(೨೦) ೫. ಬ್ರಾಹ್ಮಣವಗ್ಗೋ

೧. ಸೋಣಸುತ್ತಂ

೧೯೧. ‘‘ಪಞ್ಚಿಮೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪೋರಾಣಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಧಮ್ಮಾ ಏತರಹಿ ಸುನಖೇಸು ಸನ್ದಿಸ್ಸನ್ತಿ, ನೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇಸು. ಕತಮೇ ಪಞ್ಚ? ಪುಬ್ಬೇ ಸುದಂ [ಪುಬ್ಬಸ್ಸುದಂ (ಕ.)], ಭಿಕ್ಖವೇ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಿಂಯೇವ ಗಚ್ಛನ್ತಿ, ನೋ ಅಬ್ರಾಹ್ಮಣಿಂ. ಏತರಹಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಿಮ್ಪಿ ಗಚ್ಛನ್ತಿ, ಅಬ್ರಾಹ್ಮಣಿಮ್ಪಿ ಗಚ್ಛನ್ತಿ. ಏತರಹಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸುನಖಾ ಸುನಖಿಂಯೇವ ಗಚ್ಛನ್ತಿ, ನೋ ಅಸುನಖಿಂ. ಅಯಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಠಮೋ ಪೋರಾಣೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಧಮ್ಮೋ ಏತರಹಿ ಸುನಖೇಸು ಸನ್ದಿಸ್ಸತಿ, ನೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇಸು.

‘‘ಪುಬ್ಬೇ ಸುದಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಿಂ ಉತುನಿಂಯೇವ ಗಚ್ಛನ್ತಿ, ನೋ ಅನುತುನಿಂ. ಏತರಹಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಿಂ ಉತುನಿಮ್ಪಿ ಗಚ್ಛನ್ತಿ, ಅನುತುನಿಮ್ಪಿ ಗಚ್ಛನ್ತಿ. ಏತರಹಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸುನಖಾ ಸುನಖಿಂ ಉತುನಿಂಯೇವ ಗಚ್ಛನ್ತಿ, ನೋ ಅನುತುನಿಂ. ಅಯಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದುತಿಯೋ ಪೋರಾಣೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಧಮ್ಮೋ ಏತರಹಿ ಸುನಖೇಸು ಸನ್ದಿಸ್ಸತಿ, ನೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇಸು.

‘‘ಪುಬ್ಬೇ ಸುದಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಿಂ ನೇವ ಕಿಣನ್ತಿ ನೋ ವಿಕ್ಕಿಣನ್ತಿ, ಸಮ್ಪಿಯೇನೇವ ಸಂವಾಸಂ ಸಂಬನ್ಧಾಯ [ಸಂಸಗ್ಗತ್ಥಾಯ (ಸೀ. ಪೀ.)] ಸಂಪವತ್ತೇನ್ತಿ. ಏತರಹಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಿಂ ಕಿಣನ್ತಿಪಿ ವಿಕ್ಕಿಣನ್ತಿಪಿ, ಸಮ್ಪಿಯೇನಪಿ ಸಂವಾಸಂ ಸಂಬನ್ಧಾಯ ಸಂಪವತ್ತೇನ್ತಿ. ಏತರಹಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸುನಖಾ ಸುನಖಿಂ ನೇವ ಕಿಣನ್ತಿ ನೋ ವಿಕ್ಕಿಣನ್ತಿ, ಸಮ್ಪಿಯೇನೇವ ಸಂವಾಸಂ ಸಂಬನ್ಧಾಯ ಸಂಪವತ್ತೇನ್ತಿ. ಅಯಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತತಿಯೋ ಪೋರಾಣೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಧಮ್ಮೋ ಏತರಹಿ ಸುನಖೇಸು ಸನ್ದಿಸ್ಸತಿ, ನೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇಸು.

‘‘ಪುಬ್ಬೇ ಸುದಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ನ ಸನ್ನಿಧಿಂ ಕರೋನ್ತಿ ಧನಸ್ಸಪಿ ಧಞ್ಞಸ್ಸಪಿ ರಜತಸ್ಸಪಿ ಜಾತರೂಪಸ್ಸಪಿ. ಏತರಹಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಸನ್ನಿಧಿಂ ಕರೋನ್ತಿ ಧನಸ್ಸಪಿ ಧಞ್ಞಸ್ಸಪಿ ರಜತಸ್ಸಪಿ ಜಾತರೂಪಸ್ಸಪಿ. ಏತರಹಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸುನಖಾ ನ ಸನ್ನಿಧಿಂ ಕರೋನ್ತಿ ಧನಸ್ಸಪಿ ಧಞ್ಞಸ್ಸಪಿ ರಜತಸ್ಸಪಿ ಜಾತರೂಪಸ್ಸಪಿ. ಅಯಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಚತುತ್ಥೋ ಪೋರಾಣೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಧಮ್ಮೋ ಏತರಹಿ ಸುನಖೇಸು ಸನ್ದಿಸ್ಸತಿ, ನೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇಸು.

‘‘ಪುಬ್ಬೇ ಸುದಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಸಾಯಂ ಸಾಯಮಾಸಾಯ ಪಾತೋ ಪಾತರಾಸಾಯ ಭಿಕ್ಖಂ ಪರಿಯೇಸನ್ತಿ. ಏತರಹಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಯಾವದತ್ಥಂ ಉದರಾವದೇಹಕಂ ಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ಅವಸೇಸಂ ಆದಾಯ ಪಕ್ಕಮನ್ತಿ. ಏತರಹಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸುನಖಾ ಸಾಯಂ ಸಾಯಮಾಸಾಯ ಪಾತೋ ಪಾತರಾಸಾಯ ಭಿಕ್ಖಂ ಪರಿಯೇಸನ್ತಿ. ಅಯಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಞ್ಚಮೋ ಪೋರಾಣೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಧಮ್ಮೋ ಏತರಹಿ ಸುನಖೇಸು ಸನ್ದಿಸ್ಸತಿ, ನೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇಸು. ಇಮೇ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಞ್ಚ ಪೋರಾಣಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಧಮ್ಮಾ ಏತರಹಿ ಸುನಖೇಸು ಸನ್ದಿಸ್ಸನ್ತಿ, ನೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇಸೂ’’ತಿ. ಪಠಮಂ.

೨. ದೋಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಸುತ್ತಂ

೧೯೨. ಅಥ ಖೋ ದೋಣೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಭಗವತಾ ಸದ್ಧಿಂ ಸಮ್ಮೋದಿ. ಸಮ್ಮೋದನೀಯಂ ಕಥಂ ಸಾರಣೀಯಂ ವೀತಿಸಾರೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿ. ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನೋ ಖೋ ದೋಣೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಭಗವನ್ತಂ ಏತದವೋಚ –

‘‘ಸುತಂ ಮೇತಂ, ಭೋ ಗೋತಮ – ‘ನ ಸಮಣೋ ಗೋತಮೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇ ಜಿಣ್ಣೇ ವುಡ್ಢೇ ಮಹಲ್ಲಕೇ ಅದ್ಧಗತೇ ವಯೋಅನುಪ್ಪತ್ತೇ ಅಭಿವಾದೇತಿ ವಾ ಪಚ್ಚುಟ್ಠೇತಿ ವಾ ಆಸನೇನ ವಾ ನಿಮನ್ತೇತೀ’ತಿ. ತಯಿದಂ, ಭೋ ಗೋತಮ, ತಥೇವ. ನ ಹಿ ಭವಂ ಗೋತಮೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇ ಜಿಣ್ಣೇ ವುಡ್ಢೇ ಮಹಲ್ಲಕೇ ಅದ್ಧಗತೇ ವಯೋಅನುಪ್ಪತ್ತೇ ಅಭಿವಾದೇತಿ ವಾ ಪಚ್ಚುಟ್ಠೇತಿ ವಾ ಆಸನೇನ ವಾ ನಿಮನ್ತೇತಿ. ತಯಿದಂ, ಭೋ ಗೋತಮ, ನ ಸಮ್ಪನ್ನಮೇವಾ’’ತಿ. ‘‘ತ್ವಮ್ಪಿ ನೋ, ದೋಣ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಪಟಿಜಾನಾಸೀ’’ತಿ? ‘‘ಯಞ್ಹಿ ತಂ, ಭೋ ಗೋತಮ, ಸಮ್ಮಾ ವದಮಾನೋ ವದೇಯ್ಯ – ‘ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಉಭತೋ ಸುಜಾತೋ – ಮಾತಿತೋ ಚ ಪಿತಿತೋ ಚ, ಸಂಸುದ್ಧಗಹಣಿಕೋ, ಯಾವ ಸತ್ತಮಾ ಪಿತಾಮಹಯುಗಾ ಅಕ್ಖಿತೋ ಅನುಪಕ್ಕುಟ್ಠೋ ಜಾತಿವಾದೇನ, ಅಜ್ಝಾಯಕೋ ಮನ್ತಧರೋ, ತಿಣ್ಣಂ ವೇದಾನಂ ಪಾರಗೂ ಸನಿಘಣ್ಡುಕೇಟುಭಾನಂ ಸಾಕ್ಖರಪ್ಪಭೇದಾನಂ ಇತಿಹಾಸಪಞ್ಚಮಾನಂ, ಪದಕೋ ವೇಯ್ಯಾಕರಣೋ ಲೋಕಾಯತಮಹಾಪುರಿಸಲಕ್ಖಣೇಸು ಅನವಯೋ’ತಿ, ಮಮೇವ ತಂ, ಭೋ ಗೋತಮ, ಸಮ್ಮಾ ವದಮಾನೋ ವದೇಯ್ಯ. ಅಹಞ್ಹಿ, ಭೋ ಗೋತಮ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಉಭತೋ ಸುಜಾತೋ – ಮಾತಿತೋ ಚ ಪಿತಿತೋ ಚ, ಸಂಸುದ್ಧಗಹಣಿಕೋ, ಯಾವ ಸತ್ತಮಾ ಪಿತಾಮಹಯುಗಾ ಅಕ್ಖಿತ್ತೋ ಅನುಪಕ್ಕುಟ್ಠೋ ಜಾತಿವಾದೇನ, ಅಜ್ಝಾಯಕೋ ಮನ್ತಧರೋ, ತಿಣ್ಣಂ ವೇದಾನಂ ಪಾರಗೂ ಸನಿಘಣ್ಡುಕೇಟುಭಾನಂ ಸಾಕ್ಖರಪ್ಪಭೇದಾನಂ ಇತಿಹಾಸಪಞ್ಚಮಾನಂ, ಪದಕೋ ವೇಯ್ಯಾಕರಣೋ ಲೋಕಾಯತಮಹಾಪುರಿಸಲಕ್ಖಣೇಸು ಅನವಯೋ’’ತಿ.

‘‘ಯೇ ಖೋ, ತೇ ದೋಣ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ಪುಬ್ಬಕಾ ಇಸಯೋ ಮನ್ತಾನಂ ಕತ್ತಾರೋ ಮನ್ತಾನಂ ಪವತ್ತಾರೋ, ಯೇಸಮಿದಂ ಏತರಹಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಪೋರಾಣಂ ಮನ್ತಪದಂ ಗೀತಂ ಪವುತ್ತಂ ಸಮಿಹಿತಂ ತದನುಗಾಯನ್ತಿ ತದನುಭಾಸನ್ತಿ ಭಾಸಿತಮನುಭಾಸನ್ತಿ ಸಜ್ಝಾಯಿತಮನುಸಜ್ಝಾಯನ್ತಿ ವಾಚಿತಮನುವಾಚೇನ್ತಿ, ಸೇಯ್ಯಥಿದಂ – ಅಟ್ಠಕೋ, ವಾಮಕೋ, ವಾಮದೇವೋ, ವೇಸ್ಸಾಮಿತ್ತೋ, ಯಮದಗ್ಗಿ [ಯಮತಗ್ಗಿ (ಸೀ.) ದೀ. ನಿ. ೧.೨೮೪, ೫೨೬, ೫೩೬; ಮ. ನಿ. ೨.೪೨೭; ಮಹಾವ. ೩೦೦; ಅ. ನಿ. ೫.೧೯೨ ಪಸ್ಸಿತಬ್ಬಂ], ಅಙ್ಗೀರಸೋ, ಭಾರದ್ವಾಜೋ, ವಾಸೇಟ್ಠೋ, ಕಸ್ಸಪೋ, ಭಗು; ತ್ಯಾಸ್ಸು’ಮೇ ಪಞ್ಚ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇ ಪಞ್ಞಾಪೇನ್ತಿ – ಬ್ರಹ್ಮಸಮಂ, ದೇವಸಮಂ, ಮರಿಯಾದಂ, ಸಮ್ಭಿನ್ನಮರಿಯಾದಂ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣಚಣ್ಡಾಲಂಯೇವ ಪಞ್ಚಮಂ. ತೇಸಂ ತ್ವಂ ದೋಣ, ಕತಮೋ’’ತಿ?

‘‘ನ ಖೋ ಮಯಂ, ಭೋ ಗೋತಮ, ಪಞ್ಚ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇ ಜಾನಾಮ, ಅಥ ಖೋ ಮಯಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾತ್ವೇವ ಜಾನಾಮ. ಸಾಧು ಮೇ ಭವಂ ಗೋತಮೋ ತಥಾ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತು ಯಥಾ ಅಹಂ ಇಮೇ ಪಞ್ಚ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇ ಜಾನೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ. ‘‘ತೇನ ಹಿ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಸುಣೋಹಿ, ಸಾಧುಕಂ ಮನಸಿ ಕರೋಹಿ; ಭಾಸಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ‘‘ಏವಂ ಭೋ’’ತಿ ಖೋ ದೋಣೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಭಗವತೋ ಪಚ್ಚಸ್ಸೋಸಿ. ಭಗವಾ ಏತದವೋಚ –

‘‘ಕಥಞ್ಚ, ದೋಣ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಬ್ರಹ್ಮಸಮೋ ಹೋತಿ? ಇಧ, ದೋಣ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಉಭತೋ ಸುಜಾತೋ ಹೋತಿ – ಮಾತಿತೋ ಚ ಪಿತಿತೋ ಚ, ಸಂಸುದ್ಧಗಹಣಿಕೋ, ಯಾವ ಸತ್ತಮಾ ಪಿತಾಮಹಯುಗಾ ಅಕ್ಖಿತ್ತೋ ಅನುಪಕ್ಕುಟ್ಠೋ ಜಾತಿವಾದೇನ. ಸೋ ಅಟ್ಠಚತ್ತಾಲೀಸವಸ್ಸಾನಿ ಕೋಮಾರಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ [ಕೋಧಾರಂ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ (ಸ್ಯಾ. ಕ.)] ಚರತಿ ಮನ್ತೇ ಅಧೀಯಮಾನೋ. ಅಟ್ಠಚತ್ತಾಲೀಸವಸ್ಸಾನಿ ಕೋಮಾರಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ಚರಿತ್ವಾ ಮನ್ತೇ ಅಧೀಯಿತ್ವಾ ಆಚರಿಯಸ್ಸ ಆಚರಿಯಧನಂ ಪರಿಯೇಸತಿ ಧಮ್ಮೇನೇವ, ನೋ ಅಧಮ್ಮೇನ.

