೧೦. ನಾರದಸುತ್ತಂ

೫೦. ಏಕಂ ಸಮಯಂ ಆಯಸ್ಮಾ ನಾರದೋ ಪಾಟಲಿಪುತ್ತೇ ವಿಹರತಿ ಕುಕ್ಕುಟಾರಾಮೇ. ತೇನ ಖೋ ಪನ ಸಮಯೇನ ಮುಣ್ಡಸ್ಸ ರಞ್ಞೋ ಭದ್ದಾ ದೇವೀ ಕಾಲಙ್ಕತಾ ಹೋತಿ ಪಿಯಾ ಮನಾಪಾ. ಸೋ ಭದ್ದಾಯ ದೇವಿಯಾ ಕಾಲಙ್ಕತಾಯ ಪಿಯಾಯ ಮನಾಪಾಯ ನೇವ ನ್ಹಾಯತಿ [ನಹಾಯತಿ (ಸೀ. ಸ್ಯಾ. ಕಂ. ಪೀ.)] ನ ವಿಲಿಮ್ಪತಿ ನ ಭತ್ತಂ ಭುಞ್ಜತಿ ನ ಕಮ್ಮನ್ತಂ ಪಯೋಜೇತಿ – ರತ್ತಿನ್ದಿವಂ [ರತ್ತಿದಿವಂ (ಕ.)] ಭದ್ದಾಯ ದೇವಿಯಾ ಸರೀರೇ ಅಜ್ಝೋಮುಚ್ಛಿತೋ. ಅಥ ಖೋ ಮುಣ್ಡೋ ರಾಜಾ ಪಿಯಕಂ ಕೋಸಾರಕ್ಖಂ [ಸೋಕಾರಕ್ಖಂ (ಸ್ಯಾ.)] ಆಮನ್ತೇಸಿ – ‘‘ತೇನ ಹಿ, ಸಮ್ಮ ಪಿಯಕ, ಭದ್ದಾಯ ದೇವಿಯಾ ಸರೀರಂ ಆಯಸಾಯ ತೇಲದೋಣಿಯಾ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಅಞ್ಞಿಸ್ಸಾ ಆಯಸಾಯ ದೋಣಿಯಾ ಪಟಿಕುಜ್ಜಥ, ಯಥಾ ಮಯಂ ಭದ್ದಾಯ ದೇವಿಯಾ ಸರೀರಂ ಚಿರತರಂ ಪಸ್ಸೇಯ್ಯಾಮಾ’’ತಿ. ‘‘ಏವಂ, ದೇವಾ’’ತಿ ಖೋ ಪಿಯಕೋ ಕೋಸಾರಕ್ಖೋ ಮುಣ್ಡಸ್ಸ ರಞ್ಞೋ ಪಟಿಸ್ಸುತ್ವಾ ಭದ್ದಾಯ ದೇವಿಯಾ ಸರೀರಂ ಆಯಸಾಯ ತೇಲದೋಣಿಯಾ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಅಞ್ಞಿಸ್ಸಾ ಆಯಸಾಯ ದೋಣಿಯಾ ಪಟಿಕುಜ್ಜಿ.

ಅಥ ಖೋ ಪಿಯಕಸ್ಸ ಕೋಸಾರಕ್ಖಸ್ಸ ಏತದಹೋಸಿ – ‘‘ಇಮಸ್ಸ ಖೋ ಮುಣ್ಡಸ್ಸ ರಞ್ಞೋ ಭದ್ದಾ ದೇವೀ ಕಾಲಙ್ಕತಾ ಪಿಯಾ ಮನಾಪಾ. ಸೋ ಭದ್ದಾಯ ದೇವಿಯಾ ಕಾಲಙ್ಕತಾಯ ಪಿಯಾಯ ಮನಾಪಾಯ ನೇವ ನ್ಹಾಯತಿ ನ ವಿಲಿಮ್ಪತಿ ನ ಭತ್ತಂ ಭುಞ್ಜತಿ ನ ಕಮ್ಮನ್ತಂ ಪಯೋಜೇತಿ – ರತ್ತಿನ್ದಿವಂ ಭದ್ದಾಯ ದೇವಿಯಾ ಸರೀರೇ ಅಜ್ಝೋಮುಚ್ಛಿತೋ. ಕಂ [ಕಿಂ (ಕ.)] ನು ಖೋ ಮುಣ್ಡೋ ರಾಜಾ ಸಮಣಂ ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ವಾ ಪಯಿರುಪಾಸೇಯ್ಯ, ಯಸ್ಸ ಧಮ್ಮಂ ಸುತ್ವಾ ಸೋಕಸಲ್ಲಂ ಪಜಹೇಯ್ಯಾ’’ತಿ!

