತಾ ಅಭಿಕ್ಕನ್ತಾಯ ರತ್ತಿಯಾ ಅಭಿಕ್ಕನ್ತವಣ್ಣಾ ಕೇವಲಕಪ್ಪಂ ಜೇತವನಂ ಓಭಾಸೇತ್ವಾ ಯೇನಾಹಂ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಮಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ಏಕಮನ್ತಂ ಠಿತಾ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಾ ದೇವತಾ ಮಂ ಏತದವೋಚ – ‘ಛಯಿಮೇ, ಭನ್ತೇ, ಧಮ್ಮಾ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಅಪರಿಹಾನಾಯ ಸಂವತ್ತನ್ತಿ. ಕತಮೇ ಛ? ಸತ್ಥುಗಾರವತಾ, ಧಮ್ಮಗಾರವತಾ, ಸಙ್ಘಗಾರವತಾ, ಸಿಕ್ಖಾಗಾರವತಾ, ಅಪ್ಪಮಾದಗಾರವತಾ, ಪಟಿಸನ್ಥಾರಗಾರವತಾ – ಇಮೇ ಖೋ, ಭನ್ತೇ, ಛ ಧಮ್ಮಾ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಅಪರಿಹಾನಾಯ ಸಂವತ್ತನ್ತೀ’ತಿ. ಇದಮವೋಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಾ ದೇವತಾ. ಇದಂ ವತ್ವಾ ಮಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಪದಕ್ಖಿಣಂ ಕತ್ವಾ ತತ್ಥೇವನ್ತರಧಾಯೀ’’ತಿ.

‘‘ಸತ್ಥುಗರು ಧಮ್ಮಗರು, ಸಙ್ಘೇ ಚ ತಿಬ್ಬಗಾರವೋ;

ಅಪ್ಪಮಾದಗರು ಭಿಕ್ಖು, ಪಟಿಸನ್ಥಾರಗಾರವೋ;

ಅಭಬ್ಬೋ ಪರಿಹಾನಾಯ, ನಿಬ್ಬಾನಸ್ಸೇವ ಸನ್ತಿಕೇ’’ತಿ. ದುತಿಯಂ;

೩. ದುತಿಯಅಪರಿಹಾನಸುತ್ತಂ

೩೩. ‘‘ಇಮಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ರತ್ತಿಂ ಅಞ್ಞತರಾ ದೇವತಾ ಅಭಿಕ್ಕನ್ತಾಯ ರತ್ತಿಯಾ ಅಭಿಕ್ಕನ್ತವಣ್ಣಾ ಕೇವಲಕಪ್ಪಂ ಜೇತವನಂ ಓಭಾಸೇತ್ವಾ ಯೇನಾಹಂ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಮಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ಏಕಮನ್ತಂ ಠಿತಾ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಾ ದೇವತಾ ಮಂ ಏತದವೋಚ – ‘ಛಯಿಮೇ, ಭನ್ತೇ, ಧಮ್ಮಾ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಅಪರಿಹಾನಾಯ ಸಂವತ್ತನ್ತಿ. ಕತಮೇ ಛ? ಸತ್ಥುಗಾರವತಾ, ಧಮ್ಮಗಾರವತಾ, ಸಙ್ಘಗಾರವತಾ, ಸಿಕ್ಖಾಗಾರವತಾ, ಹಿರಿಗಾರವತಾ, ಓತ್ತಪ್ಪಗಾರವತಾ – ಇಮೇ ಖೋ, ಭನ್ತೇ, ಛ ಧಮ್ಮಾ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಅಪರಿಹಾನಾಯ ಸಂವತ್ತನ್ತೀ’ತಿ. ಇದಮವೋಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಾ ದೇವತಾ. ಇದಂ ವತ್ವಾ ಮಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಪದಕ್ಖಿಣಂ ಕತ್ವಾ ತತ್ಥೇವನ್ತರಧಾಯೀ’’ತಿ.

‘‘ಸತ್ಥುಗರು ಧಮ್ಮಗರು, ಸಙ್ಘೇ ಚ ತಿಬ್ಬಗಾರವೋ;

ಹಿರಿಓತ್ತಪ್ಪಸಮ್ಪನ್ನೋ, ಸಪ್ಪತಿಸ್ಸೋ ಸಗಾರವೋ;

ಅಭಬ್ಬೋ ಪರಿಹಾನಾಯ, ನಿಬ್ಬಾನಸ್ಸೇವ ಸನ್ತಿಕೇ’’ತಿ. ತತಿಯಂ;

೪. ಮಹಾಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನಸುತ್ತಂ

೩೪. ಏಕಂ ಸಮಯಂ ಭಗವಾ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ವಿಹರತಿ ಜೇತವನೇ ಅನಾಥಪಿಣ್ಡಿಕಸ್ಸ ಆರಾಮೇ. ಅಥ ಖೋ ಆಯಸ್ಮತೋ ಮಹಾಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನಸ್ಸ ರಹೋಗತಸ್ಸ ಪಟಿಸಲ್ಲೀನಸ್ಸ ಏವಂ ಚೇತಸೋ ಪರಿವಿತಕ್ಕೋ ಉದಪಾದಿ – ‘‘ಕತಮೇಸಾನಂ ದೇವಾನಂ ಏವಂ ಞಾಣಂ ಹೋತಿ – ‘ಸೋತಾಪನ್ನಾ ನಾಮ [ಸೋತಾಪನ್ನಾಮ್ಹಾ (ಸೀ.), ಸೋತಾಪನ್ನಾಮ್ಹ (ಸ್ಯಾ. ಕಂ. ಪೀ.)] ಅವಿನಿಪಾತಧಮ್ಮಾ ನಿಯತಾ ಸಮ್ಬೋಧಿಪರಾಯಣಾ’’’ತಿ? ತೇನ ಖೋ ಪನ ಸಮಯೇನ ತಿಸ್ಸೋ ನಾಮ ಭಿಕ್ಖು ಅಧುನಾಕಾಲಙ್ಕತೋ ಅಞ್ಞತರಂ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಂ ಉಪಪನ್ನೋ ಹೋತಿ. ತತ್ರಪಿ ನಂ ಏವಂ ಜಾನನ್ತಿ – ‘‘ತಿಸ್ಸೋ ಬ್ರಹ್ಮಾ ಮಹಿದ್ಧಿಕೋ ಮಹಾನುಭಾವೋ’’ತಿ.

ಅಥ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಮಹಾಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನೋ – ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ನಾಮ ಬಲವಾ ಪುರಿಸೋ ಸಮಿಞ್ಜಿತಂ [ಸಮ್ಮಿಞ್ಜಿತಂ (ಸೀ. ಸ್ಯಾ. ಕಂ. ಪೀ.)] ವಾ ಬಾಹಂ ಪಸಾರೇಯ್ಯ ಪಸಾರಿತಂ ವಾ ಬಾಹಂ ಸಮಿಞ್ಜೇಯ್ಯ, ಏವಮೇವಂ – ಜೇತವನೇ ಅನ್ತರಹಿತೋ ತಸ್ಮಿಂ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೇ ಪಾತುರಹೋಸಿ. ಅದ್ದಸಾ ಖೋ ತಿಸ್ಸೋ ಬ್ರಹ್ಮಾ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಮಹಾಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನಂ ದೂರತೋವ ಆಗಚ್ಛನ್ತಂ. ದಿಸ್ವಾನ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಮಹಾಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಏಹಿ ಖೋ, ಮಾರಿಸ ಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನ; ಸ್ವಾಗತಂ [ಸಾಗತಂ (ಸೀ.)], ಮಾರಿಸ ಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನ; ಚಿರಸ್ಸಂ ಖೋ, ಮಾರಿಸ ಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನ; ಇಮಂ ಪರಿಯಾಯಮಕಾಸಿ, ಯದಿದಂ ಇಧಾಗಮನಾಯ. ನಿಸೀದ, ಮಾರಿಸ ಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನ, ಇದಮಾಸನಂ ಪಞ್ಞತ್ತ’’ನ್ತಿ. ನಿಸೀದಿ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಮಹಾಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನೋ ಪಞ್ಞತ್ತೇ ಆಸನೇ. ತಿಸ್ಸೋಪಿ ಖೋ ಬ್ರಹ್ಮಾ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಮಹಾಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿ. ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನಂ ಖೋ ತಿಸ್ಸಂ ಬ್ರಹ್ಮಾನಂ ಆಯಸ್ಮಾ ಮಹಾಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನೋ ಏತದವೋಚ –

‘‘ಕತಮೇಸಾನಂ ಖೋ, ತಿಸ್ಸ, ದೇವಾನಂ ಏವಂ ಞಾಣಂ ಹೋತಿ – ‘ಸೋತಾಪನ್ನಾ ನಾಮ ಅವಿನಿಪಾತಧಮ್ಮಾ ನಿಯತಾ ಸಮ್ಬೋಧಿಪರಾಯಣಾ’’’ತಿ? ‘‘ಚಾತುಮಹಾರಾಜಿಕಾನಂ ಖೋ, ಮಾರಿಸ ಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನ, ದೇವಾನಂ ಏವಂ ಞಾಣಂ ಹೋತಿ – ‘ಸೋತಾಪನ್ನಾ ನಾಮ ಅವಿನಿಪಾತಧಮ್ಮಾ ನಿಯತಾ ಸಮ್ಬೋಧಿಪರಾಯಣಾ’’’ತಿ.