‘‘ತತ್ಥ ಚ, ದೋಣ, ಕೋ ಧಮ್ಮೋ? ನೇವ ಕಸಿಯಾ ನ ವಣಿಜ್ಜಾಯ ನ ಗೋರಕ್ಖೇನ ನ ಇಸ್ಸತ್ಥೇನ [ನ ಇಸ್ಸತ್ತೇನ (ಕ.)] ನ ರಾಜಪೋರಿಸೇನ ನ ಸಿಪ್ಪಞ್ಞತರೇನ, ಕೇವಲಂ ಭಿಕ್ಖಾಚರಿಯಾಯ ಕಪಾಲಂ ಅನತಿಮಞ್ಞಮಾನೋ. ಸೋ ಆಚರಿಯಸ್ಸ ಆಚರಿಯಧನಂ ನಿಯ್ಯಾದೇತ್ವಾ [ನೀಯ್ಯಾದೇತ್ವಾ (ಸೀ.), ನೀಯಾದೇತ್ವಾ (ಪೀ.), ನಿಯ್ಯಾತೇತ್ವಾ (ಕತ್ಥಚಿ)] ಕೇಸಮಸ್ಸುಂ ಓಹಾರೇತ್ವಾ ಕಾಸಾಯಾನಿ ವತ್ಥಾನಿ ಅಚ್ಛಾದೇತ್ವಾ ಅಗಾರಸ್ಮಾ ಅನಗಾರಿಯಂ ಪಬ್ಬಜತಿ. ಸೋ ಏವಂ ಪಬ್ಬಜಿತೋ ಸಮಾನೋ ಮೇತ್ತಾಸಹಗತೇನ ಚೇತಸಾ ಏಕಂ ದಿಸಂ ಫರಿತ್ವಾ ವಿಹರತಿ, ತಥಾ ದುತಿಯಂ ತಥಾ ತತಿಯಂ ತಥಾ ಚತುತ್ಥಂ [ಚತುತ್ಥಿಂ (ಸೀ.)], ಇತಿ ಉದ್ಧಮಧೋ ತಿರಿಯಂ ಸಬ್ಬಧಿ ಸಬ್ಬತ್ತತಾಯ ಸಬ್ಬಾವನ್ತಂ ಲೋಕಂ ಮೇತ್ತಾಸಹಗತೇನ ಚೇತಸಾ ವಿಪುಲೇನ ಮಹಗ್ಗತೇನ ಅಪ್ಪಮಾಣೇನ ಅವೇರೇನ ಅಬ್ಯಾಪಜ್ಜೇನ [ಅಬ್ಯಾಪಜ್ಝೇನ (ಕ.) ಅಬ್ಯಾಬಜ್ಝೇನ (?)] ಫರಿತ್ವಾ ವಿಹರತಿ. ಕರುಣಾ…ಪೇ… ಮುದಿತಾ… ಉಪೇಕ್ಖಾಸಹಗತೇನ ಚೇತಸಾ ಏಕಂ ದಿಸಂ ಫರಿತ್ವಾ ವಿಹರತಿ, ತಥಾ ದುತಿಯಂ ತಥಾ ತತಿಯಂ ತಥಾ ಚತುತ್ಥಂ, ಇತಿ ಉದ್ಧಮಧೋ ತಿರಿಯಂ ಸಬ್ಬಧಿ ಸಬ್ಬತ್ತತಾಯ ಸಬ್ಬಾವನ್ತಂ ಲೋಕಂ ಉಪೇಕ್ಖಾಸಹಗತೇನ ಚೇತಸಾ ವಿಪುಲೇನ ಮಹಗ್ಗತೇನ ಅಪ್ಪಮಾಣೇನ ಅವೇರೇನ ಅಬ್ಯಾಪಜ್ಜೇನ ಫರಿತ್ವಾ ವಿಹರತಿ. ಸೋ ಇಮೇ ಚತ್ತಾರೋ ಬ್ರಹ್ಮವಿಹಾರೇ ಭಾವೇತ್ವಾ ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾ ಪರಂ ಮರಣಾ ಸುಗತಿಂ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಂ ಉಪಪಜ್ಜತಿ. ಏವಂ ಖೋ, ದೋಣ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಬ್ರಹ್ಮಸಮೋ ಹೋತಿ.

‘‘ಕಥಞ್ಚ, ದೋಣ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ದೇವಸಮೋ ಹೋತಿ? ಇಧ, ದೋಣ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಉಭತೋ ಸುಜಾತೋ ಹೋತಿ – ಮಾತಿತೋ ಚ ಪಿತಿತೋ ಚ, ಸಂಸುದ್ಧಗಹಣಿಕೋ, ಯಾವ ಸತ್ತಮಾ ಪಿತಾಮಹಯುಗಾ ಅಕ್ಖಿತ್ತೋ ಅನುಪಕ್ಕುಟ್ಠೋ ಜಾತಿವಾದೇನ. ಸೋ ಅಟ್ಠಚತ್ತಾಲೀಸವಸ್ಸಾನಿ ಕೋಮಾರಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ಚರತಿ ಮನ್ತೇ ಅಧೀಯಮಾನೋ. ಅಟ್ಠಚತ್ತಾಲೀಸವಸ್ಸಾನಿ ಕೋಮಾರಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ಚರಿತ್ವಾ ಮನ್ತೇ ಅಧೀಯಿತ್ವಾ ಆಚರಿಯಸ್ಸ ಆಚರಿಯಧನಂ ಪರಿಯೇಸತಿ ಧಮ್ಮೇನೇವ, ನೋ ಅಧಮ್ಮೇನ. ತತ್ಥ ಚ, ದೋಣ, ಕೋ ಧಮ್ಮೋ? ನೇವ ಕಸಿಯಾ ನ ವಣಿಜ್ಜಾಯ ನ ಗೋರಕ್ಖೇನ ನ ಇಸ್ಸತ್ಥೇನ ನ ರಾಜಪೋರಿಸೇನ ನ ಸಿಪ್ಪಞ್ಞತರೇನ, ಕೇವಲಂ ಭಿಕ್ಖಾಚರಿಯಾಯ ಕಪಾಲಂ ಅನತಿಮಞ್ಞಮಾನೋ. ಸೋ ಆಚರಿಯಸ್ಸ ಆಚರಿಯಧನಂ ನಿಯ್ಯಾದೇತ್ವಾ ದಾರಂ ಪರಿಯೇಸತಿ ಧಮ್ಮೇನೇವ, ನೋ ಅಧಮ್ಮೇನ.

‘‘ತತ್ಥ ಚ, ದೋಣ, ಕೋ ಧಮ್ಮೋ? ನೇವ ಕಯೇನ ನ ವಿಕ್ಕಯೇನ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣಿಂಯೇವ ಉದಕೂಪಸ್ಸಟ್ಠಂ. ಸೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಿಂಯೇವ ಗಚ್ಛತಿ, ನ ಖತ್ತಿಯಿಂ ನ ವೇಸ್ಸಿಂ ನ ಸುದ್ದಿಂ ನ ಚಣ್ಡಾಲಿಂ ನ ನೇಸಾದಿಂ ನ ವೇನಿಂ [ನ ವೇಣಿಂ (ಸೀ. ಸ್ಯಾ. ಕಂ. ಪೀ.)] ನ ರಥಕಾರಿಂ ನ ಪುಕ್ಕುಸಿಂ ಗಚ್ಛತಿ, ನ ಗಬ್ಭಿನಿಂ ಗಚ್ಛತಿ, ನ ಪಾಯಮಾನಂ ಗಚ್ಛತಿ, ನ ಅನುತುನಿಂ ಗಚ್ಛತಿ. ಕಸ್ಮಾ ಚ, ದೋಣ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ನ ಗಬ್ಭಿನಿಂ ಗಚ್ಛತಿ? ಸಚೇ, ದೋಣ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಗಬ್ಭಿನಿಂ ಗಚ್ಛತಿ, ಅತಿಮೀಳ್ಹಜೋ ನಾಮ ಸೋ ಹೋತಿ ಮಾಣವಕೋ ವಾ ಮಾಣವಿಕಾ [ಮಾಣವಕೀ (ಕ.)] ವಾ. ತಸ್ಮಾ, ದೋಣ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ನ ಗಬ್ಭಿನಿಂ ಗಚ್ಛತಿ. ಕಸ್ಮಾ ಚ, ದೋಣ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ನ ಪಾಯಮಾನಂ ಗಚ್ಛತಿ? ಸಚೇ, ದೋಣ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಪಾಯಮಾನಂ ಗಚ್ಛತಿ, ಅಸುಚಿಪಟಿಪೀಳಿತೋ ನಾಮ ಸೋ ಹೋತಿ ಮಾಣವಕೋ ವಾ ಮಾಣವಿಕಾ ವಾ. ತಸ್ಮಾ, ದೋಣ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ನ ಪಾಯಮಾನಂ ಗಚ್ಛತಿ. ತಸ್ಸ ಸಾ ಹೋತಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೀ ನೇವ ಕಾಮತ್ಥಾ ನ ದವತ್ಥಾ ನ ರತತ್ಥಾ, ಪಜತ್ಥಾವ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೀ ಹೋತಿ. ಸೋ ಮೇಥುನಂ ಉಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ ಕೇಸಮಸ್ಸುಂ ಓಹಾರೇತ್ವಾ ಕಾಸಾಯಾನಿ ವತ್ಥಾನಿ ಅಚ್ಛಾದೇತ್ವಾ ಅಗಾರಸ್ಮಾ ಅನಗಾರಿಯಂ ಪಬ್ಬಜತಿ. ಸೋ ಏವಂ ಪಬ್ಬಜಿತೋ ಸಮಾನೋ ವಿವಿಚ್ಚೇವ ಕಾಮೇಹಿ…ಪೇ… ಚತುತ್ಥಂ ಝಾನಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರತಿ. ಸೋ ಇಮೇ ಚತ್ತಾರೋ ಝಾನೇ ಭಾವೇತ್ವಾ ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾ ಪರಂ ಮರಣಾ ಸುಗತಿಂ ಸಗ್ಗಂ ಲೋಕಂ ಉಪಪಜ್ಜತಿ. ಏವಂ ಖೋ, ದೋಣ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ದೇವಸಮೋ ಹೋತಿ.

‘‘ಕಥಞ್ಚ, ದೋಣ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಮರಿಯಾದೋ ಹೋತಿ? ಇಧ, ದೋಣ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಉಭತೋ ಸುಜಾತೋ ಹೋತಿ – ಮಾತಿತೋ ಚ ಪಿತಿತೋ ಚ, ಸಂಸುದ್ಧಗಹಣಿಕೋ, ಯಾವ ಸತ್ತಮಾ ಪಿತಾಮಹಯುಗಾ ಅಕ್ಖಿತ್ತೋ ಅನುಪಕ್ಕುಟ್ಠೋ ಜಾತಿವಾದೇನ. ಸೋ ಅಟ್ಠಚತ್ತಾಲೀಸವಸ್ಸಾನಿ ಕೋಮಾರಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ಚರತಿ ಮನ್ತೇ ಅಧೀಯಮಾನೋ. ಅಟ್ಠಚತ್ತಾಲೀಸವಸ್ಸಾನಿ ಕೋಮಾರಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ಚರಿತ್ವಾ ಮನ್ತೇ ಅಧೀಯಿತ್ವಾ ಆಚರಿಯಸ್ಸ ಆಚರಿಯಧನಂ ಪರಿಯೇಸತಿ ಧಮ್ಮೇನೇವ, ನೋ ಅಧಮ್ಮೇನ. ತತ್ಥ ಚ, ದೋಣ, ಕೋ ಧಮ್ಮೋ? ನೇವ ಕಸಿಯಾ ನ ವಣಿಜ್ಜಾಯ ನ ಗೋರಕ್ಖೇನ ನ ಇಸ್ಸತ್ಥೇನ ನ ರಾಜಪೋರಿಸೇನ ನ ಸಿಪ್ಪಞ್ಞತರೇನ, ಕೇವಲಂ ಭಿಕ್ಖಾಚರಿಯಾಯ ಕಪಾಲಂ ಅನತಿಮಞ್ಞಮಾನೋ. ಸೋ ಆಚರಿಯಸ್ಸ ಆಚರಿಯಧನಂ ನಿಯ್ಯಾದೇತ್ವಾ ದಾರಂ ಪರಿಯೇಸತಿ ಧಮ್ಮೇನೇವ, ನೋ ಅಧಮ್ಮೇನ.

‘‘ತತ್ಥ ಚ, ದೋಣ, ಕೋ ಧಮ್ಮೋ? ನೇವ ಕಯೇನ ನ ವಿಕ್ಕಯೇನ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣಿಂಯೇವ ಉದಕೂಪಸ್ಸಟ್ಠಂ. ಸೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಿಂಯೇವ ಗಚ್ಛತಿ, ನ ಖತ್ತಿಯಿಂ ನ ವೇಸ್ಸಿಂ ನ ಸುದ್ದಿಂ ನ ಚಣ್ಡಾಲಿಂ ನ ನೇಸಾದಿಂ ನ ವೇನಿಂ ನ ರಥಕಾರಿಂ ನ ಪುಕ್ಕುಸಿಂ ಗಚ್ಛತಿ, ನ ಗಬ್ಭಿನಿಂ ಗಚ್ಛತಿ, ನ ಪಾಯಮಾನಂ ಗಚ್ಛತಿ, ನ ಅನುತುನಿಂ ಗಚ್ಛತಿ. ಕಸ್ಮಾ ಚ, ದೋಣ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ನ ಗಬ್ಭಿನಿಂ ಗಚ್ಛತಿ? ಸಚೇ, ದೋಣ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಗಬ್ಭಿನಿಂ ಗಚ್ಛತಿ, ಅತಿಮೀಳ್ಹಜೋ ನಾಮ ಸೋ ಹೋತಿ ಮಾಣವಕೋ ವಾ ಮಾಣವಿಕಾ ವಾ. ತಸ್ಮಾ, ದೋಣ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ನ ಗಬ್ಭಿನಿಂ ಗಚ್ಛತಿ. ಕಸ್ಮಾ ಚ, ದೋಣ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ನ ಪಾಯಮಾನಂ ಗಚ್ಛತಿ? ಸಚೇ, ದೋಣ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಪಾಯಮಾನಂ ಗಚ್ಛತಿ, ಅಸುಚಿಪಟಿಪೀಳಿತೋ ನಾಮ ಸೋ ಹೋತಿ ಮಾಣವಕೋ ವಾ ಮಾಣವಿಕಾ ವಾ. ತಸ್ಮಾ, ದೋಣ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ನ ಪಾಯಮಾನಂ ಗಚ್ಛತಿ. ತಸ್ಸ ಸಾ ಹೋತಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೀ ನೇವ ಕಾಮತ್ಥಾ ನ ದವತ್ಥಾ ನ ರತತ್ಥಾ, ಪಜತ್ಥಾವ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೀ ಹೋತಿ. ಸೋ ಮೇಥುನಂ ಉಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ ತಮೇವ ಪುತ್ತಸ್ಸಾದಂ ನಿಕಾಮಯಮಾನೋ ಕುಟುಮ್ಬಂ ಅಜ್ಝಾವಸತಿ, ನ ಅಗಾರಸ್ಮಾ ಅನಗಾರಿಯಂ ಪಬ್ಬಜತಿ. ಯಾವ ಪೋರಾಣಾನಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ಮರಿಯಾದೋ ತತ್ಥ ತಿಟ್ಠತಿ, ತಂ ನ ವೀತಿಕ್ಕಮತಿ. ‘ಯಾವ ಪೋರಾಣಾನಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ಮರಿಯಾದೋ ತತ್ಥ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಠಿತೋ ತಂ ನ ವೀತಿಕ್ಕಮತೀ’ತಿ, ಖೋ, ದೋಣ, ತಸ್ಮಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಮರಿಯಾದೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಏವಂ ಖೋ, ದೋಣ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಮರಿಯಾದೋ ಹೋತಿ.