ಅಥ ಖೋ ಪಿಯಕಸ್ಸ ಕೋಸಾರಕ್ಖಸ್ಸ ಏತದಹೋಸಿ – ‘‘ಅಯಂ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ನಾರದೋ ಪಾಟಲಿಪುತ್ತೇ ವಿಹರತಿ ಕುಕ್ಕುಟಾರಾಮೇ. ತಂ ಖೋ ಪನಾಯಸ್ಮನ್ತಂ ನಾರದಂ ಏವಂ ಕಲ್ಯಾಣೋ ಕಿತ್ತಿಸದ್ದೋ ಅಬ್ಭುಗ್ಗತೋ – ‘ಪಣ್ಡಿತೋ ವಿಯತ್ತೋ [ವ್ಯತ್ತೋ (ಸೀ. ಪೀ.), ಬ್ಯತ್ತೋ (ಸ್ಯಾ. ಕಂ., ದೀ. ನಿ. ೨.೪೦೭)] ಮೇಧಾವೀ ಬಹುಸ್ಸುತೋ ಚಿತ್ತಕಥೀ ಕಲ್ಯಾಣಪಟಿಭಾನೋ ವುದ್ಧೋ ಚೇವ [ಬುದ್ಧೋ ಚೇವ (ಕ.)] ಅರಹಾ ಚ’ [ಅರಹಾ ಚಾ’ತಿ (?)]. ಯಂನೂನ ಮುಣ್ಡೋ ರಾಜಾ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ನಾರದಂ ಪಯಿರುಪಾಸೇಯ್ಯ, ಅಪ್ಪೇವ ನಾಮ ಮುಣ್ಡೋ ರಾಜಾ ಆಯಸ್ಮತೋ ನಾರದಸ್ಸ ಧಮ್ಮಂ ಸುತ್ವಾ ಸೋಕಸಲ್ಲಂ ಪಜಹೇಯ್ಯಾ’’ತಿ.

ಅಥ ಖೋ ಪಿಯಕೋ ಕೋಸಾರಕ್ಖೋ ಯೇನ ಮುಣ್ಡೋ ರಾಜಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಮುಣ್ಡಂ ರಾಜಾನಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಅಯಂ ಖೋ, ದೇವ, ಆಯಸ್ಮಾ ನಾರದೋ ಪಾಟಲಿಪುತ್ತೇ ವಿಹರತಿ ಕುಕ್ಕುಟಾರಾಮೇ. ತಂ ಖೋ ಪನಾಯಸ್ಮನ್ತಂ ನಾರದಂ ಏವಂ ಕಲ್ಯಾಣೋ ಕಿತ್ತಿಸದ್ದೋ ಅಬ್ಭುಗ್ಗತೋ – ‘ಪಣ್ಡಿತೋ ವಿಯತ್ತೋ ಮೇಧಾವೀ ಬಹುಸ್ಸುತೋ ಚಿತ್ತಕಥೀ ಕಲ್ಯಾಣಪಟಿಭಾನೋ ವುದ್ಧೋ ಚೇವ ಅರಹಾ ಚ’ [ಅರಹಾ ಚಾ’ತಿ (?)]. ಯದಿ ಪನ ದೇವೋ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ನಾರದಂ ಪಯಿರುಪಾಸೇಯ್ಯ, ಅಪ್ಪೇವ ನಾಮ ದೇವೋ ಆಯಸ್ಮತೋ ನಾರದಸ್ಸ ಧಮ್ಮಂ ಸುತ್ವಾ ಸೋಕಸಲ್ಲಂ ಪಜಹೇಯ್ಯಾ’’ತಿ. ‘‘ತೇನ ಹಿ, ಸಮ್ಮ ಪಿಯಕ, ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ನಾರದಂ ಪಟಿವೇದೇಹಿ. ಕಥಞ್ಹಿ ನಾಮ ಮಾದಿಸೋ ಸಮಣಂ ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ವಾ ವಿಜಿತೇ ವಸನ್ತಂ ಪುಬ್ಬೇ ಅಪ್ಪಟಿಸಂವಿದಿತೋ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತಬ್ಬಂ ಮಞ್ಞೇಯ್ಯಾ’’ತಿ! ‘‘ಏವಂ, ದೇವಾ’’ತಿ ಖೋ ಪಿಯಕೋ ಕೋಸಾರಕ್ಖೋ ಮುಣ್ಡಸ್ಸ ರಞ್ಞೋ ಪಟಿಸ್ಸುತ್ವಾ ಯೇನಾಯಸ್ಮಾ ನಾರದೋ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ನಾರದಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿ. ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನೋ ಖೋ ಪಿಯಕೋ ಕೋಸಾರಕ್ಖೋ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ನಾರದಂ ಏತದವೋಚ –

