(೨೩) ೩. ದೀಘಚಾರಿಕವಗ್ಗೋ

೧. ಪಠಮದೀಘಚಾರಿಕಸುತ್ತಂ

೨೨೧. ‘‘ಪಞ್ಚಿಮೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಆದೀನವಾ ದೀಘಚಾರಿಕಂ ಅನವತ್ಥಚಾರಿಕಂ ಅನುಯುತ್ತಸ್ಸ ವಿಹರತೋ. ಕತಮೇ ಪಞ್ಚ? ಅಸ್ಸುತಂ ನ ಸುಣಾತಿ, ಸುತಂ ನ ಪರಿಯೋದಾಪೇತಿ, ಸುತೇನೇಕಚ್ಚೇನ ಅವಿಸಾರದೋ ಹೋತಿ, ಗಾಳ್ಹಂ [ಬಾಳ್ಹಂ (ಸ್ಯಾ.)] ರೋಗಾತಙ್ಕಂ ಫುಸತಿ, ನ ಚ ಮಿತ್ತವಾ ಹೋತಿ. ಇಮೇ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಞ್ಚ ಆದೀನವಾ ದೀಘಚಾರಿಕಂ ಅನವತ್ಥಚಾರಿಕಂ ಅನುಯುತ್ತಸ್ಸ ವಿಹರತೋ.

‘‘ಪಞ್ಚಿಮೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಆನಿಸಂಸಾ ಸಮವತ್ಥಚಾರೇ. ಕತಮೇ ಪಞ್ಚ? ಅಸ್ಸುತಂ ಸುಣಾತಿ, ಸುತಂ ಪರಿಯೋದಾಪೇತಿ, ಸುತೇನೇಕಚ್ಚೇನ ವಿಸಾರದೋ ಹೋತಿ, ನ ಗಾಳ್ಹಂ ರೋಗಾತಙ್ಕಂ ಫುಸತಿ, ಮಿತ್ತವಾ ಚ ಹೋತಿ. ಇಮೇ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಞ್ಚ ಆನಿಸಂಸಾ ಸಮವತ್ಥಚಾರೇ’’ತಿ. ಪಠಮಂ.

೨. ದುತಿಯದೀಘಚಾರಿಕಸುತ್ತಂ

೨೨೨. ‘‘ಪಞ್ಚಿಮೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಆದೀನವಾ ದೀಘಚಾರಿಕಂ ಅನವತ್ಥಚಾರಿಕಂ ಅನುಯುತ್ತಸ್ಸ ವಿಹರತೋ. ಕತಮೇ ಪಞ್ಚ? ಅನಧಿಗತಂ ನಾಧಿಗಚ್ಛತಿ, ಅಧಿಗತಾ ಪರಿಹಾಯತಿ, ಅಧಿಗತೇನೇಕಚ್ಚೇನ ಅವಿಸಾರದೋ ಹೋತಿ, ಗಾಳ್ಹಂ ರೋಗಾತಙ್ಕಂ ಫುಸತಿ, ನ ಚ ಮಿತ್ತವಾ ಹೋತಿ. ಇಮೇ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಞ್ಚ ಆದೀನವಾ ದೀಘಚಾರಿಕಂ ಅನವತ್ಥಚಾರಿಕಂ ಅನುಯುತ್ತಸ್ಸ ವಿಹರತೋ.

‘‘ಪಞ್ಚಿಮೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಆನಿಸಂಸಾ ಸಮವತ್ಥಚಾರೇ. ಕತಮೇ ಪಞ್ಚ? ಅನಧಿಗತಂ ಅಧಿಗಚ್ಛತಿ, ಅಧಿಗತಾ ನ ಪರಿಹಾಯತಿ, ಅಧಿಗತೇನೇಕಚ್ಚೇನ ವಿಸಾರದೋ ಹೋತಿ, ನ ಗಾಳ್ಹಂ ರೋಗಾತಙ್ಕಂ ಫುಸತಿ, ಮಿತ್ತವಾ ಚ ಹೋತಿ. ಇಮೇ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಞ್ಚ ಆನಿಸಂಸಾ ಸಮವತ್ಥಚಾರೇ’’ತಿ. ದುತಿಯಂ.

