(೨೦) ೫. ಮಹಾವಗ್ಗೋ

೧. ಸೋತಾನುಗತಸುತ್ತಂ

೧೯೧. ‘‘ಸೋತಾನುಗತಾನಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಧಮ್ಮಾನಂ, ವಚಸಾ ಪರಿಚಿತಾನಂ, ಮನಸಾನುಪೇಕ್ಖಿತಾನಂ, ದಿಟ್ಠಿಯಾ ಸುಪ್ಪಟಿವಿದ್ಧಾನಂ ಚತ್ತಾರೋ ಆನಿಸಂಸಾ ಪಾಟಿಕಙ್ಖಾ. ಕತಮೇ ಚತ್ತಾರೋ? ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಧಮ್ಮಂ ಪರಿಯಾಪುಣಾತಿ – ಸುತ್ತಂ, ಗೇಯ್ಯಂ, ವೇಯ್ಯಾಕರಣಂ, ಗಾಥಂ, ಉದಾನಂ, ಇತಿವುತ್ತಕಂ, ಜಾತಕಂ, ಅಬ್ಭುತಧಮ್ಮಂ, ವೇದಲ್ಲಂ. ತಸ್ಸ ತೇ ಧಮ್ಮಾ ಸೋತಾನುಗತಾ ಹೋನ್ತಿ, ವಚಸಾ ಪರಿಚಿತಾ, ಮನಸಾನುಪೇಕ್ಖಿತಾ, ದಿಟ್ಠಿಯಾ ಸುಪ್ಪಟಿವಿದ್ಧಾ. ಸೋ ಮುಟ್ಠಸ್ಸತಿ [ಮುಟ್ಠಸ್ಸತೀ (ಸೀ.)] ಕಾಲಂ ಕುರುಮಾನೋ ಅಞ್ಞತರಂ ದೇವನಿಕಾಯಂ ಉಪಪಜ್ಜತಿ. ತಸ್ಸ ತತ್ಥ ಸುಖಿನೋ ಧಮ್ಮಪದಾ ಪ್ಲವನ್ತಿ [ಪಿಲಪನ್ತಿ (ಸೀ. ಸ್ಯಾ. ಕಂ. ಪೀ.)]. ದನ್ಧೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸತುಪ್ಪಾದೋ; ಅಥ ಸೋ ಸತ್ತೋ ಖಿಪ್ಪಂಯೇವ ವಿಸೇಸಗಾಮೀ ಹೋತಿ. ಸೋತಾನುಗತಾನಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಧಮ್ಮಾನಂ, ವಚಸಾ ಪರಿಚಿತಾನಂ, ಮನಸಾನುಪೇಕ್ಖಿತಾನಂ, ದಿಟ್ಠಿಯಾ ಸುಪ್ಪಟಿವಿದ್ಧಾನಂ ಅಯಂ ಪಠಮೋ ಆನಿಸಂಸೋ ಪಾಟಿಕಙ್ಖೋ.

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಧಮ್ಮಂ ಪರಿಯಾಪುಣಾತಿ – ಸುತ್ತಂ, ಗೇಯ್ಯಂ, ವೇಯ್ಯಾಕರಣಂ, ಗಾಥಂ, ಉದಾನಂ, ಇತಿವುತ್ತಕಂ, ಜಾತಕಂ, ಅಬ್ಭುತಧಮ್ಮಂ, ವೇದಲ್ಲಂ. ತಸ್ಸ ತೇ ಧಮ್ಮಾ ಸೋತಾನುಗತಾ ಹೋನ್ತಿ, ವಚಸಾ ಪರಿಚಿತಾ, ಮನಸಾನುಪೇಕ್ಖಿತಾ, ದಿಟ್ಠಿಯಾ ಸುಪ್ಪಟಿವಿದ್ಧಾ. ಸೋ ಮುಟ್ಠಸ್ಸತಿ ಕಾಲಂ ಕುರುಮಾನೋ ಅಞ್ಞತರಂ ದೇವನಿಕಾಯಂ ಉಪಪಜ್ಜತಿ. ತಸ್ಸ ತತ್ಥ ನ ಹೇವ ಖೋ ಸುಖಿನೋ ಧಮ್ಮಪದಾ ಪ್ಲವನ್ತಿ; ಅಪಿ ಚ ಖೋ ಭಿಕ್ಖು ಇದ್ಧಿಮಾ ಚೇತೋವಸಿಪ್ಪತ್ತೋ ದೇವಪರಿಸಾಯಂ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತಿ. ತಸ್ಸ ಏವಂ ಹೋತಿ – ‘ಅಯಂ ವಾ ಸೋ ಧಮ್ಮವಿನಯೋ, ಯತ್ಥಾಹಂ ಪುಬ್ಬೇ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ಅಚರಿ’ನ್ತಿ. ದನ್ಧೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸತುಪ್ಪಾದೋ; ಅಥ ಸೋ ಸತ್ತೋ ಖಿಪ್ಪಮೇವ ವಿಸೇಸಗಾಮೀ ಹೋತಿ. ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪುರಿಸೋ ಕುಸಲೋ ಭೇರಿಸದ್ದಸ್ಸ. ಸೋ ಅದ್ಧಾನಮಗ್ಗಪ್ಪಟಿಪನ್ನೋ ಭೇರಿಸದ್ದಂ ಸುಣೇಯ್ಯ. ತಸ್ಸ ನ ಹೇವ ಖೋ ಅಸ್ಸ ಕಙ್ಖಾ ವಾ ವಿಮತಿ ವಾ – ‘ಭೇರಿಸದ್ದೋ ನು ಖೋ, ನ ನು ಖೋ ಭೇರಿಸದ್ದೋ’ತಿ! ಅಥ ಖೋ ಭೇರಿಸದ್ದೋತ್ವೇವ ನಿಟ್ಠಂ ಗಚ್ಛೇಯ್ಯ. ಏವಮೇವಂ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಧಮ್ಮಂ ಪರಿಯಾಪುಣಾತಿ – ಸುತ್ತಂ, ಗೇಯ್ಯಂ, ವೇಯ್ಯಾಕರಣಂ, ಗಾಥಂ, ಉದಾನಂ, ಇತಿವುತ್ತಕಂ, ಜಾತಕಂ, ಅಬ್ಭುತಧಮ್ಮಂ, ವೇದಲ್ಲಂ. ತಸ್ಸ ತೇ ಧಮ್ಮಾ ಸೋತಾನುಗತಾ ಹೋನ್ತಿ, ವಚಸಾ ಪರಿಚಿತಾ, ಮನಸಾನುಪೇಕ್ಖಿತಾ, ದಿಟ್ಠಿಯಾ ಸುಪ್ಪಟಿವಿದ್ಧಾ. ಸೋ ಮುಟ್ಠಸ್ಸತಿ ಕಾಲಂ ಕುರುಮಾನೋ ಅಞ್ಞತರಂ ದೇವನಿಕಾಯಂ ಉಪಪಜ್ಜತಿ. ತಸ್ಸ ತತ್ಥ ನ ಹೇವ ಖೋ ಸುಖಿನೋ ಧಮ್ಮಪದಾ ಪ್ಲವನ್ತಿ; ಅಪಿ ಚ ಖೋ ಭಿಕ್ಖು ಇದ್ಧಿಮಾ ಚೇತೋವಸಿಪ್ಪತ್ತೋ ದೇವಪರಿಸಾಯಂ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತಿ. ತಸ್ಸ ಏವಂ ಹೋತಿ – ‘ಅಯಂ ವಾ ಸೋ ಧಮ್ಮವಿನಯೋ, ಯತ್ಥಾಹಂ ಪುಬ್ಬೇ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ಅಚರಿ’ನ್ತಿ. ದನ್ಧೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸತುಪ್ಪಾದೋ; ಅಥ ಸೋ ಸತ್ತೋ ಖಿಪ್ಪಂಯೇವ ವಿಸೇಸಗಾಮೀ ಹೋತಿ. ಸೋತಾನುಗತಾನಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಧಮ್ಮಾನಂ, ವಚಸಾ ಪರಿಚಿತಾನಂ, ಮನಸಾನುಪೇಕ್ಖಿತಾನಂ, ದಿಟ್ಠಿಯಾ ಸುಪ್ಪಟಿವಿದ್ಧಾನಂ ಅಯಂ ದುತಿಯೋ ಆನಿಸಂಸೋ ಪಾಟಿಕಙ್ಖೋ.

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಧಮ್ಮಂ ಪರಿಯಾಪುಣಾತಿ – ಸುತ್ತಂ, ಗೇಯ್ಯಂ, ವೇಯ್ಯಾಕರಣಂ, ಗಾಥಂ, ಉದಾನಂ, ಇತಿವುತ್ತಕಂ, ಜಾತಕಂ, ಅಬ್ಭುತಧಮ್ಮಂ, ವೇದಲ್ಲಂ. ತಸ್ಸ ತೇ ಧಮ್ಮಾ ಸೋತಾನುಗತಾ ಹೋನ್ತಿ, ವಚಸಾ ಪರಿಚಿತಾ, ಮನಸಾನುಪೇಕ್ಖಿತಾ, ದಿಟ್ಠಿಯಾ ಸುಪ್ಪಟಿವಿದ್ಧಾ. ಸೋ ಮುಟ್ಠಸ್ಸತಿ ಕಾಲಂ ಕುರುಮಾನೋ ಅಞ್ಞತರಂ ದೇವನಿಕಾಯಂ ಉಪಪಜ್ಜತಿ. ತಸ್ಸ ತತ್ಥ ನ ಹೇವ ಖೋ ಸುಖಿನೋ ಧಮ್ಮಪದಾ ಪ್ಲವನ್ತಿ, ನಪಿ ಭಿಕ್ಖು ಇದ್ಧಿಮಾ ಚೇತೋವಸಿಪ್ಪತ್ತೋ ದೇವಪರಿಸಾಯಂ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತಿ; ಅಪಿ ಚ ಖೋ ದೇವಪುತ್ತೋ ದೇವಪರಿಸಾಯಂ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತಿ. ತಸ್ಸ ಏವಂ ಹೋತಿ – ‘ಅಯಂ ವಾ ಸೋ ಧಮ್ಮವಿನಯೋ, ಯತ್ಥಾಹಂ ಪುಬ್ಬೇ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ಅಚರಿ’ನ್ತಿ. ದನ್ಧೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸತುಪ್ಪಾದೋ; ಅಥ ಸೋ ಸತ್ತೋ ಖಿಪ್ಪಂಯೇವ ವಿಸೇಸಗಾಮೀ ಹೋತಿ. ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪುರಿಸೋ ಕುಸಲೋ ಸಙ್ಖಸದ್ದಸ್ಸ. ಸೋ ಅದ್ಧಾನಮಗ್ಗಪ್ಪಟಿಪನ್ನೋ ಸಙ್ಖಸದ್ದಂ ಸುಣೇಯ್ಯ. ತಸ್ಸ ನ ಹೇವ ಖೋ ಅಸ್ಸ ಕಙ್ಖಾ ವಾ ವಿಮತಿ ವಾ – ‘ಸಙ್ಖಸದ್ದೋ ನು ಖೋ, ನ ನು ಖೋ ಸಙ್ಖಸದ್ದೋ’ತಿ! ಅಥ ಖೋ ಸಙ್ಖಸದ್ದೋತ್ವೇವ ನಿಟ್ಠಂ ಗಚ್ಛೇಯ್ಯ. ಏವಮೇವಂ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಧಮ್ಮಂ ಪರಿಯಾಪುಣಾತಿ – ಸುತ್ತಂ, ಗೇಯ್ಯಂ, ವೇಯ್ಯಾಕರಣಂ, ಗಾಥಂ, ಉದಾನಂ, ಇತಿವುತ್ತಕಂ, ಜಾತಕಂ, ಅಬ್ಭುತಧಮ್ಮಂ, ವೇದಲ್ಲಂ. ತಸ್ಸ ತೇ ಧಮ್ಮಾ ಸೋತಾನುಗತಾ ಹೋನ್ತಿ, ವಚಸಾ ಪರಿಚಿತಾ, ಮನಸಾನುಪೇಕ್ಖಿತಾ, ದಿಟ್ಠಿಯಾ ಸುಪ್ಪಟಿವಿದ್ಧಾ. ಸೋ ಮುಟ್ಠಸ್ಸತಿ ಕಾಲಂ ಕುರುಮಾನೋ ಅಞ್ಞತರಂ ದೇವನಿಕಾಯಂ ಉಪಪಜ್ಜತಿ. ತಸ್ಸ ತತ್ಥ ನ ಹೇವ ಖೋ ಸುಖಿನೋ ಧಮ್ಮಪದಾ ಪ್ಲವನ್ತಿ, ನಪಿ ಭಿಕ್ಖು ಇದ್ಧಿಮಾ ಚೇತೋವಸಿಪ್ಪತ್ತೋ ದೇವಪರಿಸಾಯಂ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತಿ; ಅಪಿ ಚ ಖೋ ದೇವಪುತ್ತೋ ದೇವಪರಿಸಾಯಂ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತಿ. ತಸ್ಸ ಏವಂ ಹೋತಿ – ‘ಅಯಂ ವಾ ಸೋ ಧಮ್ಮವಿನಯೋ, ಯತ್ಥಾಹಂ ಪುಬ್ಬೇ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ಅಚರಿ’ನ್ತಿ. ದನ್ಧೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸತುಪ್ಪಾದೋ; ಅಥ ಸೋ ಸತ್ತೋ ಖಿಪ್ಪಂಯೇವ ವಿಸೇಸಗಾಮೀ ಹೋತಿ. ಸೋತಾನುಗತಾನಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಧಮ್ಮಾನಂ, ವಚಸಾ ಪರಿಚಿತಾನಂ, ಮನಸಾನುಪೇಕ್ಖಿತಾನಂ, ದಿಟ್ಠಿಯಾ ಸುಪ್ಪಟಿವಿದ್ಧಾನಂ ಅಯಂ ತತಿಯೋ ಆನಿಸಂಸೋ ಪಾಟಿಕಙ್ಖೋ.

