(೧೫) ೫. ತಿಕಣ್ಡಕೀವಗ್ಗೋ

೧. ಅವಜಾನಾತಿಸುತ್ತಂ

೧೪೧. ‘‘ಪಞ್ಚಿಮೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪುಗ್ಗಲಾ ಸನ್ತೋ ಸಂವಿಜ್ಜಮಾನಾ ಲೋಕಸ್ಮಿಂ. ಕತಮೇ ಪಞ್ಚ? ದತ್ವಾ ಅವಜಾನಾತಿ, ಸಂವಾಸೇನ ಅವಜಾನಾತಿ, ಆಧೇಯ್ಯಮುಖೋ [ಆದಿಯ್ಯಮುಖೋ (ಸೀ.), ಆದೇಯ್ಯಮುಖೋ (ಸ್ಯಾ. ಕಂ.), ಆದಿಯಮುಖೋ (ಪೀ.) ಅಟ್ಠಕಥಾಯ ಪಠಮಸಂವಣ್ಣನಾನುರೂಪಂ. ಪು. ಪ. ೧೯೩ ಪಸ್ಸಿತಬ್ಬಂ] ಹೋತಿ, ಲೋಲೋ ಹೋತಿ, ಮನ್ದೋ ಮೋಮೂಹೋ ಹೋತಿ [ಮನ್ದೋ ಹೋತಿ ಮೋಮೂಹೋ (ಸೀ.)].

‘‘ಕಥಞ್ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪುಗ್ಗಲೋ ದತ್ವಾ ಅವಜಾನಾತಿ? ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪುಗ್ಗಲೋ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ದೇತಿ ಚೀವರಪಿಣ್ಡಪಾತಸೇನಾಸನಗಿಲಾನಪ್ಪಚ್ಚಯಭೇಸಜ್ಜಪರಿಕ್ಖಾರಂ. ತಸ್ಸ ಏವಂ ಹೋತಿ – ‘ಅಹಂ ದೇಮಿ; ಅಯಂ ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹಾತೀ’ತಿ. ತಮೇನಂ ದತ್ವಾ ಅವಜಾನಾತಿ. ಏವಂ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪುಗ್ಗಲೋ ದತ್ವಾ ಅವಜಾನಾತಿ.

‘‘ಕಥಞ್ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪುಗ್ಗಲೋ ಸಂವಾಸೇನ ಅವಜಾನಾತಿ? ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪುಗ್ಗಲೋ ಪುಗ್ಗಲೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಸಂವಸತಿ ದ್ವೇ ವಾ ತೀಣಿ ವಾ ವಸ್ಸಾನಿ. ತಮೇನಂ ಸಂವಾಸೇನ ಅವಜಾನಾತಿ. ಏವಂ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪುಗ್ಗಲೋ ಸಂವಾಸೇನ ಅವಜಾನಾತಿ.

‘‘ಕಥಞ್ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪುಗ್ಗಲೋ ಆಧೇಯ್ಯಮುಖೋ ಹೋತಿ? ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏಕಚ್ಚೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ಪರಸ್ಸ ವಣ್ಣೇ ವಾ ಅವಣ್ಣೇ ವಾ ಭಾಸಿಯಮಾನೇ ತಂ ಖಿಪ್ಪಞ್ಞೇವ ಅಧಿಮುಚ್ಚಿತಾ [ಅಧಿಮುಚ್ಚಿತೋ (ಸ್ಯಾ.)] ಹೋತಿ. ಏವಂ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪುಗ್ಗಲೋ ಆಧೇಯ್ಯಮುಖೋ ಹೋತಿ.

‘‘ಕಥಞ್ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪುಗ್ಗಲೋ ಲೋಲೋ ಹೋತಿ? ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏಕಚ್ಚೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ಇತ್ತರಸದ್ಧೋ ಹೋತಿ ಇತ್ತರಭತ್ತೀ ಇತ್ತರಪೇಮೋ ಇತ್ತರಪ್ಪಸಾದೋ. ಏವಂ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪುಗ್ಗಲೋ ಲೋಲೋ ಹೋತಿ.

‘‘ಕಥಞ್ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪುಗ್ಗಲೋ ಮನ್ದೋ ಮೋಮೂಹೋ ಹೋತಿ? ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏಕಚ್ಚೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ಕುಸಲಾಕುಸಲೇ ಧಮ್ಮೇ ನ ಜಾನಾತಿ, ಸಾವಜ್ಜಾನವಜ್ಜೇ ಧಮ್ಮೇ ನ ಜಾನಾತಿ, ಹೀನಪ್ಪಣೀತೇ ಧಮ್ಮೇ ನ ಜಾನಾತಿ, ಕಣ್ಹಸುಕ್ಕಸಪ್ಪಟಿಭಾಗೇ ಧಮ್ಮೇ ನ ಜಾನಾತಿ. ಏವಂ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪುಗ್ಗಲೋ ಮನ್ದೋ ಮೋಮೂಹೋ ಹೋತಿ. ಇಮೇ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಞ್ಚ ಪುಗ್ಗಲಾ ಸನ್ತೋ ಸಂವಿಜ್ಜಮಾನಾ ಲೋಕಸ್ಮಿ’’ನ್ತಿ. ಪಠಮಂ.

೨. ಆರಭತಿಸುತ್ತಂ

೧೪೨. ‘‘ಪಞ್ಚಿಮೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪುಗ್ಗಲಾ ಸನ್ತೋ ಸಂವಿಜ್ಜಮಾನಾ ಲೋಕಸ್ಮಿಂ. ಕತಮೇ ಪಞ್ಚ? ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏಕಚ್ಚೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ಆರಭತಿ ಚ ವಿಪ್ಪಟಿಸಾರೀ ಚ ಹೋತಿ; ತಞ್ಚ ಚೇತೋವಿಮುತ್ತಿಂ ಪಞ್ಞಾವಿಮುತ್ತಿಂ ಯಥಾಭೂತಂ ನಪ್ಪಜಾನಾತಿ ಯತ್ಥಸ್ಸ ತೇ ಉಪ್ಪನ್ನಾ ಪಾಪಕಾ ಅಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಅಪರಿಸೇಸಾ ನಿರುಜ್ಝನ್ತಿ.