‘‘ಇಮಸ್ಸ, ಭನ್ತೇ, ಮುಣ್ಡಸ್ಸ ರಞ್ಞೋ ಭದ್ದಾ ದೇವೀ ಕಾಲಙ್ಕತಾ ಪಿಯಾ ಮನಾಪಾ. ಸೋ ಭದ್ದಾಯ ದೇವಿಯಾ ಕಾಲಙ್ಕತಾಯ ಪಿಯಾಯ ಮನಾಪಾಯ ನೇವ ನ್ಹಾಯತಿ ನ ವಿಲಿಮ್ಪತಿ ನ ಭತ್ತಂ ಭುಞ್ಜತಿ ನ ಕಮ್ಮನ್ತಂ ಪಯೋಜೇತಿ – ರತ್ತಿನ್ದಿವಂ ಭದ್ದಾಯ ದೇವಿಯಾ ಸರೀರೇ ಅಜ್ಝೋಮುಚ್ಛಿತೋ. ಸಾಧು, ಭನ್ತೇ, ಆಯಸ್ಮಾ ನಾರದೋ ಮುಣ್ಡಸ್ಸ ರಞ್ಞೋ ತಥಾ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತು ಯಥಾ ಮುಣ್ಡೋ ರಾಜಾ ಆಯಸ್ಮತೋ ನಾರದಸ್ಸ ಧಮ್ಮಂ ಸುತ್ವಾ ಸೋಕಸಲ್ಲಂ ಪಜಹೇಯ್ಯಾ’’ತಿ. ‘‘ಯಸ್ಸದಾನಿ, ಪಿಯಕ, ಮುಣ್ಡೋ ರಾಜಾ ಕಾಲಂ ಮಞ್ಞತೀ’’ತಿ.

ಅಥ ಖೋ ಪಿಯಕೋ ಕೋಸಾರಕ್ಖೋ ಉಟ್ಠಾಯಾಸನಾ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ನಾರದಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಪದಕ್ಖಿಣಂ ಕತ್ವಾ ಯೇನ ಮುಣ್ಡೋ ರಾಜಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಮುಣ್ಡಂ ರಾಜಾನಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಕತಾವಕಾಸೋ ಖೋ, ದೇವ, ಆಯಸ್ಮತಾ ನಾರದೇನ. ಯಸ್ಸದಾನಿ ದೇವೋ ಕಾಲಂ ಮಞ್ಞತೀ’’ತಿ. ‘‘ತೇನ ಹಿ, ಸಮ್ಮ ಪಿಯಕ, ಭದ್ರಾನಿ ಭದ್ರಾನಿ ಯಾನಾನಿ ಯೋಜಾಪೇಹೀ’’ತಿ. ‘‘ಏವಂ, ದೇವಾ’’ತಿ ಖೋ ಪಿಯಕೋ ಕೋಸಾರಕ್ಖೋ ಮುಣ್ಡಸ್ಸ ರಞ್ಞೋ ಪಟಿಸ್ಸುತ್ವಾ ಭದ್ರಾನಿ ಭದ್ರಾನಿ ಯಾನಾನಿ ಯೋಜಾಪೇತ್ವಾ ಮುಣ್ಡಂ ರಾಜಾನಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಯುತ್ತಾನಿ ಖೋ ತೇ, ದೇವ, ಭದ್ರಾನಿ ಭದ್ರಾನಿ ಯಾನಾನಿ. ಯಸ್ಸದಾನಿ ದೇವೋ ಕಾಲಂ ಮಞ್ಞತೀ’’ತಿ.