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಧಮ್ಮಂ ಪರಿಯಾಪುಣಾತಿ – ಸುತ್ತಂ, ಗೇಯ್ಯಂ, ವೇಯ್ಯಾಕರಣಂ, ಗಾಥಂ, ಉದಾನಂ, ಇತಿವುತ್ತಕಂ, ಜಾತಕಂ, ಅಬ್ಭುತಧಮ್ಮಂ, ವೇದಲ್ಲಂ. ತಸ್ಸ ತೇ ಧಮ್ಮಾ ಸೋತಾನುಗತಾ ಹೋನ್ತಿ, ವಚಸಾ ಪರಿಚಿತಾ, ಮನಸಾನುಪೇಕ್ಖಿತಾ, ದಿಟ್ಠಿಯಾ ಸುಪ್ಪಟಿವಿದ್ಧಾ. ಸೋ ಮುಟ್ಠಸ್ಸತಿ ಕಾಲಂ ಕುರುಮಾನೋ ಅಞ್ಞತರಂ ದೇವನಿಕಾಯಂ ಉಪಪಜ್ಜತಿ. ತಸ್ಸ ತತ್ಥ ನ ಹೇವ ಖೋ ಸುಖಿನೋ ಧಮ್ಮಪದಾ ಪ್ಲವನ್ತಿ, ನಪಿ ಭಿಕ್ಖು ಇದ್ಧಿಮಾ ಚೇತೋವಸಿಪ್ಪತ್ತೋ ದೇವಪರಿಸಾಯಂ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತಿ, ನಪಿ ದೇವಪುತ್ತೋ ದೇವಪರಿಸಾಯಂ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತಿ; ಅಪಿ ಚ ಖೋ ಓಪಪಾತಿಕೋ ಓಪಪಾತಿಕಂ ಸಾರೇತಿ – ‘ಸರಸಿ ತ್ವಂ, ಮಾರಿಸ, ಸರಸಿ ತ್ವಂ, ಮಾರಿಸ, ಯತ್ಥ ಮಯಂ ಪುಬ್ಬೇ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ಅಚರಿಮ್ಹಾ’ತಿ. ಸೋ ಏವಮಾಹ – ‘ಸರಾಮಿ, ಮಾರಿಸ, ಸರಾಮಿ, ಮಾರಿಸಾ’ತಿ. ದನ್ಧೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸತುಪ್ಪಾದೋ; ಅಥ ಸೋ ಸತ್ತೋ ಖಿಪ್ಪಂಯೇವ ವಿಸೇಸಗಾಮೀ ಹೋತಿ. ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದ್ವೇ ಸಹಾಯಕಾ ಸಹಪಂಸುಕೀಳಿಕಾ [ಸಹಪಂಸುಕೀಳಕಾ (ಸ್ಯಾ. ಕಂ.)]. ತೇ ಕದಾಚಿ ಕರಹಚಿ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಸಮಾಗಚ್ಛೇಯ್ಯುಂ. ಅಞ್ಞೋ ಪನ [ಸಮಾಗಚ್ಛೇಯ್ಯುಂ, ತಮೇನಂ (ಸೀ. ಸ್ಯಾ. ಕಂ. ಪೀ.)] ಸಹಾಯಕೋ ಸಹಾಯಕಂ ಏವಂ ವದೇಯ್ಯ – ‘ಇದಮ್ಪಿ, ಸಮ್ಮ, ಸರಸಿ, ಇದಮ್ಪಿ, ಸಮ್ಮ, ಸರಸೀ’ತಿ. ಸೋ ಏವಂ ವದೇಯ್ಯ – ‘ಸರಾಮಿ, ಸಮ್ಮ, ಸರಾಮಿ, ಸಮ್ಮಾ’ತಿ. ಏವಮೇವಂ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಧಮ್ಮಂ ಪರಿಯಾಪುಣಾತಿ – ಸುತ್ತಂ, ಗೇಯ್ಯಂ, ವೇಯ್ಯಾಕರಣಂ, ಗಾಥಂ, ಉದಾನಂ, ಇತಿವುತ್ತಕಂ, ಜಾತಕಂ, ಅಬ್ಭುತಧಮ್ಮಂ, ವೇದಲ್ಲಂ. ತಸ್ಸ ತೇ ಧಮ್ಮಾ ಸೋತಾನುಗತಾ ಹೋನ್ತಿ, ವಚಸಾ ಪರಿಚಿತಾ, ಮನಸಾನುಪೇಕ್ಖಿತಾ, ದಿಟ್ಠಿಯಾ ಸುಪ್ಪಟಿವಿದ್ಧಾ. ಸೋ ಮುಟ್ಠಸ್ಸತಿ ಕಾಲಂ ಕುರುಮಾನೋ ಅಞ್ಞತರಂ ದೇವನಿಕಾಯಂ ಉಪಪಜ್ಜತಿ. ತಸ್ಸ ತತ್ಥ ನ ಹೇವ ಖೋ ಸುಖಿನೋ ಧಮ್ಮಪದಾ ಪ್ಲವನ್ತಿ, ನಪಿ ಭಿಕ್ಖು ಇದ್ಧಿಮಾ ಚೇತೋವಸಿಪ್ಪತ್ತೋ ದೇವಪರಿಸಾಯಂ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತಿ, ನಪಿ ದೇವಪುತ್ತೋ ದೇವಪರಿಸಾಯಂ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತಿ; ಅಪಿ ಚ ಖೋ ಓಪಪಾತಿಕೋ ಓಪಪಾತಿಕಂ ಸಾರೇತಿ – ‘ಸರಸಿ ತ್ವಂ, ಮಾರಿಸ, ಸರಸಿ ತ್ವಂ, ಮಾರಿಸ, ಯತ್ಥ ಮಯಂ ಪುಬ್ಬೇ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ಅಚರಿಮ್ಹಾ’ತಿ. ಸೋ ಏವಮಾಹ – ‘ಸರಾಮಿ, ಮಾರಿಸ, ಸರಾಮಿ, ಮಾರಿಸಾ’ತಿ. ದನ್ಧೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸತುಪ್ಪಾದೋ; ಅಥ ಖೋ ಸೋ ಸತ್ತೋ ಖಿಪ್ಪಂಯೇವ ವಿಸೇಸಗಾಮೀ ಹೋತಿ. ಸೋತಾನುಗತಾನಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಧಮ್ಮಾನಂ, ವಚಸಾ ಪರಿಚಿತಾನಂ, ಮನಸಾನುಪೇಕ್ಖಿತಾನಂ, ದಿಟ್ಠಿಯಾ ಸುಪ್ಪಟಿವಿದ್ಧಾನಂ ಅಯಂ ಚತುತ್ಥೋ ಆನಿಸಂಸೋ ಪಾಟಿಕಙ್ಖೋ. ಸೋತಾನುಗತಾನಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಧಮ್ಮಾನಂ, ವಚಸಾ ಪರಿಚಿತಾನಂ, ಮನಸಾನುಪೇಕ್ಖಿತಾನಂ ದಿಟ್ಠಿಯಾ ಸುಪ್ಪಟಿವಿದ್ಧಾನಂ ಇಮೇ ಚತ್ತಾರೋ ಆನಿಸಂಸಾ ಪಾಟಿಕಙ್ಖಾ’’ತಿ. ಪಠಮಂ.

೨. ಠಾನಸುತ್ತಂ

೧೯೨. ‘‘ಚತ್ತಾರಿಮಾನಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಠಾನಾನಿ ಚತೂಹಿ ಠಾನೇಹಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾನಿ. ಕತಮಾನಿ ಚತ್ತಾರಿ? ಸಂವಾಸೇನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸೀಲಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ, ತಞ್ಚ ಖೋ ದೀಘೇನ ಅದ್ಧುನಾ, ನ ಇತ್ತರಂ; ಮನಸಿಕರೋತಾ, ನೋ ಅಮನಸಿಕರೋತಾ; ಪಞ್ಞವತಾ, ನೋ ದುಪ್ಪಞ್ಞೇನ. ಸಂವೋಹಾರೇನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸೋಚೇಯ್ಯಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ, ತಞ್ಚ ಖೋ ದೀಘೇನ ಅದ್ಧುನಾ, ನ ಇತ್ತರಂ; ಮನಸಿಕರೋತಾ, ನೋ ಅಮನಸಿಕರೋತಾ; ಪಞ್ಞವತಾ, ನೋ ದುಪ್ಪಞ್ಞೇನ. ಆಪದಾಸು, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಥಾಮೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ, ಸೋ ಚ ಖೋ ದೀಘೇನ ಅದ್ಧುನಾ, ನ ಇತ್ತರಂ; ಮನಸಿಕರೋತಾ, ನೋ ಅಮನಸಿಕರೋತಾ; ಪಞ್ಞವತಾ, ನೋ ದುಪ್ಪಞ್ಞೇನ. ಸಾಕಚ್ಛಾಯ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಞ್ಞಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ, ಸಾ ಚ ಖೋ ದೀಘೇನ ಅದ್ಧುನಾ, ನ ಇತ್ತರಂ; ಮನಸಿಕರೋತಾ, ನೋ ಅಮನಸಿಕರೋತಾ; ಪಞ್ಞವತಾ, ನೋ ದುಪ್ಪಞ್ಞೇನಾತಿ.

[ಸಂ. ನಿ. ೧.೧೨೨] ‘‘‘ಸಂವಾಸೇನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸೀಲಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ, ತಞ್ಚ ಖೋ ದೀಘೇನ ಅದ್ಧುನಾ, ನ ಇತ್ತರಂ; ಮನಸಿಕರೋತಾ, ನೋ ಅಮನಸಿಕರೋತಾ; ಪಞ್ಞವತಾ, ನೋ ದುಪ್ಪಞ್ಞೇನಾ’ತಿ, ಇತಿ ಖೋ ಪನೇತಂ ವುತ್ತಂ. ಕಿಞ್ಚೇತಂ ಪಟಿಚ್ಚ ವುತ್ತಂ? ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪುಗ್ಗಲೋ ಪುಗ್ಗಲೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಸಂವಸಮಾನೋ ಏವಂ ಜಾನಾತಿ – ‘ದೀಘರತ್ತಂ ಖೋ ಅಯಮಾಯಸ್ಮಾ ಖಣ್ಡಕಾರೀ ಛಿದ್ದಕಾರೀ ಸಬಲಕಾರೀ ಕಮ್ಮಾಸಕಾರೀ, ನ ಸನ್ತತಕಾರೀ ನ ಸನ್ತತವುತ್ತಿ [ಸತತವುತ್ತಿ (ಸ್ಯಾ. ಕಂ.)]; ಸೀಲೇಸು ದುಸ್ಸೀಲೋ ಅಯಮಾಯಸ್ಮಾ, ನಾಯಮಾಯಸ್ಮಾ ಸೀಲವಾ’’’ತಿ.

‘‘‘ಇಧ ಪನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪುಗ್ಗಲೋ ಪುಗ್ಗಲೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಸಂವಸಮಾನೋ ಏವಂ ಜಾನಾತಿ – ‘ದೀಘರತ್ತಂ ಖೋ ಅಯಮಾಯಸ್ಮಾ ಅಖಣ್ಡಕಾರೀ ಅಚ್ಛಿದ್ದಕಾರೀ ಅಸಬಲಕಾರೀ ಅಕಮ್ಮಾಸಕಾರೀ ಸನ್ತತಕಾರೀ ಸನ್ತತವುತ್ತಿ; ಸೀಲೇಸು ಸೀಲವಾ ಅಯಮಾಯಸ್ಮಾ, ನಾಯಮಾಯಸ್ಮಾ ದುಸ್ಸೀಲೋ’ತಿ. ‘ಸಂವಾಸೇನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸೀಲಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ, ತಞ್ಚ ಖೋ ದೀಘೇನ ಅದ್ಧುನಾ, ನ ಇತ್ತರಂ; ಮನಸಿಕರೋತಾ, ನೋ ಅಮನಸಿಕರೋತಾ; ಪಞ್ಞವತಾ, ನೋ ದುಪ್ಪಞ್ಞೇನಾ’ತಿ, ಇತಿ ಯಂ ತಂ ವುತ್ತಂ ಇದಮೇತಂ ಪಟಿಚ್ಚ ವುತ್ತಂ.

‘‘‘ಸಂವೋಹಾರೇನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸೋಚೇಯ್ಯಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ, ತಞ್ಚ ಖೋ ದೀಘೇನ ಅದ್ಧುನಾ, ನ ಇತ್ತರಂ; ಮನಸಿಕರೋತಾ, ನೋ ಅಮನಸಿಕರೋತಾ; ಪಞ್ಞವತಾ, ನೋ ದುಪ್ಪಞ್ಞೇನಾ’ತಿ, ಇತಿ ಖೋ ಪನೇತಂ ವುತ್ತಂ. ಕಿಞ್ಚೇತಂ ಪಟಿಚ್ಚ ವುತ್ತಂ? ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪುಗ್ಗಲೋ ಪುಗ್ಗಲೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಸಂವೋಹರಮಾನೋ ಏವಂ ಜಾನಾತಿ – ‘ಅಞ್ಞಥಾ ಖೋ ಅಯಮಾಯಸ್ಮಾ ಏಕೇನ ಏಕೋ ವೋಹರತಿ, ಅಞ್ಞಥಾ ದ್ವೀಹಿ, ಅಞ್ಞಥಾ ತೀಹಿ, ಅಞ್ಞಥಾ ಸಮ್ಬಹುಲೇಹಿ; ವೋಕ್ಕಮತಿ ಅಯಮಾಯಸ್ಮಾ ಪುರಿಮವೋಹಾರಾ ಪಚ್ಛಿಮವೋಹಾರಂ; ಅಪರಿಸುದ್ಧವೋಹಾರೋ ಅಯಮಾಯಸ್ಮಾ, ನಾಯಮಾಯಸ್ಮಾ ಪರಿಸುದ್ಧವೋಹಾರೋ’’’ತಿ.