[ಪು. ಪ. ೧೯೧] ‘‘ಇಧ ಪನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏಕಚ್ಚೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ಆರಭತಿ, ನ ವಿಪ್ಪಟಿಸಾರೀ ಹೋತಿ; ತಞ್ಚ ಚೇತೋವಿಮುತ್ತಿಂ ಪಞ್ಞಾವಿಮುತ್ತಿಂ ಯಥಾಭೂತಂ ನಪ್ಪಜಾನಾತಿ ಯತ್ಥಸ್ಸ ತೇ ಉಪ್ಪನ್ನಾ ಪಾಪಕಾ ಅಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಅಪರಿಸೇಸಾ ನಿರುಜ್ಝನ್ತಿ.

‘‘ಇಧ ಪನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏಕಚ್ಚೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ನ ಆರಭತಿ, ವಿಪ್ಪಟಿಸಾರೀ ಹೋತಿ; ತಞ್ಚ ಚೇತೋವಿಮುತ್ತಿಂ ಪಞ್ಞಾವಿಮುತ್ತಿಂ ಯಥಾಭೂತಂ ನಪ್ಪಜಾನಾತಿ ಯತ್ಥಸ್ಸ ತೇ ಉಪ್ಪನ್ನಾ ಪಾಪಕಾ ಅಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಅಪರಿಸೇಸಾ ನಿರುಜ್ಝನ್ತಿ.

‘‘ಇಧ ಪನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏಕಚ್ಚೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ನ ಆರಭತಿ ನ ವಿಪ್ಪಟಿಸಾರೀ ಹೋತಿ; ತಞ್ಚ ಚೇತೋವಿಮುತ್ತಿಂ ಪಞ್ಞಾವಿಮುತ್ತಿಂ ಯಥಾಭೂತಂ ನಪ್ಪಜಾನಾತಿ ಯತ್ಥಸ್ಸ ತೇ ಉಪ್ಪನ್ನಾ ಪಾಪಕಾ ಅಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಅಪರಿಸೇಸಾ ನಿರುಜ್ಝನ್ತಿ.

‘‘ಇಧ ಪನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏಕಚ್ಚೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ನ ಆರಭತಿ ನ ವಿಪ್ಪಟಿಸಾರೀ ಹೋತಿ; ತಞ್ಚ ಚೇತೋವಿಮುತ್ತಿಂ ಪಞ್ಞಾವಿಮುತ್ತಿಂ ಯಥಾಭೂತಂ ಪಜಾನಾತಿ ಯತ್ಥಸ್ಸ ತೇ ಉಪ್ಪನ್ನಾ ಪಾಪಕಾ ಅಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಅಪರಿಸೇಸಾ ನಿರುಜ್ಝನ್ತಿ.

‘‘ತತ್ರ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಯ್ವಾಯಂ ಪುಗ್ಗಲೋ ಆರಭತಿ ಚ ವಿಪ್ಪಟಿಸಾರೀ ಚ ಹೋತಿ, ತಞ್ಚ ಚೇತೋವಿಮುತ್ತಿಂ ಪಞ್ಞಾವಿಮುತ್ತಿಂ ಯಥಾಭೂತಂ ನಪ್ಪಜಾನಾತಿ ಯತ್ಥಸ್ಸ ತೇ ಉಪ್ಪನ್ನಾ ಪಾಪಕಾ ಅಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಅಪರಿಸೇಸಾ ನಿರುಜ್ಝನ್ತಿ, ಸೋ ಏವಮಸ್ಸ ವಚನೀಯೋ – ‘ಆಯಸ್ಮತೋ ಖೋ ಆರಮ್ಭಜಾ [ಆರಬ್ಭಜಾ (ಪೀ. ಕ.), ಆರಭಜಾ (ಸ್ಯಾ. ಕಂ.)] ಆಸವಾ ಸಂವಿಜ್ಜನ್ತಿ, ವಿಪ್ಪಟಿಸಾರಜಾ ಆಸವಾ ಪವಡ್ಢನ್ತಿ [ಸಂವಡ್ಢನ್ತಿ (ಕ.)], ಸಾಧು ವತಾಯಸ್ಮಾ ಆರಮ್ಭಜೇ ಆಸವೇ ಪಹಾಯ ವಿಪ್ಪಟಿಸಾರಜೇ ಆಸವೇ ಪಟಿವಿನೋದೇತ್ವಾ ಚಿತ್ತಂ ಪಞ್ಞಞ್ಚ ಭಾವೇತು [ಭಾವೇತುಂ (ಸೀ. ಪೀ.)]; ಏವಮಾಯಸ್ಮಾ ಅಮುನಾ ಪಞ್ಚಮೇನ ಪುಗ್ಗಲೇನ ಸಮಸಮೋ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’’ತಿ.

‘‘ತತ್ರ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಯ್ವಾಯಂ ಪುಗ್ಗಲೋ ಆರಭತಿ ನ ವಿಪ್ಪಟಿಸಾರೀ ಹೋತಿ, ತಞ್ಚ ಚೇತೋವಿಮುತ್ತಿಂ ಪಞ್ಞಾವಿಮುತ್ತಿಂ ಯಥಾಭೂತಂ ನಪ್ಪಜಾನಾತಿ ಯತ್ಥಸ್ಸ ತೇ ಉಪ್ಪನ್ನಾ ಪಾಪಕಾ ಅಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಅಪರಿಸೇಸಾ ನಿರುಜ್ಝನ್ತಿ, ಸೋ ಏವಮಸ್ಸ ವಚನೀಯೋ – ‘ಆಯಸ್ಮತೋ ಖೋ ಆರಮ್ಭಜಾ ಆಸವಾ ಸಂವಿಜ್ಜನ್ತಿ, ವಿಪ್ಪಟಿಸಾರಜಾ ಆಸವಾ ನ ಪವಡ್ಢನ್ತಿ, ಸಾಧು ವತಾಯಸ್ಮಾ ಆರಮ್ಭಜೇ ಆಸವೇ ಪಹಾಯ ಚಿತ್ತಂ ಪಞ್ಞಞ್ಚ ಭಾವೇತು; ಏವಮಾಯಸ್ಮಾ ಅಮುನಾ ಪಞ್ಚಮೇನ ಪುಗ್ಗಲೇನ ಸಮಸಮೋ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’’ತಿ.