ಅಥ ಖೋ ಮುಣ್ಡೋ ರಾಜಾ ಭದ್ರಂ ಯಾನಂ [ಭದ್ರಂ ಭದ್ರಂ ಯಾನಂ (ಸ್ಯಾ. ಕಂ. ಕ.), ಭದ್ದಂ ಯಾನಂ (ಪೀ.)] ಅಭಿರುಹಿತ್ವಾ ಭದ್ರೇಹಿ ಭದ್ರೇಹಿ ಯಾನೇಹಿ ಯೇನ ಕುಕ್ಕುಟಾರಾಮೋ ತೇನ ಪಾಯಾಸಿ ಮಹಚ್ಚಾ [ಮಹಚ್ಚ (ಬಹೂಸು)] ರಾಜಾನುಭಾವೇನ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ನಾರದಂ ದಸ್ಸನಾಯ. ಯಾವತಿಕಾ ಯಾನಸ್ಸ ಭೂಮಿ ಯಾನೇನ ಗನ್ತ್ವಾ, ಯಾನಾ ಪಚ್ಚೋರೋಹಿತ್ವಾ ಪತ್ತಿಕೋವ ಆರಾಮಂ ಪಾವಿಸಿ. ಅಥ ಖೋ ಮುಣ್ಡೋ ರಾಜಾ ಯೇನ ಆಯಸ್ಮಾ ನಾರದೋ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ನಾರದಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿ. ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನಂ ಖೋ ಮುಣ್ಡಂ ರಾಜಾನಂ ಆಯಸ್ಮಾ ನಾರದೋ ಏತದವೋಚ –

‘‘ಪಞ್ಚಿಮಾನಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಅಲಬ್ಭನೀಯಾನಿ ಠಾನಾನಿ ಸಮಣೇನ ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇನ ವಾ ದೇವೇನ ವಾ ಮಾರೇನ ವಾ ಬ್ರಹ್ಮುನಾ ವಾ ಕೇನಚಿ ವಾ ಲೋಕಸ್ಮಿಂ. ಕತಮಾನಿ ಪಞ್ಚ? ‘ಜರಾಧಮ್ಮಂ ಮಾ ಜೀರೀ’ತಿ ಅಲಬ್ಭನೀಯಂ ಠಾನಂ ಸಮಣೇನ ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇನ ವಾ ದೇವೇನ ವಾ ಮಾರೇನ ವಾ ಬ್ರಹ್ಮುನಾ ವಾ ಕೇನಚಿ ವಾ ಲೋಕಸ್ಮಿಂ. ‘ಬ್ಯಾಧಿಧಮ್ಮಂ ಮಾ ಬ್ಯಾಧೀಯೀ’ತಿ…ಪೇ… ‘ಮರಣಧಮ್ಮಂ ಮಾ ಮೀಯೀ’ತಿ… ‘ಖಯಧಮ್ಮಂ ಮಾ ಖೀಯೀ’ತಿ… ‘ನಸ್ಸನಧಮ್ಮಂ ಮಾ ನಸ್ಸೀ’ತಿ ಅಲಬ್ಭನೀಯಂ ಠಾನಂ ಸಮಣೇನ ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇನ ವಾ ದೇವೇನ ವಾ ಮಾರೇನ ವಾ ಬ್ರಹ್ಮುನಾ ವಾ ಕೇನಚಿ ವಾ ಲೋಕಸ್ಮಿಂ.