‘‘ಸಬ್ಬೇಸಞ್ಞೇವ ನು ಖೋ, ತಿಸ್ಸ, ಚಾತುಮಹಾರಾಜಿಕಾನಂ ದೇವಾನಂ ಏವಂ ಞಾಣಂ ಹೋತಿ – ‘ಸೋತಾಪನ್ನಾ ನಾಮ ಅವಿನಿಪಾತಧಮ್ಮಾ ನಿಯತಾ ಸಮ್ಬೋಧಿಪರಾಯಣಾ’’’ತಿ? ‘‘ನ ಖೋ, ಮಾರಿಸ ಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನ, ಸಬ್ಬೇಸಂ ಚಾತುಮಹಾರಾಜಿಕಾನಂ ದೇವಾನಂ ಏವಂ ಞಾಣಂ ಹೋತಿ – ‘ಸೋತಾಪನ್ನಾ ನಾಮ ಅವಿನಿಪಾತಧಮ್ಮಾ ನಿಯತಾ ಸಮ್ಬೋಧಿಪರಾಯಣಾ’ತಿ. ಯೇ ಖೋ ತೇ, ಮಾರಿಸ ಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನ, ಚಾತುಮಹಾರಾಜಿಕಾ ದೇವಾ ಬುದ್ಧೇ ಅವೇಚ್ಚಪ್ಪಸಾದೇನ ಅಸಮನ್ನಾಗತಾ ಧಮ್ಮೇ ಅವೇಚ್ಚಪ್ಪಸಾದೇನ ಅಸಮನ್ನಾಗತಾ ಸಙ್ಘೇ ಅವೇಚ್ಚಪ್ಪಸಾದೇನ ಅಸಮನ್ನಾಗತಾ ಅರಿಯಕನ್ತೇಹಿ ಸೀಲೇಹಿ ಅಸಮನ್ನಾಗತಾ ನ ತೇಸಂ ದೇವಾನಂ ಏವಂ ಞಾಣಂ ಹೋತಿ – ‘ಸೋತಾಪನ್ನಾ ನಾಮ ಅವಿನಿಪಾತಧಮ್ಮಾ ನಿಯತಾ ಸಮ್ಬೋಧಿಪರಾಯಣಾ’ತಿ. ಯೇ ಚ ಖೋ ತೇ, ಮಾರಿಸ ಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನ, ಚಾತುಮಹಾರಾಜಿಕಾ ದೇವಾ ಬುದ್ಧೇ ಅವೇಚ್ಚಪ್ಪಸಾದೇನ ಸಮನ್ನಾಗತಾ, ಧಮ್ಮೇ ಅವೇಚ್ಚಪ್ಪಸಾದೇನ ಸಮನ್ನಾಗತಾ, ಸಙ್ಘೇ ಅವೇಚ್ಚಪ್ಪಸಾದೇನ ಸಮನ್ನಾಗತಾ ಅರಿಯಕನ್ತೇಹಿ ಸೀಲೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತಾ, ತೇಸಂ ಏವಂ ಞಾಣಂ ಹೋತಿ – ‘ಸೋತಾಪನ್ನಾ ನಾಮ ಅವಿನಿಪಾತಧಮ್ಮಾ ನಿಯತಾ ಸಮ್ಬೋಧಿಪರಾಯಣಾ’’’ತಿ.

‘‘ಚಾತುಮಹಾರಾಜಿಕಾನಞ್ಞೇವ ನು ಖೋ, ತಿಸ್ಸ, ದೇವಾನಂ ಏವಂ ಞಾಣಂ ಹೋತಿ – ‘ಸೋತಾಪನ್ನಾ ನಾಮ ಅವಿನಿಪಾತಧಮ್ಮಾ ನಿಯತಾ ಸಮ್ಬೋಧಿಪರಾಯಣಾ’ತಿ ಉದಾಹು ತಾವತಿಂಸಾನಮ್ಪಿ ದೇವಾನಂ…ಪೇ… ಯಾಮಾನಮ್ಪಿ ದೇವಾನಂ… ತುಸಿತಾನಮ್ಪಿ ದೇವಾನಂ… ನಿಮ್ಮಾನರತೀನಮ್ಪಿ ದೇವಾನಂ… ಪರನಿಮ್ಮಿತವಸವತ್ತೀನಮ್ಪಿ ದೇವಾನಂ ಏವಂ ಞಾಣಂ ಹೋತಿ – ‘ಸೋತಾಪನ್ನಾ ನಾಮ ಅವಿನಿಪಾತಧಮ್ಮಾ ನಿಯತಾ ಸಮ್ಬೋಧಿಪರಾಯಣಾ’’’ತಿ? ‘‘ಪರನಿಮ್ಮಿತವಸವತ್ತೀನಮ್ಪಿ ಖೋ, ಮಾರಿಸ ಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನ, ದೇವಾನಂ ಏವಂ ಞಾಣಂ ಹೋತಿ – ‘ಸೋತಾಪನ್ನಾ ನಾಮ ಅವಿನಿಪಾತಧಮ್ಮಾ ನಿಯತಾ ಸಮ್ಬೋಧಿಪರಾಯಣಾ’’’ತಿ.

‘‘ಸಬ್ಬೇಸಞ್ಞೇವ ನು ಖೋ, ತಿಸ್ಸ, ಪರನಿಮ್ಮಿತವಸವತ್ತೀನಂ ದೇವಾನಂ ಏವಂ ಞಾಣಂ ಹೋತಿ – ‘ಸೋತಾಪನ್ನಾ ನಾಮ ಅವಿನಿಪಾತಧಮ್ಮಾ ನಿಯತಾ ಸಮ್ಬೋಧಿಪರಾಯಣಾ’’’ತಿ? ‘‘ನ ಖೋ, ಮಾರಿಸ ಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನ, ಸಬ್ಬೇಸಂ ಪರನಿಮ್ಮಿತವಸವತ್ತೀನಂ ದೇವಾನಂ ಏವಂ ಞಾಣಂ ಹೋತಿ – ‘ಸೋತಾಪನ್ನಾ ನಾಮ ಅವಿನಿಪಾತಧಮ್ಮಾ ನಿಯತಾ ಸಮ್ಬೋಧಿಪರಾಯಣಾ’ತಿ. ಯೇ ಖೋ ತೇ, ಮಾರಿಸ ಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನ, ಪರನಿಮ್ಮಿತವಸವತ್ತೀ ದೇವಾ ಬುದ್ಧೇ ಅವೇಚ್ಚಪ್ಪಸಾದೇನ ಅಸಮನ್ನಾಗತಾ, ಧಮ್ಮೇ ಅವೇಚ್ಚಪ್ಪಸಾದೇನ ಅಸಮನ್ನಾಗತಾ, ಸಙ್ಘೇ ಅವೇಚ್ಚಪ್ಪಸಾದೇನ ಅಸಮನ್ನಾಗತಾ, ಅರಿಯಕನ್ತೇಹಿ ಸೀಲೇಹಿ ಅಸಮನ್ನಾಗತಾ, ನ ತೇಸಂ ದೇವಾನಂ ಏವಂ ಞಾಣಂ ಹೋತಿ – ‘ಸೋತಾಪನ್ನಾ ನಾಮ ಅವಿನಿಪಾತಧಮ್ಮಾ ನಿಯತಾ ಸಮ್ಬೋಧಿಪರಾಯಣಾ’ತಿ. ಯೇ ಚ ಖೋ ತೇ, ಮಾರಿಸ ಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನ, ಪರನಿಮ್ಮಿತವಸವತ್ತೀ ದೇವಾ ಬುದ್ಧೇ ಅವೇಚ್ಚಪ್ಪಸಾದೇನ ಸಮನ್ನಾಗತಾ, ಧಮ್ಮೇ ಅವೇಚ್ಚಪ್ಪಸಾದೇನ ಸಮನ್ನಾಗತಾ, ಸಙ್ಘೇ ಅವೇಚ್ಚಪ್ಪಸಾದೇನ ಸಮನ್ನಾಗತಾ, ಅರಿಯಕನ್ತೇಹಿ ಸೀಲೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತಾ ತೇಸಂ ಏವಂ ಞಾಣಂ ಹೋತಿ – ‘ಸೋತಾಪನ್ನಾ ನಾಮ ಅವಿನಿಪಾತಧಮ್ಮಾ ನಿಯತಾ ಸಮ್ಬೋಧಿಪರಾಯಣಾ’’’ತಿ.

ಅಥ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಮಹಾಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನೋ ತಿಸ್ಸಸ್ಸ ಬ್ರಹ್ಮುನೋ ಭಾಸಿತಂ ಅಭಿನನ್ದಿತ್ವಾ ಅನುಮೋದಿತ್ವಾ – ‘‘ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ನಾಮ ಬಲವಾ ಪುರಿಸೋ ಸಮಿಞ್ಜಿತಂ ವಾ ಬಾಹಂ ಪಸಾರೇಯ್ಯ, ಪಸಾರಿತಂ ವಾ ಬಾಹಂ ಸಮಿಞ್ಜೇಯ್ಯ, ಏವಮೇವಂ – ‘ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೇ ಅನ್ತರಹಿತೋ ಜೇತವನೇ ಪಾತುರಹೋಸೀ’’’ತಿ. ಚತುತ್ಥಂ.