‘‘ತತ್ರ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಯ್ವಾಯಂ ಪುಗ್ಗಲೋ ನ ಆರಭತಿ ವಿಪ್ಪಟಿಸಾರೀ ಹೋತಿ, ತಞ್ಚ ಚೇತೋವಿಮುತ್ತಿಂ ಪಞ್ಞಾವಿಮುತ್ತಿಂ ಯಥಾಭೂತಂ ನಪ್ಪಜಾನಾತಿ ಯತ್ಥಸ್ಸ ತೇ ಉಪ್ಪನ್ನಾ ಪಾಪಕಾ ಅಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಅಪರಿಸೇಸಾ ನಿರುಜ್ಝನ್ತಿ, ಸೋ ಏವಮಸ್ಸ ವಚನೀಯೋ – ‘ಆಯಸ್ಮತೋ ಖೋ ಆರಮ್ಭಜಾ ಆಸವಾ ನ ಸಂವಿಜ್ಜನ್ತಿ, ವಿಪ್ಪಟಿಸಾರಜಾ ಆಸವಾ ಪವಡ್ಢನ್ತಿ, ಸಾಧು ವತಾಯಸ್ಮಾ ವಿಪ್ಪಟಿಸಾರಜೇ ಆಸವೇ ಪಟಿವಿನೋದೇತ್ವಾ ಚಿತ್ತಂ ಪಞ್ಞಞ್ಚ ಭಾವೇತು; ಏವಮಾಯಸ್ಮಾ ಅಮುನಾ ಪಞ್ಚಮೇನ ಪುಗ್ಗಲೇನ ಸಮಸಮೋ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’’ ತಿ.

‘‘ತತ್ರ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಯ್ವಾಯಂ ಪುಗ್ಗಲೋ ನ ಆರಭತಿ ನ ವಿಪ್ಪಟಿಸಾರೀ ಹೋತಿ, ತಞ್ಚ ಚೇತೋವಿಮುತ್ತಿಂ ಪಞ್ಞಾವಿಮುತ್ತಿಂ ಯಥಾಭೂತಂ ನಪ್ಪಜಾನಾತಿ ಯತ್ಥಸ್ಸ ತೇ ಉಪ್ಪನ್ನಾ ಪಾಪಕಾ ಅಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಅಪರಿಸೇಸಾ ನಿರುಜ್ಝನ್ತಿ, ಸೋ ಏವಮಸ್ಸ ವಚನೀಯೋ – ‘ಆಯಸ್ಮತೋ ಖೋ ಆರಮ್ಭಜಾ ಆಸವಾ ನ ಸಂವಿಜ್ಜನ್ತಿ, ವಿಪ್ಪಟಿಸಾರಜಾ ಆಸವಾ ನ ಪವಡ್ಢನ್ತಿ, ಸಾಧು ವತಾಯಸ್ಮಾ ಚಿತ್ತಂ ಪಞ್ಞಞ್ಚ ಭಾವೇತು; ಏವಮಾಯಸ್ಮಾ ಅಮುನಾ ಪಞ್ಚಮೇನ ಪುಗ್ಗಲೇನ ಸಮಸಮೋ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’’ತಿ.

‘‘ಇತಿ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇಮೇ ಚತ್ತಾರೋ ಪುಗ್ಗಲಾ ಅಮುನಾ ಪಞ್ಚಮೇನ ಪುಗ್ಗಲೇನ ಏವಂ ಓವದಿಯಮಾನಾ ಏವಂ ಅನುಸಾಸಿಯಮಾನಾ ಅನುಪುಬ್ಬೇನ ಆಸವಾನಂ ಖಯಂ ಪಾಪುಣನ್ತೀ’’ತಿ [ಪು. ಪ. ೧೯೧]. ದುತಿಯಂ.

೩. ಸಾರನ್ದದಸುತ್ತಂ

೧೪೩. ಏಕಂ ಸಮಯಂ ಭಗವಾ ವೇಸಾಲಿಯಂ ವಿಹರತಿ ಮಹಾವನೇ ಕೂಟಾಗಾರಸಾಲಾಯಂ. ಅಥ ಖೋ ಭಗವಾ ಪುಬ್ಬಣ್ಹಸಮಯಂ ನಿವಾಸೇತ್ವಾ ಪತ್ತಚೀವರಮಾದಾಯ ವೇಸಾಲಿಂ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಪಾವಿಸಿ. ತೇನ ಖೋ ಪನ ಸಮಯೇನ ಪಞ್ಚಮತ್ತಾನಂ ಲಿಚ್ಛವಿಸತಾನಂ ಸಾರನ್ದದೇ ಚೇತಿಯೇ ಸನ್ನಿಸಿನ್ನಾನಂ ಸನ್ನಿಪತಿತಾನಂ ಅಯಮನ್ತರಾಕಥಾ ಉದಪಾದಿ – ‘‘ಪಞ್ಚನ್ನಂ ರತನಾನಂ ಪಾತುಭಾವೋ ದುಲ್ಲಭೋ ಲೋಕಸ್ಮಿಂ. ಕತಮೇಸಂ ಪಞ್ಚನ್ನಂ? ಹತ್ಥಿರತನಸ್ಸ ಪಾತುಭಾವೋ ದುಲ್ಲಭೋ ಲೋಕಸ್ಮಿಂ, ಅಸ್ಸರತನಸ್ಸ ಪಾತುಭಾವೋ ದುಲ್ಲಭೋ ಲೋಕಸ್ಮಿಂ, ಮಣಿರತನಸ್ಸ ಪಾತುಭಾವೋ ದುಲ್ಲಭೋ ಲೋಕಸ್ಮಿಂ, ಇತ್ಥಿರತನಸ್ಸ ಪಾತುಭಾವೋ ದುಲ್ಲಭೋ ಲೋಕಸ್ಮಿಂ, ಗಹಪತಿರತನಸ್ಸ ಪಾತುಭಾವೋ ದುಲ್ಲಭೋ ಲೋಕಸ್ಮಿಂ. ಇಮೇಸಂ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ರತನಾನಂ ಪಾತುಭಾವೋ ದುಲ್ಲಭೋ ಲೋಕಸ್ಮಿ’’ನ್ತಿ.