‘‘ಕಥಞ್ಚ, ದೋಣ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಸಮ್ಭಿನ್ನಮರಿಯಾದೋ ಹೋತಿ? ಇಧ, ದೋಣ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಉಭತೋ ಸುಜಾತೋ ಹೋತಿ – ಮಾತಿತೋ ಚ ಪಿತಿತೋ ಚ, ಸಂಸುದ್ಧಗಹಣಿಕೋ, ಯಾವ ಸತ್ತಮಾ ಪಿತಾಮಹಯುಗಾ ಅಕ್ಖಿತ್ತೋ ಅನುಪಕ್ಕುಟ್ಠೋ ಜಾತಿವಾದೇನ. ಸೋ ಅಟ್ಠಚತ್ತಾಲೀಸವಸ್ಸಾನಿ ಕೋಮಾರಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ಚರತಿ ಮನ್ತೇ ಅಧೀಯಮಾನೋ. ಅಟ್ಠಚತ್ತಾಲೀಸವಸ್ಸಾನಿ ಕೋಮಾರಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ಚರಿತ್ವಾ ಮನ್ತೇ ಅಧೀಯಿತ್ವಾ ಆಚರಿಯಸ್ಸ ಆಚರಿಯಧನಂ ಪರಿಯೇಸತಿ ಧಮ್ಮೇನೇವ, ನೋ ಅಧಮ್ಮೇನ.

‘‘ತತ್ಥ ಚ, ದೋಣ, ಕೋ ಧಮ್ಮೋ? ನೇವ ಕಸಿಯಾ ನ ವಣಿಜ್ಜಾಯ ನ ಗೋರಕ್ಖೇನ ನ ಇಸ್ಸತ್ಥೇನ ನ ರಾಜಪೋರಿಸೇನ ನ ಸಿಪ್ಪಞ್ಞತರೇನ, ಕೇವಲಂ ಭಿಕ್ಖಾಚರಿಯಾಯ ಕಪಾಲಂ ಅನತಿಮಞ್ಞಮಾನೋ. ಸೋ ಆಚರಿಯಸ್ಸ ಆಚರಿಯಧನಂ ನಿಯ್ಯಾದೇತ್ವಾ ದಾರಂ ಪರಿಯೇಸತಿ ಧಮ್ಮೇನಪಿ ಅಧಮ್ಮೇನಪಿ ಕಯೇನಪಿ ವಿಕ್ಕಯೇನಪಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಿಮ್ಪಿ ಉದಕೂಪಸ್ಸಟ್ಠಂ. ಸೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಿಮ್ಪಿ ಗಚ್ಛತಿ ಖತ್ತಿಯಿಮ್ಪಿ ಗಚ್ಛತಿ ವೇಸ್ಸಿಮ್ಪಿ ಗಚ್ಛತಿ ಸುದ್ದಿಮ್ಪಿ ಗಚ್ಛತಿ ಚಣ್ಡಾಲಿಮ್ಪಿ ಗಚ್ಛತಿ ನೇಸಾದಿಮ್ಪಿ ಗಚ್ಛತಿ ವೇನಿಮ್ಪಿ ಗಚ್ಛತಿ ರಥಕಾರಿಮ್ಪಿ ಗಚ್ಛತಿ ಪುಕ್ಕುಸಿಮ್ಪಿ ಗಚ್ಛತಿ ಗಬ್ಭಿನಿಮ್ಪಿ ಗಚ್ಛತಿ ಪಾಯಮಾನಮ್ಪಿ ಗಚ್ಛತಿ ಉತುನಿಮ್ಪಿ ಗಚ್ಛತಿ ಅನುತುನಿಮ್ಪಿ ಗಚ್ಛತಿ. ತಸ್ಸ ಸಾ ಹೋತಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೀ ಕಾಮತ್ಥಾಪಿ ದವತ್ಥಾಪಿ ರತತ್ಥಾಪಿ ಪಜತ್ಥಾಪಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೀ ಹೋತಿ. ಯಾವ ಪೋರಾಣಾನಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ಮರಿಯಾದೋ ತತ್ಥ ನ ತಿಟ್ಠತಿ, ತಂ ವೀತಿಕ್ಕಮತಿ. ‘ಯಾವ ಪೋರಾಣಾನಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ಮರಿಯಾದೋ ತತ್ಥ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ನ ಠಿತೋ ತಂ ವೀತಿಕ್ಕಮತೀ’ತಿ ಖೋ, ದೋಣ, ತಸ್ಮಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಸಮ್ಭಿನ್ನಮರಿಯಾದೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಏವಂ ಖೋ, ದೋಣ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಸಮ್ಭಿನ್ನಮರಿಯಾದೋ ಹೋತಿ.

‘‘ಕಥಞ್ಚ, ದೋಣ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಚಣ್ಡಾಲೋ ಹೋತಿ? ಇಧ, ದೋಣ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಉಭತೋ ಸುಜಾತೋ ಹೋತಿ – ಮಾತಿತೋ ಚ ಪಿತಿತೋ ಚ, ಸಂಸುದ್ಧಗಹಣಿಕೋ, ಯಾವ ಸತ್ತಮಾ ಪಿತಾಮಹಯುಗಾ ಅಕ್ಖಿತ್ತೋ ಅನುಪಕ್ಕುಟ್ಠೋ ಜಾತಿವಾದೇನ. ಸೋ ಅಟ್ಠಚತ್ತಾಲೀಸವಸ್ಸಾನಿ ಕೋಮಾರಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ಚರತಿ ಮನ್ತೇ ಅಧೀಯಮಾನೋ. ಅಟ್ಠಚತ್ತಾಲೀಸವಸ್ಸಾನಿ ಕೋಮಾರಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ಚರಿತ್ವಾ ಮನ್ತೇ ಅಧೀಯಿತ್ವಾ ಆಚರಿಯಸ್ಸ ಆಚರಿಯಧನಂ ಪರಿಯೇಸತಿ ಧಮ್ಮೇನಪಿ ಅಧಮ್ಮೇನಪಿ ಕಸಿಯಾಪಿ ವಣಿಜ್ಜಾಯಪಿ ಗೋರಕ್ಖೇನಪಿ ಇಸ್ಸತ್ಥೇನಪಿ ರಾಜಪೋರಿಸೇನಪಿ ಸಿಪ್ಪಞ್ಞತರೇನಪಿ, ಕೇವಲಮ್ಪಿ ಭಿಕ್ಖಾಚರಿಯಾಯ, ಕಪಾಲಂ ಅನತಿಮಞ್ಞಮಾನೋ.

‘‘ಸೋ ಆಚರಿಯಸ್ಸ ಆಚರಿಯಧನಂ ನಿಯ್ಯಾದೇತ್ವಾ ದಾರಂ ಪರಿಯೇಸತಿ ಧಮ್ಮೇನಪಿ ಅಧಮ್ಮೇನಪಿ ಕಯೇನಪಿ ವಿಕ್ಕಯೇನಪಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಿಮ್ಪಿ ಉದಕೂಪಸ್ಸಟ್ಠಂ. ಸೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಿಮ್ಪಿ ಗಚ್ಛತಿ ಖತ್ತಿಯಿಮ್ಪಿ ಗಚ್ಛತಿ ವೇಸ್ಸಿಮ್ಪಿ ಗಚ್ಛತಿ ಸುದ್ದಿಮ್ಪಿ ಗಚ್ಛತಿ ಚಣ್ಡಾಲಿಮ್ಪಿ ಗಚ್ಛತಿ ನೇಸಾದಿಮ್ಪಿ ಗಚ್ಛತಿ ವೇನಿಮ್ಪಿ ಗಚ್ಛತಿ ರಥಕಾರಿಮ್ಪಿ ಗಚ್ಛತಿ ಪುಕ್ಕುಸಿಮ್ಪಿ ಗಚ್ಛತಿ ಗಬ್ಭಿನಿಮ್ಪಿ ಗಚ್ಛತಿ ಪಾಯಮಾನಮ್ಪಿ ಗಚ್ಛತಿ ಉತುನಿಮ್ಪಿ ಗಚ್ಛತಿ ಅನುತುನಿಮ್ಪಿ ಗಚ್ಛತಿ. ತಸ್ಸ ಸಾ ಹೋತಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೀ ಕಾಮತ್ಥಾಪಿ ದವತ್ಥಾಪಿ ರತತ್ಥಾಪಿ ಪಜತ್ಥಾಪಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೀ ಹೋತಿ. ಸೋ ಸಬ್ಬಕಮ್ಮೇಹಿ ಜೀವಿಕಂ [ಜೀವಿತಂ (ಕ.)] ಕಪ್ಪೇತಿ. ತಮೇನಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಏವಮಾಹಂಸು – ‘ಕಸ್ಮಾ ಭವಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಪಟಿಜಾನಮಾನೋ ಸಬ್ಬಕಮ್ಮೇಹಿ ಜೀವಿಕಂ ಕಪ್ಪೇತೀ’ತಿ? ಸೋ ಏವಮಾಹ – ‘ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಭೋ, ಅಗ್ಗಿ ಸುಚಿಮ್ಪಿ ಡಹತಿ ಅಸುಚಿಮ್ಪಿ ಡಹತಿ, ನ ಚ ತೇನ ಅಗ್ಗಿ ಉಪಲಿಪ್ಪತಿ [ಉಪಲಿಮ್ಪತಿ (ಕ.)]; ಏವಮೇವಂ ಖೋ, ಭೋ, ಸಬ್ಬಕಮ್ಮೇಹಿ ಚೇಪಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಜೀವಿಕಂ ಕಪ್ಪೇತಿ, ನ ಚ ತೇನ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಉಪಲಿಪ್ಪತಿ’. ‘ಸಬ್ಬಕಮ್ಮೇಹಿ ಜೀವಿಕಂ ಕಪ್ಪೇತೀ’ತಿ ಖೋ, ದೋಣ, ತಸ್ಮಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಚಣ್ಡಾಲೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಏವಂ ಖೋ, ದೋಣ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಚಣ್ಡಾಲೋ ಹೋತಿ.

‘‘ಯೇ ಖೋ ತೇ, ದೋಣ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ಪುಬ್ಬಕಾ ಇಸಯೋ ಮನ್ತಾನಂ ಕತ್ತಾರೋ ಮನ್ತಾನಂ ಪವತ್ತಾರೋ ಯೇಸಮಿದಂ ಏತರಹಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಪೋರಾಣಂ ಮನ್ತಪದಂ ಗೀತಂ ಪವುತ್ತಂ ಸಮೀಹಿತಂ ತದನುಗಾಯನ್ತಿ ತದನುಭಾಸನ್ತಿ ಭಾಸಿತಮನುಭಾಸನ್ತಿ ಸಜ್ಝಾಯಿತಮನುಸಜ್ಝಾಯನ್ತಿ ವಾಚಿಮನುವಾಚೇನ್ತಿ, ಸೇಯ್ಯಥಿದಂ – ಅಟ್ಠಕೋ, ವಾಮಕೋ, ವಾಮದೇವೋ, ವೇಸ್ಸಾಮಿತ್ತೋ, ಯಮದಗ್ಗಿ, ಅಙ್ಗೀರಸೋ, ಭಾರದ್ವಾಜೋ, ವಾಸೇಟ್ಠೋ, ಕಸ್ಸಪೋ, ಭಗು; ತ್ಯಾಸ್ಸುಮೇ ಪಞ್ಚ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇ ಪಞ್ಞಾಪೇನ್ತಿ – ಬ್ರಹ್ಮಸಮಂ, ದೇವಸಮಂ, ಮರಿಯಾದಂ, ಸಮ್ಭಿನ್ನಮರಿಯಾದಂ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣಚಣ್ಡಾಲಂಯೇವ ಪಞ್ಚಮಂ. ತೇಸಂ ತ್ವಂ, ದೋಣ, ಕತಮೋ’’ತಿ?

‘‘ಏವಂ ಸನ್ತೇ ಮಯಂ, ಭೋ ಗೋತಮ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣಚಣ್ಡಾಲಮ್ಪಿ ನ ಪೂರೇಮ. ಅಭಿಕ್ಕನ್ತಂ, ಭೋ ಗೋತಮ…ಪೇ… ಉಪಾಸಕಂ ಮಂ ಭವಂ ಗೋತಮೋ ಧಾರೇತು ಅಜ್ಜತಗ್ಗೇ ಪಾಣುಪೇತಂ ಸರಣಂ ಗತ’’ನ್ತಿ. ದುತಿಯಂ.

೩. ಸಙ್ಗಾರವಸುತ್ತಂ

೧೯೩. ಅಥ ಖೋ ಸಙ್ಗಾರವೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಭಗವತಾ ಸದ್ಧಿಂ ಸಮ್ಮೋದಿ. ಸಮ್ಮೋದನೀಯಂ ಕಥಂ ಸಾರಣೀಯಂ ವೀತಿಸಾರೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿ. ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನೋ ಖೋ ಸಙ್ಗಾರವೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಭಗವನ್ತಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಕೋ ನು ಖೋ, ಭೋ ಗೋತಮ, ಹೇತು ಕೋ ಪಚ್ಚಯೋ, ಯೇನ ಕದಾಚಿ ದೀಘರತ್ತಂ ಸಜ್ಝಾಯಕತಾಪಿ ಮನ್ತಾ ನಪ್ಪಟಿಭನ್ತಿ, ಪಗೇವ ಅಸಜ್ಝಾಯಕತಾ? ಕೋ ಪನ, ಭೋ ಗೋತಮ, ಹೇತು ಕೋ ಪಚ್ಚಯೋ, ಯೇನ ಕದಾಚಿ ದೀಘರತ್ತಂ ಅಸಜ್ಝಾಯಕತಾಪಿ ಮನ್ತಾ ಪಟಿಭನ್ತಿ, ಪಗೇವ ಸಜ್ಝಾಯಕತಾ’’ತಿ?