೫. ವಿಜ್ಜಾಭಾಗಿಯಸುತ್ತಂ

೩೫. ‘‘ಛಯಿಮೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಧಮ್ಮಾ ವಿಜ್ಜಾಭಾಗಿಯಾ. ಕತಮೇ ಛ? ಅನಿಚ್ಚಸಞ್ಞಾ, ಅನಿಚ್ಚೇ ದುಕ್ಖಸಞ್ಞಾ, ದುಕ್ಖೇ ಅನತ್ತಸಞ್ಞಾ, ಪಹಾನಸಞ್ಞಾ, ವಿರಾಗಸಞ್ಞಾ, ನಿರೋಧಸಞ್ಞಾ – ಇಮೇ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಛ ಧಮ್ಮಾ ವಿಜ್ಜಾಭಾಗಿಯಾ’’ತಿ. ಪಞ್ಚಮಂ.

೬. ವಿವಾದಮೂಲಸುತ್ತಂ

೩೬. [ದೀ. ನಿ. ೩.೩೨೫; ಮ. ನಿ. ೩.೪೪; ಚೂಳವ. ೨೧೬] ‘‘ಛಯಿಮಾನಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವಿವಾದಮೂಲಾನಿ. ಕತಮಾನಿ ಛ? ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಕೋಧನೋ ಹೋತಿ ಉಪನಾಹೀ. ಯೋ ಸೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಕೋಧನೋ ಹೋತಿ ಉಪನಾಹೀ ಸೋ ಸತ್ಥರಿಪಿ ಅಗಾರವೋ ವಿಹರತಿ ಅಪ್ಪತಿಸ್ಸೋ, ಧಮ್ಮೇಪಿ ಅಗಾರವೋ ವಿಹರತಿ ಅಪ್ಪತಿಸ್ಸೋ, ಸಙ್ಘೇಪಿ ಅಗಾರವೋ ವಿಹರತಿ ಅಪ್ಪತಿಸ್ಸೋ, ಸಿಕ್ಖಾಯಪಿ ನ ಪರಿಪೂರಕಾರೀ ಹೋತಿ. ಯೋ ಸೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಸತ್ಥರಿ ಅಗಾರವೋ ವಿಹರತಿ ಅಪ್ಪತಿಸ್ಸೋ, ಧಮ್ಮೇ ಅಗಾರವೋ ವಿಹರತಿ ಅಪ್ಪತಿಸ್ಸೋ, ಸಙ್ಘೇ ಅಗಾರವೋ ವಿಹರತಿ ಅಪ್ಪತಿಸ್ಸೋ, ಸಿಕ್ಖಾಯ ನ ಪರಿಪೂರಕಾರೀ ಸೋ ಸಙ್ಘೇ ವಿವಾದಂ ಜನೇತಿ, ಯೋ ಹೋತಿ ವಿವಾದೋ ಬಹುಜನಾಹಿತಾಯ ಬಹುಜನಾಸುಖಾಯ ಬಹುನೋ ಜನಸ್ಸ ಅನತ್ಥಾಯ ಅಹಿತಾಯ ದುಕ್ಖಾಯ ದೇವಮನುಸ್ಸಾನಂ. ಏವರೂಪಂ ಚೇ ತುಮ್ಹೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವಿವಾದಮೂಲಂ ಅಜ್ಝತ್ತಂ ವಾ ಬಹಿದ್ಧಾ ವಾ ಸಮನುಪಸ್ಸೇಯ್ಯಾಥ. ತತ್ರ ತುಮ್ಹೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತಸ್ಸೇವ ಪಾಪಕಸ್ಸ ವಿವಾದಮೂಲಸ್ಸ ಪಹಾನಾಯ ವಾಯಮೇಯ್ಯಾಥ. ಏವರೂಪಂ ಚೇ ತುಮ್ಹೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವಿವಾದಮೂಲಂ ಅಜ್ಝತ್ತಂ ವಾ ಬಹಿದ್ಧಾ ವಾ ನ ಸಮನುಪಸ್ಸೇಯ್ಯಾಥ, ತತ್ರ ತುಮ್ಹೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತಸ್ಸೇವ ಪಾಪಕಸ್ಸ ವಿವಾದಮೂಲಸ್ಸ ಆಯತಿಂ ಅನವಸ್ಸವಾಯ ಪಟಿಪಜ್ಜೇಯ್ಯಾಥ. ಏವಮೇತಸ್ಸ ಪಾಪಕಸ್ಸ ವಿವಾದಮೂಲಸ್ಸ ಪಹಾನಂ ಹೋತಿ. ಏವಮೇತಸ್ಸ ಪಾಪಕಸ್ಸ ವಿವಾದಮೂಲಸ್ಸ ಆಯತಿಂ ಅನವಸ್ಸವೋ ಹೋತಿ.

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಮಕ್ಖೀ ಹೋತಿ ಪಳಾಸೀ…ಪೇ… ಇಸ್ಸುಕೀ ಹೋತಿ ಮಚ್ಛರೀ… ಸಠೋ ಹೋತಿ ಮಾಯಾವೀ… ಪಾಪಿಚ್ಛೋ ಹೋತಿ ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿ… ಸನ್ದಿಟ್ಠಿಪರಾಮಾಸೀ ಹೋತಿ ಆಧಾನಗ್ಗಾಹೀ ದುಪ್ಪಟಿನಿಸ್ಸಗ್ಗೀ. ಯೋ ಸೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಸನ್ದಿಟ್ಠಿಪರಾಮಾಸೀ ಹೋತಿ ಆಧಾನಗ್ಗಾಹೀ ದುಪ್ಪಟಿನಿಸ್ಸಗ್ಗೀ, ಸೋ ಸತ್ಥರಿಪಿ ಅಗಾರವೋ ವಿಹರತಿ ಅಪ್ಪತಿಸ್ಸೋ, ಧಮ್ಮೇಪಿ ಅಗಾರವೋ ವಿಹರತಿ ಅಪ್ಪತಿಸ್ಸೋ, ಸಙ್ಘೇಪಿ ಅಗಾರವೋ ವಿಹರತಿ ಅಪ್ಪತಿಸ್ಸೋ, ಸಿಕ್ಖಾಯಪಿ ನ ಪರಿಪೂರಕಾರೀ ಹೋತಿ. ಯೋ ಸೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಸತ್ಥರಿ ಅಗಾರವೋ ವಿಹರತಿ ಅಪ್ಪತಿಸ್ಸೋ, ಧಮ್ಮೇ…ಪೇ… ಸಙ್ಘೇ ಅಗಾರವೋ ವಿಹರತಿ ಅಪ್ಪತಿಸ್ಸೋ, ಸಿಕ್ಖಾಯ ನ ಪರಿಪೂರಕಾರೀ, ಸೋ ಸಙ್ಘೇ ವಿವಾದಂ ಜನೇತಿ, ಯೋ ಹೋತಿ ವಿವಾದೋ ಬಹುಜನಾಹಿತಾಯ ಬಹುಜನಾಸುಖಾಯ ಬಹುನೋ ಜನಸ್ಸ ಅನತ್ಥಾಯ ಅಹಿತಾಯ ದುಕ್ಖಾಯ ದೇವಮನುಸ್ಸಾನಂ. ಏವರೂಪಂ ಚೇ ತುಮ್ಹೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವಿವಾದಮೂಲಂ ಅಜ್ಝತ್ತಂ ವಾ ಬಹಿದ್ಧಾ ವಾ ಸಮನುಪಸ್ಸೇಯ್ಯಾಥ. ತತ್ರ ತುಮ್ಹೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತಸ್ಸೇವ ಪಾಪಕಸ್ಸ ವಿವಾದಮೂಲಸ್ಸ ಪಹಾನಾಯ ವಾಯಮೇಯ್ಯಾಥ. ಏವರೂಪಂ ಚೇ ತುಮ್ಹೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವಿವಾದಮೂಲಂ ಅಜ್ಝತ್ತಂ ವಾ ಬಹಿದ್ಧಾ ವಾ ನ ಸಮನುಪಸ್ಸೇಯ್ಯಾಥ. ತತ್ರ ತುಮ್ಹೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತಸ್ಸೇವ ಪಾಪಕಸ್ಸ ವಿವಾದಮೂಲಸ್ಸ ಆಯತಿಂ ಅನವಸ್ಸವಾಯ ಪಟಿಪಜ್ಜೇಯ್ಯಾಥ. ಏವಮೇತಸ್ಸ ಪಾಪಕಸ್ಸ ವಿವಾದಮೂಲಸ್ಸ ಪಹಾನಂ ಹೋತಿ. ಏವಮೇತಸ್ಸ ಪಾಪಕಸ್ಸ ವಿವಾದಮೂಲಸ್ಸ ಆಯತಿಂ ಅನವಸ್ಸವೋ ಹೋತಿ. ಇಮಾನಿ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಛ ವಿವಾದಮೂಲಾನೀ’’ತಿ. ಛಟ್ಠಂ.