‘‘ಇಧ ಪನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪುಗ್ಗಲೋ ಪುಗ್ಗಲೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಸಂವೋಹರಮಾನೋ ಏವಂ ಜಾನಾತಿ – ‘ಯಥೇವ ಖೋ ಅಯಮಾಯಸ್ಮಾ ಏಕೇನ ಏಕೋ ವೋಹರತಿ, ತಥಾ ದ್ವೀಹಿ, ತಥಾ ತೀಹಿ, ತಥಾ ಸಮ್ಬಹುಲೇಹಿ. ನಾಯಮಾಯಸ್ಮಾ ವೋಕ್ಕಮತಿ ಪುರಿಮವೋಹಾರಾ ಪಚ್ಛಿಮವೋಹಾರಂ; ಪರಿಸುದ್ಧವೋಹಾರೋ ಅಯಮಾಯಸ್ಮಾ, ನಾಯಮಾಯಸ್ಮಾ ಅಪರಿಸುದ್ಧವೋಹಾರೋ’ತಿ. ‘ಸಂವೋಹಾರೇನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸೋಚೇಯ್ಯಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ, ತಞ್ಚ ಖೋ ದೀಘೇನ ಅದ್ಧುನಾ, ನ ಇತ್ತರಂ; ಮನಸಿಕರೋತಾ, ನೋ ಅಮನಸಿಕರೋತಾ; ಪಞ್ಞವತಾ, ನೋ ದುಪ್ಪಞ್ಞೇನಾ’ತಿ, ಇತಿ ಯಂ ತಂ ವುತ್ತಂ ಇದಮೇತಂ ಪಟಿಚ್ಚ ವುತ್ತಂ.

‘‘‘ಆಪದಾಸು, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಥಾಮೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ, ಸೋ ಚ ಖೋ ದೀಘೇನ ಅದ್ಧುನಾ, ನ ಇತ್ತರಂ; ಮನಸಿಕರೋತಾ, ನೋ ಅಮನಸಿಕರೋತಾ; ಪಞ್ಞವತಾ, ನೋ ದುಪ್ಪಞ್ಞೇನಾ’ತಿ, ಇತಿ ಖೋ ಪನೇತಂ ವುತ್ತಂ. ಕಿಞ್ಚೇತಂ ಪಟಿಚ್ಚ ವುತ್ತಂ? ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏಕಚ್ಚೋ ಞಾತಿಬ್ಯಸನೇನ ವಾ ಫುಟ್ಠೋ ಸಮಾನೋ, ಭೋಗಬ್ಯಸನೇನ ವಾ ಫುಟ್ಠೋ ಸಮಾನೋ, ರೋಗಬ್ಯಸನೇನ ವಾ ಫುಟ್ಠೋ ಸಮಾನೋ ನ ಇತಿ ಪಟಿಸಞ್ಚಿಕ್ಖತಿ – ‘ತಥಾಭೂತೋ ಖೋ ಅಯಂ ಲೋಕಸನ್ನಿವಾಸೋ ತಥಾಭೂತೋ ಅಯಂ ಅತ್ತಭಾವಪಟಿಲಾಭೋ ಯಥಾಭೂತೇ ಲೋಕಸನ್ನಿವಾಸೇ ಯಥಾಭೂತೇ ಅತ್ತಭಾವಪಟಿಲಾಭೇ ಅಟ್ಠ ಲೋಕಧಮ್ಮಾ ಲೋಕಂ ಅನುಪರಿವತ್ತನ್ತಿ ಲೋಕೋ ಚ ಅಟ್ಠ ಲೋಕಧಮ್ಮೇ ಅನುಪರಿವತ್ತತಿ – ಲಾಭೋ ಚ, ಅಲಾಭೋ ಚ, ಯಸೋ ಚ, ಅಯಸೋ ಚ, ನಿನ್ದಾ ಚ, ಪಸಂಸಾ ಚ, ಸುಖಞ್ಚ, ದುಕ್ಖಞ್ಚಾ’ತಿ. ಸೋ ಞಾತಿಬ್ಯಸನೇನ ವಾ ಫುಟ್ಠೋ ಸಮಾನೋ ಭೋಗಬ್ಯಸನೇನ ವಾ ಫುಟ್ಠೋ ಸಮಾನೋ ರೋಗಬ್ಯಸನೇನ ವಾ ಫುಟ್ಠೋ ಸಮಾನೋ ಸೋಚತಿ ಕಿಲಮತಿ ಪರಿದೇವತಿ, ಉರತ್ತಾಳಿಂ ಕನ್ದತಿ, ಸಮ್ಮೋಹಂ ಆಪಜ್ಜತಿ.

‘‘ಇಧ ಪನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏಕಚ್ಚೋ ಞಾತಿಬ್ಯಸನೇನ ವಾ ಫುಟ್ಠೋ ಸಮಾನೋ ಭೋಗಬ್ಯಸನೇನ ವಾ ಫುಟ್ಠೋ ಸಮಾನೋ ರೋಗಬ್ಯಸನೇನ ವಾ ಫುಟ್ಠೋ ಸಮಾನೋ ಇತಿ ಪಟಿಸಞ್ಚಿಕ್ಖತಿ – ‘ತಥಾಭೂತೋ ಖೋ ಅಯಂ ಲೋಕಸನ್ನಿವಾಸೋ ತಥಾಭೂತೋ ಅಯಂ ಅತ್ತಭಾವಪಟಿಲಾಭೋ ಯಥಾಭೂತೇ ಲೋಕಸನ್ನಿವಾಸೇ ಯಥಾಭೂತೇ ಅತ್ತಭಾವಪಟಿಲಾಭೇ ಅಟ್ಠ ಲೋಕಧಮ್ಮಾ ಲೋಕಂ ಅನುಪರಿವತ್ತನ್ತಿ ಲೋಕೋ ಚ ಅಟ್ಠ ಲೋಕಧಮ್ಮೇ ಅನುಪರಿವತ್ತತಿ – ಲಾಭೋ ಚ, ಅಲಾಭೋ ಚ, ಯಸೋ ಚ, ಅಯಸೋ ಚ, ನಿನ್ದಾ ಚ, ಪಸಂಸಾ ಚ, ಸುಖಞ್ಚ, ದುಕ್ಖಞ್ಚಾ’ತಿ. ಸೋ ಞಾತಿಬ್ಯಸನೇನ ವಾ ಫುಟ್ಠೋ ಸಮಾನೋ ಭೋಗಬ್ಯಸನೇನ ವಾ ಫುಟ್ಠೋ ಸಮಾನೋ ರೋಗಬ್ಯಸನೇನ ವಾ ಫುಟ್ಠೋ ಸಮಾನೋ ನ ಸೋಚತಿ ನ ಕಿಲಮತಿ ನ ಪರಿದೇವತಿ, ನ ಉರತ್ತಾಳಿಂ ಕನ್ದತಿ, ನ ಸಮ್ಮೋಹಂ ಆಪಜ್ಜತಿ. ‘ಆಪದಾಸು, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಥಾಮೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ, ಸೋ ಚ ಖೋ ದೀಘೇನ ಅದ್ಧುನಾ, ನ ಇತ್ತರಂ; ಮನಸಿಕರೋತಾ, ನೋ ಅಮನಸಿಕರೋತಾ; ಪಞ್ಞವತಾ, ನೋ ದುಪ್ಪಞ್ಞೇನಾ’ತಿ, ಇತಿ ಯಂ ತಂ ವುತ್ತಂ ಇದಮೇತಂ ಪಟಿಚ್ಚ ವುತ್ತಂ.

‘‘‘ಸಾಕಚ್ಛಾಯ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಞ್ಞಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ, ಸಾ ಚ ಖೋ ದೀಘೇನ ಅದ್ಧುನಾ, ನ ಇತ್ತರಂ; ಮನಸಿಕರೋತಾ, ನೋ ಅಮನಸಿಕರೋತಾ; ಪಞ್ಞವತಾ, ನೋ ದುಪ್ಪಞ್ಞೇನಾ’ತಿ, ಇತಿ ಖೋ ಪನೇತಂ ವುತ್ತಂ. ಕಿಞ್ಚೇತಂ ಪಟಿಚ್ಚ ವುತ್ತಂ? ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪುಗ್ಗಲೋ ಪುಗ್ಗಲೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಸಾಕಚ್ಛಾಯಮಾನೋ ಏವಂ ಜಾನಾತಿ – ‘ಯಥಾ ಖೋ ಇಮಸ್ಸ ಆಯಸ್ಮತೋ ಉಮ್ಮಗ್ಗೋ ಯಥಾ ಚ ಅಭಿನೀಹಾರೋ ಯಥಾ ಚ ಪಞ್ಹಾಸಮುದಾಹಾರೋ, ದುಪ್ಪಞ್ಞೋ ಅಯಮಾಯಸ್ಮಾ, ನಾಯಮಾಯಸ್ಮಾ ಪಞ್ಞವಾ. ತಂ ಕಿಸ್ಸ ಹೇತು? ತಥಾ ಹಿ ಅಯಮಾಯಸ್ಮಾ ನ ಚೇವ ಗಮ್ಭೀರಂ ಅತ್ಥಪದಂ ಉದಾಹರತಿ ಸನ್ತಂ ಪಣೀತಂ ಅತಕ್ಕಾವಚರಂ ನಿಪುಣಂ ಪಣ್ಡಿತವೇದನೀಯಂ. ಯಞ್ಚ ಅಯಮಾಯಸ್ಮಾ ಧಮ್ಮಂ ಭಾಸತಿ ತಸ್ಸ ಚ ನಪ್ಪಟಿಬಲೋ ಸಂಖಿತ್ತೇನ ವಾ ವಿತ್ಥಾರೇನ ವಾ ಅತ್ಥಂ ಆಚಿಕ್ಖಿತುಂ ದೇಸೇತುಂ ಪಞ್ಞಾಪೇತುಂ ಪಟ್ಠಪೇತುಂ ವಿವರಿತುಂ ವಿಭಜಿತುಂ ಉತ್ತಾನೀಕಾತುಂ. ದುಪ್ಪಞ್ಞೋ ಅಯಮಾಯಸ್ಮಾ, ನಾಯಮಾಯಸ್ಮಾ ಪಞ್ಞವಾ’’’ತಿ.

‘‘ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಚಕ್ಖುಮಾ ಪುರಿಸೋ ಉದಕರಹದಸ್ಸ ತೀರೇ ಠಿತೋ ಪಸ್ಸೇಯ್ಯ ಪರಿತ್ತಂ ಮಚ್ಛಂ ಉಮ್ಮುಜ್ಜಮಾನಂ. ತಸ್ಸ ಏವಮಸ್ಸ – ‘ಯಥಾ ಖೋ ಇಮಸ್ಸ ಮಚ್ಛಸ್ಸ ಉಮ್ಮಗ್ಗೋ ಯಥಾ ಚ ಊಮಿಘಾತೋ ಯಥಾ ಚ ವೇಗಾಯಿತತ್ತಂ, ಪರಿತ್ತೋ ಅಯಂ ಮಚ್ಛೋ, ನಾಯಂ ಮಚ್ಛೋ ಮಹನ್ತೋ’ತಿ. ಏವಮೇವಂ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪುಗ್ಗಲೋ ಪುಗ್ಗಲೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಸಾಕಚ್ಛಾಯಮಾನೋ ಏವಂ ಜಾನಾತಿ – ‘ಯಥಾ ಖೋ ಇಮಸ್ಸ ಆಯಸ್ಮತೋ ಉಮ್ಮಗ್ಗೋ ಯಥಾ ಚ ಅಭಿನೀಹಾರೋ ಯಥಾ ಚ ಪಞ್ಹಾಸಮುದಾಹಾರೋ, ದುಪ್ಪಞ್ಞೋ ಅಯಮಾಯಸ್ಮಾ, ನಾಯಮಾಯಸ್ಮಾ ಪಞ್ಞವಾ. ತಂ ಕಿಸ್ಸ ಹೇತು? ತಥಾ ಹಿ ಅಯಮಾಯಸ್ಮಾ ನ ಚೇವ ಗಮ್ಭೀರಂ ಅತ್ಥಪದಂ ಉದಾಹರತಿ ಸನ್ತಂ ಪಣೀತಂ ಅತಕ್ಕಾವಚರಂ ನಿಪುಣಂ ಪಣ್ಡಿತವೇದನೀಯಂ. ಯಞ್ಚ ಅಯಮಾಯಸ್ಮಾ ಧಮ್ಮಂ ಭಾಸತಿ, ತಸ್ಸ ಚ ನ ಪಟಿಬಲೋ ಸಂಖಿತ್ತೇನ ವಾ ವಿತ್ಥಾರೇನ ವಾ ಅತ್ಥಂ ಆಚಿಕ್ಖಿತುಂ ದೇಸೇತುಂ ಪಞ್ಞಾಪೇತುಂ ಪಟ್ಠಪೇತುಂ ವಿವರಿತುಂ ವಿಭಜಿತುಂ ಉತ್ತಾನೀಕಾತುಂ. ದುಪ್ಪಞ್ಞೋ ಅಯಮಾಯಸ್ಮಾ, ನಾಯಮಾಯಸ್ಮಾ ಪಞ್ಞವಾ’’’ತಿ.

‘‘ಇಧ ಪನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪುಗ್ಗಲೋ ಪುಗ್ಗಲೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಸಾಕಚ್ಛಾಯಮಾನೋ ಏವಂ ಜಾನಾತಿ – ‘ಯಥಾ ಖೋ ಇಮಸ್ಸ ಆಯಸ್ಮತೋ ಉಮ್ಮಗ್ಗೋ ಯಥಾ ಚ ಅಭಿನೀಹಾರೋ ಯಥಾ ಚ ಪಞ್ಹಾಸಮುದಾಹಾರೋ, ಪಞ್ಞವಾ ಅಯಮಾಯಸ್ಮಾ, ನಾಯಮಾಯಸ್ಮಾ ದುಪ್ಪಞ್ಞೋ. ತಂ ಕಿಸ್ಸ ಹೇತು? ತಥಾ ಹಿ ಅಯಮಾಯಸ್ಮಾ ಗಮ್ಭೀರಞ್ಚೇವ ಅತ್ಥಪದಂ ಉದಾಹರತಿ ಸನ್ತಂ ಪಣೀತಂ ಅತಕ್ಕಾವಚರಂ ನಿಪುಣಂ ಪಣ್ಡಿತವೇದನೀಯಂ. ಯಞ್ಚ ಅಯಮಾಯಸ್ಮಾ ಧಮ್ಮಂ ಭಾಸತಿ, ತಸ್ಸ ಚ ಪಟಿಬಲೋ ಸಂಖಿತ್ತೇನ ವಾ ವಿತ್ಥಾರೇನ ವಾ ಅತ್ಥಂ ಆಚಿಕ್ಖಿತುಂ ದೇಸೇತುಂ ಪಞ್ಞಾಪೇತುಂ ಪಟ್ಠಪೇತುಂ ವಿವರಿತುಂ ವಿಭಜಿತುಂ ಉತ್ತಾನೀಕಾತುಂ. ಪಞ್ಞವಾ ಅಯಮಾಯಸ್ಮಾ, ನಾಯಮಾಯಸ್ಮಾ ದುಪ್ಪಞ್ಞೋ’’’ತಿ.