‘‘ಯಸ್ಮಿಂ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಸಮಯೇ ಕಾಮರಾಗಪರಿಯುಟ್ಠಿತೇನ ಚೇತಸಾ ವಿಹರತಿ ಕಾಮರಾಗಪರೇತೇನ, ಉಪ್ಪನ್ನಸ್ಸ ಚ ಕಾಮರಾಗಸ್ಸ ನಿಸ್ಸರಣಂ ಯಥಾಭೂತಂ ನಪ್ಪಜಾನಾತಿ, ಅತ್ತತ್ಥಮ್ಪಿ ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಯಥಾಭೂತಂ ನಪ್ಪಜಾನಾತಿ ನ ಪಸ್ಸತಿ, ಪರತ್ಥಮ್ಪಿ ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಯಥಾಭೂತಂ ನಪ್ಪಜಾನಾತಿ ನ ಪಸ್ಸತಿ, ಉಭಯತ್ಥಮ್ಪಿ ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಯಥಾಭೂತಂ ನಪ್ಪಜಾನಾತಿ ನ ಪಸ್ಸತಿ, ದೀಘರತ್ತಂ ಸಜ್ಝಾಯಕತಾಪಿ ಮನ್ತಾ ನಪ್ಪಟಿಭನ್ತಿ, ಪಗೇವ ಅಸಜ್ಝಾಯಕತಾ. ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಉದಪತ್ತೋ ಸಂಸಟ್ಠೋ ಲಾಖಾಯ ವಾ ಹಲಿದ್ದಿಯಾ ವಾ ನೀಲಿಯಾ ವಾ ಮಞ್ಜಿಟ್ಠಾಯ ವಾ. ತತ್ಥ ಚಕ್ಖುಮಾ ಪುರಿಸೋ ಸಕಂ ಮುಖನಿಮಿತ್ತಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಮಾನೋ ಯಥಾಭೂತಂ ನಪ್ಪಜಾನೇಯ್ಯ ನ ಪಸ್ಸೇಯ್ಯ. ಏವಮೇವಂ ಖೋ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಯಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಕಾಮರಾಗಪರಿಯುಟ್ಠಿತೇನ ಚೇತಸಾ ವಿಹರತಿ ಕಾಮರಾಗಪರೇತೇನ, ಉಪ್ಪನ್ನಸ್ಸ ಚ ಕಾಮರಾಗಸ್ಸ ನಿಸ್ಸರಣಂ ಯಥಾಭೂತಂ ನಪ್ಪಜಾನಾತಿ, ಅತ್ತತ್ಥಮ್ಪಿ ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಯಥಾಭೂತಂ ನಪ್ಪಜಾನಾತಿ ನ ಪಸ್ಸತಿ, ಪರತ್ಥಮ್ಪಿ…ಪೇ… ಉಭಯತ್ಥಮ್ಪಿ ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಯಥಾಭೂತಂ ನಪ್ಪಜಾನಾತಿ ನ ಪಸ್ಸತಿ, ದೀಘರತ್ತಂ ಸಜ್ಝಾಯಕತಾಪಿ ಮನ್ತಾ ನಪ್ಪಟಿಭನ್ತಿ, ಪಗೇವ ಅಸಜ್ಝಾಯಕತಾ.

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಯಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಬ್ಯಾಪಾದಪರಿಯುಟ್ಠಿತೇನ ಚೇತಸಾ ವಿಹರತಿ ಬ್ಯಾಪಾದಪರೇತೇನ, ಉಪ್ಪನ್ನಸ್ಸ ಚ ಬ್ಯಾಪಾದಸ್ಸ ನಿಸ್ಸರಣಂ ಯಥಾಭೂತಂ ನಪ್ಪಜಾನಾತಿ, ಅತ್ತತ್ಥಮ್ಪಿ ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಯಥಾಭೂತಂ ನಪ್ಪಜಾನಾತಿ ನ ಪಸ್ಸತಿ, ಪರತ್ಥಮ್ಪಿ…ಪೇ… ಉಭಯತ್ಥಮ್ಪಿ ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಯಥಾಭೂತಂ ನಪ್ಪಜಾನಾತಿ ನ ಪಸ್ಸತಿ, ದೀಘರತ್ತಂ ಸಜ್ಝಾಯಕತಾಪಿ ಮನ್ತಾ ನಪ್ಪಟಿಭನ್ತಿ, ಪಗೇವ ಅಸಜ್ಝಾಯಕತಾ. ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಉದಪತ್ತೋ ಅಗ್ಗಿನಾ ಸನ್ತತ್ತೋ ಉಕ್ಕುಧಿತೋ [ಉಕ್ಕಟ್ಠಿತೋ (ಸೀ. ಪೀ.), ಉಕ್ಕುಟ್ಠಿತೋ (ಸ್ಯಾ. ಕಂ.)] ಉಸ್ಸದಕಜಾತೋ [ಉಸುಮಕಜಾತೋ (ಕತ್ಥಚಿ), ಉಸ್ಸುರಕಜಾತೋ (ಕ.), ಉಸ್ಮುದಕಜಾತೋ (ಮ. ನಿ. ೩ ಮಜ್ಝಿಮನಿಕಾಯೇ)]. ತತ್ಥ ಚಕ್ಖುಮಾ ಪುರಿಸೋ ಸಕಂ ಮುಖನಿಮಿತ್ತಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಮಾನೋ ಯಥಾಭೂತಂ ನಪ್ಪಜಾನೇಯ್ಯ ನ ಪಸ್ಸೇಯ್ಯ. ಏವಮೇವಂ ಖೋ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಯಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಬ್ಯಾಪಾದಪರಿಯುಟ್ಠಿತೇನ ಚೇತಸಾ ವಿಹರತಿ ಬ್ಯಾಪಾದಪರೇತೇನ, ಉಪ್ಪನ್ನಸ್ಸ ಚ ಬ್ಯಾಪಾದಸ್ಸ ನಿಸ್ಸರಣಂ ಯಥಾಭೂತಂ ನಪ್ಪಜಾನಾತಿ, ಅತ್ತತ್ಥಮ್ಪಿ ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಯಥಾಭೂತಂ ನಪ್ಪಜಾನಾತಿ ನ ಪಸ್ಸತಿ, ಪರತ್ಥಮ್ಪಿ…ಪೇ… ಉಭಯತ್ಥಮ್ಪಿ ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಯಥಾಭೂತಂ ನಪ್ಪಜಾನಾತಿ ನ ಪಸ್ಸತಿ, ದೀಘರತ್ತಂ ಸಜ್ಝಾಯಕತಾಪಿ ಮನ್ತಾ ನಪ್ಪಟಿಭನ್ತಿ, ಪಗೇವ ಅಸಜ್ಝಾಯಕತಾ.

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಯಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಥಿನಮಿದ್ಧಪರಿಯುಟ್ಠಿತೇನ ಚೇತಸಾ ವಿಹರತಿ ಥಿನಮಿದ್ಧಪರೇತೇನ, ಉಪ್ಪನ್ನಸ್ಸ ಚ ಥಿನಮಿದ್ಧಸ್ಸ ನಿಸ್ಸರಣಂ ಯಥಾಭೂತಂ ನಪ್ಪಜಾನಾತಿ, ಅತ್ತತ್ಥಮ್ಪಿ ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಯಥಾಭೂತಂ ನಪ್ಪಜಾನಾತಿ ನ ಪಸ್ಸತಿ, ಪರತ್ಥಮ್ಪಿ…ಪೇ… ಉಭಯತ್ಥಮ್ಪಿ ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಯಥಾಭೂತಂ ನಪ್ಪಜಾನಾತಿ ನ ಪಸ್ಸತಿ, ದೀಘರತ್ತಂ ಸಜ್ಝಾಯಕತಾಪಿ ಮನ್ತಾ ನಪ್ಪಟಿಭನ್ತಿ, ಪಗೇವ ಅಸಜ್ಝಾಯಕತಾ. ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಉದಪತ್ತೋ ಸೇವಾಲಪಣಕಪರಿಯೋನದ್ಧೋ. ತತ್ಥ ಚಕ್ಖುಮಾ ಪುರಿಸೋ ಸಕಂ ಮುಖನಿಮಿತ್ತಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಮಾನೋ ಯಥಾಭೂತಂ ನಪ್ಪಜಾನೇಯ್ಯ ನ ಪಸ್ಸೇಯ್ಯ. ಏವಮೇವಂ ಖೋ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಯಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಥಿನಮಿದ್ಧಪರಿಯುಟ್ಠಿತೇನ ಚೇತಸಾ ವಿಹರತಿ ಥಿನಮಿದ್ಧಪರೇತೇನ, ಉಪ್ಪನ್ನಸ್ಸ ಚ ಥಿನಮಿದ್ಧಸ್ಸ ನಿಸ್ಸರಣಂ ಯಥಾಭೂತಂ ನಪ್ಪಜಾನಾತಿ, ಅತ್ತತ್ಥಮ್ಪಿ ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಯಥಾಭೂತಂ ನಪ್ಪಜಾನಾತಿ ನ ಪಸ್ಸತಿ, ಪರತ್ಥಮ್ಪಿ…ಪೇ… ಉಭಯತ್ಥಮ್ಪಿ ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಯಥಾಭೂತಂ ನಪ್ಪಜಾನಾತಿ ನ ಪಸ್ಸತಿ, ದೀಘರತ್ತಂ ಸಜ್ಝಾಯಕತಾಪಿ ಮನ್ತಾ ನಪ್ಪಟಿಭನ್ತಿ, ಪಗೇವ ಅಸಜ್ಝಾಯಕತಾ.

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಯಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಉದ್ಧಚ್ಚಕುಕ್ಕುಚ್ಚಪರಿಯುಟ್ಠಿತೇನ ಚೇತಸಾ ವಿಹರತಿ ಉದ್ಧಚ್ಚಕುಕ್ಕುಚ್ಚಪರೇತೇನ, ಉಪ್ಪನ್ನಸ್ಸ ಚ ಉದ್ಧಚ್ಚಕುಕ್ಕುಚ್ಚಸ್ಸ ನಿಸ್ಸರಣಂ ಯಥಾಭೂತಂ ನಪ್ಪಜಾನಾತಿ, ಅತ್ತತ್ಥಮ್ಪಿ ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಯಥಾಭೂತಂ ನಪ್ಪಜಾನಾತಿ ನ ಪಸ್ಸತಿ, ಪರತ್ಥಮ್ಪಿ…ಪೇ… ಉಭಯತ್ಥಮ್ಪಿ ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಯಥಾಭೂತಂ ನಪ್ಪಜಾನಾತಿ ನ ಪಸ್ಸತಿ, ದೀಘರತ್ತಂ ಸಜ್ಝಾಯಕತಾಪಿ ಮನ್ತಾ ನಪ್ಪಟಿಭನ್ತಿ, ಪಗೇವ ಅಸಜ್ಝಾಯಕತಾ. ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಉದಪತ್ತೋ ವಾತೇರಿತೋ ಚಲಿತೋ ಭನ್ತೋ ಊಮಿಜಾತೋ [ಉಮ್ಮಿಜಾತೋ (ಪೀ.)]. ತತ್ಥ ಚಕ್ಖುಮಾ ಪುರಿಸೋ ಸಕಂ ಮುಖನಿಮಿತ್ತಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಮಾನೋ ಯಥಾಭೂತಂ ನಪ್ಪಜಾನೇಯ್ಯ ನ ಪಸ್ಸೇಯ್ಯ. ಏವಮೇವಂ ಖೋ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಯಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಉದ್ಧಚ್ಚಕುಕ್ಕುಚ್ಚಪರಿಯುಟ್ಠಿತೇನ ಚೇತಸಾ ವಿಹರತಿ ಉದ್ಧಚ್ಚಕುಕ್ಕುಚ್ಚಪರೇತೇನ, ಉಪ್ಪನ್ನಸ್ಸ ಚ ಉದ್ಧಚ್ಚಕುಕ್ಕುಚ್ಚಸ್ಸ ನಿಸ್ಸರಣಂ ಯಥಾಭೂತಂ ನಪ್ಪಜಾನಾತಿ, ಅತ್ತತ್ಥಮ್ಪಿ ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಯಥಾಭೂತಂ ನಪ್ಪಜಾನಾತಿ ನ ಪಸ್ಸತಿ, ಪರತ್ಥಮ್ಪಿ…ಪೇ… ಉಭಯತ್ಥಮ್ಪಿ ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಯಥಾಭೂತಂ ನಪ್ಪಜಾನಾತಿ ನ ಪಸ್ಸತಿ, ದೀಘರತ್ತಂ ಸಜ್ಝಾಯಕತಾಪಿ ಮನ್ತಾ ನಪ್ಪಟಿಭನ್ತಿ, ಪಗೇವ ಅಸಜ್ಝಾಯಕತಾ.

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಯಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾಪರಿಯುಟ್ಠಿತೇನ ಚೇತಸಾ ವಿಹರತಿ ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾಪರೇತೇನ, ಉಪ್ಪನ್ನಾಯ ಚ ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾಯ ನಿಸ್ಸರಣಂ ಯಥಾಭೂತಂ ನಪ್ಪಜಾನಾತಿ, ಅತ್ತತ್ಥಮ್ಪಿ ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಯಥಾಭೂತಂ ನಪ್ಪಜಾನಾತಿ ನ ಪಸ್ಸತಿ, ಪರತ್ಥಮ್ಪಿ…ಪೇ… ಉಭಯತ್ಥಮ್ಪಿ ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಯಥಾಭೂತಂ ನಪ್ಪಜಾನಾತಿ ನ ಪಸ್ಸತಿ, ದೀಘರತ್ತಂ ಸಜ್ಝಾಯಕತಾಪಿ ಮನ್ತಾ ನಪ್ಪಟಿಭನ್ತಿ, ಪಗೇವ ಅಸಜ್ಝಾಯಕತಾ. ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಉದಪತ್ತೋ ಆವಿಲೋ ಲುಳಿತೋ ಕಲಲೀಭೂತೋ ಅನ್ಧಕಾರೇ ನಿಕ್ಖಿತ್ತೋ. ತತ್ಥ ಚಕ್ಖುಮಾ ಪುರಿಸೋ ಸಕಂ ಮುಖನಿಮಿತ್ತಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಮಾನೋ ಯಥಾಭೂತಂ ನಪ್ಪಜಾನೇಯ್ಯ ನ ಪಸ್ಸೇಯ್ಯ. ಏವಮೇವಂ ಖೋ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಯಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾಪರಿಯುಟ್ಠಿತೇನ ಚೇತಸಾ ವಿಹರತಿ ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾಪರೇತೇನ, ಉಪ್ಪನ್ನಾಯ ಚ ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾಯ ನಿಸ್ಸರಣಂ ಯಥಾಭೂತಂ ನಪ್ಪಜಾನಾತಿ, ಅತ್ತತ್ಥಮ್ಪಿ ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಯಥಾಭೂತಂ ನಪ್ಪಜಾನಾತಿ ನ ಪಸ್ಸತಿ, ಪರತ್ಥಮ್ಪಿ…ಪೇ… ಉಭಯತ್ಥಮ್ಪಿ ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಯಥಾಭೂತಂ ನಪ್ಪಜಾನಾತಿ ನ ಪಸ್ಸತಿ, ದೀಘರತ್ತಂ ಸಜ್ಝಾಯಕತಾಪಿ ಮನ್ತಾ ನಪ್ಪಟಿಭನ್ತಿ, ಪಗೇವ ಅಸಜ್ಝಾಯಕತಾ.