೩. ಅತಿನಿವಾಸಸುತ್ತಂ

೨೨೩. ‘‘ಪಞ್ಚಿಮೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಆದೀನವಾ ಅತಿನಿವಾಸೇ. ಕತಮೇ ಪಞ್ಚ? ಬಹುಭಣ್ಡೋ ಹೋತಿ ಬಹುಭಣ್ಡಸನ್ನಿಚಯೋ, ಬಹುಭೇಸಜ್ಜೋ ಹೋತಿ ಬಹುಭೇಸಜ್ಜಸನ್ನಿಚಯೋ, ಬಹುಕಿಚ್ಚೋ ಹೋತಿ ಬಹುಕರಣೀಯೋ ಬ್ಯತ್ತೋ ಕಿಂಕರಣೀಯೇಸು, ಸಂಸಟ್ಠೋ ವಿಹರತಿ ಗಹಟ್ಠಪಬ್ಬಜಿತೇಹಿ ಅನನುಲೋಮಿಕೇನ ಗಿಹಿಸಂಸಗ್ಗೇನ, ತಮ್ಹಾ ಚ ಆವಾಸಾ ಪಕ್ಕಮನ್ತೋ ಸಾಪೇಕ್ಖೋ ಪಕ್ಕಮತಿ. ಇಮೇ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಞ್ಚ ಆದೀನವಾ ಅತಿನಿವಾಸೇ.

‘‘ಪಞ್ಚಿಮೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಆನಿಸಂಸಾ ಸಮವತ್ಥವಾಸೇ. ಕತಮೇ ಪಞ್ಚ? ನ ಬಹುಭಣ್ಡೋ ಹೋತಿ ನ ಬಹುಭಣ್ಡಸನ್ನಿಚಯೋ, ನ ಬಹುಭೇಸಜ್ಜೋ ಹೋತಿ ನ ಬಹುಭೇಸಜ್ಜಸನ್ನಿಚಯೋ, ನ ಬಹುಕಿಚ್ಚೋ ಹೋತಿ ನ ಬಹುಕರಣೀಯೋ ನ ಬ್ಯತ್ತೋ ಕಿಂಕರಣೀಯೇಸು, ಅಸಂಸಟ್ಠೋ ವಿಹರತಿ ಗಹಟ್ಠಪಬ್ಬಜಿತೇಹಿ ಅನನುಲೋಮಿಕೇನ ಗಿಹಿಸಂಸಗ್ಗೇನ, ತಮ್ಹಾ ಚ ಆವಾಸಾ ಪಕ್ಕಮನ್ತೋ ಅನಪೇಕ್ಖೋ ಪಕ್ಕಮತಿ. ಇಮೇ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಞ್ಚ ಆನಿಸಂಸಾ ಸಮವತ್ಥವಾಸೇ’’ತಿ. ತತಿಯಂ.

೪. ಮಚ್ಛರೀಸುತ್ತಂ

೨೨೪. ‘‘ಪಞ್ಚಿಮೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಆದೀನವಾ ಅತಿನಿವಾಸೇ. ಕತಮೇ ಪಞ್ಚ? ಆವಾಸಮಚ್ಛರೀ ಹೋತಿ, ಕುಲಮಚ್ಛರೀ ಹೋತಿ, ಲಾಭಮಚ್ಛರೀ ಹೋತಿ, ವಣ್ಣಮಚ್ಛರೀ ಹೋತಿ, ಧಮ್ಮಮಚ್ಛರೀ ಹೋತಿ. ಇಮೇ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಞ್ಚ ಆದೀನವಾ ಅತಿನಿವಾಸೇ.