೭. ಛಳಙ್ಗದಾನಸುತ್ತಂ

೩೭. ಏಕಂ ಸಮಯಂ ಭಗವಾ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ವಿಹರತಿ ಜೇತವನೇ ಅನಾಥಪಿಣ್ಡಿಕಸ್ಸ ಆರಾಮೇ. ತೇನ ಖೋ ಪನ ಸಮಯೇನ ವೇಳುಕಣ್ಡಕೀ [ವೇಳುಕಣ್ಡಕಿಯಾ (ಅ. ನಿ. ೭.೫೩; ೨.೧೩೪; ಸಂ. ನಿ. ೨.೧೭೩)] ನನ್ದಮಾತಾ ಉಪಾಸಿಕಾ ಸಾರಿಪುತ್ತಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನಪ್ಪಮುಖೇ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೇ ಛಳಙ್ಗಸಮನ್ನಾಗತಂ ದಕ್ಖಿಣಂ ಪತಿಟ್ಠಾಪೇತಿ. ಅದ್ದಸಾ ಖೋ ಭಗವಾ ದಿಬ್ಬೇನ ಚಕ್ಖುನಾ ವಿಸುದ್ಧೇನ ಅತಿಕ್ಕನ್ತಮಾನುಸಕೇನ ವೇಳುಕಣ್ಡಕಿಂ ನನ್ದಮಾತರಂ ಉಪಾಸಿಕಂ ಸಾರಿಪುತ್ತಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನಪ್ಪಮುಖೇ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೇ ಛಳಙ್ಗಸಮನ್ನಾಗತಂ ದಕ್ಖಿಣಂ ಪತಿಟ್ಠಾಪೇನ್ತಿಂ. ದಿಸ್ವಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಆಮನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಏಸಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವೇಳುಕಣ್ಡಕೀ ನನ್ದಮಾತಾ ಉಪಾಸಿಕಾ ಸಾರಿಪುತ್ತಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನಪ್ಪಮುಖೇ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೇ ಛಳಙ್ಗಸಮನ್ನಾಗತಂ ದಕ್ಖಿಣಂ ಪತಿಟ್ಠಾಪೇತಿ’’.

‘‘ಕಥಞ್ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಛಳಙ್ಗಸಮನ್ನಾಗತಾ ದಕ್ಖಿಣಾ ಹೋತಿ? ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದಾಯಕಸ್ಸ ತೀಣಙ್ಗಾನಿ ಹೋನ್ತಿ, ಪಟಿಗ್ಗಾಹಕಾನಂ ತೀಣಙ್ಗಾನಿ. ಕತಮಾನಿ ದಾಯಕಸ್ಸ ತೀಣಙ್ಗಾನಿ? ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದಾಯಕೋ ಪುಬ್ಬೇವ ದಾನಾ ಸುಮನೋ ಹೋತಿ, ದದಂ ಚಿತ್ತಂ ಪಸಾದೇತಿ, ದತ್ವಾ ಅತ್ತಮನೋ ಹೋತಿ. ಇಮಾನಿ ದಾಯಕಸ್ಸ ತೀಣಙ್ಗಾನಿ.

‘‘ಕತಮಾನಿ ಪಟಿಗ್ಗಾಹಕಾನಂ ತೀಣಙ್ಗಾನಿ? ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಟಿಗ್ಗಾಹಕಾ ವೀತರಾಗಾ ವಾ ಹೋನ್ತಿ ರಾಗವಿನಯಾಯ ವಾ ಪಟಿಪನ್ನಾ, ವೀತದೋಸಾ ವಾ ಹೋನ್ತಿ ದೋಸವಿನಯಾಯ ವಾ ಪಟಿಪನ್ನಾ, ವೀತಮೋಹಾ ವಾ ಹೋನ್ತಿ ಮೋಹವಿನಯಾಯ ವಾ ಪಟಿಪನ್ನಾ. ಇಮಾನಿ ಪಟಿಗ್ಗಾಹಕಾನಂ ತೀಣಙ್ಗಾನಿ. ಇತಿ ದಾಯಕಸ್ಸ ತೀಣಙ್ಗಾನಿ, ಪಟಿಗ್ಗಾಹಕಾನಂ ತೀಣಙ್ಗಾನಿ. ಏವಂ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಛಳಙ್ಗಸಮನ್ನಾಗತಾ ದಕ್ಖಿಣಾ ಹೋತಿ.

‘‘ಏವಂ ಛಳಙ್ಗಸಮನ್ನಾಗತಾಯ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದಕ್ಖಿಣಾಯ ನ ಸುಕರಂ ಪುಞ್ಞಸ್ಸ ಪಮಾಣಂ ಗಹೇತುಂ – ‘ಏತ್ತಕೋ ಪುಞ್ಞಾಭಿಸನ್ದೋ ಕುಸಲಾಭಿಸನ್ದೋ ಸುಖಸ್ಸಾಹಾರೋ ಸೋವಗ್ಗಿಕೋ ಸುಖವಿಪಾಕೋ ಸಗ್ಗಸಂವತ್ತನಿಕೋ ಇಟ್ಠಾಯ ಕನ್ತಾಯ ಮನಾಪಾಯ ಹಿತಾಯ ಸುಖಾಯ ಸಂವತ್ತತೀ’ತಿ. ಅಥ ಖೋ ಅಸಙ್ಖ್ಯೇಯ್ಯೋ [ಅಸಙ್ಖೇಯ್ಯೋ (ಸೀ. ಸ್ಯಾ. ಕಂ. ಪೀ.)] ಅಪ್ಪಮೇಯ್ಯೋ ಮಹಾಪುಞ್ಞಕ್ಖನ್ಧೋತ್ವೇವ ಸಙ್ಖಂ ಗಚ್ಛತಿ.

‘‘ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಹಾಸಮುದ್ದೇ ನ ಸುಕರಂ ಉದಕಸ್ಸ ಪಮಾಣಂ ಗಹೇತುಂ – ‘ಏತ್ತಕಾನಿ ಉದಕಾಳ್ಹಕಾನೀತಿ ವಾ ಏತ್ತಕಾನಿ ಉದಕಾಳ್ಹಕಸತಾನೀತಿ ವಾ ಏತ್ತಕಾನಿ ಉದಕಾಳ್ಹಕಸಹಸ್ಸಾನೀತಿ ವಾ ಏತ್ತಕಾನಿ ಉದಕಾಳ್ಹಕಸತಸಹಸ್ಸಾನೀ’ತಿ ವಾ. ಅಥ ಖೋ ಅಸಙ್ಖ್ಯೇಯ್ಯೋ ಅಪ್ಪಮೇಯ್ಯೋ ಮಹಾಉದಕಕ್ಖನ್ಧೋತ್ವೇವ ಸಙ್ಖಂ ಗಚ್ಛತಿ. ಏವಮೇವಂ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏವಂ ಛಳಙ್ಗಸಮನ್ನಾಗತಾಯ ದಕ್ಖಿಣಾಯ ನ ಸುಕರಂ ಪುಞ್ಞಸ್ಸ ಪಮಾಣಂ ಗಹೇತುಂ – ‘ಏತ್ತಕೋ ಪುಞ್ಞಾಭಿಸನ್ದೋ ಕುಸಲಾಭಿಸನ್ದೋ ಸುಖಸ್ಸಾಹಾರೋ ಸೋವಗ್ಗಿಕೋ ಸುಖವಿಪಾಕೋ ಸಗ್ಗಸಂವತ್ತನಿಕೋ ಇಟ್ಠಾಯ ಕನ್ತಾಯ ಮನಾಪಾಯ ಹಿತಾಯ ಸುಖಾಯ ಸಂವತ್ತತೀ’ತಿ. ಅಥ ಖೋ ಅಸಙ್ಖ್ಯೇಯ್ಯೋ ಅಪ್ಪಮೇಯ್ಯೋ ಮಹಾಪುಞ್ಞಕ್ಖನ್ಧೋತ್ವೇವ ಸಙ್ಖಂ ಗಚ್ಛತೀ’’ತಿ.

[ಪೇ. ವ. ೩೦೫ ಪೇತವತ್ಥುಮ್ಹಿಪಿ] ‘‘ಪುಬ್ಬೇವ ದಾನಾ ಸುಮನೋ, ದದಂ ಚಿತ್ತಂ ಪಸಾದಯೇ;

ದತ್ವಾ ಅತ್ತಮನೋ ಹೋತಿ, ಏಸಾ ಯಞ್ಞಸ್ಸ [ಪುಞ್ಞಸ್ಸ (ಕ.)] ಸಮ್ಪದಾ.

‘‘ವೀತರಾಗಾ [ವೀತರಾಗೋ (ಸ್ಯಾ. ಕಂ. ಕ.) ಏವಂ ಅನನ್ತರಪದತ್ತಯೇಪಿ] ವೀತದೋಸಾ, ವೀತಮೋಹಾ ಅನಾಸವಾ;

ಖೇತ್ತಂ ಯಞ್ಞಸ್ಸ ಸಮ್ಪನ್ನಂ, ಸಞ್ಞತಾ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಯೋ [ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿನೋ (ಸ್ಯಾ. ಕಂ.)].