‘‘ಯಸ್ಮಿಞ್ಚ ಖೋ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಸಮಯೇ ನ ಕಾಮರಾಗಪರಿಯುಟ್ಠಿತೇನ ಚೇತಸಾ ವಿಹರತಿ ನ ಕಾಮರಾಗಪರೇತೇನ, ಉಪ್ಪನ್ನಸ್ಸ ಚ ಕಾಮರಾಗಸ್ಸ ನಿಸ್ಸರಣಂ ಯಥಾಭೂತಂ ಪಜಾನಾತಿ, ಅತ್ತತ್ಥಮ್ಪಿ ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಯಥಾಭೂತಂ ಪಜಾನಾತಿ ಪಸ್ಸತಿ, ಪರತ್ಥಮ್ಪಿ ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಯಥಾಭೂತಂ ಪಜಾನಾತಿ ಪಸ್ಸತಿ, ಉಭಯತ್ಥಮ್ಪಿ ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಯಥಾಭೂತಂ ಪಜಾನಾತಿ ಪಸ್ಸತಿ, ದೀಘರತ್ತಂ ಅಸಜ್ಝಾಯಕತಾಪಿ ಮನ್ತಾ ಪಟಿಭನ್ತಿ, ಪಗೇವ ಸಜ್ಝಾಯಕತಾ. ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಉದಪತ್ತೋ ಅಸಂಸಟ್ಠೋ ಲಾಖಾಯ ವಾ ಹಲಿದ್ದಿಯಾ ವಾ ನೀಲಿಯಾ ವಾ ಮಞ್ಜಿಟ್ಠಾಯ ವಾ. ತತ್ಥ ಚಕ್ಖುಮಾ ಪುರಿಸೋ ಸಕಂ ಮುಖನಿಮಿತ್ತಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಮಾನೋ ಯಥಾಭೂತಂ ಪಜಾನೇಯ್ಯ ಪಸ್ಸೇಯ್ಯ. ಏವಮೇವಂ ಖೋ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಯಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ನ ಕಾಮರಾಗಪರಿಯುಟ್ಠಿತೇನ ಚೇತಸಾ ವಿಹರತಿ…ಪೇ….

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಯಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ನ ಬ್ಯಾಪಾದಪರಿಯುಟ್ಠಿತೇನ ಚೇತಸಾ ವಿಹರತಿ…ಪೇ… ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಉದಪತ್ತೋ ಅಗ್ಗಿನಾ ಅಸನ್ತತ್ತೋ ಅನುಕ್ಕುಧಿತೋ ಅನುಸ್ಸದಕಜಾತೋ. ತತ್ಥ ಚಕ್ಖುಮಾ ಪುರಿಸೋ ಸಕಂ ಮುಖನಿಮಿತ್ತಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಮಾನೋ ಯಥಾಭೂತಂ ಪಜಾನೇಯ್ಯ ಪಸ್ಸೇಯ್ಯ. ಏವಮೇವಂ ಖೋ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಯಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ನ ಬ್ಯಾಪಾದಪರಿಯುಟ್ಠಿತೇನ ಚೇತಸಾ ವಿಹರತಿ…ಪೇ….

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಯಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ನ ಥಿನಮಿದ್ಧಪರಿಯುಟ್ಠಿತೇನ ಚೇತಸಾ ವಿಹರತಿ…ಪೇ… ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಉದಪತ್ತೋ ನ ಸೇವಾಲಪಣಕಪರಿಯೋನದ್ಧೋ. ತತ್ಥ ಚಕ್ಖುಮಾ ಪುರಿಸೋ ಸಕಂ ಮುಖನಿಮಿತ್ತಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಮಾನೋ ಯಥಾಭೂತಂ ಪಜಾನೇಯ್ಯ ಪಸ್ಸೇಯ್ಯ. ಏವಮೇವಂ ಖೋ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಯಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ನ ಥಿನಮಿದ್ಧಪರಿಯುಟ್ಠಿತೇನ ಚೇತಸಾ ವಿಹರತಿ…ಪೇ….

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಯಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ನ ಉದ್ಧಚ್ಚಕುಕ್ಕುಚ್ಚಪರಿಯುಟ್ಠಿತೇನ ಚೇತಸಾ ವಿಹರತಿ…ಪೇ… ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಉದಪತ್ತೋ ನ ವಾತೇರಿತೋ ನ ಚಲಿತೋ ನ ಭನ್ತೋ ನ ಊಮಿಜಾತೋ. ತತ್ಥ ಚಕ್ಖುಮಾ ಪುರಿಸೋ ಸಕಂ ಮುಖನಿಮಿತ್ತಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಮಾನೋ ಯಥಾಭೂತಂ ಪಜಾನೇಯ್ಯ ಪಸ್ಸೇಯ್ಯ. ಏವಮೇವಂ ಖೋ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಯಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ನ ಉದ್ಧಚ್ಚಕುಕ್ಕುಚ್ಚಪರಿಯುಟ್ಠಿತೇನ ಚೇತಸಾ ವಿಹರತಿ …ಪೇ….

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಯಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ನ ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾಪರಿಯುಟ್ಠಿತೇನ ಚೇತಸಾ ವಿಹರತಿ ನ ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾಪರೇತೇನ, ಉಪ್ಪನ್ನಾಯ ಚ ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾಯ ನಿಸ್ಸರಣಂ ಯಥಾಭೂತಂ ಪಜಾನಾತಿ, ಅತ್ತತ್ಥಮ್ಪಿ ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಯಥಾಭೂತಂ ಪಜಾನಾತಿ ಪಸ್ಸತಿ, ಪರತ್ಥಮ್ಪಿ ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಯಥಾಭೂತಂ ಪಜಾನಾತಿ ಪಸ್ಸತಿ, ಉಭಯತ್ಥಮ್ಪಿ ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಯಥಾಭೂತಂ ಪಜಾನಾತಿ ಪಸ್ಸತಿ, ದೀಘರತ್ತಂ ಅಸಜ್ಝಾಯಕತಾಪಿ ಮನ್ತಾ ಪಟಿಭನ್ತಿ, ಪಗೇವ ಸಜ್ಝಾಯಕತಾ. ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಉದಪತ್ತೋ ಅಚ್ಛೋ ವಿಪ್ಪಸನ್ನೋ ಅನಾವಿಲೋ ಆಲೋಕೇ ನಿಕ್ಖಿತ್ತೋ. ತತ್ಥ ಚಕ್ಖುಮಾ ಪುರಿಸೋ ಸಕಂ ಮುಖನಿಮಿತ್ತಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಮಾನೋ ಯಥಾಭೂತಂ ಪಜಾನೇಯ್ಯ ಪಸ್ಸೇಯ್ಯ. ಏವಮೇವಂ ಖೋ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಯಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ನ ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾಪರಿಯುಟ್ಠಿತೇನ ಚೇತಸಾ ವಿಹರತಿ ನ ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾಪರೇತೇನ, ಉಪ್ಪನ್ನಾಯ ಚ ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾಯ ನಿಸ್ಸರಣಂ ಯಥಾಭೂತಂ ಪಜಾನಾತಿ, ಅತ್ತತ್ಥಮ್ಪಿ ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಯಥಾಭೂತಂ ಪಜಾನಾತಿ ಪಸ್ಸತಿ, ಪರತ್ಥಮ್ಪಿ…ಪೇ… ಉಭಯತ್ಥಮ್ಪಿ ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಯಥಾಭೂತಂ ಪಜಾನಾತಿ ಪಸ್ಸತಿ, ದೀಘರತ್ತಂ ಅಸಜ್ಝಾಯಕತಾಪಿ ಮನ್ತಾ ಪಟಿಭನ್ತಿ, ಪಗೇವ ಸಜ್ಝಾಯಕತಾ.

‘‘ಅಯಂ ಖೋ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಹೇತು ಅಯಂ ಪಚ್ಚಯೋ, ಯೇನ ಕದಾಚಿ ದೀಘರತ್ತಂ ಸಜ್ಝಾಯಕತಾಪಿ ಮನ್ತಾ ನಪ್ಪಟಿಭನ್ತಿ, ಪಗೇವ ಅಸಜ್ಝಾಯಕತಾ. ಅಯಂ ಪನ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಹೇತು ಅಯಂ ಪಚ್ಚಯೋ, ಯೇನ ಕದಾಚಿ ದೀಘರತ್ತಂ ಅಸಜ್ಝಾಯಕತಾಪಿ ಮನ್ತಾ ಪಟಿಭನ್ತಿ, ಪಗೇವ ಸಜ್ಝಾಯಕತಾ’’ತಿ.

‘‘ಅಭಿಕ್ಕನ್ತಂ, ಭೋ ಗೋತಮ…ಪೇ… ಉಪಾಸಕಂ ಮಂ ಭವಂ ಗೋತಮೋ ಧಾರೇತು ಅಜ್ಜತಗ್ಗೇ ಪಾಣುಪೇತಂ ಸರಣಂ ಗತ’’ನ್ತಿ. ತತಿಯಂ.

೪. ಕಾರಣಪಾಲೀಸುತ್ತಂ

೧೯೪. ಏಕಂ ಸಮಯಂ ಭಗವಾ ವೇಸಾಲಿಯಂ ವಿಹರತಿ ಮಹಾವನೇ ಕೂಟಾಗಾರಸಾಲಾಯಂ. ತೇನ ಖೋ ಪನ ಸಮಯೇನ ಕಾರಣಪಾಲೀ [ಕರಣಪಾಲೀ (ಕ.)] ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಲಿಚ್ಛವೀನಂ ಕಮ್ಮನ್ತಂ ಕಾರೇತಿ. ಅದ್ದಸಾ ಖೋ ಕಾರಣಪಾಲೀ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಪಿಙ್ಗಿಯಾನಿಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ದೂರತೋವ ಆಗಚ್ಛನ್ತಂ; ದಿಸ್ವಾ ಪಿಙ್ಗಿಯಾನಿಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ಏತದವೋಚ –

‘‘ಹನ್ದ, ಕುತೋ ನು ಭವಂ ಪಿಙ್ಗಿಯಾನೀ ಆಗಚ್ಛತಿ ದಿವಾ ದಿವಸ್ಸಾ’’ತಿ? ‘‘ಇತೋಹಂ [ಇಧಾಹಂ (ಸ್ಯಾ. ಕಂ.), ಇತೋ ಹಿ ಖೋ ಅಹಂ (ಮ. ನಿ. ೧.೨೮೮)], ಭೋ, ಆಗಚ್ಛಾಮಿ ಸಮಣಸ್ಸ ಗೋತಮಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಾ’’ತಿ. ‘‘ತಂ ಕಿಂ ಮಞ್ಞತಿ ಭವಂ, ಪಿಙ್ಗಿಯಾನೀ, ಸಮಣಸ್ಸ ಗೋತಮಸ್ಸ ಪಞ್ಞಾವೇಯ್ಯತ್ತಿಯಂ? ಪಣ್ಡಿತೋ ಮಞ್ಞೇ’’ತಿ? ‘‘ಕೋ ಚಾಹಂ, ಭೋ, ಕೋ ಚ ಸಮಣಸ್ಸ ಗೋತಮಸ್ಸ ಪಞ್ಞಾವೇಯ್ಯತ್ತಿಯಂ ಜಾನಿಸ್ಸಾಮಿ! ಸೋಪಿ ನೂನಸ್ಸ ತಾದಿಸೋವ ಯೋ ಸಮಣಸ್ಸ ಗೋತಮಸ್ಸ ಪಞ್ಞಾವೇಯ್ಯತ್ತಿಯಂ ಜಾನೇಯ್ಯಾ’’ತಿ! ‘‘ಉಳಾರಾಯ ಖಲು ಭವಂ, ಪಿಙ್ಗಿಯಾನೀ, ಸಮಣಂ ಗೋತಮಂ ಪಸಂಸಾಯ ಪಸಂಸತೀ’’ತಿ. ‘‘ಕೋ ಚಾಹಂ, ಭೋ, ಕೋ ಚ ಸಮಣಂ ಗೋತಮಂ ಪಸಂಸಿಸ್ಸಾಮಿ! ಪಸತ್ಥಪ್ಪಸತ್ಥೋವ [ಪಸಟ್ಠಪಸಟ್ಠೋ ಚ (ಸ್ಯಾ. ಕಂ. ಕ.)] ಸೋ ಭವಂ ಗೋತಮೋ ಸೇಟ್ಠೋ ದೇವಮನುಸ್ಸಾನ’’ನ್ತಿ. ‘‘ಕಿಂ ಪನ ಭವಂ, ಪಿಙ್ಗಿಯಾನೀ, ಅತ್ಥವಸಂ ಸಮ್ಪಸ್ಸಮಾನೋ ಸಮಣೇ ಗೋತಮೇ ಏವಂ ಅಭಿಪ್ಪಸನ್ನೋ’’ತಿ?

‘‘ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಭೋ, ಪುರಿಸೋ ಅಗ್ಗರಸಪರಿತಿತ್ತೋ ನ ಅಞ್ಞೇಸಂ ಹೀನಾನಂ ರಸಾನಂ ಪಿಹೇತಿ; ಏವಮೇವಂ ಖೋ, ಭೋ, ಯತೋ ಯತೋ ತಸ್ಸ ಭೋತೋ ಗೋತಮಸ್ಸ ಧಮ್ಮಂ ಸುಣಾತಿ – ಯದಿ ಸುತ್ತಸೋ, ಯದಿ ಗೇಯ್ಯಸೋ, ಯದಿ ವೇಯ್ಯಾಕರಣಸೋ, ಯದಿ ಅಬ್ಭುತಧಮ್ಮಸೋ – ತತೋ ತತೋ ನ ಅಞ್ಞೇಸಂ ಪುಥುಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಪ್ಪವಾದಾನಂ ಪಿಹೇತಿ.

‘‘ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಭೋ, ಪುರಿಸೋ ಜಿಘಚ್ಛಾದುಬ್ಬಲ್ಯಪರೇತೋ ಮಧುಪಿಣ್ಡಿಕಂ ಅಧಿಗಚ್ಛೇಯ್ಯ. ಸೋ ಯತೋ ಯತೋ ಸಾಯೇಥ, ಲಭತೇವ [ಸಾಯೇಯ್ಯ, ಲಭೇಥೇವ (ಮ. ನಿ. ೧.೨೦೫)] ಸಾದುರಸಂ ಅಸೇಚನಕಂ; ಏವಮೇವಂ ಖೋ, ಭೋ, ಯತೋ ಯತೋ ತಸ್ಸ ಭೋತೋ ಗೋತಮಸ್ಸ ಧಮ್ಮಂ ಸುಣಾತಿ – ಯದಿ ಸುತ್ತಸೋ, ಯದಿ ಗೇಯ್ಯಸೋ, ಯದಿ ವೇಯ್ಯಾಕರಣಸೋ, ಯದಿ ಅಬ್ಭುತಧಮ್ಮಸೋ – ತತೋ ತತೋ ಲಭತೇವ ಅತ್ತಮನತಂ, ಲಭತಿ ಚೇತಸೋ ಪಸಾದಂ.