‘‘ಪಞ್ಚಿಮೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಆನಿಸಂಸಾ ಸಮವತ್ಥವಾಸೇ. ಕತಮೇ ಪಞ್ಚ? ನ ಆವಾಸಮಚ್ಛರೀ ಹೋತಿ, ನ ಕುಲಮಚ್ಛರೀ ಹೋತಿ, ನ ಲಾಭಮಚ್ಛರೀ ಹೋತಿ, ನ ವಣ್ಣಮಚ್ಛರೀ ಹೋತಿ, ನ ಧಮ್ಮಮಚ್ಛರೀ ಹೋತಿ. ಇಮೇ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಞ್ಚ ಆನಿಸಂಸಾ ಸಮವತ್ಥವಾಸೇ’’ತಿ. ಚತುತ್ಥಂ.

೫. ಪಠಮಕುಲೂಪಕಸುತ್ತಂ

೨೨೫. ‘‘ಪಞ್ಚಿಮೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಆದೀನವಾ ಕುಲೂಪಕೇ [ಕುಲುಪಕೇ (ಸ್ಯಾ. ಪೀ.), ಕುಲೂಪಗೇ (ಸೀ.)]. ಕತಮೇ ಪಞ್ಚ? ಅನಾಮನ್ತಚಾರೇ ಆಪಜ್ಜತಿ, ರಹೋ ನಿಸಜ್ಜಾಯ ಆಪಜ್ಜತಿ, ಪಟಿಚ್ಛನ್ನೇ ಆಸನೇ ಆಪಜ್ಜತಿ, ಮಾತುಗಾಮಸ್ಸ ಉತ್ತರಿ ಛಪ್ಪಞ್ಚವಾಚಾಹಿ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇನ್ತೋ ಆಪಜ್ಜತಿ, ಕಾಮಸಙ್ಕಪ್ಪಬಹುಲೋ ವಿಹರತಿ. ಇಮೇ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಞ್ಚ ಆದೀನವಾ ಕುಲೂಪಕೇ’’ತಿ. ಪಞ್ಚಮಂ.

೬. ದುತಿಯಕುಲೂಪಕಸುತ್ತಂ

೨೨೬. ‘‘ಪಞ್ಚಿಮೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಆದೀನವಾ ಕುಲೂಪಕಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಅತಿವೇಲಂ ಕುಲೇಸು ಸಂಸಟ್ಠಸ್ಸ ವಿಹರತೋ. ಕತಮೇ ಪಞ್ಚ? ಮಾತುಗಾಮಸ್ಸ ಅಭಿಣ್ಹದಸ್ಸನಂ, ದಸ್ಸನೇ ಸತಿ ಸಂಸಗ್ಗೋ, ಸಂಸಗ್ಗೇ ಸತಿ ವಿಸ್ಸಾಸೋ, ವಿಸ್ಸಾಸೇ ಸತಿ ಓತಾರೋ, ಓತಿಣ್ಣಚಿತ್ತಸ್ಸೇತಂ ಪಾಟಿಕಙ್ಖಂ – ‘ಅನಭಿರತೋ ವಾ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ಚರಿಸ್ಸತಿ ಅಞ್ಞತರಂ ವಾ ಸಂಕಿಲಿಟ್ಠಂ ಆಪತ್ತಿಂ ಆಪಜ್ಜಿಸ್ಸತಿ ಸಿಕ್ಖಂ ವಾ ಪಚ್ಚಕ್ಖಾಯ ಹೀನಾಯಾವತ್ತಿಸ್ಸತಿ’. ಇಮೇ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಞ್ಚ ಆದೀನವಾ ಕುಲೂಪಕಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಅತಿವೇಲಂ ಕುಲೇಸು ಸಂಸಟ್ಠಸ್ಸ ವಿಹರತೋ’’ತಿ. ಛಟ್ಠಂ.

೭. ಭೋಗಸುತ್ತಂ

೨೨೭. ‘‘ಪಞ್ಚಿಮೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಆದೀನವಾ ಭೋಗೇಸು. ಕತಮೇ ಪಞ್ಚ? ಅಗ್ಗಿಸಾಧಾರಣಾ ಭೋಗಾ, ಉದಕಸಾಧಾರಣಾ ಭೋಗಾ, ರಾಜಸಾಧಾರಣಾ ಭೋಗಾ, ಚೋರಸಾಧಾರಣಾ ಭೋಗಾ, ಅಪ್ಪಿಯೇಹಿ ದಾಯಾದೇಹಿ ಸಾಧಾರಣಾ ಭೋಗಾ. ಇಮೇ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಞ್ಚ ಆದೀನವಾ ಭೋಗೇಸು.