‘‘ಸಯಂ ಆಚಮಯಿತ್ವಾನ, ದತ್ವಾ ಸಕೇಹಿ ಪಾಣಿಭಿ;

ಅತ್ತನೋ ಪರತೋ ಚೇಸೋ, ಯಞ್ಞೋ ಹೋತಿ ಮಹಪ್ಫಲೋ.

[ಅ. ನಿ. ೪.೪೦] ‘‘ಏವಂ ಯಜಿತ್ವಾ ಮೇಧಾವೀ, ಸದ್ಧೋ ಮುತ್ತೇನ ಚೇತಸಾ;

ಅಬ್ಯಾಪಜ್ಜಂ ಸುಖಂ ಲೋಕಂ, ಪಣ್ಡಿತೋ ಉಪಪಜ್ಜತೀ’’ತಿ. ಸತ್ತಮಂ;

೮. ಅತ್ತಕಾರೀಸುತ್ತಂ

೩೮. ಅಥ ಖೋ ಅಞ್ಞತರೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಭಗವತಾ ಸದ್ಧಿಂ ಸಮ್ಮೋದಿ. ಸಮ್ಮೋದನೀಯಂ ಕಥಂ ಸಾರಣೀಯಂ ವೀತಿಸಾರೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿ. ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನೋ ಖೋ ಸೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಭಗವನ್ತಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಅಹಞ್ಹಿ, ಭೋ ಗೋತಮ, ಏವಂವಾದೀ ಏವಂದಿಟ್ಠಿ – ‘ನತ್ಥಿ ಅತ್ತಕಾರೋ, ನತ್ಥಿ ಪರಕಾರೋ’’’ತಿ. ‘‘ಮಾಹಂ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಏವಂವಾದಿಂ ಏವಂದಿಟ್ಠಿಂ ಅದ್ದಸಂ ವಾ ಅಸ್ಸೋಸಿಂ ವಾ. ಕಥಞ್ಹಿ ನಾಮ ಸಯಂ ಅಭಿಕ್ಕಮನ್ತೋ, ಸಯಂ ಪಟಿಕ್ಕಮನ್ತೋ ಏವಂ ವಕ್ಖತಿ – ‘ನತ್ಥಿ ಅತ್ತಕಾರೋ, ನತ್ಥಿ ಪರಕಾರೋ’’’ತಿ!

‘‘ತಂ ಕಿಂ ಮಞ್ಞಸಿ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಅತ್ಥಿ ಆರಬ್ಭಧಾತೂ’’ತಿ? ‘‘ಏವಂ, ಭೋ’’. ‘‘ಆರಬ್ಭಧಾತುಯಾ ಸತಿ ಆರಬ್ಭವನ್ತೋ ಸತ್ತಾ ಪಞ್ಞಾಯನ್ತೀ’’ತಿ? ‘‘ಏವಂ, ಭೋ’’. ‘‘ಯಂ ಖೋ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಆರಬ್ಭಧಾತುಯಾ ಸತಿ ಆರಬ್ಭವನ್ತೋ ಸತ್ತಾ ಪಞ್ಞಾಯನ್ತಿ, ಅಯಂ ಸತ್ತಾನಂ ಅತ್ತಕಾರೋ ಅಯಂ ಪರಕಾರೋ’’.

‘‘ತಂ ಕಿಂ ಮಞ್ಞಸಿ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಅತ್ಥಿ ನಿಕ್ಕಮಧಾತು…ಪೇ… ಅತ್ಥಿ ಪರಕ್ಕಮಧಾತು… ಅತ್ಥಿ ಥಾಮಧಾತು… ಅತ್ಥಿ ಠಿತಿಧಾತು… ಅತ್ಥಿ ಉಪಕ್ಕಮಧಾತೂ’’ತಿ? ‘‘ಏವಂ, ಭೋ’’. ‘‘ಉಪಕ್ಕಮಧಾತುಯಾ ಸತಿ ಉಪಕ್ಕಮವನ್ತೋ ಸತ್ತಾ ಪಞ್ಞಾಯನ್ತೀ’’ತಿ? ‘‘ಏವಂ, ಭೋ’’. ‘‘ಯಂ ಖೋ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಉಪಕ್ಕಮಧಾತುಯಾ ಸತಿ ಉಪಕ್ಕಮವನ್ತೋ ಸತ್ತಾ ಪಞ್ಞಾಯನ್ತಿ, ಅಯಂ ಸತ್ತಾನಂ ಅತ್ತಕಾರೋ ಅಯಂ ಪರಕಾರೋ’’.

‘‘ಮಾಹಂ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ [ತಂ ಕಿಂ ಮಞ್ಞಸಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಮಾಹಂ (ಕ.)], ಏವಂವಾದಿಂ ಏವಂದಿಟ್ಠಿಂ ಅದ್ದಸಂ ವಾ ಅಸ್ಸೋಸಿಂ ವಾ. ಕಥಞ್ಹಿ ನಾಮ ಸಯಂ ಅಭಿಕ್ಕಮನ್ತೋ ಸಯಂ ಪಟಿಕ್ಕಮನ್ತೋ ಏವಂ ವಕ್ಖತಿ – ‘ನತ್ಥಿ ಅತ್ತಕಾರೋ ನತ್ಥಿ ಪರಕಾರೋ’’’ತಿ.

‘‘ಅಭಿಕ್ಕನ್ತಂ, ಭೋ ಗೋತಮ…ಪೇ… ಅಜ್ಜತಗ್ಗೇ ಪಾಣುಪೇತಂ ಸರಣಂ ಗತ’’ನ್ತಿ! ಅಟ್ಠಮಂ.

೯. ನಿದಾನಸುತ್ತಂ

೩೯. ‘‘ತೀಣಿಮಾನಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ನಿದಾನಾನಿ ಕಮ್ಮಾನಂ ಸಮುದಯಾಯ. ಕತಮಾನಿ ತೀಣಿ? ಲೋಭೋ ನಿದಾನಂ ಕಮ್ಮಾನಂ ಸಮುದಯಾಯ, ದೋಸೋ ನಿದಾನಂ ಕಮ್ಮಾನಂ ಸಮುದಯಾಯ, ಮೋಹೋ ನಿದಾನಂ ಕಮ್ಮಾನಂ ಸಮುದಯಾಯ. ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಲೋಭಾ ಅಲೋಭೋ ಸಮುದೇತಿ; ಅಥ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಲೋಭಾ ಲೋಭೋವ ಸಮುದೇತಿ. ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದೋಸಾ ಅದೋಸೋ ಸಮುದೇತಿ; ಅಥ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದೋಸಾ ದೋಸೋವ ಸಮುದೇತಿ. ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮೋಹಾ ಅಮೋಹೋ ಸಮುದೇತಿ; ಅಥ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮೋಹಾ ಮೋಹೋವ ಸಮುದೇತಿ. ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಲೋಭಜೇನ ಕಮ್ಮೇನ ದೋಸಜೇನ ಕಮ್ಮೇನ ಮೋಹಜೇನ ಕಮ್ಮೇನ ದೇವಾ ಪಞ್ಞಾಯನ್ತಿ, ಮನುಸ್ಸಾ ಪಞ್ಞಾಯನ್ತಿ, ಯಾ ವಾ ಪನಞ್ಞಾಪಿ ಕಾಚಿ ಸುಗತಿಯೋ. ಅಥ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಲೋಭಜೇನ ಕಮ್ಮೇನ ದೋಸಜೇನ ಕಮ್ಮೇನ ಮೋಹಜೇನ ಕಮ್ಮೇನ ನಿರಯೋ ಪಞ್ಞಾಯತಿ ತಿರಚ್ಛಾನಯೋನಿ ಪಞ್ಞಾಯತಿ ಪೇತ್ತಿವಿಸಯೋ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ಯಾ ವಾ ಪನಞ್ಞಾಪಿ ಕಾಚಿ ದುಗ್ಗತಿಯೋ. ಇಮಾನಿ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತೀಣಿ ನಿದಾನಾನಿ ಕಮ್ಮಾನಂ ಸಮುದಯಾಯ.

‘‘ತೀಣಿಮಾನಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ನಿದಾನಾನಿ ಕಮ್ಮಾನಂ ಸಮುದಯಾಯ. ಕತಮಾನಿ ತೀಣಿ? ಅಲೋಭೋ ನಿದಾನಂ ಕಮ್ಮಾನಂ ಸಮುದಯಾಯ, ಅದೋಸೋ ನಿದಾನಂ ಕಮ್ಮಾನಂ ಸಮುದಯಾಯ, ಅಮೋಹೋ ನಿದಾನಂ ಕಮ್ಮಾನಂ ಸಮುದಯಾಯ. ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಲೋಭಾ ಲೋಭೋ ಸಮುದೇತಿ; ಅಥ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಲೋಭಾ ಅಲೋಭೋವ ಸಮುದೇತಿ. ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅದೋಸಾ ದೋಸೋ ಸಮುದೇತಿ; ಅಥ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅದೋಸಾ ಅದೋಸೋವ ಸಮುದೇತಿ. ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಮೋಹಾ ಮೋಹೋ ಸಮುದೇತಿ; ಅಥ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಮೋಹಾ ಅಮೋಹೋವ ಸಮುದೇತಿ. ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಲೋಭಜೇನ ಕಮ್ಮೇನ ಅದೋಸಜೇನ ಕಮ್ಮೇನ ಅಮೋಹಜೇನ ಕಮ್ಮೇನ ನಿರಯೋ ಪಞ್ಞಾಯತಿ ತಿರಚ್ಛಾನಯೋನಿ ಪಞ್ಞಾಯತಿ ಪೇತ್ತಿವಿಸಯೋ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ಯಾ ವಾ ಪನಞ್ಞಾಪಿ ಕಾಚಿ ದುಗ್ಗತಿಯೋ. ಅಥ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಲೋಭಜೇನ ಕಮ್ಮೇನ ಅದೋಸಜೇನ ಕಮ್ಮೇನ ಅಮೋಹಜೇನ ಕಮ್ಮೇನ ದೇವಾ ಪಞ್ಞಾಯನ್ತಿ, ಮನುಸ್ಸಾ ಪಞ್ಞಾಯನ್ತಿ, ಯಾ ವಾ ಪನಞ್ಞಾಪಿ ಕಾಚಿ ಸುಗತಿಯೋ. ಇಮಾನಿ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತೀಣಿ ನಿದಾನಾನಿ ಕಮ್ಮಾನಂ ಸಮುದಯಾಯಾ’’ತಿ. ನವಮಂ.

೧೦. ಕಿಮಿಲಸುತ್ತಂ

೪೦. ಏವಂ ಮೇ ಸುತಂ – ಏಕಂ ಸಮಯಂ ಭಗವಾ ಕಿಮಿಲಾಯಂ ವಿಹರತಿ ನಿಚುಲವನೇ. ಅಥ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಕಿಮಿಲೋ ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಭಗವನ್ತಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿ. ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನೋ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಕಿಮಿಲೋ ಭಗವನ್ತಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಕೋ ನು ಖೋ, ಭನ್ತೇ, ಹೇತು ಕೋ ಪಚ್ಚಯೋ ಯೇನ ತಥಾಗತೇ ಪರಿನಿಬ್ಬುತೇ ಸದ್ಧಮ್ಮೋ ನ ಚಿರಟ್ಠಿತಿಕೋ ಹೋತೀ’’ತಿ? ‘‘ಇಧ, ಕಿಮಿಲ, ತಥಾಗತೇ ಪರಿನಿಬ್ಬುತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಭಿಕ್ಖುನಿಯೋ ಉಪಾಸಕಾ ಉಪಾಸಿಕಾಯೋ ಸತ್ಥರಿ ಅಗಾರವಾ ವಿಹರನ್ತಿ ಅಪ್ಪತಿಸ್ಸಾ, ಧಮ್ಮೇ ಅಗಾರವಾ ವಿಹರನ್ತಿ ಅಪ್ಪತಿಸ್ಸಾ, ಸಙ್ಘೇ ಅಗಾರವಾ ವಿಹರನ್ತಿ ಅಪ್ಪತಿಸ್ಸಾ, ಸಿಕ್ಖಾಯ ಅಗಾರವಾ ವಿಹರನ್ತಿ ಅಪ್ಪತಿಸ್ಸಾ, ಅಪ್ಪಮಾದೇ ಅಗಾರವಾ ವಿಹರನ್ತಿ ಅಪ್ಪತಿಸ್ಸಾ, ಪಟಿಸನ್ಥಾರೇ [ಪಟಿಸನ್ಧಾರೇ (ಕ.) ಅ. ನಿ. ೫.೨೦೧; ೭.೫೯] ಅಗಾರವಾ ವಿಹರನ್ತಿ ಅಪ್ಪತಿಸ್ಸಾ. ಅಯಂ ಖೋ, ಕಿಮಿಲ, ಹೇತು ಅಯಂ ಪಚ್ಚಯೋ ಯೇನ ತಥಾಗತೇ ಪರಿನಿಬ್ಬುತೇ ಸದ್ಧಮ್ಮೋ ನ ಚಿರಟ್ಠಿತಿಕೋ ಹೋತಿ’’.

‘‘ಕೋ ಪನ, ಭನ್ತೇ, ಹೇತು ಕೋ ಪಚ್ಚಯೋ ಯೇನ ತಥಾಗತೇ ಪರಿನಿಬ್ಬುತೇ ಸದ್ಧಮ್ಮೋ ಚಿರಟ್ಠಿತಿಕೋ ಹೋತೀ’’ತಿ? ‘‘ಇಧ, ಕಿಮಿಲ, ತಥಾಗತೇ ಪರಿನಿಬ್ಬುತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಭಿಕ್ಖುನಿಯೋ ಉಪಾಸಕಾ ಉಪಾಸಿಕಾಯೋ ಸತ್ಥರಿ ಸಗಾರವಾ ವಿಹರನ್ತಿ ಸಪ್ಪತಿಸ್ಸಾ, ಧಮ್ಮೇ ಸಗಾರವಾ ವಿಹರನ್ತಿ ಸಪ್ಪತಿಸ್ಸಾ, ಸಙ್ಘೇ ಸಗಾರವಾ ವಿಹರನ್ತಿ ಸಪ್ಪತಿಸ್ಸಾ, ಸಿಕ್ಖಾಯ ಸಗಾರವಾ ವಿಹರನ್ತಿ ಸಪ್ಪತಿಸ್ಸಾ, ಅಪ್ಪಮಾದೇ ಸಗಾರವಾ ವಿಹರನ್ತಿ ಸಪ್ಪತಿಸ್ಸಾ, ಪಟಿಸನ್ಥಾರೇ ಸಗಾರವಾ ವಿಹರನ್ತಿ ಸಪ್ಪತಿಸ್ಸಾ. ಅಯಂ ಖೋ, ಕಿಮಿಲ, ಹೇತು ಅಯಂ ಪಚ್ಚಯೋ ಯೇನ ತಥಾಗತೇ ಪರಿನಿಬ್ಬುತೇ ಸದ್ಧಮ್ಮೋ ಚಿರಟ್ಠಿತಿಕೋ ಹೋತೀ’’ತಿ. ದಸಮಂ.

೧೧. ದಾರುಕ್ಖನ್ಧಸುತ್ತಂ

೪೧. ಏವಂ ಮೇ ಸುತಂ – ಏಕಂ ಸಮಯಂ ಆಯಸ್ಮಾ ಸಾರಿಪುತ್ತೋ ರಾಜಗಹೇ ವಿಹರತಿ ಗಿಜ್ಝಕೂಟೇ ಪಬ್ಬತೇ. ಅಥ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಸಾರಿಪುತ್ತೋ ಪುಬ್ಬಣ್ಹಸಮಯಂ ನಿವಾಸೇತ್ವಾ ಪತ್ತಚೀವರಮಾದಾಯ ಸಮ್ಬಹುಲೇಹಿ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಗಿಜ್ಝಕೂಟಾ ಪಬ್ಬತಾ ಓರೋಹನ್ತೋ ಅದ್ದಸ ಅಞ್ಞತರಸ್ಮಿಂ ಪದೇಸೇ ಮಹನ್ತಂ ದಾರುಕ್ಖನ್ಧಂ. ದಿಸ್ವಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಆಮನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಪಸ್ಸಥ ನೋ, ಆವುಸೋ, ತುಮ್ಹೇ ಅಮುಂ ಮಹನ್ತಂ ದಾರುಕ್ಖನ್ಧ’’ನ್ತಿ? ‘‘ಏವಮಾವುಸೋ’’ತಿ.

‘‘ಆಕಙ್ಖಮಾನೋ, ಆವುಸೋ, ಭಿಕ್ಖು ಇದ್ಧಿಮಾ ಚೇತೋವಸಿಪ್ಪತ್ತೋ ಅಮುಂ ದಾರುಕ್ಖನ್ಧಂ ಪಥವೀತ್ವೇವ ಅಧಿಮುಚ್ಚೇಯ್ಯ. ತಂ ಕಿಸ್ಸ ಹೇತು? ಅತ್ಥಿ, ಆವುಸೋ, ಅಮುಮ್ಹಿ ದಾರುಕ್ಖನ್ಧೇ ಪಥವೀಧಾತು, ಯಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಭಿಕ್ಖು ಇದ್ಧಿಮಾ ಚೇತೋವಸಿಪ್ಪತ್ತೋ ಅಮುಂ ದಾರುಕ್ಖನ್ಧಂ ಪಥವೀತ್ವೇವ ಅಧಿಮುಚ್ಚೇಯ್ಯ. ಆಕಙ್ಖಮಾನೋ, ಆವುಸೋ, ಭಿಕ್ಖು ಇದ್ಧಿಮಾ ಚೇತೋವಸಿಪ್ಪತ್ತೋ ಅಮುಂ ದಾರುಕ್ಖನ್ಧಂ ಆಪೋತ್ವೇವ ಅಧಿಮುಚ್ಚೇಯ್ಯ …ಪೇ… ತೇಜೋತ್ವೇವ ಅಧಿಮುಚ್ಚೇಯ್ಯ… ವಾಯೋತ್ವೇವ ಅಧಿಮುಚ್ಚೇಯ್ಯ… ಸುಭನ್ತ್ವೇವ ಅಧಿಮುಚ್ಚೇಯ್ಯ… ಅಸುಭನ್ತ್ವೇವ ಅಧಿಮುಚ್ಚೇಯ್ಯ. ತಂ ಕಿಸ್ಸ ಹೇತು? ಅತ್ಥಿ, ಆವುಸೋ, ಅಮುಮ್ಹಿ ದಾರುಕ್ಖನ್ಧೇ ಅಸುಭಧಾತು, ಯಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಭಿಕ್ಖು ಇದ್ಧಿಮಾ ಚೇತೋವಸಿಪ್ಪತ್ತೋ ಅಮುಂ ದಾರುಕ್ಖನ್ಧಂ ಅಸುಭನ್ತ್ವೇವ ಅಧಿಮುಚ್ಚೇಯ್ಯಾ’’ತಿ. ಏಕಾದಸಮಂ.