ಅಥ ಖೋ ತೇ ಲಿಚ್ಛವೀ ಮಗ್ಗೇ ಪುರಿಸಂ ಠಪೇಸುಂ [ಪೇಸೇಸುಂ (ಸ್ಯಾ. ಕ.)] – ‘‘ಯದಾ ತ್ವಂ [ಯಥಾ ತ್ವಂ (ಸೀ. ಪೀ.)], ಅಮ್ಭೋ ಪುರಿಸ, ಪಸ್ಸೇಯ್ಯಾಸಿ ಭಗವನ್ತಂ, ಅಥ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಆರೋಚೇಯ್ಯಾಸೀ’’ತಿ. ಅದ್ದಸಾ ಖೋ ಸೋ ಪುರಿಸೋ ಭಗವನ್ತಂ ದೂರತೋವ ಆಗಚ್ಛನ್ತಂ; ದಿಸ್ವಾನ ಯೇನ ತೇ ಲಿಚ್ಛವೀ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ತೇ ಲಿಚ್ಛವೀ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಅಯಂ ಸೋ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವಾ ಗಚ್ಛತಿ ಅರಹಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ; ಯಸ್ಸದಾನಿ ಕಾಲಂ ಮಞ್ಞಥಾ’’ತಿ.

ಅಥ ಖೋ ತೇ ಲಿಚ್ಛವೀ ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿಂಸು; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಭಗವನ್ತಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ಅಟ್ಠಂಸು. ಏಕಮನ್ತಂ ಠಿತಾ ಖೋ ತೇ ಲಿಚ್ಛವೀ ಭಗವನ್ತಂ ಏತದವೋಚುಂ –

‘‘ಸಾಧು, ಭನ್ತೇ, ಯೇನ ಸಾರನ್ದದಂ ಚೇತಿಯಂ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮತು ಅನುಕಮ್ಪಂ ಉಪಾದಾಯಾ’’ತಿ. ಅಧಿವಾಸೇಸಿ ಭಗವಾ ತುಣ್ಹೀಭಾವೇನ. ಅಥ ಖೋ ಭಗವಾ ಯೇನ ಸಾರನ್ದದಂ ಚೇತಿಯಂ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಪಞ್ಞತ್ತೇ ಆಸನೇ ನಿಸೀದಿ. ನಿಸಜ್ಜ ಖೋ ಭಗವಾ ತೇ ಲಿಚ್ಛವೀ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಕಾಯ ನುತ್ಥ, ಲಿಚ್ಛವೀ, ಏತರಹಿ ಕಥಾಯ ಸನ್ನಿಸಿನ್ನಾ, ಕಾ ಚ ಪನ ವೋ ಅನ್ತರಾಕಥಾ ವಿಪ್ಪಕತಾ’’ತಿ? ‘‘ಇಧ, ಭನ್ತೇ, ಅಮ್ಹಾಕಂ ಸನ್ನಿಸಿನ್ನಾನಂ ಸನ್ನಿಪತಿತಾನಂ ಅಯಮನ್ತರಾಕಥಾ ಉದಪಾದಿ – ‘ಪಞ್ಚನ್ನಂ ರತನಾನಂ ಪಾತುಭಾವೋ ದುಲ್ಲಭೋ ಲೋಕಸ್ಮಿಂ. ಕತಮೇಸಂ ಪಞ್ಚನ್ನಂ? ಹತ್ಥಿರತನಸ್ಸ ಪಾತುಭಾವೋ ದುಲ್ಲಭೋ ಲೋಕಸ್ಮಿಂ, ಅಸ್ಸರತನಸ್ಸ ಪಾತುಭಾವೋ ದುಲ್ಲಭೋ ಲೋಕಸ್ಮಿಂ, ಮಣಿರತನಸ್ಸ ಪಾತುಭಾವೋ ದುಲ್ಲಭೋ ಲೋಕಸ್ಮಿಂ, ಇತ್ಥಿರತನಸ್ಸ ಪಾತುಭಾವೋ ದುಲ್ಲಭೋ ಲೋಕಸ್ಮಿಂ, ಗಹಪತಿರತನಸ್ಸ ಪಾತುಭಾವೋ ದುಲ್ಲಭೋ ಲೋಕಸ್ಮಿಂ. ಇಮೇಸಂ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ರತನಾನಂ ಪಾತುಭಾವೋ ದುಲ್ಲಭೋ ಲೋಕಸ್ಮಿ’’’ನ್ತಿ.

‘‘ಕಾಮಾಧಿಮುತ್ತಾನಂ ವತ, ಭೋ, ಲಿಚ್ಛವೀನಂ [ಕಾಮಾಧಿಮುತ್ತಾನಂ ವತ ವೋ ಲಿಚ್ಛವೀನಂ (ಸೀ.), ಕಾಮಾಧಿಮುತ್ತಾನಂ ವತ ವೋ ಲಿಚ್ಛವೀ (ಸ್ಯಾ.), ಕಾಮಾಧಿಮುತ್ತಾನಂವ ವೋ ಲಿಚ್ಛವೀ (?)] ಕಾಮಂಯೇವ ಆರಬ್ಭ ಅನ್ತರಾಕಥಾ ಉದಪಾದಿ. ಪಞ್ಚನ್ನಂ, ಲಿಚ್ಛವೀ, ರತನಾನಂ ಪಾತುಭಾವೋ ದುಲ್ಲಭೋ ಲೋಕಸ್ಮಿಂ. ಕತಮೇಸಂ ಪಞ್ಚನ್ನಂ? ತಥಾಗತಸ್ಸ ಅರಹತೋ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಪಾತುಭಾವೋ ದುಲ್ಲಭೋ ಲೋಕಸ್ಮಿಂ, ತಥಾಗತಪ್ಪವೇದಿತಸ್ಸ ಧಮ್ಮವಿನಯಸ್ಸ ದೇಸೇತಾ ಪುಗ್ಗಲೋ ದುಲ್ಲಭೋ ಲೋಕಸ್ಮಿಂ, ತಥಾಗತಪ್ಪವೇದಿತಸ್ಸ ಧಮ್ಮವಿನಯಸ್ಸ ದೇಸಿತಸ್ಸ ವಿಞ್ಞಾತಾ ಪುಗ್ಗಲೋ ದುಲ್ಲಭೋ ಲೋಕಸ್ಮಿಂ, ತಥಾಗತಪ್ಪವೇದಿತಸ್ಸ ಧಮ್ಮವಿನಯಸ್ಸ ದೇಸಿತಸ್ಸ ವಿಞ್ಞಾತಾ [ವಿಞ್ಞಾತಸ್ಸ (ಸೀ. ಪೀ.) ಅ. ನಿ. ೫.೧೯೫] ಧಮ್ಮಾನುಧಮ್ಮಪ್ಪಟಿಪನ್ನೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ದುಲ್ಲಭೋ ಲೋಕಸ್ಮಿಂ, ಕತಞ್ಞೂ ಕತವೇದೀ ಪುಗ್ಗಲೋ ದುಲ್ಲಭೋ ಲೋಕಸ್ಮಿಂ. ಇಮೇಸಂ ಖೋ, ಲಿಚ್ಛವೀ, ಪಞ್ಚನ್ನಂ ರತನಾನಂ ಪಾತುಭಾವೋ ದುಲ್ಲಭೋ ಲೋಕಸ್ಮಿ’’ನ್ತಿ. ತತಿಯಂ.