‘‘ಪಞ್ಚಿಮೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಆನಿಸಂಸಾ ಭೋಗೇಸು. ಕತಮೇ ಪಞ್ಚ? ಭೋಗೇ ನಿಸ್ಸಾಯ ಅತ್ತಾನಂ ಸುಖೇತಿ ಪೀಣೇತಿ ಸಮ್ಮಾ ಸುಖಂ ಪರಿಹರತಿ, ಮಾತಾಪಿತರೋ ಸುಖೇತಿ ಪೀಣೇತಿ ಸಮ್ಮಾ ಸುಖಂ ಪರಿಹರತಿ, ಪುತ್ತದಾರದಾಸಕಮ್ಮಕರಪೋರಿಸೇ ಸುಖೇತಿ ಪೀಣೇತಿ ಸಮ್ಮಾ ಸುಖಂ ಪರಿಹರತಿ, ಮಿತ್ತಾಮಚ್ಚೇ ಸುಖೇತಿ ಪೀಣೇತಿ ಸಮ್ಮಾ ಸುಖಂ ಪರಿಹರತಿ, ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣೇಸು ಉದ್ಧಗ್ಗಿಕಂ ದಕ್ಖಿಣಂ ಪತಿಟ್ಠಾಪೇತಿ ಸೋವಗ್ಗಿಕಂ ಸುಖವಿಪಾಕಂ ಸಗ್ಗಸಂವತ್ತನಿಕಂ. ಇಮೇ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಞ್ಚ ಆನಿಸಂಸಾ ಭೋಗೇಸೂ’’ತಿ. ಸತ್ತಮಂ.

೮. ಉಸ್ಸೂರಭತ್ತಸುತ್ತಂ

೨೨೮. ‘‘ಪಞ್ಚಿಮೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಆದೀನವಾ ಉಸ್ಸೂರಭತ್ತೇ ಕುಲೇ. ಕತಮೇ ಪಞ್ಚ? ಯೇ ತೇ ಅತಿಥೀ ಪಾಹುನಾ, ತೇ ನ ಕಾಲೇನ ಪಟಿಪೂಜೇನ್ತಿ; ಯಾ ತಾ ಬಲಿಪಟಿಗ್ಗಾಹಿಕಾ ದೇವತಾ, ತಾ ನ ಕಾಲೇನ ಪಟಿಪೂಜೇನ್ತಿ; ಯೇ ತೇ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಏಕಭತ್ತಿಕಾ ರತ್ತೂಪರತಾ ವಿರತಾ ವಿಕಾಲಭೋಜನಾ, ತೇ ನ ಕಾಲೇನ ಪಟಿಪೂಜೇನ್ತಿ; ದಾಸಕಮ್ಮಕರಪೋರಿಸಾ ವಿಮುಖಾ ಕಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತಿ; ತಾವತಕಂಯೇವ ಅಸಮಯೇನ ಭುತ್ತಂ ಅನೋಜವನ್ತಂ ಹೋತಿ. ಇಮೇ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಞ್ಚ ಆದೀನವಾ ಉಸ್ಸೂರಭತ್ತೇ ಕುಲೇ.