‘‘ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಚಕ್ಖುಮಾ ಪುರಿಸೋ ಉದಕರಹದಸ್ಸ ತೀರೇ ಠಿತೋ ಪಸ್ಸೇಯ್ಯ ಮಹನ್ತಂ ಮಚ್ಛಂ ಉಮ್ಮುಜ್ಜಮಾನಂ. ತಸ್ಸ ಏವಮಸ್ಸ – ‘ಯಥಾ ಖೋ ಇಮಸ್ಸ ಮಚ್ಛಸ್ಸ ಉಮ್ಮಗ್ಗೋ ಯಥಾ ಚ ಊಮಿಘಾತೋ ಯಥಾ ಚ ವೇಗಾಯಿತತ್ತಂ, ಮಹನ್ತೋ ಅಯಂ ಮಚ್ಛೋ, ನಾಯಂ ಮಚ್ಛೋ ಪರಿತ್ತೋ’ತಿ. ಏವಮೇವಂ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪುಗ್ಗಲೋ ಪುಗ್ಗಲೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಸಾಕಚ್ಛಾಯಮಾನೋ ಏವಂ ಜಾನಾತಿ – ‘ಯಥಾ ಖೋ ಇಮಸ್ಸ ಆಯಸ್ಮತೋ ಉಮ್ಮಗ್ಗೋ ಯಥಾ ಚ ಅಭಿನೀಹಾರೋ ಯಥಾ ಚ ಪಞ್ಹಾಸಮುದಾಹಾರೋ, ಪಞ್ಞವಾ ಅಯಮಾಯಸ್ಮಾ, ನಾಯಮಾಯಸ್ಮಾ ದುಪ್ಪಞ್ಞೋ. ತಂ ಕಿಸ್ಸ ಹೇತು? ತಥಾ ಹಿ ಅಯಮಾಯಸ್ಮಾ ಗಮ್ಭೀರಞ್ಚೇವ ಅತ್ಥಪದಂ ಉದಾಹರತಿ ಸನ್ತಂ ಪಣೀತಂ ಅತಕ್ಕಾವಚರಂ ನಿಪುಣಂ ಪಣ್ಡಿತವೇದನೀಯಂ. ಯಞ್ಚ ಅಯಮಾಯಸ್ಮಾ ಧಮ್ಮಂ ಭಾಸತಿ, ತಸ್ಸ ಚ ಪಟಿಬಲೋ ಸಂಖಿತ್ತೇನ ವಾ ವಿತ್ಥಾರೇನ ವಾ ಅತ್ಥಂ ಆಚಿಕ್ಖಿತುಂ ದೇಸೇತುಂ ಪಞ್ಞಾಪೇತುಂ ಪಟ್ಠಪೇತುಂ ವಿವರಿತುಂ ವಿಭಜಿತುಂ ಉತ್ತಾನೀಕಾತುಂ. ಪಞ್ಞವಾ ಅಯಮಾಯಸ್ಮಾ, ನಾಯಮಾಯಸ್ಮಾ ದುಪ್ಪಞ್ಞೋ’ತಿ.

‘‘‘ಸಾಕಚ್ಛಾಯ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಞ್ಞಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ, ಸಾ ಚ ಖೋ ದೀಘೇನ ಅದ್ಧುನಾ, ನ ಇತ್ತರಂ; ಮನಸಿಕರೋತಾ, ನೋ ಅಮನಸಿಕರೋತಾ; ಪಞ್ಞವತಾ, ನೋ ದುಪ್ಪಞ್ಞೇನಾ’ತಿ, ಇತಿ ಯಂ ತಂ ವುತ್ತಂ ಇದಮೇತಂ ಪಟಿಚ್ಚ ವುತ್ತಂ. ಇಮಾನಿ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಚತ್ತಾರಿ ಠಾನಾನಿ ಇಮೇಹಿ ಚತೂಹಿ ಠಾನೇಹಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾನೀ’’ತಿ. ದುತಿಯಂ.

೩. ಭದ್ದಿಯಸುತ್ತಂ

೧೯೩. ಏಕಂ ಸಮಯಂ ಭಗವಾ ವೇಸಾಲಿಯಂ ವಿಹರತಿ ಮಹಾವನೇ ಕೂಟಾಗಾರಸಾಲಾಯಂ. ಅಥ ಖೋ ಭದ್ದಿಯೋ ಲಿಚ್ಛವಿ ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಭಗವನ್ತಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿ. ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನೋ ಖೋ ಭದ್ದಿಯೋ ಲಿಚ್ಛವಿ ಭಗವನ್ತಂ ಏತದವೋಚ –

‘‘ಸುತಂ ಮೇತಂ, ಭನ್ತೇ – ‘ಮಾಯಾವೀ ಸಮಣೋ ಗೋತಮೋ ಆವಟ್ಟನಿಂ ಮಾಯಂ [ಆವಟ್ಟನೀಮಾಯಂ (ಸೀ.), ಆವಟ್ಟನಿಮಾಯಂ (ಸ್ಯಾ. ಕಂ. ಕ.) ಮ. ನಿ. ೨.೬೦ ಪಸ್ಸಿತಬ್ಬಂ] ಜಾನಾತಿ ಯಾಯ ಅಞ್ಞತಿತ್ಥಿಯಾನಂ ಸಾವಕೇ ಆವಟ್ಟೇತೀ’ತಿ. ಯೇ ತೇ, ಭನ್ತೇ, ಏವಮಾಹಂಸು – ‘ಮಾಯಾವೀ ಸಮಣೋ ಗೋತಮೋ ಆವಟ್ಟನಿಂ ಮಾಯಂ ಜಾನಾತಿ ಯಾಯ ಅಞ್ಞತಿತ್ಥಿಯಾನಂ ಸಾವಕೇ ಆವಟ್ಟೇತೀ’ತಿ, ಕಚ್ಚಿ ತೇ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವತೋ ವುತ್ತವಾದಿನೋ, ನ ಚ ಭಗವನ್ತಂ ಅಭೂತೇನ ಅಬ್ಭಾಚಿಕ್ಖನ್ತಿ, ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಚ ಅನುಧಮ್ಮಂ ಬ್ಯಾಕರೋನ್ತಿ, ನ ಚ ಕೋಚಿ ಸಹಧಮ್ಮಿಕೋ ವಾದಾನುಪಾತೋ ಗಾರಯ್ಹಂ ಠಾನಂ ಆಗಚ್ಛತಿ, ಅನಬ್ಭಕ್ಖಾತುಕಾಮಾ ಹಿ ಮಯಂ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವನ್ತ’’ನ್ತಿ?

‘‘ಏಥ ತುಮ್ಹೇ, ಭದ್ದಿಯ, ಮಾ ಅನುಸ್ಸವೇನ, ಮಾ ಪರಮ್ಪರಾಯ, ಮಾ ಇತಿಕಿರಾಯ, ಮಾ ಪಿಟಕಸಮ್ಪದಾನೇನ, ಮಾ ತಕ್ಕಹೇತು, ಮಾ ನಯಹೇತು, ಮಾ ಆಕಾರಪರಿವಿತಕ್ಕೇನ, ಮಾ ದಿಟ್ಠಿನಿಜ್ಝಾನಕ್ಖನ್ತಿಯಾ, ಮಾ ಭಬ್ಬರೂಪತಾಯ, ಮಾ ‘ಸಮಣೋ ನೋ ಗರೂ’ತಿ. ಯದಾ ತುಮ್ಹೇ, ಭದ್ದಿಯ, ಅತ್ತನಾವ ಜಾನೇಯ್ಯಾಥ – ‘ಇಮೇ ಧಮ್ಮಾ ಅಕುಸಲಾ, ಇಮೇ ಧಮ್ಮಾ ಸಾವಜ್ಜಾ, ಇಮೇ ಧಮ್ಮಾ ವಿಞ್ಞುಗರಹಿತಾ, ಇಮೇ ಧಮ್ಮಾ ಸಮತ್ತಾ ಸಮಾದಿನ್ನಾ ಅಹಿತಾಯ ದುಕ್ಖಾಯ ಸಂವತ್ತನ್ತೀ’ತಿ, ಅಥ ತುಮ್ಹೇ, ಭದ್ದಿಯ, ಪಜಹೇಯ್ಯಾಥ.

‘‘ತಂ ಕಿಂ ಮಞ್ಞಥ, ಭದ್ದಿಯ, ಲೋಭೋ ಪುರಿಸಸ್ಸ ಅಜ್ಝತ್ತಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಹಿತಾಯ ವಾ ಅಹಿತಾಯ ವಾ’’ತಿ? ‘‘ಅಹಿತಾಯ, ಭನ್ತೇ’’. ‘‘ಲುದ್ಧೋ ಪನಾಯಂ, ಭದ್ದಿಯ, ಪುರಿಸಪುಗ್ಗಲೋ ಲೋಭೇನ ಅಭಿಭೂತೋ ಪರಿಯಾದಿನ್ನಚಿತ್ತೋ ಪಾಣಮ್ಪಿ ಹನತಿ, ಅದಿನ್ನಮ್ಪಿ ಆದಿಯತಿ, ಪರದಾರಮ್ಪಿ ಗಚ್ಛತಿ, ಮುಸಾಪಿ ಭಣತಿ, ಪರಮ್ಪಿ ತಥತ್ತಾಯ [ತದತ್ಥಾಯ (ಕ.) ಅ. ನಿ. ೩.೬೬] ಸಮಾದಪೇತಿ ಯಂಸ ಹೋತಿ ದೀಘರತ್ತಂ ಅಹಿತಾಯ ದುಕ್ಖಾಯಾ’’ತಿ. ‘‘ಏವಂ, ಭನ್ತೇ’’.

‘‘ತಂ ಕಿಂ ಮಞ್ಞಥ, ಭದ್ದಿಯ, ದೋಸೋ ಪುರಿಸಸ್ಸ…ಪೇ… ಮೋಹೋ ಪುರಿಸಸ್ಸ…ಪೇ… ಸಾರಮ್ಭೋ ಪುರಿಸಸ್ಸ ಅಜ್ಝತ್ತಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಹಿತಾಯ ವಾ ಅಹಿತಾಯ ವಾ’’ತಿ? ‘‘ಅಹಿತಾಯ, ಭನ್ತೇ’’. ‘‘ಸಾರದ್ಧೋ ಪನಾಯಂ, ಭದ್ದಿಯ, ಪುರಿಸಪುಗ್ಗಲೋ ಸಾರಮ್ಭೇನ ಅಭಿಭೂತೋ ಪರಿಯಾದಿನ್ನಚಿತ್ತೋ ಪಾಣಮ್ಪಿ ಹನತಿ, ಅದಿನ್ನಮ್ಪಿ ಆದಿಯತಿ, ಪರದಾರಮ್ಪಿ ಗಚ್ಛತಿ, ಮುಸಾಪಿ ಭಣತಿ, ಪರಮ್ಪಿ ತಥತ್ತಾಯ ಸಮಾದಪೇತಿ ಯಂಸ ಹೋತಿ ದೀಘರತ್ತಂ ಅಹಿತಾಯ ದುಕ್ಖಾಯಾ’’ತಿ. ‘‘ಏವಂ, ಭನ್ತೇ’’.

‘‘ತಂ ಕಿಂ ಮಞ್ಞಥ, ಭದ್ದಿಯ, ಇಮೇ ಧಮ್ಮಾ ಕುಸಲಾ ವಾ ಅಕುಸಲಾ ವಾ’’ತಿ? ‘‘ಅಕುಸಲಾ, ಭನ್ತೇ’’. ‘‘ಸಾವಜ್ಜಾ ವಾ ಅನವಜ್ಜಾ ವಾ’’ತಿ? ‘‘ಸಾವಜ್ಜಾ, ಭನ್ತೇ’’. ‘‘ವಿಞ್ಞುಗರಹಿತಾ ವಾ ವಿಞ್ಞುಪ್ಪಸತ್ಥಾ ವಾ’’ತಿ? ‘‘ವಿಞ್ಞುಗರಹಿತಾ, ಭನ್ತೇ’’. ‘‘ಸಮತ್ತಾ ಸಮಾದಿನ್ನಾ ಅಹಿತಾಯ ದುಕ್ಖಾಯ ಸಂವತ್ತನ್ತಿ, ನೋ ವಾ? ಕಥಂ ವಾ ಏತ್ಥ ಹೋತೀ’’ತಿ? ‘‘ಸಮತ್ತಾ, ಭನ್ತೇ, ಸಮಾದಿನ್ನಾ ಅಹಿತಾಯ ದುಕ್ಖಾಯ ಸಂವತ್ತನ್ತಿ. ಏವಂ ನೋ ಏತ್ಥ ಹೋತೀ’’ತಿ.