‘‘ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಭೋ, ಪುರಿಸೋ ಚನ್ದನಘಟಿಕಂ ಅಧಿಗಚ್ಛೇಯ್ಯ – ಹರಿಚನ್ದನಸ್ಸ ವಾ ಲೋಹಿತಚನ್ದನಸ್ಸ ವಾ. ಸೋ ಯತೋ ಯತೋ ಘಾಯೇಥ – ಯದಿ ಮೂಲತೋ, ಯದಿ ಮಜ್ಝತೋ, ಯದಿ ಅಗ್ಗತೋ – ಅಧಿಗಚ್ಛತೇವ [ಅಧಿಗಚ್ಛೇಥೇವ (?)] ಸುರಭಿಗನ್ಧಂ ಅಸೇಚನಕಂ; ಏವಮೇವಂ ಖೋ, ಭೋ, ಯತೋ ಯತೋ ತಸ್ಸ ಭೋತೋ ಗೋತಮಸ್ಸ ಧಮ್ಮಂ ಸುಣಾತಿ – ಯದಿ ಸುತ್ತಸೋ, ಯದಿ ಗೇಯ್ಯಸೋ, ಯದಿ ವೇಯ್ಯಾಕರಣಸೋ, ಯದಿ ಅಬ್ಭುತಧಮ್ಮಸೋ – ತತೋ ತತೋ ಅಧಿಗಚ್ಛತಿ ಪಾಮೋಜ್ಜಂ ಅಧಿಗಚ್ಛತಿ ಸೋಮನಸ್ಸಂ.

‘‘ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಭೋ, ಪುರಿಸೋ ಆಬಾಧಿಕೋ ದುಕ್ಖಿತೋ ಬಾಳ್ಹಗಿಲಾನೋ. ತಸ್ಸ ಕುಸಲೋ ಭಿಸಕ್ಕೋ ಠಾನಸೋ ಆಬಾಧಂ ನೀಹರೇಯ್ಯ; ಏವಮೇವಂ ಖೋ, ಭೋ, ಯತೋ ಯತೋ ತಸ್ಸ ಭೋತೋ ಗೋತಮಸ್ಸ ಧಮ್ಮಂ ಸುಣಾತಿ – ಯದಿ ಸುತ್ತಸೋ, ಯದಿ ಗೇಯ್ಯಸೋ, ಯದಿ ವೇಯ್ಯಾಕರಣಸೋ, ಯದಿ ಅಬ್ಭುತಧಮ್ಮಸೋ – ತತೋ ತತೋ ಸೋಕಪರಿದೇವದುಕ್ಖದೋಮನಸ್ಸುಪಾಯಾಸಾ ಅಬ್ಭತ್ಥಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ.

‘‘ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಭೋ, ಪೋಕ್ಖರಣೀ ಅಚ್ಛೋದಕಾ ಸಾತೋದಕಾ ಸೀತೋದಕಾ ಸೇತಕಾ ಸುಪತಿತ್ಥಾ ರಮಣೀಯಾ. ಅಥ ಪುರಿಸೋ ಆಗಚ್ಛೇಯ್ಯ ಘಮ್ಮಾಭಿತತ್ತೋ ಘಮ್ಮಪರೇತೋ ಕಿಲನ್ತೋ ತಸಿತೋ ಪಿಪಾಸಿತೋ. ಸೋ ತಂ ಪೋಕ್ಖರಣಿಂ ಓಗಾಹೇತ್ವಾ ನ್ಹಾತ್ವಾ ಚ ಪಿವಿತ್ವಾ ಚ ಸಬ್ಬದರಥಕಿಲಮಥಪರಿಳಾಹಂ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸಮ್ಭೇಯ್ಯ. ಏವಮೇವಂ ಖೋ, ಭೋ, ಯತೋ ಯತೋ ತಸ್ಸ ಭೋತೋ ಗೋತಮಸ್ಸ ಧಮ್ಮಂ ಸುಣಾತಿ – ಯದಿ ಸುತ್ತಸೋ, ಯದಿ ಗೇಯ್ಯಸೋ, ಯದಿ ವೇಯ್ಯಾಕರಣಸೋ, ಯದಿ ಅಬ್ಭುತಧಮ್ಮಸೋ – ತತೋ ತತೋ ಸಬ್ಬದರಥಕಿಲಮಥಪರಿಳಾಹಾ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸಮ್ಭನ್ತೀ’’ತಿ.

ಏವಂ ವುತ್ತೇ ಕಾರಣಪಾಲೀ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಉಟ್ಠಾಯಾಸನಾ ಏಕಂಸಂ ಉತ್ತರಾಸಙ್ಗಂ ಕರಿತ್ವಾ ದಕ್ಖಿಣಂ ಜಾಣುಮಣ್ಡಲಂ ಪಥವಿಯಂ ನಿಹನ್ತ್ವಾ ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನಞ್ಜಲಿಂ ಪಣಾಮೇತ್ವಾ ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ಉದಾನಂ ಉದಾನೇಸಿ –

‘‘ನಮೋ ತಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಅರಹತೋ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ;

ನಮೋ ತಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಅರಹತೋ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ;

ನಮೋ ತಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಅರಹತೋ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸಾ’’ತಿ.

‘‘ಅಭಿಕ್ಕನ್ತಂ, ಭೋ ಪಿಙ್ಗಿಯಾನಿ, ಅಭಿಕ್ಕನ್ತಂ, ಭೋ ಪಿಙ್ಗಿಯಾನಿ! ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಭೋ ಪಿಙ್ಗಿಯಾನಿ, ನಿಕ್ಕುಜ್ಜಿತಂ [ನಿಕುಜ್ಜಿತಂ (ಕ.)] ವಾ ಉಕ್ಕುಜ್ಜೇಯ್ಯ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಂ ವಾ ವಿವರೇಯ್ಯ, ಮೂಳ್ಹಸ್ಸ ವಾ ಮಗ್ಗಂ ಆಚಿಕ್ಖೇಯ್ಯ ಅನ್ಧಕಾರೇ ವಾ ತೇಲಪಜ್ಜೋತಂ ಧಾರೇಯ್ಯ – ಚಕ್ಖುಮನ್ತೋ ರೂಪಾನಿ ದಕ್ಖನ್ತೀತಿ; ಏವಮೇವಂ ಭೋತಾ ಪಿಙ್ಗಿಯಾನಿನಾ ಅನೇಕಪರಿಯಾಯೇನ ಧಮ್ಮೋ ಪಕಾಸಿತೋ. ಏಸಾಹಂ, ಭೋ ಪಿಙ್ಗಿಯಾನಿ, ತಂ ಭವನ್ತಂ ಗೋತಮಂ ಸರಣಂ ಗಚ್ಛಾಮಿ ಧಮ್ಮಞ್ಚ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಞ್ಚ. ಉಪಾಸಕಂ ಮಂ ಭವಂ ಪಿಙ್ಗಿಯಾನೀ ಧಾರೇತು, ಅಜ್ಜತಗ್ಗೇ ಪಾಣುಪೇತಂ ಸರಣಂ ಗತ’’ನ್ತಿ. ಚತುತ್ಥಂ.

೫. ಪಿಙ್ಗಿಯಾನೀಸುತ್ತಂ

೧೯೫. ಏಕಂ ಸಮಯಂ ಭಗವಾ ವೇಸಾಲಿಯಂ ವಿಹರತಿ ಮಹಾವನೇ ಕೂಟಾಗಾರಸಾಲಾಯಂ. ತೇನ ಖೋ ಪನ ಸಮಯೇನ ಪಞ್ಚಮತ್ತಾನಿ ಲಿಚ್ಛವಿಸತಾನಿ ಭಗವನ್ತಂ ಪಯಿರುಪಾಸನ್ತಿ. ಅಪ್ಪೇಕಚ್ಚೇ ಲಿಚ್ಛವೀ ನೀಲಾ ಹೋನ್ತಿ ನೀಲವಣ್ಣಾ ನೀಲವತ್ಥಾ ನೀಲಾಲಙ್ಕಾರಾ, ಅಪ್ಪೇಕಚ್ಚೇ ಲಿಚ್ಛವೀ ಪೀತಾ ಹೋನ್ತಿ ಪೀತವಣ್ಣಾ ಪೀತವತ್ಥಾ ಪೀತಾಲಙ್ಕಾರಾ, ಅಪ್ಪೇಕಚ್ಚೇ ಲಿಚ್ಛವೀ ಲೋಹಿತಕಾ ಹೋನ್ತಿ ಲೋಹಿತಕವಣ್ಣಾ ಲೋಹಿತಕವತ್ಥಾ ಲೋಹಿತಕಾಲಙ್ಕಾರಾ, ಅಪ್ಪೇಕಚ್ಚೇ ಲಿಚ್ಛವೀ ಓದಾತಾ ಹೋನ್ತಿ ಓದಾತವಣ್ಣಾ ಓದಾತವತ್ಥಾ ಓದಾತಾಲಙ್ಕಾರಾ. ತ್ಯಸ್ಸುದಂ ಭಗವಾ ಅತಿರೋಚತಿ ವಣ್ಣೇನ ಚೇವ ಯಸಸಾ ಚ.

ಅಥ ಖೋ ಪಿಙ್ಗಿಯಾನೀ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಉಟ್ಠಾಯಾಸನಾ ಏಕಂಸಂ ಉತ್ತರಾಸಙ್ಗಂ ಕರಿತ್ವಾ ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನಞ್ಜಲಿಂ ಪಣಾಮೇತ್ವಾ ಭಗವನ್ತಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಪಟಿಭಾತಿ ಮಂ, ಭಗವಾ, ಪಟಿಭಾತಿ ಮಂ, ಸುಗತಾ’’ತಿ. ‘‘ಪಟಿಭಾತು ತಂ ಪಿಙ್ಗಿಯಾನೀ’’ತಿ ಭಗವಾ ಅವೋಚ. ಅಥ ಖೋ ಪಿಙ್ಗಿಯಾನೀ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಭಗವತೋ ಸಮ್ಮುಖಾ ಸಾರುಪ್ಪಾಯ ಗಾಥಾಯ ಅಭಿತ್ಥವಿ –

‘‘ಪದ್ಮಂ [ಪದುಮಂ (ಕ.) ಸಂ. ನಿ. ೧.೧೩೨] ಯಥಾ ಕೋಕನದಂ [ಕೋಕನುದಂ (ಸ್ಯಾ. ಕಂ.)] ಸುಗನ್ಧಂ,

ಪಾತೋ ಸಿಯಾ ಫುಲ್ಲಮವೀತಗನ್ಧಂ;

ಅಙ್ಗೀರಸಂ ಪಸ್ಸ ವಿರೋಚಮಾನಂ,

ತಪನ್ತಮಾದಿಚ್ಚಮಿವನ್ತಲಿಕ್ಖೇ’’ತಿ.

ಅಥ ಖೋ ತೇ ಲಿಚ್ಛವೀ ಪಞ್ಚಹಿ ಉತ್ತರಾಸಙ್ಗಸತೇಹಿ ಪಿಙ್ಗಿಯಾನಿಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ಅಚ್ಛಾದೇಸುಂ. ಅಥ ಖೋ ಪಿಙ್ಗಿಯಾನೀ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ತೇಹಿ ಪಞ್ಚಹಿ ಉತ್ತರಾಸಙ್ಗಸತೇಹಿ ಭಗವನ್ತಂ ಅಚ್ಛಾದೇಸಿ.

ಅಥ ಖೋ ಭಗವಾ ತೇ ಲಿಚ್ಛವೀ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಪಞ್ಚನ್ನಂ, ಲಿಚ್ಛವೀ, ರತನಾನಂ ಪಾತುಭಾವೋ ದುಲ್ಲಭೋ ಲೋಕಸ್ಮಿಂ. ಕತಮೇಸಂ ಪಞ್ಚನ್ನಂ? ತಥಾಗತಸ್ಸ ಅರಹತೋ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಪಾತುಭಾವೋ ದುಲ್ಲಭೋ ಲೋಕಸ್ಮಿಂ. ತಥಾಗತಪ್ಪವೇದಿತಸ್ಸ ಧಮ್ಮವಿನಯಸ್ಸ ದೇಸೇತಾ ಪುಗ್ಗಲೋ ದುಲ್ಲಭೋ ಲೋಕಸ್ಮಿಂ. ತಥಾಗತಪ್ಪವೇದಿತಸ್ಸ ಧಮ್ಮವಿನಯಸ್ಸ ದೇಸಿತಸ್ಸ ವಿಞ್ಞಾತಾ ಪುಗ್ಗಲೋ ದುಲ್ಲಭೋ ಲೋಕಸ್ಮಿಂ. ತಥಾಗತಪ್ಪವೇದಿತಸ್ಸ ಧಮ್ಮವಿನಯಸ್ಸ ದೇಸಿತಸ್ಸ ವಿಞ್ಞಾತಾ ಧಮ್ಮಾನುಧಮ್ಮಪ್ಪಟಿಪನ್ನೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ದುಲ್ಲಭೋ ಲೋಕಸ್ಮಿಂ. ಕತಞ್ಞೂ ಕತವೇದೀ ಪುಗ್ಗಲೋ ದುಲ್ಲಭೋ ಲೋಕಸ್ಮಿಂ. ಇಮೇಸಂ ಖೋ, ಲಿಚ್ಛವೀ, ಪಞ್ಚನ್ನಂ ರತನಾನಂ ಪಾತುಭಾವೋ ದುಲ್ಲಭೋ ಲೋಕಸ್ಮಿ’’ನ್ತಿ [ಅ. ನಿ. ೫.೧೪೩]. ಪಞ್ಚಮಂ.

೬. ಮಹಾಸುಪಿನಸುತ್ತಂ

೧೯೬. ‘‘ತಥಾಗತಸ್ಸ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅರಹತೋ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಪುಬ್ಬೇವ ಸಮ್ಬೋಧಾ ಅನಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸೇವ ಸತೋ ಪಞ್ಚ ಮಹಾಸುಪಿನಾ ಪಾತುರಹೇಸುಂ. ಕತಮೇ ಪಞ್ಚ? ತಥಾಗತಸ್ಸ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅರಹತೋ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಪುಬ್ಬೇವ ಸಮ್ಬೋಧಾ ಅನಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸೇವ ಸತೋ ಅಯಂ ಮಹಾಪಥವೀ ಮಹಾಸಯನಂ ಅಹೋಸಿ, ಹಿಮವಾ ಪಬ್ಬತರಾಜಾ ಬಿಬ್ಬೋಹನಂ [ಬಿಬ್ಬೋಹನಂ (ಸೀ. ಸ್ಯಾ. ಕಂ. ಪೀ.), ಬಿಮ್ಬ + ಓಹನಂ = ಇತಿ ಪದವಿಭಾಗೋ] ಅಹೋಸಿ, ಪುರತ್ಥಿಮೇ ಸಮುದ್ದೇ ವಾಮೋ ಹತ್ಥೋ ಓಹಿತೋ ಅಹೋಸಿ, ಪಚ್ಛಿಮೇ ಸಮುದ್ದೇ ದಕ್ಖಿಣೋ ಹತ್ಥೋ ಓಹಿತೋ ಅಹೋಸಿ, ದಕ್ಖಿಣೇ ಸಮುದ್ದೇ ಉಭೋ ಪಾದಾ ಓಹಿತಾ ಅಹೇಸುಂ. ತಥಾಗತಸ್ಸ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅರಹತೋ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಪುಬ್ಬೇವ ಸಮ್ಬೋಧಾ ಅನಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸೇವ ಸತೋ ಅಯಂ ಪಠಮೋ ಮಹಾಸುಪಿನೋ ಪಾತುರಹೋಸಿ.