೪. ತಿಕಣ್ಡಕೀಸುತ್ತಂ

೧೪೪. ಏಕಂ ಸಮಯಂ ಭಗವಾ ಸಾಕೇತೇ ವಿಹರತಿ ತಿಕಣ್ಡಕೀವನೇ [ಕಣ್ಡಕೀವನೇ (ಸಂ. ನಿ. ೫.೯೦೨)]. ತತ್ರ ಖೋ ಭಗವಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಆಮನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಭಿಕ್ಖವೋ’’ತಿ. ‘‘ಭದನ್ತೇ’’ತಿ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಭಗವತೋ ಪಚ್ಚಸ್ಸೋಸುಂ. ಭಗವಾ ಏತದವೋಚ –

‘‘ಸಾಧು, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಕಾಲೇನ ಕಾಲಂ ಅಪ್ಪಟಿಕೂಲೇ ಪಟಿಕೂಲಸಞ್ಞೀ [ಅಪ್ಪಟಿಕ್ಕೂಲೇ ಪಟಿಕ್ಕೂಲಸಞ್ಞೀ (ಸೀ. ಸ್ಯಾ. ಕಂ. ಪೀ.)] ವಿಹರೇಯ್ಯ. ಸಾಧು, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಕಾಲೇನ ಕಾಲಂ ಪಟಿಕೂಲೇ ಅಪ್ಪಟಿಕೂಲಸಞ್ಞೀ ವಿಹರೇಯ್ಯ. ಸಾಧು, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಕಾಲೇನ ಕಾಲಂ ಅಪ್ಪಟಿಕೂಲೇ ಚ ಪಟಿಕೂಲೇ ಚ ಪಟಿಕೂಲಸಞ್ಞೀ ವಿಹರೇಯ್ಯ. ಸಾಧು, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಕಾಲೇನ ಕಾಲಂ ಪಟಿಕೂಲೇ ಚ ಅಪ್ಪಟಿಕೂಲೇ ಚ ಅಪ್ಪಟಿಕೂಲಸಞ್ಞೀ ವಿಹರೇಯ್ಯ. ಸಾಧು, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಕಾಲೇನ ಕಾಲಂ ಪಟಿಕೂಲಞ್ಚ ಅಪ್ಪಟಿಕೂಲಞ್ಚ ತದುಭಯಂ ಅಭಿನಿವಜ್ಜೇತ್ವಾ ಉಪೇಕ್ಖಕೋ ವಿಹರೇಯ್ಯ ಸತೋ ಸಮ್ಪಜಾನೋ.

‘‘ಕಿಞ್ಚ [ಕಥಞ್ಚ (ಸೀ. ಪೀ. ಕ.)], ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಅತ್ಥವಸಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಅಪ್ಪಟಿಕೂಲೇ ಪಟಿಕೂಲಸಞ್ಞೀ ವಿಹರೇಯ್ಯ? ‘ಮಾ ಮೇ ರಜನೀಯೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು ರಾಗೋ ಉದಪಾದೀ’ತಿ – ಇದಂ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಅತ್ಥವಸಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಅಪ್ಪಟಿಕೂಲೇ ಪಟಿಕೂಲಸಞ್ಞೀ ವಿಹರೇಯ್ಯ.

‘‘ಕಿಞ್ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಅತ್ಥವಸಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಪಟಿಕೂಲೇ ಅಪ್ಪಟಿಕೂಲಸಞ್ಞೀ ವಿಹರೇಯ್ಯ? ‘ಮಾ ಮೇ ದೋಸನೀಯೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು ದೋಸೋ ಉದಪಾದೀ’ತಿ – ಇದಂ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಅತ್ಥವಸಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಪಟಿಕೂಲೇ ಅಪ್ಪಟಿಕೂಲಸಞ್ಞೀ ವಿಹರೇಯ್ಯ.

‘‘ಕಿಞ್ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಅತ್ಥವಸಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಅಪ್ಪಟಿಕೂಲೇ ಚ ಪಟಿಕೂಲೇ ಚ ಪಟಿಕೂಲಸಞ್ಞೀ ವಿಹರೇಯ್ಯ? ‘ಮಾ ಮೇ ರಜನೀಯೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು ರಾಗೋ ಉದಪಾದಿ, ಮಾ ಮೇ ದೋಸನೀಯೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು ದೋಸೋ ಉದಪಾದೀ’ತಿ – ಇದಂ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಅತ್ಥವಸಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಅಪ್ಪಟಿಕೂಲೇ ಚ ಪಟಿಕೂಲೇ ಚ ಪಟಿಕೂಲಸಞ್ಞೀ ವಿಹರೇಯ್ಯ.

‘‘ಕಿಞ್ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಅತ್ಥವಸಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಪಟಿಕೂಲೇ ಚ ಅಪ್ಪಟಿಕೂಲೇ ಚ ಅಪ್ಪಟಿಕೂಲಸಞ್ಞೀ ವಿಹರೇಯ್ಯ? ‘ಮಾ ಮೇ ದೋಸನೀಯೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು ದೋಸೋ ಉದಪಾದಿ, ಮಾ ಮೇ ರಜನೀಯೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು ರಾಗೋ ಉದಪಾದೀ’ತಿ – ಇದಂ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಅತ್ಥವಸಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಪಟಿಕೂಲೇ ಚ ಅಪ್ಪಟಿಕೂಲೇ ಚ ಅಪ್ಪಟಿಕೂಲಸಞ್ಞೀ ವಿಹರೇಯ್ಯ.