‘‘ಇತಿ ಖೋ, ಭದ್ದಿಯ, ಯಂ ತಂ ತೇ ಅವೋಚುಮ್ಹಾ – ಏಥ ತುಮ್ಹೇ, ಭದ್ದಿಯ, ಮಾ ಅನುಸ್ಸವೇನ, ಮಾ ಪರಮ್ಪರಾಯ, ಮಾ ಇತಿಕಿರಾಯ, ಮಾ ಪಿಟಕಸಮ್ಪದಾನೇನ, ಮಾ ತಕ್ಕಹೇತು, ಮಾ ನಯಹೇತು, ಮಾ ಆಕಾರಪರಿವಿತಕ್ಕೇನ, ಮಾ ದಿಟ್ಠಿನಿಜ್ಝಾನಕ್ಖನ್ತಿಯಾ, ಮಾ ಭಬ್ಬರೂಪತಾಯ, ಮಾ ‘ಸಮಣೋ ನೋ ಗರೂ’ತಿ. ಯದಾ ತುಮ್ಹೇ, ಭದ್ದಿಯ, ಅತ್ತನಾವ ಜಾನೇಯ್ಯಾಥ – ‘ಇಮೇ ಧಮ್ಮಾ ಅಕುಸಲಾ, ಇಮೇ ಧಮ್ಮಾ ಸಾವಜ್ಜಾ, ಇಮೇ ಧಮ್ಮಾ ವಿಞ್ಞುಗರಹಿತಾ, ಇಮೇ ಧಮ್ಮಾ ಸಮತ್ತಾ ಸಮಾದಿನ್ನಾ ಅಹಿತಾಯ ದುಕ್ಖಾಯ ಸಂವತ್ತನ್ತೀತಿ, ಅಥ ತುಮ್ಹೇ, ಭದ್ದಿಯ, ಪಜಹೇಯ್ಯಾಥಾ’ತಿ, ಇತಿ ಯಂ ತಂ ವುತ್ತಂ ಇದಮೇತಂ ಪಟಿಚ್ಚ ವುತ್ತಂ.

‘‘ಏಥ ತುಮ್ಹೇ, ಭದ್ದಿಯ, ಮಾ ಅನುಸ್ಸವೇನ, ಮಾ ಪರಮ್ಪರಾಯ, ಮಾ ಇತಿಕಿರಾಯ, ಮಾ ಪಿಟಕಸಮ್ಪದಾನೇನ, ಮಾ ತಕ್ಕಹೇತು, ಮಾ ನಯಹೇತು, ಮಾ ಆಕಾರಪರಿವಿತಕ್ಕೇನ, ಮಾ ದಿಟ್ಠಿನಿಜ್ಝಾನಕ್ಖನ್ತಿಯಾ, ಮಾ ಭಬ್ಬರೂಪತಾಯ, ಮಾ ‘ಸಮಣೋ ನೋ ಗರೂ’ತಿ. ಯದಾ ತುಮ್ಹೇ, ಭದ್ದಿಯ, ಅತ್ತನಾವ ಜಾನೇಯ್ಯಾಥ – ‘ಇಮೇ ಧಮ್ಮಾ ಕುಸಲಾ, ಇಮೇ ಧಮ್ಮಾ ಅನವಜ್ಜಾ, ಇಮೇ ಧಮ್ಮಾ ವಿಞ್ಞುಪ್ಪಸತ್ಥಾ, ಇಮೇ ಧಮ್ಮಾ ಸಮತ್ತಾ ಸಮಾದಿನ್ನಾ ಹಿತಾಯ ಸುಖಾಯ ಸಂವತ್ತನ್ತೀ’ತಿ, ಅಥ ತುಮ್ಹೇ, ಭದ್ದಿಯ, ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರೇಯ್ಯಾಥಾ’’ತಿ.

‘‘ತಂ ಕಿಂ ಮಞ್ಞಥ, ಭದ್ದಿಯ, ಅಲೋಭೋ ಪುರಿಸಸ್ಸ ಅಜ್ಝತ್ತಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಹಿತಾಯ ವಾ ಅಹಿತಾಯ ವಾ’’ತಿ? ‘‘ಹಿತಾಯ, ಭನ್ತೇ’’. ‘‘ಅಲುದ್ಧೋ ಪನಾಯಂ, ಭದ್ದಿಯ, ಪುರಿಸಪುಗ್ಗಲೋ ಲೋಭೇನ ಅನಭಿಭೂತೋ ಅಪರಿಯಾದಿನ್ನಚಿತ್ತೋ ನೇವ ಪಾಣಂ ಹನತಿ, ನ ಅದಿನ್ನಂ ಆದಿಯತಿ, ನ ಪರದಾರಂ ಗಚ್ಛತಿ, ನ ಮುಸಾ ಭಣತಿ, ಪರಮ್ಪಿ ತಥತ್ತಾಯ ನ ಸಮಾದಪೇತಿ ಯಂ’ಸ ಹೋತಿ ದೀಘರತ್ತಂ ಹಿತಾಯ ಸುಖಾಯಾ’’ತಿ. ‘‘ಏವಂ, ಭನ್ತೇ’’.

‘‘ತಂ ಕಿಂ ಮಞ್ಞಥ, ಭದ್ದಿಯ, ಅದೋಸೋ ಪುರಿಸಸ್ಸ…ಪೇ… ಅಮೋಹೋ ಪುರಿಸಸ್ಸ…ಪೇ… ಅಸಾರಮ್ಭೋ ಪುರಿಸಸ್ಸ ಅಜ್ಝತ್ತಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಹಿತಾಯ ವಾ ಅಹಿತಾಯ ವಾ’’ತಿ? ‘‘ಹಿತಾಯ, ಭನ್ತೇ’’. ‘‘ಅಸಾರದ್ಧೋ ಪನಾಯಂ, ಭದ್ದಿಯ, ಪುರಿಸಪುಗ್ಗಲೋ ಸಾರಮ್ಭೇನ ಅನಭಿಭೂತೋ ಅಪರಿಯಾದಿನ್ನಚಿತ್ತೋ ನೇವ ಪಾಣಂ ಹನತಿ, ನ ಅದಿನ್ನಂ ಆದಿಯತಿ, ನ ಪರದಾರಂ ಗಚ್ಛತಿ, ನ ಮುಸಾ ಭಣತಿ, ಪರಮ್ಪಿ ತಥತ್ತಾಯ ನ ಸಮಾದಪೇತಿ ಯಂ’ಸ ಹೋತಿ ದೀಘರತ್ತಂ ಹಿತಾಯ ಸುಖಾಯಾ’’ತಿ. ‘‘ಏವಂ, ಭನ್ತೇ’’.

‘‘ತಂ ಕಿಂ ಮಞ್ಞಥ, ಭದ್ದಿಯ, ಇಮೇ ಧಮ್ಮಾ ಕುಸಲಾ ವಾ ಅಕುಸಲಾ ವಾ’’ತಿ? ‘‘ಕುಸಲಾ, ಭನ್ತೇ’’. ‘‘ಸಾವಜ್ಜಾ ವಾ ಅನವಜ್ಜಾ ವಾ’’ತಿ? ‘‘ಅನವಜ್ಜಾ, ಭನ್ತೇ’’. ‘‘ವಿಞ್ಞುಗರಹಿತಾ ವಾ ವಿಞ್ಞುಪ್ಪಸತ್ಥಾ ವಾ’’ತಿ? ‘‘ವಿಞ್ಞುಪ್ಪಸತ್ಥಾ, ಭನ್ತೇ’’. ‘‘ಸಮತ್ತಾ ಸಮಾದಿನ್ನಾ ಹಿತಾಯ ಸುಖಾಯ ಸಂವತ್ತನ್ತಿ ನೋ ವಾ? ಕಥಂ ವಾ ಏತ್ಥ ಹೋತೀ’’ತಿ? ‘‘ಸಮತ್ತಾ, ಭನ್ತೇ, ಸಮಾದಿನ್ನಾ ಹಿತಾಯ ಸುಖಾಯ ಸಂವತ್ತನ್ತಿ. ಏವಂ ನೋ ಏತ್ಥ ಹೋತೀ’’ತಿ.

‘‘ಇತಿ ಖೋ, ಭದ್ದಿಯ, ಯಂ ತಂ ತೇ ಅವೋಚುಮ್ಹಾ – ಏಥ ತುಮ್ಹೇ, ಭದ್ದಿಯ, ಮಾ ಅನುಸ್ಸವೇನ, ಮಾ ಪರಮ್ಪರಾಯ, ಮಾ ಇತಿಕಿರಾಯ, ಮಾ ಪಿಟಕಸಮ್ಪದಾನೇನ, ಮಾ ತಕ್ಕಹೇತು, ಮಾ ನಯಹೇತು, ಮಾ ಆಕಾರಪರಿವಿತಕ್ಕೇನ, ಮಾ ದಿಟ್ಠಿನಿಜ್ಝಾನಕ್ಖನ್ತಿಯಾ, ಮಾ ಭಬ್ಬರೂಪತಾಯ, ಮಾ ‘ಸಮಣೋ ನೋ ಗರೂ’ತಿ. ಯದಾ ತುಮ್ಹೇ, ಭದ್ದಿಯ, ಅತ್ತನಾವ ಜಾನೇಯ್ಯಾಥ – ‘ಇಮೇ ಧಮ್ಮಾ ಕುಸಲಾ, ಇಮೇ ಧಮ್ಮಾ ಅನವಜ್ಜಾ, ಇಮೇ ಧಮ್ಮಾ ವಿಞ್ಞುಪ್ಪಸತ್ಥಾ, ಇಮೇ ಧಮ್ಮಾ ಸಮತ್ತಾ ಸಮಾದಿನ್ನಾ ಹಿತಾಯ ಸುಖಾಯ ಸಂವತ್ತನ್ತೀತಿ, ಅಥ ತುಮ್ಹೇ, ಭದ್ದಿಯ, ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರೇಯ್ಯಾಥಾ’ತಿ, ಇತಿ ಯಂ ತಂ ವುತ್ತಂ ಇದಮೇತಂ ಪಟಿಚ್ಚ ವುತ್ತಂ.

‘‘ಯೇ ಖೋ ತೇ, ಭದ್ದಿಯ, ಲೋಕೇ ಸನ್ತೋ ಸಪ್ಪುರಿಸಾ ತೇ ಸಾವಕಂ ಏವಂ ಸಮಾದಪೇನ್ತಿ – ‘ಏಹಿ ತ್ವಂ, ಅಮ್ಭೋ ಪುರಿಸ, ಲೋಭಂ ವಿನೇಯ್ಯ [ವಿನೇಯ್ಯ ವಿನೇಯ್ಯ (ಸೀ. ಸ್ಯಾ. ಕಂ.)] ವಿಹರಾಹಿ. ಲೋಭಂ ವಿನೇಯ್ಯ ವಿಹರನ್ತೋ ನ ಲೋಭಜಂ ಕಮ್ಮಂ ಕರಿಸ್ಸಸಿ ಕಾಯೇನ ವಾಚಾಯ ಮನಸಾ. ದೋಸಂ ವಿನೇಯ್ಯ ವಿಹರಾಹಿ. ದೋಸಂ ವಿನೇಯ್ಯ ವಿಹರನ್ತೋ ನ ದೋಸಜಂ ಕಮ್ಮಂ ಕರಿಸ್ಸಸಿ ಕಾಯೇನ ವಾಚಾಯ ಮನಸಾ. ಮೋಹಂ ವಿನೇಯ್ಯ ವಿಹರಾಹಿ. ಮೋಹಂ ವಿನೇಯ್ಯ ವಿಹರನ್ತೋ ನ ಮೋಹಜಂ ಕಮ್ಮಂ ಕರಿಸ್ಸಸಿ ಕಾಯೇನ ವಾಚಾಯ ಮನಸಾ. ಸಾರಮ್ಭಂ ವಿನೇಯ್ಯ ವಿಹರಾಹಿ. ಸಾರಮ್ಭಂ ವಿನೇಯ್ಯ ವಿಹರನ್ತೋ ನ ಸಾರಮ್ಭಜಂ ಕಮ್ಮಂ ಕರಿಸ್ಸಸಿ ಕಾಯೇನ ವಾಚಾಯ ಮನಸಾ’’’ತಿ.

ಏವಂ ವುತ್ತೇ ಭದ್ದಿಯೋ ಲಿಚ್ಛವಿ ಭಗವನ್ತಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಅಭಿಕ್ಕನ್ತಂ, ಭನ್ತೇ…ಪೇ… ಉಪಾಸಕಂ ಮಂ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವಾ ಧಾರೇತು ಅಜ್ಜತಗ್ಗೇ ಪಾಣುಪೇತಂ ಸರಣಂ ಗತ’’ನ್ತಿ.

‘‘ಅಪಿ ನು ತಾಹಂ, ಭದ್ದಿಯ, ಏವಂ ಅವಚಂ – ‘ಏಹಿ ಮೇ ತ್ವಂ, ಭದ್ದಿಯ, ಸಾವಕೋ ಹೋಹಿ; ಅಹಂ ಸತ್ಥಾ ಭವಿಸ್ಸಾಮೀ’’’ತಿ? ‘‘ನೋ ಹೇತಂ, ಭನ್ತೇ’’. ‘‘ಏವಂವಾದಿಂ ಖೋ ಮಂ, ಭದ್ದಿಯ, ಏವಮಕ್ಖಾಯಿಂ ಏಕೇ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಅಸತಾ ತುಚ್ಛಾ ಮುಸಾ ಅಭೂತೇನ ಅಬ್ಭಾಚಿಕ್ಖನ್ತಿ – ‘ಮಾಯಾವೀ ಸಮಣೋ ಗೋತಮೋ ಆವಟ್ಟನಿಂ ಮಾಯಂ ಜಾನಾತಿ ಯಾಯ ಅಞ್ಞತಿತ್ಥಿಯಾನಂ ಸಾವಕೇ ಆವಟ್ಟೇತೀ’’’ತಿ. ‘‘ಭದ್ದಿಕಾ, ಭನ್ತೇ, ಆವಟ್ಟನೀ ಮಾಯಾ. ಕಲ್ಯಾಣೀ, ಭನ್ತೇ, ಆವಟ್ಟನೀ ಮಾಯಾ. ಪಿಯಾ ಮೇ, ಭನ್ತೇ, ಞಾತಿಸಾಲೋಹಿತಾ ಇಮಾಯ ಆವಟ್ಟನಿಯಾ ಆವಟ್ಟೇಯ್ಯುಂ, ಪಿಯಾನಮ್ಪಿ ಮೇ ಅಸ್ಸ ಞಾತಿಸಾಲೋಹಿತಾನಂ ದೀಘರತ್ತಂ ಹಿತಾಯ ಸುಖಾಯ. ಸಬ್ಬೇ ಚೇಪಿ, ಭನ್ತೇ, ಖತ್ತಿಯಾ ಇಮಾಯ ಆವಟ್ಟನಿಯಾ ಆವಟ್ಟೇಯ್ಯುಂ, ಸಬ್ಬೇಸಮ್ಪಿಸ್ಸ ಖತ್ತಿಯಾನಂ ದೀಘರತ್ತಂ ಹಿತಾಯ ಸುಖಾಯ. ಸಬ್ಬೇ ಚೇಪಿ, ಭನ್ತೇ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ… ವೇಸ್ಸಾ … ಸುದ್ದಾ ಇಮಾಯ ಆವಟ್ಟನಿಯಾ ಆವಟ್ಟೇಯ್ಯುಂ, ಸಬ್ಬೇಸಮ್ಪಿಸ್ಸ ಸುದ್ದಾನಂ ದೀಘರತ್ತಂ ಹಿತಾಯ ಸುಖಾಯಾ’’ತಿ.