‘‘ಅಸ್ಸುತವತೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಪುಥುಜ್ಜನಸ್ಸ ಜರಾಧಮ್ಮಂ ಜೀರತಿ. ಸೋ ಜರಾಧಮ್ಮೇ ಜಿಣ್ಣೇ ನ ಇತಿ ಪಟಿಸಞ್ಚಿಕ್ಖತಿ – ‘ನ ಖೋ ಮಯ್ಹೇವೇಕಸ್ಸ ಜರಾಧಮ್ಮಂ ಜೀರತಿ, ಅಥ ಖೋ ಯಾವತಾ ಸತ್ತಾನಂ ಆಗತಿ ಗತಿ ಚುತಿ ಉಪಪತ್ತಿ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಸತ್ತಾನಂ ಜರಾಧಮ್ಮಂ ಜೀರತಿ. ಅಹಞ್ಚೇವ ಖೋ ಪನ ಜರಾಧಮ್ಮೇ ಜಿಣ್ಣೇ ಸೋಚೇಯ್ಯಂ ಕಿಲಮೇಯ್ಯಂ ಪರಿದೇವೇಯ್ಯಂ, ಉರತ್ತಾಳಿಂ ಕನ್ದೇಯ್ಯಂ, ಸಮ್ಮೋಹಂ ಆಪಜ್ಜೇಯ್ಯಂ, ಭತ್ತಮ್ಪಿ ಮೇ ನಚ್ಛಾದೇಯ್ಯ, ಕಾಯೇಪಿ ದುಬ್ಬಣ್ಣಿಯಂ ಓಕ್ಕಮೇಯ್ಯ, ಕಮ್ಮನ್ತಾಪಿ ನಪ್ಪವತ್ತೇಯ್ಯುಂ, ಅಮಿತ್ತಾಪಿ ಅತ್ತಮನಾ ಅಸ್ಸು, ಮಿತ್ತಾಪಿ ದುಮ್ಮನಾ ಅಸ್ಸೂ’ತಿ. ಸೋ ಜರಾಧಮ್ಮೇ ಜಿಣ್ಣೇ ಸೋಚತಿ ಕಿಲಮತಿ ಪರಿದೇವತಿ, ಉರತ್ತಾಳಿಂ ಕನ್ದತಿ, ಸಮ್ಮೋಹಂ ಆಪಜ್ಜತಿ. ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ, ಮಹಾರಾಜ – ‘ಅಸ್ಸುತವಾ ಪುಥುಜ್ಜನೋ ವಿದ್ಧೋ ಸವಿಸೇನ ಸೋಕಸಲ್ಲೇನ ಅತ್ತಾನಂಯೇವ ಪರಿತಾಪೇತಿ’’’.

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಅಸ್ಸುತವತೋ ಪುಥುಜ್ಜನಸ್ಸ ಬ್ಯಾಧಿಧಮ್ಮಂ ಬ್ಯಾಧೀಯತಿ…ಪೇ… ಮರಣಧಮ್ಮಂ ಮೀಯತಿ… ಖಯಧಮ್ಮಂ ಖೀಯತಿ… ನಸ್ಸನಧಮ್ಮಂ ನಸ್ಸತಿ. ಸೋ ನಸ್ಸನಧಮ್ಮೇ ನಟ್ಠೇ ನ ಇತಿ ಪಟಿಸಞ್ಚಿಕ್ಖತಿ – ‘ನ ಖೋ ಮಯ್ಹೇವೇಕಸ್ಸ ನಸ್ಸನಧಮ್ಮಂ ನಸ್ಸತಿ, ಅಥ ಖೋ ಯಾವತಾ ಸತ್ತಾನಂ ಆಗತಿ ಗತಿ ಚುತಿ ಉಪಪತ್ತಿ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಸತ್ತಾನಂ ನಸ್ಸನಧಮ್ಮಂ ನಸ್ಸತಿ. ಅಹಞ್ಚೇವ ಖೋ ಪನ ನಸ್ಸನಧಮ್ಮೇ ನಟ್ಠೇ ಸೋಚೇಯ್ಯಂ ಕಿಲಮೇಯ್ಯಂ ಪರಿದೇವೇಯ್ಯಂ, ಉರತ್ತಾಳಿಂ ಕನ್ದೇಯ್ಯಂ, ಸಮ್ಮೋಹಂ ಆಪಜ್ಜೇಯ್ಯಂ, ಭತ್ತಮ್ಪಿ ಮೇ ನಚ್ಛಾದೇಯ್ಯ, ಕಾಯೇಪಿ ದುಬ್ಬಣ್ಣಿಯಂ ಓಕ್ಕಮೇಯ್ಯ, ಕಮ್ಮನ್ತಾಪಿ ನಪ್ಪವತ್ತೇಯ್ಯುಂ, ಅಮಿತ್ತಾಪಿ ಅತ್ತಮನಾ ಅಸ್ಸು, ಮಿತ್ತಾಪಿ ದುಮ್ಮನಾ ಅಸ್ಸೂ’ತಿ. ಸೋ ನಸ್ಸನಧಮ್ಮೇ ನಟ್ಠೇ ಸೋಚತಿ ಕಿಲಮತಿ ಪರಿದೇವತಿ, ಉರತ್ತಾಳಿಂ ಕನ್ದತಿ, ಸಮ್ಮೋಹಂ ಆಪಜ್ಜತಿ. ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ, ಮಹಾರಾಜ – ‘ಅಸ್ಸುತವಾ ಪುಥುಜ್ಜನೋ ವಿದ್ಧೋ ಸವಿಸೇನ ಸೋಕಸಲ್ಲೇನ ಅತ್ತಾನಂಯೇವ ಪರಿತಾಪೇತಿ’’’.