‘‘ಕಿಞ್ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಅತ್ಥವಸಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಪಟಿಕೂಲಞ್ಚ ಅಪ್ಪಟಿಕೂಲಞ್ಚ ತದುಭಯಂ ಅಭಿನಿವಜ್ಜೇತ್ವಾ ಉಪೇಕ್ಖಕೋ ವಿಹರೇಯ್ಯ? ‘ಸತೋ ಸಮ್ಪಜಾನೋ ಮಾ ಮೇ ಕ್ವಚನಿ [ಕ್ವಚಿನಿ (ಸೀ. ಸ್ಯಾ. ಪೀ.)] ಕತ್ಥಚಿ ಕಿಞ್ಚನಂ [ಕಿಞ್ಚನ (ಸೀ. ಪೀ.)] ರಜನೀಯೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು ರಾಗೋ ಉದಪಾದಿ, ಮಾ ಮೇ ಕ್ವಚನಿ ಕತ್ಥಚಿ ಕಿಞ್ಚನಂ ದೋಸನೀಯೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು ದೋಸೋ ಉದಪಾದಿ, ಮಾ ಮೇ ಕ್ವಚನಿ ಕತ್ಥಚಿ ಕಿಞ್ಚನಂ ಮೋಹನೀಯೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು ಮೋಹೋ ಉದಪಾದೀ’ತಿ – ಇದಂ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಅತ್ಥವಸಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಪಟಿಕೂಲಞ್ಚ ಅಪ್ಪಟಿಕೂಲಞ್ಚ ತದುಭಯಂ ಅಭಿನಿವಜ್ಜೇತ್ವಾ ಉಪೇಕ್ಖಕೋ ವಿಹರೇಯ್ಯ ಸತೋ ಸಮ್ಪಜಾನೋ’’ತಿ. ಚತುತ್ಥಂ.

೫. ನಿರಯಸುತ್ತಂ

೧೪೫. ‘‘ಪಞ್ಚಹಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಧಮ್ಮೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಯಥಾಭತಂ ನಿಕ್ಖಿತ್ತೋ ಏವಂ ನಿರಯೇ. ಕತಮೇಹಿ ಪಞ್ಚಹಿ? ಪಾಣಾತಿಪಾತೀ ಹೋತಿ, ಅದಿನ್ನಾದಾಯೀ ಹೋತಿ, ಕಾಮೇಸುಮಿಚ್ಛಾಚಾರೀ ಹೋತಿ, ಮುಸಾವಾದೀ ಹೋತಿ, ಸುರಾಮೇರಯಮಜ್ಜಪಮಾದಟ್ಠಾಯೀ ಹೋತಿ. ಇಮೇಹಿ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಞ್ಚಹಿ ಧಮ್ಮೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಯಥಾಭತಂ ನಿಕ್ಖಿತ್ತೋ ಏವಂ ನಿರಯೇ.

‘‘ಪಞ್ಚಹಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಧಮ್ಮೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಯಥಾಭತಂ ನಿಕ್ಖಿತ್ತೋ ಏವಂ ಸಗ್ಗೇ. ಕತಮೇಹಿ ಪಞ್ಚಹಿ? ಪಾಣಾತಿಪಾತಾ ಪಟಿವಿರತೋ ಹೋತಿ, ಅದಿನ್ನಾದಾನಾ ಪಟಿವಿರತೋ ಹೋತಿ, ಕಾಮೇಸುಮಿಚ್ಛಾಚಾರಾ ಪಟಿವಿರತೋ ಹೋತಿ, ಮುಸಾವಾದಾ ಪಟಿವಿರತೋ ಹೋತಿ, ಸುರಾಮೇರಯಮಜ್ಜಪಮಾದಟ್ಠಾನಾ ಪಟಿವಿರತೋ ಹೋತಿ. ಇಮೇಹಿ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಞ್ಚಹಿ ಧಮ್ಮೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಯಥಾಭತಂ ನಿಕ್ಖಿತ್ತೋ ಏವಂ ಸಗ್ಗೇ’’ತಿ. ಪಞ್ಚಮಂ.

೬. ಮಿತ್ತಸುತ್ತಂ

೧೪೬. ‘‘ಪಞ್ಚಹಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಧಮ್ಮೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಭಿಕ್ಖು ಮಿತ್ತೋ ನ ಸೇವಿತಬ್ಬೋ. ಕತಮೇಹಿ ಪಞ್ಚಹಿ? ಕಮ್ಮನ್ತಂ ಕಾರೇತಿ, ಅಧಿಕರಣಂ ಆದಿಯತಿ, ಪಾಮೋಕ್ಖೇಸು ಭಿಕ್ಖೂಸು ಪಟಿವಿರುದ್ಧೋ ಹೋತಿ, ದೀಘಚಾರಿಕಂ ಅನವತ್ಥಚಾರಿಕಂ [ಅವತ್ಥಾನಚಾರಿಕಂ (ಸ್ಯಾ.)] ಅನುಯುತ್ತೋ ವಿಹರತಿ, ನಪ್ಪಟಿಬಲೋ ಹೋತಿ ಕಾಲೇನ ಕಾಲಂ ಧಮ್ಮಿಯಾ ಕಥಾಯ ಸನ್ದಸ್ಸೇತುಂ ಸಮಾದಪೇತುಂ ಸಮುತ್ತೇಜೇತುಂ ಸಮ್ಪಹಂಸೇತುಂ. ಇಮೇಹಿ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಞ್ಚಹಿ ಧಮ್ಮೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಭಿಕ್ಖು ಮಿತ್ತೋ ನ ಸೇವಿತಬ್ಬೋ.