‘‘ಏವಮೇತಂ, ಭದ್ದಿಯ, ಏವಮೇತಂ, ಭದ್ದಿಯ! ಸಬ್ಬೇ ಚೇಪಿ, ಭದ್ದಿಯ, ಖತ್ತಿಯಾ ಇಮಾಯ ಆವಟ್ಟನಿಯಾ ಆವಟ್ಟೇಯ್ಯುಂ ಅಕುಸಲಧಮ್ಮಪ್ಪಹಾನಾಯ ಕುಸಲಧಮ್ಮೂಪಸಮ್ಪದಾಯ, ಸಬ್ಬೇಸಮ್ಪಿಸ್ಸ ಖತ್ತಿಯಾನಂ ದೀಘರತ್ತಂ ಹಿತಾಯ ಸುಖಾಯ. ಸಬ್ಬೇ ಚೇಪಿ, ಭದ್ದಿಯ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ… ವೇಸ್ಸಾ… ಸುದ್ದಾ ಆವಟ್ಟೇಯ್ಯುಂ ಅಕುಸಲಧಮ್ಮಪ್ಪಹಾನಾಯ ಕುಸಲಧಮ್ಮೂಪಸಮ್ಪದಾಯ, ಸಬ್ಬೇಸಮ್ಪಿಸ್ಸ ಸುದ್ದಾನಂ ದೀಘರತ್ತಂ ಹಿತಾಯ ಸುಖಾಯ. ಸದೇವಕೋ ಚೇಪಿ, ಭದ್ದಿಯ, ಲೋಕೋ ಸಮಾರಕೋ ಸಬ್ರಹ್ಮಕೋ ಸಸ್ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣೀ ಪಜಾ ಸದೇವಮನುಸ್ಸಾ ಇಮಾಯ ಆವಟ್ಟನಿಯಾ ಆವಟ್ಟೇಯ್ಯುಂ [ಆವಟ್ಟೇಯ್ಯ (?)] ಅಕುಸಲಧಮ್ಮಪ್ಪಹಾನಾಯ ಕುಸಲಧಮ್ಮೂಪಸಮ್ಪದಾಯ, ಸದೇವಕಸ್ಸಪಿಸ್ಸ ಲೋಕಸ್ಸ ಸಮಾರಕಸ್ಸ ಸಬ್ರಹ್ಮಕಸ್ಸ ಸಸ್ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಿಯಾ ಪಜಾಯ ಸದೇವಮನುಸ್ಸಾಯ ದೀಘರತ್ತಂ ಹಿತಾಯ ಸುಖಾಯ. ಇಮೇ ಚೇಪಿ, ಭದ್ದಿಯ, ಮಹಾಸಾಲಾ ಇಮಾಯ ಆವಟ್ಟನಿಯಾ ಆವಟ್ಟೇಯ್ಯುಂ ಅಕುಸಲಧಮ್ಮಪ್ಪಹಾನಾಯ ಕುಸಲಧಮ್ಮೂಪಸಮ್ಪದಾಯ, ಇಮೇಸಮ್ಪಿಸ್ಸ ಮಹಾಸಾಲಾನಂ ದೀಘರತ್ತಂ ಹಿತಾಯ ಸುಖಾಯ ( ) [(ಸಚೇ ಚೇತೇಯ್ಯುಂ) (ಸೀ. ಸ್ಯಾ. ಕಂ. ಪೀ.), (ಆವಟ್ಟೇಯ್ಯುಂ) (ಕ.) ಅ. ನಿ. ೮.೪೪]. ಕೋ ಪನ ವಾದೋ ಮನುಸ್ಸಭೂತಸ್ಸಾ’’ತಿ! ತತಿಯಂ.

೪. ಸಾಮುಗಿಯಸುತ್ತಂ

೧೯೪. ಏಕಂ ಸಮಯಂ ಆಯಸ್ಮಾ ಆನನ್ದೋ ಕೋಲಿಯೇಸು ವಿಹರತಿ ಸಾಮುಗಂ ನಾಮ [ಸಾಪೂಗಂ ನಾಮ (ಸೀ. ಸ್ಯಾ. ಕಂ. ಪೀ.)] ಕೋಲಿಯಾನಂ ನಿಗಮೋ. ಅಥ ಖೋ ಸಮ್ಬಹುಲಾ ಸಾಮುಗಿಯಾ ಕೋಲಿಯಪುತ್ತಾ ಯೇನಾಯಸ್ಮಾ ಆನನ್ದೋ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿಂಸು; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಆನನ್ದಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿಂಸು. ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನೇ ಖೋ ತೇ ಸಾಮುಗಿಯೇ ಕೋಲಿಯಪುತ್ತೇ ಆಯಸ್ಮಾ ಆನನ್ದೋ ಏತದವೋಚ –

‘‘ಚತ್ತಾರಿಮಾನಿ, ಬ್ಯಗ್ಘಪಜ್ಜಾ, ಪಾರಿಸುದ್ಧಿಪಧಾನಿಯಙ್ಗಾನಿ ತೇನ ಭಗವತಾ ಜಾನತಾ ಪಸ್ಸತಾ ಅರಹತಾ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೇನ ಸಮ್ಮದಕ್ಖಾತಾನಿ ಸತ್ತಾನಂ ವಿಸುದ್ಧಿಯಾ ಸೋಕಪರಿದೇವಾನಂ [ಸೋಕಪರಿದ್ದವಾನಂ (ಸೀ.)] ಸಮತಿಕ್ಕಮಾಯ ದುಕ್ಖದೋಮನಸ್ಸಾನಂ ಅತ್ಥಙ್ಗಮಾಯ ಞಾಯಸ್ಸ ಅಧಿಗಮಾಯ ನಿಬ್ಬಾನಸ್ಸ ಸಚ್ಛಿಕಿರಿಯಾಯ. ಕತಮಾನಿ ಚತ್ತಾರಿ? ಸೀಲಪಾರಿಸುದ್ಧಿಪಧಾನಿಯಙ್ಗಂ, ಚಿತ್ತಪಾರಿಸುದ್ಧಿಪಧಾನಿಯಙ್ಗಂ, ದಿಟ್ಠಿಪಾರಿಸುದ್ಧಿಪಧಾನಿಯಙ್ಗಂ, ವಿಮುತ್ತಿಪಾರಿಸುದ್ಧಿಪಧಾನಿಯಙ್ಗಂ.

‘‘ಕತಮಞ್ಚ, ಬ್ಯಗ್ಘಪಜ್ಜಾ, ಸೀಲಪಾರಿಸುದ್ಧಿಪಧಾನಿಯಙ್ಗಂ? ಇಧ, ಬ್ಯಗ್ಘಪಜ್ಜಾ, ಭಿಕ್ಖು ಸೀಲವಾ ಹೋತಿ…ಪೇ… ಸಮಾದಾಯ ಸಿಕ್ಖತಿ ಸಿಕ್ಖಾಪದೇಸು. ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ, ಬ್ಯಗ್ಘಪಜ್ಜಾ, ಸೀಲಪಾರಿಸುದ್ಧಿ. ಇತಿ ಏವರೂಪಿಂ ಸೀಲಪಾರಿಸುದ್ಧಿಂ ಅಪರಿಪೂರಂ ವಾ ಪರಿಪೂರೇಸ್ಸಾಮಿ ಪರಿಪೂರಂ ವಾ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಪಞ್ಞಾಯ ಅನುಗ್ಗಹೇಸ್ಸಾಮೀತಿ, ಯೋ ತತ್ಥ ಛನ್ದೋ ಚ ವಾಯಾಮೋ ಚ ಉಸ್ಸಾಹೋ ಚ ಉಸ್ಸೋಳ್ಹೀ ಚ ಅಪ್ಪಟಿವಾನೀ ಚ ಸತಿ ಚ ಸಮ್ಪಜಞ್ಞಞ್ಚ, ಇದಂ ವುಚ್ಚತಿ, ಬ್ಯಗ್ಘಪಜ್ಜಾ, ಸೀಲಪಾರಿಸುದ್ಧಿಪಧಾನಿಯಙ್ಗಂ.

‘‘ಕತಮಞ್ಚ, ಬ್ಯಗ್ಘಪಜ್ಜಾ, ಚಿತ್ತಪಾರಿಸುದ್ಧಿಪಧಾನಿಯಙ್ಗಂ? ಇಧ, ಬ್ಯಗ್ಘಪಜ್ಜಾ, ಭಿಕ್ಖು ವಿವಿಚ್ಚೇವ ಕಾಮೇಹಿ…ಪೇ… ಚತುತ್ಥಂ ಝಾನಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರತಿ. ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ, ಬ್ಯಗ್ಘಪಜ್ಜಾ, ಚಿತ್ತಪಾರಿಸುದ್ಧಿ. ಇತಿ ಏವರೂಪಿಂ ಚಿತ್ತಪಾರಿಸುದ್ಧಿಂ ಅಪರಿಪೂರಂ ವಾ ಪರಿಪೂರೇಸ್ಸಾಮಿ ಪರಿಪೂರಂ ವಾ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಪಞ್ಞಾಯ ಅನುಗ್ಗಹೇಸ್ಸಾಮೀತಿ, ಯೋ ತತ್ಥ ಛನ್ದೋ ಚ ವಾಯಾಮೋ ಚ ಉಸ್ಸಾಹೋ ಚ ಉಸ್ಸೋಳ್ಹೀ ಚ ಅಪ್ಪಟಿವಾನೀ ಚ ಸತಿ ಚ ಸಮ್ಪಜಞ್ಞಞ್ಚ, ಇದಂ ವುಚ್ಚತಿ, ಬ್ಯಗ್ಘಪಜ್ಜಾ, ಚಿತ್ತಪಾರಿಸುದ್ಧಿಪಧಾನಿಯಙ್ಗಂ.

‘‘ಕತಮಞ್ಚ, ಬ್ಯಗ್ಘಪಜ್ಜಾ, ದಿಟ್ಠಿಪಾರಿಸುದ್ಧಿಪಧಾನಿಯಙ್ಗಂ? ಇಧ, ಬ್ಯಗ್ಘಪಜ್ಜಾ, ಭಿಕ್ಖು ‘ಇದಂ ದುಕ್ಖ’ನ್ತಿ ಯಥಾಭೂತಂ ಪಜಾನಾತಿ…ಪೇ… ‘ಅಯಂ ದುಕ್ಖನಿರೋಧಗಾಮಿನೀ ಪಟಿಪದಾ’ತಿ ಯಥಾಭೂತಂ ಪಜಾನಾತಿ. ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ, ಬ್ಯಗ್ಘಪಜ್ಜಾ, ದಿಟ್ಠಿಪಾರಿಸುದ್ಧಿ. ಇತಿ ಏವರೂಪಿಂ ದಿಟ್ಠಿಪಾರಿಸುದ್ಧಿಂ ಅಪರಿಪೂರಂ ವಾ…ಪೇ… ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಪಞ್ಞಾಯ ಅನುಗ್ಗಹೇಸ್ಸಾಮೀತಿ, ಯೋ ತತ್ಥ ಛನ್ದೋ ಚ ವಾಯಾಮೋ ಚ ಉಸ್ಸಾಹೋ ಚ ಉಸ್ಸೋಳ್ಹೀ ಚ ಅಪ್ಪಟಿವಾನೀ ಚ ಸತಿ ಚ ಸಮ್ಪಜಞ್ಞಞ್ಚ, ಇದಂ ವುಚ್ಚತಿ, ಬ್ಯಗ್ಘಪಜ್ಜಾ, ದಿಟ್ಠಿಪಾರಿಸುದ್ಧಿಪಧಾನಿಯಙ್ಗಂ.

‘‘ಕತಮಞ್ಚ, ಬ್ಯಗ್ಘಪಜ್ಜಾ, ವಿಮುತ್ತಿಪಾರಿಸುದ್ಧಿಪಧಾನಿಯಙ್ಗಂ? ಸ ಖೋ ಸೋ, ಬ್ಯಗ್ಘಪಜ್ಜಾ, ಅರಿಯಸಾವಕೋ ಇಮಿನಾ ಚ ಸೀಲಪಾರಿಸುದ್ಧಿಪಧಾನಿಯಙ್ಗೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಇಮಿನಾ ಚ ಚಿತ್ತಪಾರಿಸುದ್ಧಿಪಧಾನಿಯಙ್ಗೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಇಮಿನಾ ಚ ದಿಟ್ಠಿಪಾರಿಸುದ್ಧಿಪಧಾನಿಯಙ್ಗೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ರಜನೀಯೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು ಚಿತ್ತಂ ವಿರಾಜೇತಿ, ವಿಮೋಚನೀಯೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು ಚಿತ್ತಂ ವಿಮೋಚೇತಿ. ಸೋ ರಜನೀಯೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು ಚಿತ್ತಂ ವಿರಾಜೇತ್ವಾ, ವಿಮೋಚನೀಯೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು ಚಿತ್ತಂ ವಿಮೋಚೇತ್ವಾ ಸಮ್ಮಾವಿಮುತ್ತಿಂ ಫುಸತಿ. ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ, ಬ್ಯಗ್ಘಪಜ್ಜಾ, ವಿಮುತ್ತಿಪಾರಿಸುದ್ಧಿ. ಇತಿ ಏವರೂಪಿಂ ವಿಮುತ್ತಿಪಾರಿಸುದ್ಧಿಂ ಅಪರಿಪೂರಂ ವಾ ಪರಿಪೂರೇಸ್ಸಾಮಿ ಪರಿಪೂರಂ ವಾ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಪಞ್ಞಾಯ ಅನುಗ್ಗಹೇಸ್ಸಾಮೀತಿ, ಯೋ ತತ್ಥ ಛನ್ದೋ ಚ ವಾಯಾಮೋ ಚ ಉಸ್ಸಾಹೋ ಚ ಉಸ್ಸೋಳ್ಹೀ ಚ ಅಪ್ಪಟಿವಾನೀ ಚ ಸತಿ ಚ ಸಮ್ಪಜಞ್ಞಞ್ಚ, ಇದಂ ವುಚ್ಚತಿ, ಬ್ಯಗ್ಘಪಜ್ಜಾ, ವಿಮುತ್ತಿಪಾರಿಸುದ್ಧಿಪಧಾನಿಯಙ್ಗಂ.