‘‘ಸುತವತೋ ಚ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಅರಿಯಸಾವಕಸ್ಸ ಜರಾಧಮ್ಮಂ ಜೀರತಿ. ಸೋ ಜರಾಧಮ್ಮೇ ಜಿಣ್ಣೇ ಇತಿ ಪಟಿಸಞ್ಚಿಕ್ಖತಿ – ‘ನ ಖೋ ಮಯ್ಹೇವೇಕಸ್ಸ ಜರಾಧಮ್ಮಂ ಜೀರತಿ, ಅಥ ಖೋ ಯಾವತಾ ಸತ್ತಾನಂ ಆಗತಿ ಗತಿ ಚುತಿ ಉಪಪತ್ತಿ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಸತ್ತಾನಂ ಜರಾಧಮ್ಮಂ ಜೀರತಿ. ಅಹಞ್ಚೇವ ಖೋ ಪನ ಜರಾಧಮ್ಮೇ ಜಿಣ್ಣೇ ಸೋಚೇಯ್ಯಂ ಕಿಲಮೇಯ್ಯಂ ಪರಿದೇವೇಯ್ಯಂ, ಉರತ್ತಾಳಿಂ ಕನ್ದೇಯ್ಯಂ, ಸಮ್ಮೋಹಂ ಆಪಜ್ಜೇಯ್ಯಂ, ಭತ್ತಮ್ಪಿ ಮೇ ನಚ್ಛಾದೇಯ್ಯ, ಕಾಯೇಪಿ ದುಬ್ಬಣ್ಣಿಯಂ ಓಕ್ಕಮೇಯ್ಯ, ಕಮ್ಮನ್ತಾಪಿ ನಪ್ಪವತ್ತೇಯ್ಯುಂ, ಅಮಿತ್ತಾಪಿ ಅತ್ತಮನಾ ಅಸ್ಸು, ಮಿತ್ತಾಪಿ ದುಮ್ಮನಾ ಅಸ್ಸೂ’ತಿ. ಸೋ ಜರಾಧಮ್ಮೇ ಜಿಣ್ಣೇ ನ ಸೋಚತಿ ನ ಕಿಲಮತಿ ನ ಪರಿದೇವತಿ, ನ ಉರತ್ತಾಳಿಂ ಕನ್ದತಿ, ನ ಸಮ್ಮೋಹಂ ಆಪಜ್ಜತಿ. ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ, ಮಹಾರಾಜ – ‘ಸುತವಾ ಅರಿಯಸಾವಕೋ ಅಬ್ಬುಹಿ ಸವಿಸಂ ಸೋಕಸಲ್ಲಂ, ಯೇನ ವಿದ್ಧೋ ಅಸ್ಸುತವಾ ಪುಥುಜ್ಜನೋ ಅತ್ತಾನಂಯೇವ ಪರಿತಾಪೇತಿ. ಅಸೋಕೋ ವಿಸಲ್ಲೋ ಅರಿಯಸಾವಕೋ ಅತ್ತಾನಂಯೇವ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಪೇತಿ’’’.