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತಥಾಗತಸ್ಸ ಅರಹತೋ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಪುಬ್ಬೇವ ಸಮ್ಬೋಧಾ ಅನಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸೇವ ಸತೋ ತಿರಿಯಾ ನಾಮ ತಿಣಜಾತಿ ನಾಭಿಯಾ ಉಗ್ಗನ್ತ್ವಾ ನಭಂ ಆಹಚ್ಚ ಠಿತಾ ಅಹೋಸಿ. ತಥಾಗತಸ್ಸ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅರಹತೋ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಪುಬ್ಬೇವ ಸಮ್ಬೋಧಾ ಅನಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸೇವ ಸತೋ ಅಯಂ ದುತಿಯೋ ಮಹಾಸುಪಿನೋ ಪಾತುರಹೋಸಿ.

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತಥಾಗತಸ್ಸ ಅರಹತೋ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಪುಬ್ಬೇವ ಸಮ್ಬೋಧಾ ಅನಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸೇವ ಸತೋ ಸೇತಾ ಕಿಮೀ ಕಣ್ಹಸೀಸಾ ಪಾದೇಹಿ ಉಸ್ಸಕ್ಕಿತ್ವಾ ( ) [(ಅಗ್ಗನಖತೋ) ಕತ್ಥಚಿ ದಿಸ್ಸತಿ] ಯಾವ ಜಾಣುಮಣ್ಡಲಾ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇಸುಂ. ತಥಾಗತಸ್ಸ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅರಹತೋ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಪುಬ್ಬೇವ ಸಮ್ಬೋಧಾ ಅನಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸೇವ ಸತೋ ಅಯಂ ತತಿಯೋ ಮಹಾಸುಪಿನೋ ಪಾತುರಹೋಸಿ.

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತಥಾಗತಸ್ಸ ಅರಹತೋ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಪುಬ್ಬೇವ ಸಮ್ಬೋಧಾ ಅನಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸೇವ ಸತೋ ಚತ್ತಾರೋ ಸಕುಣಾ ನಾನಾವಣ್ಣಾ ಚತೂಹಿ ದಿಸಾಹಿ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಪಾದಮೂಲೇ ನಿಪತಿತ್ವಾ ಸಬ್ಬಸೇತಾ ಸಮ್ಪಜ್ಜಿಂಸು. ತಥಾಗತಸ್ಸ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅರಹತೋ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಪುಬ್ಬೇವ ಸಮ್ಬೋಧಾ ಅನಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸೇವ ಸತೋ ಅಯಂ ಚತುತ್ಥೋ ಮಹಾಸುಪಿನೋ ಪಾತುರಹೋಸಿ.

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತಥಾಗತೋ ಅರಹಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಪುಬ್ಬೇವ ಸಮ್ಬೋಧಾ ಅನಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಬೋಧಿಸತ್ತೋವ ಸಮಾನೋ ಮಹತೋ ಮೀಳ್ಹಪಬ್ಬತಸ್ಸ ಉಪರೂಪರಿ ಚಙ್ಕಮತಿ ಅಲಿಪ್ಪಮಾನೋ ಮೀಳ್ಹೇನ. ತಥಾಗತಸ್ಸ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅರಹತೋ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಪುಬ್ಬೇವ ಸಮ್ಬೋಧಾ ಅನಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸೇವ ಸತೋ ಅಯಂ ಪಞ್ಚಮೋ ಮಹಾಸುಪಿನೋ ಪಾತುರಹೋಸಿ.

‘‘ಯಮ್ಪಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತಥಾಗತಸ್ಸ ಅರಹತೋ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಪುಬ್ಬೇವ ಸಮ್ಬೋಧಾ ಅನಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸೇವ ಸತೋ ಅಯಂ ಮಹಾಪಥವೀ ಮಹಾಸಯನಂ ಅಹೋಸಿ, ಹಿಮವಾ ಪಬ್ಬತರಾಜಾ ಬಿಬ್ಬೋಹನಂ ಅಹೋಸಿ, ಪುರತ್ಥಿಮೇ ಸಮುದ್ದೇ ವಾಮೋ ಹತ್ಥೋ ಓಹಿತೋ ಅಹೋಸಿ, ಪಚ್ಛಿಮೇ ಸಮುದ್ದೇ ದಕ್ಖಿಣೋ ಹತ್ಥೋ ಓಹಿತೋ ಅಹೋಸಿ, ದಕ್ಖಿಣೇ ಸಮುದ್ದೇ ಉಭೋ ಪಾದಾ ಓಹಿತಾ ಅಹೇಸುಂ; ತಥಾಗತೇನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅರಹತಾ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೇನ ಅನುತ್ತರಾ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬೋಧಿ ಅಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧಾ. ತಸ್ಸಾ ಅಭಿಸಮ್ಬೋಧಾಯ ಅಯಂ ಪಠಮೋ ಮಹಾಸುಪಿನೋ ಪಾತುರಹೋಸಿ.

‘‘ಯಮ್ಪಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತಥಾಗತಸ್ಸ ಅರಹತೋ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಪುಬ್ಬೇವ ಸಮ್ಬೋಧಾ ಅನಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸೇವ ಸತೋ ತಿರಿಯಾ ನಾಮ ತಿಣಜಾತಿ ನಾಭಿಯಾ ಉಗ್ಗನ್ತ್ವಾ ನಭಂ ಆಹಚ್ಚ ಠಿತಾ ಅಹೋಸಿ; ತಥಾಗತೇನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅರಹತಾ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೇನ ಅರಿಯೋ ಅಟ್ಠಙ್ಗಿಕೋ ಮಗ್ಗೋ ಅಭಿಸಮ್ಬುಜ್ಝಿತ್ವಾ ಯಾವ ದೇವಮನುಸ್ಸೇಹಿ ಸುಪ್ಪಕಾಸಿತೋ. ತಸ್ಸ ಅಭಿಸಮ್ಬೋಧಾಯ ಅಯಂ ದುತಿಯೋ ಮಹಾಸುಪಿನೋ ಪಾತುರಹೋಸಿ.

‘‘ಯಮ್ಪಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತಥಾಗತಸ್ಸ ಅರಹತೋ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಪುಬ್ಬೇವ ಸಮ್ಬೋಧಾ ಅನಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸೇವ ಸತೋ ಸೇತಾ ಕಿಮೀ ಕಣ್ಹಸೀಸಾ ಪಾದೇಹಿ ಉಸ್ಸಕ್ಕಿತ್ವಾ ಯಾವ ಜಾಣುಮಣ್ಡಲಾ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇಸುಂ; ಬಹೂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಗಿಹೀ ಓದಾತವಸನಾ ತಥಾಗತಂ ಪಾಣುಪೇತಾ [ಪಾಣುಪೇತಂ (ಸೀ. ಸ್ಯಾ. ಕಂ. ಪೀ.)] ಸರಣಂ ಗತಾ. ತಸ್ಸ ಅಭಿಸಮ್ಬೋಧಾಯ ಅಯಂ ತತಿಯೋ ಮಹಾಸುಪಿನೋ ಪಾತುರಹೋಸಿ.

‘‘ಯಮ್ಪಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತಥಾಗತಸ್ಸ ಅರಹತೋ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಪುಬ್ಬೇವ ಸಮ್ಬೋಧಾ ಅನಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸೇವ ಸತೋ ಚತ್ತಾರೋ ಸಕುಣಾ ನಾನಾವಣ್ಣಾ ಚತೂಹಿ ದಿಸಾಹಿ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಪಾದಮೂಲೇ ನಿಪತಿತ್ವಾ ಸಬ್ಬಸೇತಾ ಸಮ್ಪಜ್ಜಿಂಸು; ಚತ್ತಾರೋಮೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವಣ್ಣಾ ಖತ್ತಿಯಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ವೇಸ್ಸಾ ಸುದ್ದಾ ತೇ ತಥಾಗತಪ್ಪವೇದಿತೇ ಧಮ್ಮವಿನಯೇ ಅಗಾರಸ್ಮಾ ಅನಗಾರಿಯಂ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಅನುತ್ತರಂ ವಿಮುತ್ತಿಂ ಸಚ್ಛಿಕರೋನ್ತಿ. ತಸ್ಸ ಅಭಿಸಮ್ಬೋಧಾಯ ಅಯಂ ಚತುತ್ಥೋ ಮಹಾಸುಪಿನೋ ಪಾತುರಹೋಸಿ.

‘‘ಯಮ್ಪಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತಥಾಗತೋ ಅರಹಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಪುಬ್ಬೇವ ಸಮ್ಬೋಧಾ ಅನಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಬೋಧಿಸತ್ತೋವ ಸಮಾನೋ ಮಹತೋ ಮೀಳ್ಹಪಬ್ಬತಸ್ಸ ಉಪರೂಪರಿ ಚಙ್ಕಮತಿ ಅಲಿಪ್ಪಮಾನೋ ಮೀಳ್ಹೇನ; ಲಾಭೀ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತಥಾಗತೋ ಚೀವರಪಿಣ್ಡಪಾತಸೇನಾಸನಗಿಲಾನಪ್ಪಚ್ಚಯಭೇಸಜ್ಜಪರಿಕ್ಖಾರಾನಂ, ತಂ [ತತ್ಥ ಚ (ಸೀ. ಸ್ಯಾ. ಕಂ. ಪೀ.)] ತಥಾಗತೋ ಅಗಥಿತೋ [ಅಗಧಿತೋ (ಸ್ಯಾ. ಪೀ. ಕ.)] ಅಮುಚ್ಛಿತೋ ಅನಜ್ಝೋಸನ್ನೋ [ಅನಜ್ಝಾಪನ್ನೋ (ಕ.) ಅನಜ್ಝೋಪನ್ನೋ (ಸೀ. ಸ್ಯಾ.)] ಆದೀನವದಸ್ಸಾವೀ ನಿಸ್ಸರಣಪಞ್ಞೋ ಪರಿಭುಞ್ಜತಿ. ತಸ್ಸ ಅಭಿಸಮ್ಬೋಧಾಯ ಅಯಂ ಪಞ್ಚಮೋ ಮಹಾಸುಪಿನೋ ಪಾತುರಹೋಸಿ.

‘‘ತಥಾಗತಸ್ಸ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅರಹತೋ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಪುಬ್ಬೇವ ಸಮ್ಬೋಧಾ ಅನಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸೇವ ಸತೋ ಇಮೇ ಪಞ್ಚ ಮಹಾಸುಪಿನಾ ಪಾತುರಹೇಸು’’ನ್ತಿ. ಛಟ್ಠಂ.

೭. ವಸ್ಸಸುತ್ತಂ

೧೯೭. ‘‘ಪಞ್ಚಿಮೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವಸ್ಸಸ್ಸ ಅನ್ತರಾಯಾ, ಯಂ ನೇಮಿತ್ತಾ [ನೇಮಿತ್ತಕಾ (ಕತ್ಥಚಿ)] ನ ಜಾನನ್ತಿ, ಯತ್ಥ ನೇಮಿತ್ತಾನಂ ಚಕ್ಖು ನ ಕಮತಿ. ಕತಮೇ ಪಞ್ಚ? ಉಪರಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಆಕಾಸೇ ತೇಜೋಧಾತು ಪಕುಪ್ಪತಿ. ತೇನ ಉಪ್ಪನ್ನಾ ಮೇಘಾ ಪಟಿವಿಗಚ್ಛನ್ತಿ. ಅಯಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಠಮೋ ವಸ್ಸಸ್ಸ ಅನ್ತರಾಯೋ, ಯಂ ನೇಮಿತ್ತಾ ನ ಜಾನನ್ತಿ, ಯತ್ಥ ನೇಮಿತ್ತಾನಂ ಚಕ್ಖು ನ ಕಮತಿ.

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಉಪರಿ ಆಕಾಸೇ ವಾಯೋಧಾತು ಪಕುಪ್ಪತಿ. ತೇನ ಉಪ್ಪನ್ನಾ ಮೇಘಾ ಪಟಿವಿಗಚ್ಛನ್ತಿ. ಅಯಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದುತಿಯೋ ವಸ್ಸಸ್ಸ ಅನ್ತರಾಯೋ, ಯಂ ನೇಮಿತ್ತಾ ನ ಜಾನನ್ತಿ, ಯತ್ಥ ನೇಮಿತ್ತಾನಂ ಚಕ್ಖು ನ ಕಮತಿ.

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ರಾಹು ಅಸುರಿನ್ದೋ ಪಾಣಿನಾ ಉದಕಂ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತ್ವಾ ಮಹಾಸಮುದ್ದೇ ಛಡ್ಡೇತಿ. ಅಯಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತತಿಯೋ ವಸ್ಸಸ್ಸ ಅನ್ತರಾಯೋ, ಯಂ ನೇಮಿತ್ತಾ ನ ಜಾನನ್ತಿ, ಯತ್ಥ ನೇಮಿತ್ತಾನಂ ಚಕ್ಖು ನ ಕಮತಿ.

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವಸ್ಸವಲಾಹಕಾ ದೇವಾ ಪಮತ್ತಾ ಹೋನ್ತಿ. ಅಯಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಚತುತ್ಥೋ ವಸ್ಸಸ್ಸ ಅನ್ತರಾಯೋ, ಯಂ ನೇಮಿತ್ತಾ ನ ಜಾನನ್ತಿ, ಯತ್ಥ ನೇಮಿತ್ತಾನಂ ಚಕ್ಖು ನ ಕಮತಿ.

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮನುಸ್ಸಾ ಅಧಮ್ಮಿಕಾ ಹೋನ್ತಿ. ಅಯಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಞ್ಚಮೋ ವಸ್ಸಸ್ಸ ಅನ್ತರಾಯೋ, ಯಂ ನೇಮಿತ್ತಾ ನ ಜಾನನ್ತಿ, ಯತ್ಥ ನೇಮಿತ್ತಾನಂ ಚಕ್ಖು ನ ಕಮತಿ. ಇಮೇ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಞ್ಚ ವಸ್ಸಸ್ಸ ಅನ್ತರಾಯಾ, ಯಂ ನೇಮಿತ್ತಾ ನ ಜಾನನ್ತಿ, ಯತ್ಥ ನೇಮಿತ್ತಾನಂ ಚಕ್ಖು ನ ಕಮತೀ’’ತಿ. ಸತ್ತಮಂ.

೮. ವಾಚಾಸುತ್ತಂ

೧೯೮. ‘‘ಪಞ್ಚಹಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಙ್ಗೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತಾ ವಾಚಾ ಸುಭಾಸಿತಾ ಹೋತಿ, ನೋ ದುಬ್ಭಾಸಿತಾ, ಅನವಜ್ಜಾ ಚ ಅನನುವಜ್ಜಾ ಚ ವಿಞ್ಞೂನಂ [ಅನನುವಜ್ಜಾ ವಿಞ್ಞೂನಂ (ಸ್ಯಾ. ಕಂ.)]. ಕತಮೇಹಿ ಪಞ್ಚಹಿ? ಕಾಲೇನ ಚ ಭಾಸಿತಾ ಹೋತಿ, ಸಚ್ಚಾ ಚ ಭಾಸಿತಾ ಹೋತಿ, ಸಣ್ಹಾ ಚ ಭಾಸಿತಾ ಹೋತಿ, ಅತ್ಥಸಂಹಿತಾ ಚ ಭಾಸಿತಾ ಹೋತಿ, ಮೇತ್ತಚಿತ್ತೇನ ಚ ಭಾಸಿತಾ ಹೋತಿ. ಇಮೇಹಿ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಞ್ಚಹಿ ಅಙ್ಗೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತಾ ವಾಚಾ ಸುಭಾಸಿತಾ ಹೋತಿ, ನೋ ದುಬ್ಭಾಸಿತಾ, ಅನವಜ್ಜಾ ಚ ಅನನುವಜ್ಜಾ ಚ ವಿಞ್ಞೂನ’’ನ್ತಿ. ಅಟ್ಠಮಂ.