‘‘ಪಞ್ಚಿಮೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಆನಿಸಂಸಾ ಸಮಯಭತ್ತೇ ಕುಲೇ. ಕತಮೇ ಪಞ್ಚ? ಯೇ ತೇ ಅತಿಥೀ ಪಾಹುನಾ, ತೇ ಕಾಲೇನ ಪಟಿಪೂಜೇನ್ತಿ; ಯಾ ತಾ ಬಲಿಪಟಿಗ್ಗಾಹಿಕಾ ದೇವತಾ, ತಾ ಕಾಲೇನ ಪಟಿಪೂಜೇನ್ತಿ; ಯೇ ತೇ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಏಕಭತ್ತಿಕಾ ರತ್ತೂಪರತಾ ವಿರತಾ ವಿಕಾಲಭೋಜನಾ, ತೇ ಕಾಲೇನ ಪಟಿಪೂಜೇನ್ತಿ; ದಾಸಕಮ್ಮಕರಪೋರಿಸಾ ಅವಿಮುಖಾ ಕಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತಿ; ತಾವತಕಂಯೇವ ಸಮಯೇನ ಭುತ್ತಂ ಓಜವನ್ತಂ ಹೋತಿ. ಇಮೇ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಞ್ಚ ಆನಿಸಂಸಾ ಸಮಯಭತ್ತೇ ಕುಲೇ’’ತಿ. ಅಟ್ಠಮಂ.

೯. ಪಠಮಕಣ್ಹಸಪ್ಪಸುತ್ತಂ

೨೨೯. ‘‘ಪಞ್ಚಿಮೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಆದೀನವಾ ಕಣ್ಹಸಪ್ಪೇ. ಕತಮೇ ಪಞ್ಚ? ಅಸುಚಿ, ದುಗ್ಗನ್ಧೋ, ಸಭೀರು, ಸಪ್ಪಟಿಭಯೋ, ಮಿತ್ತದುಬ್ಭೀ – ಇಮೇ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಞ್ಚ ಆದೀನವಾ ಕಣ್ಹಸಪ್ಪೇ. ಏವಮೇವಂ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಞ್ಚಿಮೇ ಆದೀನವಾ ಮಾತುಗಾಮೇ. ಕತಮೇ ಪಞ್ಚ? ಅಸುಚಿ, ದುಗ್ಗನ್ಧೋ, ಸಭೀರು, ಸಪ್ಪಟಿಭಯೋ, ಮಿತ್ತದುಬ್ಭೀ – ಇಮೇ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಞ್ಚ ಆದೀನವಾ ಮಾತುಗಾಮೇ’’ತಿ. ನವಮಂ.

೧೦. ದುತಿಯಕಣ್ಹಸಪ್ಪಸುತ್ತಂ

೨೩೦. ‘‘ಪಞ್ಚಿಮೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಆದೀನವಾ ಕಣ್ಹಸಪ್ಪೇ. ಕತಮೇ ಪಞ್ಚ? ಕೋಧನೋ, ಉಪನಾಹೀ, ಘೋರವಿಸೋ, ದುಜ್ಜಿವ್ಹೋ, ಮಿತ್ತದುಬ್ಭೀ – ಇಮೇ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಞ್ಚ ಆದೀನವಾ ಕಣ್ಹಸಪ್ಪೇ.

‘‘ಏವಮೇವಂ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಞ್ಚಿಮೇ ಆದೀನವಾ ಮಾತುಗಾಮೇ. ಕತಮೇ ಪಞ್ಚ? ಕೋಧನೋ, ಉಪನಾಹೀ, ಘೋರವಿಸೋ, ದುಜ್ಜಿವ್ಹೋ, ಮಿತ್ತದುಬ್ಭೀ. ತತ್ರಿದಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಾತುಗಾಮಸ್ಸ ಘೋರವಿಸತಾ – ಯೇಭುಯ್ಯೇನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಾತುಗಾಮೋ ತಿಬ್ಬರಾಗೋ. ತತ್ರಿದಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಾತುಗಾಮಸ್ಸ ದುಜ್ಜಿವ್ಹತಾ – ಯೇಭುಯ್ಯೇನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಾತುಗಾಮೋ ಪಿಸುಣವಾಚೋ. ತತ್ರಿದಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಾತುಗಾಮಸ್ಸ ಮಿತ್ತದುಬ್ಭಿತಾ – ಯೇಭುಯ್ಯೇನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಾತುಗಾಮೋ ಅತಿಚಾರಿನೀ. ಇಮೇ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಞ್ಚ ಆದೀನವಾ ಮಾತುಗಾಮೇ’’ತಿ. ದಸಮಂ.

ದೀಘಚಾರಿಕವಗ್ಗೋ ತತಿಯೋ.