‘‘ಇಮಾನಿ ಖೋ, ಬ್ಯಗ್ಘಪಜ್ಜಾ, ಚತ್ತಾರಿ ಪಾರಿಸುದ್ಧಿಪಧಾನಿಯಙ್ಗಾನಿ ತೇನ ಭಗವತಾ ಜಾನತಾ ಪಸ್ಸತಾ ಅರಹತಾ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೇನ ಸಮ್ಮದಕ್ಖಾತಾನಿ ಸತ್ತಾನಂ ವಿಸುದ್ಧಿಯಾ ಸೋಕಪರಿದೇವಾನಂ ಸಮತಿಕ್ಕಮಾಯ ದುಕ್ಖದೋಮನಸ್ಸಾನಂ ಅತ್ಥಙ್ಗಮಾಯ ಞಾಯಸ್ಸ ಅಧಿಗಮಾಯ ನಿಬ್ಬಾನಸ್ಸ ಸಚ್ಛಿಕಿರಿಯಾಯಾ’’ತಿ. ಚತುತ್ಥಂ.

೫. ವಪ್ಪಸುತ್ತಂ

೧೯೫. ಏಕಂ ಸಮಯಂ ಭಗವಾ ಸಕ್ಕೇಸು ವಿಹರತಿ ಕಪಿಲವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ನಿಗ್ರೋಧಾರಾಮೇ. ಅಥ ಖೋ ವಪ್ಪೋ ಸಕ್ಕೋ ನಿಗಣ್ಠಸಾವಕೋ ಯೇನಾಯಸ್ಮಾ ಮಹಾಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನೋ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಮಹಾಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿ. ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನಂ ಖೋ ವಪ್ಪಂ ಸಕ್ಕಂ ನಿಗಣ್ಠಸಾವಕಂ ಆಯಸ್ಮಾ ಮಹಾಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನೋ ಏತದವೋಚ –

‘‘ಇಧಸ್ಸ, ವಪ್ಪ, ಕಾಯೇನ ಸಂವುತೋ ವಾಚಾಯ ಸಂವುತೋ ಮನಸಾ ಸಂವುತೋ ಅವಿಜ್ಜಾವಿರಾಗಾ ವಿಜ್ಜುಪ್ಪಾದಾ. ಪಸ್ಸಸಿ ನೋ ತ್ವಂ, ವಪ್ಪ, ತಂ ಠಾನಂ ಯತೋನಿದಾನಂ ಪುರಿಸಂ ದುಕ್ಖವೇದನಿಯಾ ಆಸವಾ ಅಸ್ಸವೇಯ್ಯುಂ [ಅನ್ವಾಸ್ಸವೇಯ್ಯುಂ (ಕ.)] ಅಭಿಸಮ್ಪರಾಯ’’ನ್ತಿ? ‘‘ಪಸ್ಸಾಮಹಂ, ಭನ್ತೇ, ತಂ ಠಾನಂ. ಇಧಸ್ಸ, ಭನ್ತೇ, ಪುಬ್ಬೇ ಪಾಪಕಮ್ಮಂ ಕತಂ ಅವಿಪಕ್ಕವಿಪಾಕಂ. ತತೋನಿದಾನಂ ಪುರಿಸಂ ದುಕ್ಖವೇದನಿಯಾ ಆಸವಾ ಅಸ್ಸವೇಯ್ಯುಂ ಅಭಿಸಮ್ಪರಾಯ’’ನ್ತಿ. ಅಯಞ್ಚೇವ ಖೋ ಪನ ಆಯಸ್ಮತೋ ಮಹಾಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನಸ್ಸ ವಪ್ಪೇನ ಸಕ್ಕೇನ ನಿಗಣ್ಠಸಾವಕೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಅನ್ತರಾಕಥಾ ವಿಪ್ಪಕತಾ ಹೋತಿ.

ಅಥ ಖೋ ಭಗವಾ ಸಾಯನ್ಹಸಮಯಂ ಪಟಿಸಲ್ಲಾನಾ ವುಟ್ಠಿತೋ ಯೇನ ಉಪಟ್ಠಾನಸಾಲಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಪಞ್ಞತ್ತೇ ಆಸನೇ ನಿಸೀದಿ. ನಿಸಜ್ಜ ಖೋ ಭಗವಾ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಮಹಾಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನಂ ಏತದವೋಚ –

‘‘ಕಾಯ ನುತ್ಥ, ಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನ, ಏತರಹಿ ಕಥಾಯ ಸನ್ನಿಸಿನ್ನಾ; ಕಾ ಚ ಪನ ವೋ ಅನ್ತರಾಕಥಾ ವಿಪ್ಪಕತಾ’’ತಿ? ‘‘ಇಧಾಹಂ, ಭನ್ತೇ, ವಪ್ಪಂ ಸಕ್ಕಂ ನಿಗಣ್ಠಸಾವಕಂ ಏತದವೋಚಂ – ‘ಇಧಸ್ಸ, ವಪ್ಪ, ಕಾಯೇನ ಸಂವುತೋ ವಾಚಾಯ ಸಂವುತೋ ಮನಸಾ ಸಂವುತೋ ಅವಿಜ್ಜಾವಿರಾಗಾ ವಿಜ್ಜುಪ್ಪಾದಾ. ಪಸ್ಸಸಿ ನೋ ತ್ವಂ, ವಪ್ಪ, ತಂ ಠಾನಂ ಯತೋನಿದಾನಂ ಪುರಿಸಂ ದುಕ್ಖವೇದನಿಯಾ ಆಸವಾ ಅಸ್ಸವೇಯ್ಯುಂ ಅಭಿಸಮ್ಪರಾಯ’ನ್ತಿ? ಏವಂ ವುತ್ತೇ, ಭನ್ತೇ, ವಪ್ಪೋ ಸಕ್ಕೋ ನಿಗಣ್ಠಸಾವಕೋ ಮಂ ಏತದವೋಚ – ‘ಪಸ್ಸಾಮಹಂ, ಭನ್ತೇ, ತಂ ಠಾನಂ. ಇಧಸ್ಸ, ಭನ್ತೇ, ಪುಬ್ಬೇ ಪಾಪಕಮ್ಮಂ ಕತಂ ಅವಿಪಕ್ಕವಿಪಾಕಂ. ತತೋನಿದಾನಂ ಪುರಿಸಂ ದುಕ್ಖವೇದನಿಯಾ ಆಸವಾ ಅಸ್ಸವೇಯ್ಯುಂ ಅಭಿಸಮ್ಪರಾಯ’ನ್ತಿ. ಅಯಂ ಖೋ ನೋ, ಭನ್ತೇ, ವಪ್ಪೇನ ಸಕ್ಕೇನ ನಿಗಣ್ಠಸಾವಕೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಅನ್ತರಾಕಥಾ ವಿಪ್ಪಕತಾ; ಅಥ ಭಗವಾ ಅನುಪ್ಪತ್ತೋ’’ತಿ.

ಅಥ ಖೋ ಭಗವಾ ವಪ್ಪಂ ಸಕ್ಕಂ ನಿಗಣ್ಠಸಾವಕಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಸಚೇ ಮೇ ತ್ವಂ, ವಪ್ಪ, ಅನುಞ್ಞೇಯ್ಯಞ್ಚೇವ ಅನುಜಾನೇಯ್ಯಾಸಿ, ಪಟಿಕ್ಕೋಸಿತಬ್ಬಞ್ಚ ಪಟಿಕ್ಕೋಸೇಯ್ಯಾಸಿ, ಯಸ್ಸ ಚ ಮೇ ಭಾಸಿತಸ್ಸ ಅತ್ಥಂ ನ ಜಾನೇಯ್ಯಾಸಿ ಮಮೇವೇತ್ಥ ಉತ್ತರಿ ಪಟಿಪುಚ್ಛೇಯ್ಯಾಸಿ – ‘ಇದಂ, ಭನ್ತೇ, ಕಥಂ, ಇಮಸ್ಸ ಕೋ ಅತ್ಥೋ’ತಿ, ಸಿಯಾ ನೋ ಏತ್ಥ ಕಥಾಸಲ್ಲಾಪೋ’’ತಿ. ‘‘ಅನುಞ್ಞೇಯ್ಯಞ್ಚೇವಾಹಂ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವತೋ ಅನುಜಾನಿಸ್ಸಾಮಿ, ಪಟಿಕ್ಕೋಸಿತಬ್ಬಞ್ಚ ಪಟಿಕ್ಕೋಸಿಸ್ಸಾಮಿ, ಯಸ್ಸ ಚಾಹಂ ಭಗವತೋ ಭಾಸಿತಸ್ಸ ಅತ್ಥಂ ನ ಜಾನಿಸ್ಸಾಮಿ ಭಗವನ್ತಂಯೇವೇತ್ಥ ಉತ್ತರಿ ಪಟಿಪುಚ್ಛಿಸ್ಸಾಮಿ – ‘ಇದಂ ಭನ್ತೇ, ಕಥಂ, ಇಮಸ್ಸ ಕೋ ಅತ್ಥೋ’ತಿ? ಹೋತು ನೋ ಏತ್ಥ ಕಥಾಸಲ್ಲಾಪೋ’’ತಿ.

‘‘ತಂ ಕಿಂ ಮಞ್ಞಸಿ, ವಪ್ಪ, ಯೇ ಕಾಯಸಮಾರಮ್ಭಪಚ್ಚಯಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ ಆಸವಾ ವಿಘಾತಪರಿಳಾಹಾ, ಕಾಯಸಮಾರಮ್ಭಾ ಪಟಿವಿರತಸ್ಸ ಏವಂಸ ತೇ ಆಸವಾ ವಿಘಾತಪರಿಳಾಹಾ ನ ಹೋನ್ತಿ. ಸೋ ನವಞ್ಚ ಕಮ್ಮಂ ನ ಕರೋತಿ, ಪುರಾಣಞ್ಚ ಕಮ್ಮಂ ಫುಸ್ಸ ಫುಸ್ಸ ಬ್ಯನ್ತೀಕರೋತಿ, ಸನ್ದಿಟ್ಠಿಕಾ ನಿಜ್ಜರಾ ಅಕಾಲಿಕಾ ಏಹಿಪಸ್ಸಿಕಾ ಓಪನೇಯ್ಯಿಕಾ ಪಚ್ಚತ್ತಂ ವೇದಿತಬ್ಬಾ ವಿಞ್ಞೂಹಿ [ವಿಞ್ಞೂಹೀತಿ (ಸೀ. ಪೀ. ಕ.) ಸಂ. ನಿ. ೪.೩೬೪ ಪಸ್ಸಿತಬ್ಬಂ]. ಪಸ್ಸಸಿ ನೋ ತ್ವಂ, ವಪ್ಪ, ತಂ ಠಾನಂ ಯತೋನಿದಾನಂ ಪುರಿಸಂ ದುಕ್ಖವೇದನಿಯಾ ಆಸವಾ ಅಸ್ಸವೇಯ್ಯುಂ ಅಭಿಸಮ್ಪರಾಯ’’ನ್ತಿ? ‘‘ನೋ ಹೇತಂ, ಭನ್ತೇ’’.

‘‘ತಂ ಕಿಂ ಮಞ್ಞಸಿ, ವಪ್ಪ, ಯೇ ವಚೀಸಮಾರಮ್ಭಪಚ್ಚಯಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ ಆಸವಾ ವಿಘಾತಪರಿಳಾಹಾ, ವಚೀಸಮಾರಮ್ಭಾ ಪಟಿವಿರತಸ್ಸ ಏವಂಸ ತೇ ಆಸವಾ ವಿಘಾತಪರಿಳಾಹಾ ನ ಹೋನ್ತಿ. ಸೋ ನವಞ್ಚ ಕಮ್ಮಂ ನ ಕರೋತಿ, ಪುರಾಣಞ್ಚ ಕಮ್ಮಂ ಫುಸ್ಸ ಫುಸ್ಸ ಬ್ಯನ್ತೀಕರೋತಿ. ಸನ್ದಿಟ್ಠಿಕಾ ನಿಜ್ಜರಾ ಅಕಾಲಿಕಾ ಏಹಿಪಸ್ಸಿಕಾ ಓಪನೇಯ್ಯಿಕಾ ಪಚ್ಚತ್ತಂ ವೇದಿತಬ್ಬಾ ವಿಞ್ಞೂಹಿ. ಪಸ್ಸಸಿ ನೋ ತ್ವಂ, ವಪ್ಪ, ತಂ ಠಾನಂ ಯತೋನಿದಾನಂ ಪುರಿಸಂ ದುಕ್ಖವೇದನಿಯಾ ಆಸವಾ ಅಸ್ಸವೇಯ್ಯುಂ ಅಭಿಸಮ್ಪರಾಯ’’ನ್ತಿ? ‘‘ನೋ ಹೇತಂ, ಭನ್ತೇ’’.

‘‘ತಂ ಕಿಂ ಮಞ್ಞಸಿ, ವಪ್ಪ, ಯೇ ಮನೋಸಮಾರಮ್ಭಪಚ್ಚಯಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ ಆಸವಾ ವಿಘಾತಪರಿಳಾಹಾ, ಮನೋಸಮಾರಮ್ಭಾ ಪಟಿವಿರತಸ್ಸ ಏವಂಸ ತೇ ಆಸವಾ ವಿಘಾತಪರಿಳಾಹಾ ನ ಹೋನ್ತಿ. ಸೋ ನವಞ್ಚ ಕಮ್ಮಂ ನ ಕರೋತಿ, ಪುರಾಣಞ್ಚ ಕಮ್ಮಂ ಫುಸ್ಸ ಫುಸ್ಸ ಬ್ಯನ್ತೀಕರೋತಿ. ಸನ್ದಿಟ್ಠಿಕಾ ನಿಜ್ಜರಾ ಅಕಾಲಿಕಾ ಏಹಿಪಸ್ಸಿಕಾ ಓಪನೇಯ್ಯಿಕಾ ಪಚ್ಚತ್ತಂ ವೇದಿತಬ್ಬಾ ವಿಞ್ಞೂಹಿ. ಪಸ್ಸಸಿ ನೋ ತ್ವಂ, ವಪ್ಪ, ತಂ ಠಾನಂ ಯತೋನಿದಾನಂ ಪುರಿಸಂ ದುಕ್ಖವೇದನಿಯಾ ಆಸವಾ ಅಸ್ಸವೇಯ್ಯುಂ ಅಭಿಸಮ್ಪರಾಯ’’ನ್ತಿ? ‘‘ನೋ ಹೇತಂ, ಭನ್ತೇ’’.