೧೨. ನಾಗಿತಸುತ್ತಂ

೪೨. ಏವಂ ಮೇ ಸುತಂ – ಏಕಂ ಸಮಯಂ ಭಗವಾ ಕೋಸಲೇಸು ಚಾರಿಕಂ ಚರಮಾನೋ ಮಹತಾ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಯೇನ ಇಚ್ಛಾನಙ್ಗಲಂ ನಾಮ ಕೋಸಲಾನಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಗಾಮೋ ತದವಸರಿ. ತತ್ರ ಸುದಂ ಭಗವಾ ಇಚ್ಛಾನಙ್ಗಲೇ ವಿಹರತಿ ಇಚ್ಛಾನಙ್ಗಲವನಸಣ್ಡೇ. ಅಸ್ಸೋಸುಂ ಖೋ ಇಚ್ಛಾನಙ್ಗಲಕಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಗಹಪತಿಕಾ – ‘‘ಸಮಣೋ ಖಲು, ಭೋ, ಗೋತಮೋ ಸಕ್ಯಪುತ್ತೋ ಸಕ್ಯಕುಲಾ ಪಬ್ಬಜಿತೋ ಇಚ್ಛಾನಙ್ಗಲಂ ಅನುಪ್ಪತ್ತೋ ಇಚ್ಛಾನಙ್ಗಲೇ ವಿಹರತಿ ಇಚ್ಛಾನಙ್ಗಲವನಸಣ್ಡೇ. ತಂ ಖೋ ಪನ ಭವನ್ತಂ ಗೋತಮಂ ಏವಂ ಕಲ್ಯಾಣೋ ಕಿತ್ತಿಸದ್ದೋ ಅಬ್ಭುಗ್ಗತೋ – ‘ಇತಿಪಿ ಸೋ ಭಗವಾ ಅರಹಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ವಿಜ್ಜಾಚರಣಸಮ್ಪನ್ನೋ…ಪೇ… ಬುದ್ಧೋ ಭಗವಾ’ತಿ. ಸೋ ಇಮಂ ಲೋಕಂ ಸದೇವಕಂ…ಪೇ… ಅರಹತಂ ದಸ್ಸನಂ ಹೋತೀ’’ತಿ. ಅಥ ಖೋ ಇಚ್ಛಾನಙ್ಗಲಕಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಗಹಪತಿಕಾ ತಸ್ಸಾ ರತ್ತಿಯಾ ಅಚ್ಚಯೇನ ಪಹೂತಂ ಖಾದನೀಯಂ ಭೋಜನೀಯಂ ಆದಾಯ ಯೇನ ಇಚ್ಛಾನಙ್ಗಲವನಸಣ್ಡೋ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿಂಸು; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಬಹಿದ್ವಾರಕೋಟ್ಠಕೇ ಅಟ್ಠಂಸು ಉಚ್ಚಾಸದ್ದಾ ಮಹಾಸದ್ದಾ.

ತೇನ ಖೋ ಪನ ಸಮಯೇನ ಆಯಸ್ಮಾ ನಾಗಿತೋ ಭಗವತೋ ಉಪಟ್ಠಾಕೋ ಹೋತಿ. ಅಥ ಖೋ ಭಗವಾ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ನಾಗಿತಂ ಆಮನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಕೇ ಪನ ತೇ, ನಾಗಿತ, ಉಚ್ಚಾಸದ್ದಾ ಮಹಾಸದ್ದಾ ಕೇವಟ್ಟಾ ಮಞ್ಞೇ ಮಚ್ಛವಿಲೋಪೇ’’ತಿ? ‘‘ಏತೇ, ಭನ್ತೇ, ಇಚ್ಛಾನಙ್ಗಲಕಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಗಹಪತಿಕಾ ಪಹೂತಂ ಖಾದನೀಯಂ ಭೋಜನೀಯಂ ಆದಾಯ ಬಹಿದ್ವಾರಕೋಟ್ಠಕೇ ಠಿತಾ ಭಗವನ್ತಂಯೇವ ಉದ್ದಿಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಞ್ಚಾ’’ತಿ. ‘‘ಮಾಹಂ, ನಾಗಿತ, ಯಸೇನ ಸಮಾಗಮಂ, ಮಾ ಚ ಮಯಾ ಯಸೋ. ಯೋ ಖೋ, ನಾಗಿತ, ನಯಿಮಸ್ಸ ನೇಕ್ಖಮ್ಮಸುಖಸ್ಸ ಪವಿವೇಕಸುಖಸ್ಸ ಉಪಸಮಸುಖಸ್ಸ ಸಮ್ಬೋಧಸುಖಸ್ಸ ನಿಕಾಮಲಾಭೀ ಅಸ್ಸ ಅಕಿಚ್ಛಲಾಭೀ ಅಕಸಿರಲಾಭೀ, ಯಸ್ಸಾಹಂ ನೇಕ್ಖಮ್ಮಸುಖಸ್ಸ ಪವಿವೇಕಸುಖಸ್ಸ ಉಪಸಮಸುಖಸ್ಸ ಸಮ್ಬೋಧಸುಖಸ್ಸ ನಿಕಾಮಲಾಭೀ ಅಕಿಚ್ಛಲಾಭೀ ಅಕಸಿರಲಾಭೀ, ಸೋ ತಂ ಮೀಳ್ಹಸುಖಂ ಮಿದ್ಧಸುಖಂ ಲಾಭಸಕ್ಕಾರಸಿಲೋಕಸುಖಂ ಸಾದಿಯೇಯ್ಯಾ’’ತಿ.

‘‘ಅಧಿವಾಸೇತು ದಾನಿ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವಾ; ಅಧಿವಾಸೇತು, ಸುಗತೋ; ಅಧಿವಾಸನಕಾಲೋ ದಾನಿ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವತೋ. ಯೇನ ಯೇನೇವ ದಾನಿ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವಾ ಗಮಿಸ್ಸತಿ, ತನ್ನಿನ್ನಾವ ಭವಿಸ್ಸನ್ತಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಗಹಪತಿಕಾ ನೇಗಮಾ ಚೇವ ಜಾನಪದಾ ಚ. ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಭನ್ತೇ, ಥುಲ್ಲಫುಸಿತಕೇ ದೇವೇ ವಸ್ಸನ್ತೇ ಯಥಾನಿನ್ನಂ ಉದಕಾನಿ ಪವತ್ತನ್ತಿ; ಏವಮೇವಂ ಖೋ, ಭನ್ತೇ, ಯೇನ ಯೇನೇವ ದಾನಿ ಭಗವಾ ಗಮಿಸ್ಸತಿ, ತನ್ನಿನ್ನಾವ ಭವಿಸ್ಸನ್ತಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಗಹಪತಿಕಾ ನೇಗಮಾ ಚೇವ ಜಾನಪದಾ ಚ. ತಂ ಕಿಸ್ಸ ಹೇತು? ತಥಾ ಹಿ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವತೋ ಸೀಲಪಞ್ಞಾಣ’’ನ್ತಿ.

‘‘ಮಾಹಂ, ನಾಗಿತ, ಯಸೇನ ಸಮಾಗಮಂ, ಮಾ ಚ ಮಯಾ ಯಸೋ. ಯೋ ಖೋ, ನಾಗಿತ, ನಯಿಮಸ್ಸ ನೇಕ್ಖಮ್ಮಸುಖಸ್ಸ ಪವಿವೇಕಸುಖಸ್ಸ ಉಪಸಮಸುಖಸ್ಸ ಸಮ್ಬೋಧಸುಖಸ್ಸ ನಿಕಾಮಲಾಭೀ ಅಸ್ಸ ಅಕಿಚ್ಛಲಾಭೀ ಅಕಸಿರಲಾಭೀ, ಯಸ್ಸಾಹಂ ನೇಕ್ಖಮ್ಮಸುಖಸ್ಸ ಪವಿವೇಕಸುಖಸ್ಸ ಉಪಸಮಸುಖಸ್ಸ ಸಮ್ಬೋಧಸುಖಸ್ಸ ನಿಕಾಮಲಾಭೀ ಅಕಿಚ್ಛಲಾಭೀ ಅಕಸಿರಲಾಭೀ, ಸೋ ತಂ ಮೀಳ್ಹಸುಖಂ ಮಿದ್ಧಸುಖಂ ಲಾಭಸಕ್ಕಾರಸಿಲೋಕಸುಖಂ ಸಾದಿಯೇಯ್ಯ.