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಸುತವತೋ ಅರಿಯಸಾವಕಸ್ಸ ಬ್ಯಾಧಿಧಮ್ಮಂ ಬ್ಯಾಧೀಯತಿ…ಪೇ… ಮರಣಧಮ್ಮಂ ಮೀಯತಿ… ಖಯಧಮ್ಮಂ ಖೀಯತಿ… ನಸ್ಸನಧಮ್ಮಂ ನಸ್ಸತಿ. ಸೋ ನಸ್ಸನಧಮ್ಮೇ ನಟ್ಠೇ ಇತಿ ಪಟಿಸಞ್ಚಿಕ್ಖತಿ – ‘ನ ಖೋ ಮಯ್ಹೇವೇಕಸ್ಸ ನಸ್ಸನಧಮ್ಮಂ ನಸ್ಸತಿ, ಅಥ ಖೋ ಯಾವತಾ ಸತ್ತಾನಂ ಆಗತಿ ಗತಿ ಚುತಿ ಉಪಪತ್ತಿ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಸತ್ತಾನಂ ನಸ್ಸನಧಮ್ಮಂ ನಸ್ಸತಿ. ಅಹಞ್ಚೇವ ಖೋ ಪನ ನಸ್ಸನಧಮ್ಮೇ ನಟ್ಠೇ ಸೋಚೇಯ್ಯಂ ಕಿಲಮೇಯ್ಯಂ ಪರಿದೇವೇಯ್ಯಂ, ಉರತ್ತಾಳಿಂ ಕನ್ದೇಯ್ಯಂ, ಸಮ್ಮೋಹಂ ಆಪಜ್ಜೇಯ್ಯಂ, ಭತ್ತಮ್ಪಿ ಮೇ ನಚ್ಛಾದೇಯ್ಯ, ಕಾಯೇಪಿ ದುಬ್ಬಣ್ಣಿಯಂ ಓಕ್ಕಮೇಯ್ಯ, ಕಮ್ಮನ್ತಾಪಿ ನಪ್ಪವತ್ತೇಯ್ಯುಂ, ಅಮಿತ್ತಾಪಿ ಅತ್ತಮನಾ ಅಸ್ಸು, ಮಿತ್ತಾಪಿ ದುಮ್ಮನಾ ಅಸ್ಸೂ’ತಿ. ಸೋ ನಸ್ಸನಧಮ್ಮೇ ನಟ್ಠೇ ನ ಸೋಚತಿ ನ ಕಿಲಮತಿ ನ ಪರಿದೇವತಿ, ನ ಉರತ್ತಾಳಿಂ ಕನ್ದತಿ, ನ ಸಮ್ಮೋಹಂ ಆಪಜ್ಜತಿ. ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ, ಮಹಾರಾಜ – ‘ಸುತವಾ ಅರಿಯಸಾವಕೋ ಅಬ್ಬುಹಿ ಸವಿಸಂ ಸೋಕಸಲ್ಲಂ, ಯೇನ ವಿದ್ಧೋ ಅಸ್ಸುತವಾ ಪುಥುಜ್ಜನೋ ಅತ್ತಾನಂಯೇವ ಪರಿತಾಪೇತಿ. ಅಸೋಕೋ ವಿಸಲ್ಲೋ ಅರಿಯಸಾವಕೋ ಅತ್ತಾನಂಯೇವ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಪೇತಿ ’’’.

‘‘ಇಮಾನಿ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಪಞ್ಚ ಅಲಬ್ಭನೀಯಾನಿ ಠಾನಾನಿ ಸಮಣೇನ ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇನ ವಾ ದೇವೇನ ವಾ ಮಾರೇನ ವಾ ಬ್ರಹ್ಮುನಾ ವಾ ಕೇನಚಿ ವಾ ಲೋಕಸ್ಮಿ’’ನ್ತಿ.

‘‘ನ ಸೋಚನಾಯ ಪರಿದೇವನಾಯ,

ಅತ್ಥೋಧ ಲಬ್ಭಾ ಅಪಿ ಅಪ್ಪಕೋಪಿ;

ಸೋಚನ್ತಮೇನಂ ದುಖಿತಂ ವಿದಿತ್ವಾ,

ಪಚ್ಚತ್ಥಿಕಾ ಅತ್ತಮನಾ ಭವನ್ತಿ.