‘‘ಪಞ್ಚಹಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಧಮ್ಮೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಭಿಕ್ಖು ಮಿತ್ತೋ ಸೇವಿತಬ್ಬೋ. ಕತಮೇಹಿ ಪಞ್ಚಹಿ? ನ ಕಮ್ಮನ್ತಂ ಕಾರೇತಿ, ನ ಅಧಿಕರಣಂ ಆದಿಯತಿ, ನ ಪಾಮೋಕ್ಖೇಸು ಭಿಕ್ಖೂಸು ಪಟಿವಿರುದ್ಧೋ ಹೋತಿ, ನ ದೀಘಚಾರಿಕಂ ಅನವತ್ಥಚಾರಿಕಂ ಅನುಯುತ್ತೋ ವಿಹರತಿ, ಪಟಿಬಲೋ ಹೋತಿ ಕಾಲೇನ ಕಾಲಂ ಧಮ್ಮಿಯಾ ಕಥಾಯ ಸನ್ದಸ್ಸೇತುಂ ಸಮಾದಪೇತುಂ ಸಮುತ್ತೇಜೇತುಂ ಸಮ್ಪಹಂಸೇತುಂ. ಇಮೇಹಿ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಞ್ಚಹಿ ಧಮ್ಮೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಭಿಕ್ಖು ಮಿತ್ತೋ ಸೇವಿತಬ್ಬೋ’’ತಿ. ಛಟ್ಠಂ.

೭. ಅಸಪ್ಪುರಿಸದಾನಸುತ್ತಂ

೧೪೭. ‘‘ಪಞ್ಚಿಮಾನಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಸಪ್ಪುರಿಸದಾನಾನಿ. ಕತಮಾನಿ ಪಞ್ಚ? ಅಸಕ್ಕಚ್ಚಂ ದೇತಿ, ಅಚಿತ್ತೀಕತ್ವಾ [ಅಚಿತ್ತಿಕತ್ವಾ (ಪೀ.), ಅಚಿತಿಂ ಕತ್ವಾ (ಸ್ಯಾ.), ಅಚಿತ್ತಿಂ ಕತ್ವಾ (ಕ.)] ದೇತಿ, ಅಸಹತ್ಥಾ ದೇತಿ, ಅಪವಿದ್ಧಂ [ಅಪವಿಟ್ಟಂ (ಸ್ಯಾ. ಕಂ.)] ದೇತಿ, ಅನಾಗಮನದಿಟ್ಠಿಕೋ ದೇತಿ. ಇಮಾನಿ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಞ್ಚ ಅಸಪ್ಪುರಿಸದಾನಾನಿ.

‘‘ಪಞ್ಚಿಮಾನಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಪ್ಪುರಿಸದಾನಾನಿ. ಕತಮಾನಿ ಪಞ್ಚ? ಸಕ್ಕಚ್ಚಂ ದೇತಿ, ಚಿತ್ತೀಕತ್ವಾ ದೇತಿ, ಸಹತ್ಥಾ ದೇತಿ, ಅನಪವಿದ್ಧಂ ದೇತಿ, ಆಗಮನದಿಟ್ಠಿಕೋ ದೇತಿ. ಇಮಾನಿ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಞ್ಚ ಸಪ್ಪುರಿಸದಾನಾನೀ’’ತಿ. ಸತ್ತಮಂ.

೮. ಸಪ್ಪುರಿಸದಾನಸುತ್ತಂ

೧೪೮. ‘‘ಪಞ್ಚಿಮಾನಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಪ್ಪುರಿಸದಾನಾನಿ. ಕತಮಾನಿ ಪಞ್ಚ? ಸದ್ಧಾಯ ದಾನಂ ದೇತಿ, ಸಕ್ಕಚ್ಚಂ ದಾನಂ ದೇತಿ, ಕಾಲೇನ ದಾನಂ ದೇತಿ, ಅನುಗ್ಗಹಿತಚಿತ್ತೋ [ಅನಗ್ಗಹಿತಚಿತ್ತೋ (ಸೀ.)] ದಾನಂ ದೇತಿ, ಅತ್ತಾನಞ್ಚ ಪರಞ್ಚ ಅನುಪಹಚ್ಚ ದಾನಂ ದೇತಿ.

‘‘ಸದ್ಧಾಯ ಖೋ ಪನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದಾನಂ ದತ್ವಾ ಯತ್ಥ ಯತ್ಥ ತಸ್ಸ ದಾನಸ್ಸ ವಿಪಾಕೋ ನಿಬ್ಬತ್ತತಿ, ಅಡ್ಢೋ ಚ ಹೋತಿ ಮಹದ್ಧನೋ ಮಹಾಭೋಗೋ, ಅಭಿರೂಪೋ ಚ ಹೋತಿ ದಸ್ಸನೀಯೋ ಪಾಸಾದಿಕೋ ಪರಮಾಯ ವಣ್ಣಪೋಕ್ಖರತಾಯ ಸಮನ್ನಾಗತೋ.

‘‘ಸಕ್ಕಚ್ಚಂ ಖೋ ಪನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದಾನಂ ದತ್ವಾ ಯತ್ಥ ಯತ್ಥ ತಸ್ಸ ದಾನಸ್ಸ ವಿಪಾಕೋ ನಿಬ್ಬತ್ತತಿ, ಅಡ್ಢೋ ಚ ಹೋತಿ ಮಹದ್ಧನೋ ಮಹಾಭೋಗೋ. ಯೇಪಿಸ್ಸ ತೇ ಹೋನ್ತಿ ಪುತ್ತಾತಿ ವಾ ದಾರಾತಿ ವಾ ದಾಸಾತಿ ವಾ ಪೇಸ್ಸಾತಿ ವಾ ಕಮ್ಮಕರಾತಿ [ಕಮ್ಮಕಾರಾತಿ (ಕ.)] ವಾ, ತೇಪಿ ಸುಸ್ಸೂಸನ್ತಿ ಸೋತಂ ಓದಹನ್ತಿ ಅಞ್ಞಾ ಚಿತ್ತಂ ಉಪಟ್ಠಪೇನ್ತಿ.

‘‘ಕಾಲೇನ ಖೋ ಪನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದಾನಂ ದತ್ವಾ ಯತ್ಥ ಯತ್ಥ ತಸ್ಸ ದಾನಸ್ಸ ವಿಪಾಕೋ ನಿಬ್ಬತ್ತತಿ, ಅಡ್ಢೋ ಚ ಹೋತಿ ಮಹದ್ಧನೋ ಮಹಾಭೋಗೋ; ಕಾಲಾಗತಾ ಚಸ್ಸ ಅತ್ಥಾ ಪಚುರಾ ಹೋನ್ತಿ.