‘‘ಇಧಾಹಂ, ನಾಗಿತ, ಭಿಕ್ಖುಂ ಪಸ್ಸಾಮಿ ಗಾಮನ್ತವಿಹಾರಿಂ ಸಮಾಹಿತಂ ನಿಸಿನ್ನಂ. ತಸ್ಸ ಮಯ್ಹಂ, ನಾಗಿತ, ಏವಂ ಹೋತಿ – ‘ಇದಾನಿಮಂ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ [ಆರಾಮಿಕೋ ವಾ ಘಟ್ಟೇಸ್ಸತಿ ಸಮಣುದ್ದೇಸೋ ವಾ, ತಂ ತಮ್ಹಾ (ಕ. ಸೀ. ಪೀ.) ಆರಾಮಿಕೋ ವಾ ಘಟ್ಟೇಸ್ಸತಿ ಸಮಣುದ್ದೇಸೋ ವಾ, ಸೋ ತಂ ತಮ್ಹಾ (ಕ. ಸೀ.) ಅ. ನಿ. ೮.೮೬ ಪಸ್ಸಿತಬ್ಬಂ] ಆರಾಮಿಕೋ ವಾ ಉಪಟ್ಠಹಿಸ್ಸತಿ ಸಮಣುದ್ದೇಸೋ ವಾ ತಂ ತಮ್ಹಾ [ಆರಾಮಿಕೋ ವಾ ಘಟ್ಟೇಸ್ಸತಿ ಸಮಣುದ್ದೇಸೋ ವಾ, ತಂ ತಮ್ಹಾ (ಕ. ಸೀ. ಪೀ.) ಆರಾಮಿಕೋ ವಾ ಘಟ್ಟೇಸ್ಸತಿ ಸಮಣುದ್ದೇಸೋ ವಾ, ಸೋ ತಂ ತಮ್ಹಾ (ಕ. ಸೀ.) ಅ. ನಿ. ೮.೮೬ ಪಸ್ಸಿತಬ್ಬಂ] ಸಮಾಧಿಮ್ಹಾ ಚಾವೇಸ್ಸತೀ’ತಿ. ತೇನಾಹಂ, ನಾಗಿತ, ತಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ನ ಅತ್ತಮನೋ ಹೋಮಿ ಗಾಮನ್ತವಿಹಾರೇನ. ಇಧ ಪನಾಹಂ, ನಾಗಿತ, ಭಿಕ್ಖುಂ ಪಸ್ಸಾಮಿ ಆರಞ್ಞಿಕಂ ಅರಞ್ಞೇ ಪಚಲಾಯಮಾನಂ ನಿಸಿನ್ನಂ. ತಸ್ಸ ಮಯ್ಹಂ, ನಾಗಿತ, ಏವಂ ಹೋತಿ – ‘ಇದಾನಿ ಅಯಮಾಯಸ್ಮಾ ಇಮಂ ನಿದ್ದಾಕಿಲಮಥಂ ಪಟಿವಿನೋದೇತ್ವಾ ಅರಞ್ಞಸಞ್ಞಂಯೇವ ಮನಸಿ ಕರಿಸ್ಸತಿ ಏಕತ್ತ’ನ್ತಿ. ತೇನಾಹಂ, ನಾಗಿತ, ತಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಅತ್ತಮನೋ ಹೋಮಿ ಅರಞ್ಞವಿಹಾರೇನ.

‘‘ಇಧ ಪನಾಹಂ, ನಾಗಿತ, ಭಿಕ್ಖುಂ ಪಸ್ಸಾಮಿ ಆರಞ್ಞಿಕಂ ಅರಞ್ಞೇ ಅಸಮಾಹಿತಂ ನಿಸಿನ್ನಂ. ತಸ್ಸ ಮಯ್ಹಂ, ನಾಗಿತ, ಏವಂ ಹೋತಿ – ‘ಇದಾನಿ ಅಯಮಾಯಸ್ಮಾ ಅಸಮಾಹಿತಂ ವಾ ಚಿತ್ತಂ ಸಮಾದಹಿಸ್ಸತಿ, ಸಮಾಹಿತಂ ವಾ ಚಿತ್ತಂ ಅನುರಕ್ಖಿಸ್ಸತೀ’ತಿ. ತೇನಾಹಂ, ನಾಗಿತ, ತಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಅತ್ತಮನೋ ಹೋಮಿ ಅರಞ್ಞವಿಹಾರೇನ.

‘‘ಇಧ ಪನಾಹಂ, ನಾಗಿತ, ಭಿಕ್ಖುಂ ಪಸ್ಸಾಮಿ ಆರಞ್ಞಿಕಂ ಅರಞ್ಞೇ ಸಮಾಹಿತಂ ನಿಸಿನ್ನಂ. ತಸ್ಸ ಮಯ್ಹಂ, ನಾಗಿತ, ಏವಂ ಹೋತಿ – ‘ಇದಾನಿ ಅಯಮಾಯಸ್ಮಾ ಅವಿಮುತ್ತಂ ವಾ ಚಿತ್ತಂ ವಿಮೋಚೇಸ್ಸತಿ, ವಿಮುತ್ತಂ ವಾ ಚಿತ್ತಂ ಅನುರಕ್ಖಿಸ್ಸತೀ’ತಿ. ತೇನಾಹಂ, ನಾಗಿತ, ತಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಅತ್ತಮನೋ ಹೋಮಿ ಅರಞ್ಞವಿಹಾರೇನ.

‘‘ಇಧ ಪನಾಹಂ, ನಾಗಿತ, ಭಿಕ್ಖುಂ ಪಸ್ಸಾಮಿ ಗಾಮನ್ತವಿಹಾರಿಂ ಲಾಭಿಂ ಚೀವರಪಿಣ್ಡಪಾತಸೇನಾಸನಗಿಲಾನಪ್ಪಚ್ಚಯಭೇಸಜ್ಜಪರಿಕ್ಖಾರಾನಂ. ಸೋ ತಂ ಲಾಭಸಕ್ಕಾರಸಿಲೋಕಂ ನಿಕಾಮಯಮಾನೋ ರಿಞ್ಚತಿ ಪಟಿಸಲ್ಲಾನಂ ರಿಞ್ಚತಿ ಅರಞ್ಞವನಪತ್ಥಾನಿ ಪನ್ತಾನಿ ಸೇನಾಸನಾನಿ; ಗಾಮನಿಗಮರಾಜಧಾನಿಂ ಓಸರಿತ್ವಾ ವಾಸಂ ಕಪ್ಪೇತಿ. ತೇನಾಹಂ, ನಾಗಿತ, ತಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ನ ಅತ್ತಮನೋ ಹೋಮಿ ಗಾಮನ್ತವಿಹಾರೇನ.

‘‘ಇಧ ಪನಾಹಂ, ನಾಗಿತ, ಭಿಕ್ಖುಂ ಪಸ್ಸಾಮಿ ಆರಞ್ಞಿಕಂ ಲಾಭಿಂ ಚೀವರಪಿಣ್ಡಪಾತಸೇನಾಸನಗಿಲಾನಪ್ಪಚ್ಚಯಭೇಸಜ್ಜಪರಿಕ್ಖಾರಾನಂ. ಸೋ ತಂ ಲಾಭಸಕ್ಕಾರಸಿಲೋಕಂ ಪಟಿಪಣಾಮೇತ್ವಾ ನ ರಿಞ್ಚತಿ ಪಟಿಸಲ್ಲಾನಂ ನ ರಿಞ್ಚತಿ ಅರಞ್ಞವನಪತ್ಥಾನಿ ಪನ್ತಾನಿ ಸೇನಾಸನಾನಿ. ತೇನಾಹಂ, ನಾಗಿತ, ತಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಅತ್ತಮನೋ ಹೋಮಿ ಅರಞ್ಞವಿಹಾರೇನ. ಯಸ್ಮಾಹಂ, ನಾಗಿತ, ಸಮಯೇ ಅದ್ಧಾನಮಗ್ಗಪ್ಪಟಿಪನ್ನೋ ನ ಕಞ್ಚಿ [ನ ಕಿಞ್ಚಿ (ಸೀ. ಪೀ. ಕ.)] ಪಸ್ಸಾಮಿ ಪುರತೋ ವಾ ಪಚ್ಛತೋ ವಾ, ಫಾಸು ಮೇ, ನಾಗಿತ, ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಹೋತಿ ಅನ್ತಮಸೋ ಉಚ್ಚಾರಪಸ್ಸಾವಕಮ್ಮಾಯಾ’’ತಿ. ದ್ವಾದಸಮಂ.

ದೇವತಾವಗ್ಗೋ [ಸೇಕ್ಖಪರಿಹಾನಿಯವಗ್ಗೋ (ಸ್ಯಾ.)] ಚತುತ್ಥೋ.