‘‘ಯತೋ ಚ ಖೋ ಪಣ್ಡಿತೋ ಆಪದಾಸು,

ನ ವೇಧತೀ ಅತ್ಥವಿನಿಚ್ಛಯಞ್ಞೂ;

ಪಚ್ಚತ್ಥಿಕಾಸ್ಸ ದುಖಿತಾ ಭವನ್ತಿ,

ದಿಸ್ವಾ ಮುಖಂ ಅವಿಕಾರಂ ಪುರಾಣಂ.

‘‘ಜಪ್ಪೇನ ಮನ್ತೇನ ಸುಭಾಸಿತೇನ,

ಅನುಪ್ಪದಾನೇನ ಪವೇಣಿಯಾ ವಾ;

ಯಥಾ ಯಥಾ ಯತ್ಥ ಲಭೇಥ ಅತ್ಥಂ,

ತಥಾ ತಥಾ ತತ್ಥ ಪರಕ್ಕಮೇಯ್ಯ.

‘‘ಸಚೇ ಪಜಾನೇಯ್ಯ ಅಲಬ್ಭನೇಯ್ಯೋ,

ಮಯಾವ ಅಞ್ಞೇನ ವಾ ಏಸ ಅತ್ಥೋ;

ಅಸೋಚಮಾನೋ ಅಧಿವಾಸಯೇಯ್ಯ,

ಕಮ್ಮಂ ದಳ್ಹಂ ಕಿನ್ತಿ ಕರೋಮಿ ದಾನೀ’’ತಿ [ಜಾ. ೧ ಜಾತಕೇಪಿ].

ಏವಂ ವುತ್ತೇ ಮುಣ್ಡೋ ರಾಜಾ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ನಾರದಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಕೋ ನಾಮೋ [ಕೋ ನು ಖೋ (ಸೀ. ಪೀ.)] ಅಯಂ, ಭನ್ತೇ, ಧಮ್ಮಪರಿಯಾಯೋ’’ತಿ? ‘‘ಸೋಕಸಲ್ಲಹರಣೋ ನಾಮ ಅಯಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಧಮ್ಮಪರಿಯಾಯೋ’’ತಿ. ‘‘ತಗ್ಘ, ಭನ್ತೇ, ಸೋಕಸಲ್ಲಹರಣೋ [ತಗ್ಘ ಭನ್ತೇ ಸೋಕಸಲ್ಲಹರಣೋ, ತಗ್ಘ ಭನ್ತೇ ಸೋಕಸಲ್ಲಹರಣೋ (ಸೀ. ಸ್ಯಾ. ಕಂ. ಪೀ.)]! ಇಮಞ್ಹಿ ಮೇ, ಭನ್ತೇ, ಧಮ್ಮಪರಿಯಾಯಂ ಸುತ್ವಾ ಸೋಕಸಲ್ಲಂ ಪಹೀನ’’ನ್ತಿ.

ಅಥ ಖೋ ಮುಣ್ಡೋ ರಾಜಾ ಪಿಯಕಂ ಕೋಸಾರಕ್ಖಂ ಆಮನ್ತೇಸಿ – ‘‘ತೇನ ಹಿ, ಸಮ್ಮ ಪಿಯಕ, ಭದ್ದಾಯ ದೇವಿಯಾ ಸರೀರಂ ಝಾಪೇಥ; ಥೂಪಞ್ಚಸ್ಸಾ ಕರೋಥ. ಅಜ್ಜತಗ್ಗೇ ದಾನಿ ಮಯಂ ನ್ಹಾಯಿಸ್ಸಾಮ ಚೇವ ವಿಲಿಮ್ಪಿಸ್ಸಾಮ ಭತ್ತಞ್ಚ ಭುಞ್ಜಿಸ್ಸಾಮ ಕಮ್ಮನ್ತೇ ಚ ಪಯೋಜೇಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ. ದಸಮಂ.

ಮುಣ್ಡರಾಜವಗ್ಗೋ ಪಞ್ಚಮೋ.