‘‘ಅನುಗ್ಗಹಿತಚಿತ್ತೋ ಖೋ ಪನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದಾನಂ ದತ್ವಾ ಯತ್ಥ ಯತ್ಥ ತಸ್ಸ ದಾನಸ್ಸ ವಿಪಾಕೋ ನಿಬ್ಬತ್ತತಿ, ಅಡ್ಢೋ ಚ ಹೋತಿ ಮಹದ್ಧನೋ ಮಹಾಭೋಗೋ; ಉಳಾರೇಸು ಚ ಪಞ್ಚಸು ಕಾಮಗುಣೇಸು ಭೋಗಾಯ ಚಿತ್ತಂ ನಮತಿ.

‘‘ಅತ್ತಾನಞ್ಚ ಪರಞ್ಚ ಅನುಪಹಚ್ಚ ಖೋ ಪನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದಾನಂ ದತ್ವಾ ಯತ್ಥ ಯತ್ಥ ತಸ್ಸ ದಾನಸ್ಸ ವಿಪಾಕೋ ನಿಬ್ಬತ್ತತಿ, ಅಡ್ಢೋ ಚ ಹೋತಿ ಮಹದ್ಧನೋ ಮಹಾಭೋಗೋ; ನ ಚಸ್ಸ ಕುತೋಚಿ ಭೋಗಾನಂ ಉಪಘಾತೋ ಆಗಚ್ಛತಿ ಅಗ್ಗಿತೋ ವಾ ಉದಕತೋ ವಾ ರಾಜತೋ ವಾ ಚೋರತೋ ವಾ ಅಪ್ಪಿಯತೋ ವಾ ದಾಯಾದತೋ ವಾ [ಅಪ್ಪಿಯತೋ ವಾ ದಾಯಾದತೋ ವಾ (ಸೀ. ಸ್ಯಾ. ಕಂ. ಪೀ.), ಅಪ್ಪಿಯದಾಯಾದತೋ ವಾ (ಕ.)]. ಇಮಾನಿ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಞ್ಚ ಸಪ್ಪುರಿಸದಾನಾನೀ’’ತಿ. ಅಟ್ಠಮಂ.

೯. ಪಠಮಸಮಯವಿಮುತ್ತಸುತ್ತಂ

೧೪೯. ‘‘ಪಞ್ಚಿಮೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಧಮ್ಮಾ ಸಮಯವಿಮುತ್ತಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಪರಿಹಾನಾಯ ಸಂವತ್ತನ್ತಿ. ಕತಮೇ ಪಞ್ಚ? ಕಮ್ಮಾರಾಮತಾ, ಭಸ್ಸಾರಾಮತಾ, ನಿದ್ದಾರಾಮತಾ, ಸಙ್ಗಣಿಕಾರಾಮತಾ, ಯಥಾವಿಮುತ್ತಂ ಚಿತ್ತಂ ನ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖತಿ. ಇಮೇ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಞ್ಚ ಧಮ್ಮಾ ಸಮಯವಿಮುತ್ತಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಪರಿಹಾನಾಯ ಸಂವತ್ತನ್ತಿ.

‘‘ಪಞ್ಚಿಮೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಧಮ್ಮಾ ಸಮಯವಿಮುತ್ತಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಅಪರಿಹಾನಾಯ ಸಂವತ್ತನ್ತಿ. ಕತಮೇ ಪಞ್ಚ? ನ ಕಮ್ಮಾರಾಮತಾ, ನ ಭಸ್ಸಾರಾಮತಾ, ನ ನಿದ್ದಾರಾಮತಾ, ನ ಸಙ್ಗಣಿಕಾರಾಮತಾ, ಯಥಾವಿಮುತ್ತಂ ಚಿತ್ತಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖತಿ. ಇಮೇ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಞ್ಚ ಧಮ್ಮಾ ಸಮಯವಿಮುತ್ತಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಅಪರಿಹಾನಾಯ ಸಂವತ್ತನ್ತೀ’’ತಿ. ನವಮಂ.

೧೦. ದುತಿಯಸಮಯವಿಮುತ್ತಸುತ್ತಂ

೧೫೦. [ಕಥಾ. ೨೬೭] ‘‘ಪಞ್ಚಿಮೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಧಮ್ಮಾ ಸಮಯವಿಮುತ್ತಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಪರಿಹಾನಾಯ ಸಂವತ್ತನ್ತಿ. ಕತಮೇ ಪಞ್ಚ? ಕಮ್ಮಾರಾಮತಾ, ಭಸ್ಸಾರಾಮತಾ, ನಿದ್ದಾರಾಮತಾ, ಇನ್ದ್ರಿಯೇಸು ಅಗುತ್ತದ್ವಾರತಾ, ಭೋಜನೇ ಅಮತ್ತಞ್ಞುತಾ. ಇಮೇ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಞ್ಚ ಧಮ್ಮಾ ಸಮಯವಿಮುತ್ತಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಪರಿಹಾನಾಯ ಸಂವತ್ತನ್ತಿ.

‘‘ಪಞ್ಚಿಮೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಧಮ್ಮಾ ಸಮಯವಿಮುತ್ತಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಅಪರಿಹಾನಾಯ ಸಂವತ್ತನ್ತಿ. ಕತಮೇ ಪಞ್ಚ? ನ ಕಮ್ಮಾರಾಮತಾ, ನ ಭಸ್ಸಾರಾಮತಾ, ನ ನಿದ್ದಾರಾಮತಾ, ಇನ್ದ್ರಿಯೇಸು ಗುತ್ತದ್ವಾರತಾ, ಭೋಜನೇ ಮತ್ತಞ್ಞುತಾ. ಇಮೇ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಞ್ಚ ಧಮ್ಮಾ ಸಮಯವಿಮುತ್ತಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಅಪರಿಹಾನಾಯ ಸಂವತ್ತನ್ತೀ’’ತಿ. ದಸಮಂ.

ತಿಕಣ್ಡಕೀವಗ್ಗೋ ಪಞ್ಚಮೋ.