೯. ಕುಲಸುತ್ತಂ

೧೯೯. ‘‘ಯಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸೀಲವನ್ತೋ ಪಬ್ಬಜಿತಾ ಕುಲಂ ಉಪಸಙ್ಕಮನ್ತಿ, ತತ್ಥ ಮನುಸ್ಸಾ ಪಞ್ಚಹಿ ಠಾನೇಹಿ ಬಹುಂ ಪುಞ್ಞಂ ಪಸವನ್ತಿ. ಕತಮೇಹಿ ಪಞ್ಚಹಿ? ಯಸ್ಮಿಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಮಯೇ ಸೀಲವನ್ತೇ ಪಬ್ಬಜಿತೇ ಕುಲಂ ಉಪಸಙ್ಕಮನ್ತೇ ಮನುಸ್ಸಾ ದಿಸ್ವಾ ಚಿತ್ತಾನಿ ಪಸಾದೇನ್ತಿ [ಪಸೀದನ್ತಿ (ಸ್ಯಾ. ಕಂ. ಕ.)], ಸಗ್ಗಸಂವತ್ತನಿಕಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತಂ ಕುಲಂ ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಪಟಿಪದಂ ಪಟಿಪನ್ನಂ ಹೋತಿ.

‘‘ಯಸ್ಮಿಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಮಯೇ ಸೀಲವನ್ತೇ ಪಬ್ಬಜಿತೇ ಕುಲಂ ಉಪಸಙ್ಕಮನ್ತೇ ಮನುಸ್ಸಾ ಪಚ್ಚುಟ್ಠೇನ್ತಿ ಅಭಿವಾದೇನ್ತಿ ಆಸನಂ ದೇನ್ತಿ, ಉಚ್ಚಾಕುಲೀನಸಂವತ್ತನಿಕಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತಂ ಕುಲಂ ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಪಟಿಪದಂ ಪಟಿಪನ್ನಂ ಹೋತಿ.

‘‘ಯಸ್ಮಿಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಮಯೇ ಸೀಲವನ್ತೇ ಪಬ್ಬಜಿತೇ ಕುಲಂ ಉಪಸಙ್ಕಮನ್ತೇ ಮನುಸ್ಸಾ ಮಚ್ಛೇರಮಲಂ ಪಟಿವಿನೇನ್ತಿ [ಪಟಿವಿನೋದೇನ್ತಿ (ಸೀ. ಪೀ.)], ಮಹೇಸಕ್ಖಸಂವತ್ತನಿಕಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತಂ ಕುಲಂ ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಪಟಿಪದಂ ಪಟಿಪನ್ನಂ ಹೋತಿ.

‘‘ಯಸ್ಮಿಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಮಯೇ ಸೀಲವನ್ತೇ ಪಬ್ಬಜಿತೇ ಕುಲಂ ಉಪಸಙ್ಕಮನ್ತೇ ಮನುಸ್ಸಾ ಯಥಾಸತ್ತಿ ಯಥಾಬಲಂ ಸಂವಿಭಜನ್ತಿ, ಮಹಾಭೋಗಸಂವತ್ತನಿಕಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತಂ ಕುಲಂ ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಪಟಿಪದಂ ಪಟಿಪನ್ನಂ ಹೋತಿ.

‘‘ಯಸ್ಮಿಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಮಯೇ ಸೀಲವನ್ತೇ ಪಬ್ಬಜಿತೇ ಕುಲಂ ಉಪಸಙ್ಕಮನ್ತೇ ಮನುಸ್ಸಾ ಪರಿಪುಚ್ಛನ್ತಿ ಪರಿಪಞ್ಹನ್ತಿ ಧಮ್ಮಂ ಸುಣನ್ತಿ, ಮಹಾಪಞ್ಞಾಸಂವತ್ತನಿಕಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತಂ ಕುಲಂ ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಪಟಿಪದಂ ಪಟಿಪನ್ನಂ ಹೋತಿ. ಯಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸೀಲವನ್ತೋ ಪಬ್ಬಜಿತಾ ಕುಲಂ ಉಪಸಙ್ಕಮನ್ತಿ, ತತ್ಥ ಮನುಸ್ಸಾ ಇಮೇಹಿ ಪಞ್ಚಹಿ ಠಾನೇಹಿ ಬಹುಂ ಪುಞ್ಞಂ ಪಸವನ್ತೀ’’ತಿ. ನವಮಂ.

೧೦. ನಿಸ್ಸಾರಣೀಯಸುತ್ತಂ

೨೦೦. ‘‘ಪಞ್ಚಿಮಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ನಿಸ್ಸಾರಣೀಯಾ [ನಿಸ್ಸರಣೀಯಾ (ಪೀ.), ನಿಸ್ಸರಣಿಯಾ (ದೀ. ನಿ. ೩.೩೨೧)] ಧಾತುಯೋ. ಕತಮಾ ಪಞ್ಚ? ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖುನೋ ಕಾಮಂ [ಕಾಮೇ (ಸ್ಯಾ. ಕಂ.) ದೀ. ನಿ. ೩.೩೨೧] ಮನಸಿಕರೋತೋ ಕಾಮೇಸು ಚಿತ್ತಂ ನ ಪಕ್ಖನ್ದತಿ ನಪ್ಪಸೀದತಿ ನ ಸನ್ತಿಟ್ಠತಿ ನ ವಿಮುಚ್ಚತಿ. ನೇಕ್ಖಮ್ಮಂ ಖೋ ಪನಸ್ಸ ಮನಸಿಕರೋತೋ ನೇಕ್ಖಮ್ಮೇ ಚಿತ್ತಂ ಪಕ್ಖನ್ದತಿ ಪಸೀದತಿ ಸನ್ತಿಟ್ಠತಿ ವಿಮುಚ್ಚತಿ. ತಸ್ಸ ತಂ ಚಿತ್ತಂ ಸುಗತಂ [ಸುಕತಂ (ಪೀ. ಕ.)] ಸುಭಾವಿತಂ ಸುವುಟ್ಠಿತಂ ಸುವಿಮುತ್ತಂ ಸುವಿಸಂಯುತ್ತಂ [ವಿಸಂಯುತ್ತಂ (ಕತ್ಥಚಿ, ದೀ. ನಿ. ೩.೩೨೧)] ಕಾಮೇಹಿ; ಯೇ ಚ ಕಾಮಪಚ್ಚಯಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ ಆಸವಾ ವಿಘಾತಪರಿಳಾಹಾ, ಮುತ್ತೋ ಸೋ ತೇಹಿ, ನ ಸೋ ತಂ ವೇದನಂ ವೇದಿಯತಿ. ಇದಮಕ್ಖಾತಂ ಕಾಮಾನಂ ನಿಸ್ಸರಣಂ.

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖುನೋ ಬ್ಯಾಪಾದಂ ಮನಸಿಕರೋತೋ ಬ್ಯಾಪಾದೇ ಚಿತ್ತಂ ನ ಪಕ್ಖನ್ದತಿ ನಪ್ಪಸೀದತಿ ನ ಸನ್ತಿಟ್ಠತಿ ನ ವಿಮುಚ್ಚತಿ. ಅಬ್ಯಾಪಾದಂ ಖೋ ಪನಸ್ಸ ಮನಸಿಕರೋತೋ ಅಬ್ಯಾಪಾದೇ ಚಿತ್ತಂ ಪಕ್ಖನ್ದತಿ ಪಸೀದತಿ ಸನ್ತಿಟ್ಠತಿ ವಿಮುಚ್ಚತಿ. ತಸ್ಸ ತಂ ಚಿತ್ತಂ ಸುಗತಂ ಸುಭಾವಿತಂ ಸುವುಟ್ಠಿತಂ ಸುವಿಮುತ್ತಂ ಸುವಿಸಂಯುತ್ತಂ ಬ್ಯಾಪಾದೇನ; ಯೇ ಚ ಬ್ಯಾಪಾದಪಚ್ಚಯಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ ಆಸವಾ ವಿಘಾತಪರಿಳಾಹಾ, ಮುತ್ತೋ ಸೋ ತೇಹಿ, ನ ಸೋ ತಂ ವೇದನಂ ವೇದಿಯತಿ. ಇದಮಕ್ಖಾತಂ ಬ್ಯಾಪಾದಸ್ಸ ನಿಸ್ಸರಣಂ.

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖುನೋ ವಿಹೇಸಂ ಮನಸಿಕರೋತೋ ವಿಹೇಸಾಯ ಚಿತ್ತಂ ನ ಪಕ್ಖನ್ದತಿ ನಪ್ಪಸೀದತಿ ನ ಸನ್ತಿಟ್ಠತಿ ನ ವಿಮುಚ್ಚತಿ. ಅವಿಹೇಸಂ ಖೋ ಪನಸ್ಸ ಮನಸಿಕರೋತೋ ಅವಿಹೇಸಾಯ ಚಿತ್ತಂ ಪಕ್ಖನ್ದತಿ ಪಸೀದತಿ ಸನ್ತಿಟ್ಠತಿ ವಿಮುಚ್ಚತಿ. ತಸ್ಸ ತಂ ಚಿತ್ತಂ ಸುಗತಂ ಸುಭಾವಿತಂ ಸುವುಟ್ಠಿತಂ ಸುವಿಮುತ್ತಂ ಸುವಿಸಂಯುತ್ತಂ ವಿಹೇಸಾಯ; ಯೇ ಚ ವಿಹೇಸಾಪಚ್ಚಯಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ ಆಸವಾ ವಿಘಾತಪರಿಳಾಹಾ, ಮುತ್ತೋ ಸೋ ತೇಹಿ, ನ ಸೋ ತಂ ವೇದನಂ ವೇದಿಯತಿ. ಇದಮಕ್ಖಾತಂ ವಿಹೇಸಾಯ ನಿಸ್ಸರಣಂ.

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖುನೋ ರೂಪಂ ಮನಸಿಕರೋತೋ ರೂಪೇ ಚಿತ್ತಂ ನ ಪಕ್ಖನ್ದತಿ ನಪ್ಪಸೀದತಿ ನ ಸನ್ತಿಟ್ಠತಿ ನ ವಿಮುಚ್ಚತಿ. ಅರೂಪಂ ಖೋ ಪನಸ್ಸ ಮನಸಿಕರೋತೋ ಅರೂಪೇ ಚಿತ್ತಂ ಪಕ್ಖನ್ದತಿ ಪಸೀದತಿ ಸನ್ತಿಟ್ಠತಿ ವಿಮುಚ್ಚತಿ. ತಸ್ಸ ತಂ ಚಿತ್ತಂ ಸುಗತಂ ಸುಭಾವಿತಂ ಸುವುಟ್ಠಿತಂ ಸುವಿಮುತ್ತಂ ಸುವಿಸಂಯುತ್ತಂ ರೂಪೇಹಿ; ಯೇ ಚ ರೂಪಪಚ್ಚಯಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ ಆಸವಾ ವಿಘಾತಪರಿಳಾಹಾ, ಮುತ್ತೋ ಸೋ ತೇಹಿ, ನ ಸೋ ತಂ ವೇದನಂ ವೇದಿಯತಿ. ಇದಮಕ್ಖಾತಂ ರೂಪಾನಂ ನಿಸ್ಸರಣಂ.

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖುನೋ ಸಕ್ಕಾಯಂ ಮನಸಿಕರೋತೋ ಸಕ್ಕಾಯೇ ಚಿತ್ತಂ ನ ಪಕ್ಖನ್ದತಿ ನಪ್ಪಸೀದತಿ ನ ಸನ್ತಿಟ್ಠತಿ ನ ವಿಮುಚ್ಚತಿ. ಸಕ್ಕಾಯನಿರೋಧಂ ಖೋ ಪನಸ್ಸ ಮನಸಿಕರೋತೋ ಸಕ್ಕಾಯನಿರೋಧೇ ಚಿತ್ತಂ ಪಕ್ಖನ್ದತಿ ಪಸೀದತಿ ಸನ್ತಿಟ್ಠತಿ ವಿಮುಚ್ಚತಿ. ತಸ್ಸ ತಂ ಚಿತ್ತಂ ಸುಗತಂ ಸುಭಾವಿತಂ ಸುವುಟ್ಠಿತಂ ಸುವಿಮುತ್ತಂ ಸುವಿಸಂಯುತ್ತಂ ಸಕ್ಕಾಯೇನ; ಯೇ ಚ ಸಕ್ಕಾಯಪಚ್ಚಯಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ ಆಸವಾ ವಿಘಾತಪರಿಳಾಹಾ, ಮುತ್ತೋ ಸೋ ತೇಹಿ, ನ ಸೋ ತಂ ವೇದನಂ ವೇದಿಯತಿ. ಇದಮಕ್ಖಾತಂ ಸಕ್ಕಾಯಸ್ಸ ನಿಸ್ಸರಣಂ.

‘‘ತಸ್ಸ ಕಾಮನನ್ದೀಪಿ ನಾನುಸೇತಿ, ಬ್ಯಾಪಾದನನ್ದೀಪಿ ನಾನುಸೇತಿ, ವಿಹೇಸಾನನ್ದೀಪಿ ನಾನುಸೇತಿ, ರೂಪನನ್ದೀಪಿ ನಾನುಸೇತಿ, ಸಕ್ಕಾಯನನ್ದೀಪಿ ನಾನುಸೇತಿ (ಸೋ) [( ) ಕತ್ಥಚಿ ನತ್ಥಿ] ಕಾಮನನ್ದಿಯಾಪಿ ಅನನುಸಯಾ, ಬ್ಯಾಪಾದನನ್ದಿಯಾಪಿ ಅನನುಸಯಾ, ವಿಹೇಸಾನನ್ದಿಯಾಪಿ ಅನನುಸಯಾ, ರೂಪನನ್ದಿಯಾಪಿ ಅನನುಸಯಾ, ಸಕ್ಕಾಯನನ್ದಿಯಾಪಿ ಅನನುಸಯಾ. ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ನಿರನುಸಯೋ, ಅಚ್ಛೇಚ್ಛಿ [ಅಚ್ಛೇಜ್ಜಿ (ಸ್ಯಾ. ಕಂ. ಕ.)] ತಣ್ಹಂ, ವಿವತ್ತಯಿ [ವಾವತ್ತಯಿ (ಸೀ.)] ಸಂಯೋಜನಂ, ಸಮ್ಮಾ ಮಾನಾಭಿಸಮಯಾ ಅನ್ತಮಕಾಸಿ ದುಕ್ಖಸ್ಸ. ಇಮಾ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಞ್ಚ ನಿಸ್ಸಾರಣೀಯಾ ಧಾತುಯೋ’’ತಿ. ದಸಮಂ.

ಬ್ರಾಹ್ಮಣವಗ್ಗೋ ಪಞ್ಚಮೋ.