‘‘ತಂ ಕಿಂ ಮಞ್ಞಸಿ, ವಪ್ಪ, ಯೇ ಅವಿಜ್ಜಾಪಚ್ಚಯಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ ಆಸವಾ ವಿಘಾತಪರಿಳಾಹಾ, ಅವಿಜ್ಜಾವಿರಾಗಾ ವಿಜ್ಜುಪ್ಪಾದಾ ಏವಂಸ ತೇ ಆಸವಾ ವಿಘಾತಪರಿಳಾಹಾ ನ ಹೋನ್ತಿ. ಸೋ ನವಞ್ಚ ಕಮ್ಮಂ ನ ಕರೋತಿ, ಪುರಾಣಞ್ಚ ಕಮ್ಮಂ ಫುಸ್ಸ ಫುಸ್ಸ ಬ್ಯನ್ತೀಕರೋತಿ. ಸನ್ದಿಟ್ಠಿಕಾ ನಿಜ್ಜರಾ ಅಕಾಲಿಕಾ ಏಹಿಪಸ್ಸಿಕಾ ಓಪನೇಯ್ಯಿಕಾ ಪಚ್ಚತ್ತಂ ವೇದಿತಬ್ಬಾ ವಿಞ್ಞೂಹಿ. ಪಸ್ಸಸಿ ನೋ ತ್ವಂ, ವಪ್ಪ, ತಂ ಠಾನಂ ಯತೋನಿದಾನಂ ಪುರಿಸಂ ದುಕ್ಖವೇದನಿಯಾ ಆಸವಾ ಅಸ್ಸವೇಯ್ಯುಂ ಅಭಿಸಮ್ಪರಾಯ’’ನ್ತಿ? ‘‘ನೋ ಹೇತಂ, ಭನ್ತೇ’’.

‘‘ಏವಂ ಸಮ್ಮಾ ವಿಮುತ್ತಚಿತ್ತಸ್ಸ ಖೋ, ವಪ್ಪ, ಭಿಕ್ಖುನೋ ಛ ಸತತವಿಹಾರಾ ಅಧಿಗತಾ ಹೋನ್ತಿ. ಸೋ ಚಕ್ಖುನಾ ರೂಪಂ ದಿಸ್ವಾ ನೇವ ಸುಮನೋ ಹೋತಿ ನ ದುಮ್ಮನೋ; ಉಪೇಕ್ಖಕೋ ವಿಹರತಿ ಸತೋ ಸಮ್ಪಜಾನೋ. ಸೋತೇನ ಸದ್ದಂ ಸುತ್ವಾ…ಪೇ… ಘಾನೇನ ಗನ್ಧಂ ಘಾಯಿತ್ವಾ…ಪೇ... ಜಿವ್ಹಾಯ ರಸಂ ಸಾಯಿತ್ವಾ…ಪೇ… ಕಾಯೇನ ಫೋಟ್ಠಬ್ಬಂ ಫುಸಿತ್ವಾ…ಪೇ… ಮನಸಾ ಧಮ್ಮಂ ವಿಞ್ಞಾ ನೇವ ಸುಮನೋ ಹೋತಿ ನ ದುಮ್ಮನೋ; ಉಪೇಕ್ಖಕೋ ವಿಹರತಿ ಸತೋ ಸಮ್ಪಜಾನೋ. ಸೋ ಕಾಯಪರಿಯನ್ತಿಕಂ ವೇದನಂ ವೇದಿಯಮಾನೋ ‘ಕಾಯಪರಿಯನ್ತಿಕಂ ವೇದನಂ ವೇದಿಯಾಮೀ’ತಿ ಪಜಾನಾತಿ; ಜೀವಿತಪರಿಯನ್ತಿಕಂ ವೇದನಂ ವೇದಿಯಮಾನೋ ‘ಜೀವಿತಪರಿಯನ್ತಿಕಂ ವೇದನಂ ವೇದಿಯಾಮೀ’ತಿ ಪಜಾನಾತಿ; ‘ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾ ಉದ್ಧಂ ಜೀವಿತಪರಿಯಾದಾನಾ ಇಧೇವ ಸಬ್ಬವೇದಯಿತಾನಿ ಅನಭಿನನ್ದಿತಾನಿ ಸೀತೀ ಭವಿಸ್ಸನ್ತೀ’ತಿ ಪಜಾನಾತಿ’’.

‘‘ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ವಪ್ಪ, ಥೂಣಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಛಾಯಾ ಪಞ್ಞಾಯತಿ. ಅಥ ಪುರಿಸೋ ಆಗಚ್ಛೇಯ್ಯ ಕುದ್ದಾಲಪಿಟಕಂ ಆದಾಯ. ಸೋ ತಂ ಥೂಣಂ ಮೂಲೇ ಛಿನ್ದೇಯ್ಯ; ಮೂಲೇ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಪಲಿಖಣೇಯ್ಯ; ಪಲಿಖಣಿತ್ವಾ ಮೂಲಾನಿ ಉದ್ಧರೇಯ್ಯ, ಅನ್ತಮಸೋ ಉಸೀರನಾಳಿಮತ್ತಾನಿಪಿ [ಉಸೀರನಾಳಮತ್ತಾನಿಪಿ (ಸೀ.)]. ಸೋ ತಂ ಥೂಣಂ ಖಣ್ಡಾಖಣ್ಡಿಕಂ ಛಿನ್ದೇಯ್ಯ. ಖಣ್ಡಾಖಣ್ಡಿಕಂ ಛೇತ್ವಾ ಫಾಲೇಯ್ಯ. ಫಾಲೇತ್ವಾ ಸಕಲಿಕಂ ಸಕಲಿಕಂ ಕರೇಯ್ಯ. ಸಕಲಿಕಂ ಸಕಲಿಕಂ ಕತ್ವಾ ವಾತಾತಪೇ ವಿಸೋಸೇಯ್ಯ. ವಾತಾತಪೇ ವಿಸೋಸೇತ್ವಾ ಅಗ್ಗಿನಾ ಡಹೇಯ್ಯ. ಅಗ್ಗಿನಾ ಡಹೇತ್ವಾ ಮಸಿಂ ಕರೇಯ್ಯ. ಮಸಿಂ ಕರಿತ್ವಾ ಮಹಾವಾತೇ ವಾ ಓಫುಣೇಯ್ಯ ನದಿಯಾ ವಾ ಸೀಘಸೋತಾಯ ಪವಾಹೇಯ್ಯ. ಏವಂ ಹಿಸ್ಸ, ವಪ್ಪ, ಯಾ ಥೂಣಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಛಾಯಾ ಸಾ ಉಚ್ಛಿನ್ನಮೂಲಾ ತಾಲಾವತ್ಥುಕತಾ ಅನಭಾವಂಕತಾ ಆಯತಿಂ ಅನುಪ್ಪಾದಧಮ್ಮಾ.

‘‘ಏವಮೇವಂ ಖೋ, ವಪ್ಪ, ಏವಂ ಸಮ್ಮಾ ವಿಮುತ್ತಚಿತ್ತಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಛ ಸತತವಿಹಾರಾ ಅಧಿಗತಾ ಹೋನ್ತಿ. ಸೋ ಚಕ್ಖುನಾ ರೂಪಂ ದಿಸ್ವಾ ನೇವ ಸುಮನೋ ಹೋತಿ ನ ದುಮ್ಮನೋ; ಉಪೇಕ್ಖಕೋ ವಿಹರತಿ ಸತೋ ಸಮ್ಪಜಾನೋ. ಸೋತೇನ ಸದ್ದಂ ಸುತ್ವಾ…ಪೇ… ಘಾನೇನ ಗನ್ಧಂ ಘಾಯಿತ್ವಾ…ಪೇ… ಜಿವ್ಹಾಯ ರಸಂ ಸಾಯಿತ್ವಾ…ಪೇ… ಕಾಯೇನ ಫೋಟ್ಠಬ್ಬಂ ಫುಸಿತ್ವಾ…ಪೇ… ಮನಸಾ ಧಮ್ಮಂ ವಿಞ್ಞಾಯ ನೇವ ಸುಮನೋ ಹೋತಿ ನ ದುಮ್ಮನೋ; ಉಪೇಕ್ಖಕೋ ವಿಹರತಿ ಸತೋ ಸಮ್ಪಜಾನೋ. ಸೋ ಕಾಯಪರಿಯನ್ತಿಕಂ ವೇದನಂ ವೇದಿಯಮಾನೋ ‘ಕಾಯಪರಿಯನ್ತಿಕಂ ವೇದನಂ ವೇದಿಯಾಮೀ’ತಿ ಪಜಾನಾತಿ; ಜೀವಿತಪರಿಯನ್ತಿಕಂ ವೇದನಂ ವೇದಿಯಮಾನೋ ‘ಜೀವಿತಪರಿಯನ್ತಿಕಂ ವೇದನಂ ವೇದಿಯಾಮೀ’ತಿ ಪಜಾನಾತಿ; ‘ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾ ಉದ್ಧಂ ಜೀವಿತಪರಿಯಾದಾನಾ ಇಧೇವ ಸಬ್ಬವೇದಯಿತಾನಿ ಅನಭಿನನ್ದಿತಾನಿ ಸೀತೀ ಭವಿಸ್ಸನ್ತೀ’ತಿ ಪಜಾನಾತಿ’’.

ಏವಂ ವುತ್ತೇ ವಪ್ಪೋ ಸಕ್ಕೋ ನಿಗಣ್ಠಸಾವಕೋ ಭಗವನ್ತಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಭನ್ತೇ, ಪುರಿಸೋ ಉದಯತ್ಥಿಕೋ ಅಸ್ಸಪಣಿಯಂ ಪೋಸೇಯ್ಯ. ಸೋ ಉದಯಞ್ಚೇವ ನಾಧಿಗಚ್ಛೇಯ್ಯ, ಉತ್ತರಿಞ್ಚ ಕಿಲಮಥಸ್ಸ ವಿಘಾತಸ್ಸ ಭಾಗೀ ಅಸ್ಸ. ಏವಮೇವಂ ಖೋ ಅಹಂ, ಭನ್ತೇ, ಉದಯತ್ಥಿಕೋ ಬಾಲೇ ನಿಗಣ್ಠೇ ಪಯಿರುಪಾಸಿಂ. ಸ್ವಾಹಂ ಉದಯಞ್ಚೇವ ನಾಧಿಗಚ್ಛಿಂ, ಉತ್ತರಿಞ್ಚ ಕಿಲಮಥಸ್ಸ ವಿಘಾತಸ್ಸ ಭಾಗೀ ಅಹೋಸಿಂ. ಏಸಾಹಂ, ಭನ್ತೇ, ಅಜ್ಜತಗ್ಗೇ ಯೋ ಮೇ ಬಾಲೇಸು ನಿಗಣ್ಠೇಸು ಪಸಾದೋ ತಂ ಮಹಾವಾತೇ ವಾ ಓಫುಣಾಮಿ ನದಿಯಾ ವಾ ಸೀಘಸೋತಾಯ ಪವಾಹೇಮಿ. ಅಭಿಕ್ಕನ್ತಂ, ಭನ್ತೇ…ಪೇ… ಉಪಾಸಕಂ ಮಂ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವಾ ಧಾರೇತು ಅಜ್ಜತಗ್ಗೇ ಪಾಣುಪೇತಂ ಸರಣಂ ಗತ’’ನ್ತಿ. ಪಞ್ಚಮಂ.

೬. ಸಾಳ್ಹಸುತ್ತಂ

೧೯೬. ಏಕಂ ಸಮಯಂ ಭಗವಾ ವೇಸಾಲಿಯಂ ವಿಹರತಿ ಮಹಾವನೇ ಕೂಟಾಗಾರಸಾಲಾಯಂ. ಅಥ ಖೋ ಸಾಳ್ಹೋ ಚ ಲಿಚ್ಛವಿ ಅಭಯೋ ಚ ಲಿಚ್ಛವಿ ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿಂಸು; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಭಗವನ್ತಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿಂಸು. ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನೋ ಖೋ ಸಾಳ್ಹೋ ಲಿಚ್ಛವಿ ಭಗವನ್ತಂ ಏತದವೋಚ –

‘‘ಸನ್ತಿ, ಭನ್ತೇ, ಏಕೇ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ದ್ವಯೇನ ಓಘಸ್ಸ ನಿತ್ಥರಣಂ ಪಞ್ಞಪೇನ್ತಿ – ಸೀಲವಿಸುದ್ಧಿಹೇತು ಚ ತಪೋಜಿಗುಚ್ಛಾಹೇತು ಚ. ಇಧ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವಾ ಕಿಮಾಹಾ’’ತಿ?

‘‘ಸೀಲವಿಸುದ್ಧಿಂ ಖೋ ಅಹಂ, ಸಾಳ್ಹ, ಅಞ್ಞತರಂ ಸಾಮಞ್ಞಙ್ಗನ್ತಿ ವದಾಮಿ. ಯೇ ತೇ, ಸಾಳ್ಹ, ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ತಪೋಜಿಗುಚ್ಛಾವಾದಾ ತಪೋಜಿಗುಚ್ಛಾಸಾರಾ ತಪೋಜಿಗುಚ್ಛಾಅಲ್ಲೀನಾ ವಿಹರನ್ತಿ, ಅಭಬ್ಬಾ ತೇ ಓಘಸ್ಸ ನಿತ್ಥರಣಾಯ. ಯೇಪಿ ತೇ, ಸಾಳ್ಹ, ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಅಪರಿಸುದ್ಧಕಾಯಸಮಾಚಾರಾ ಅಪರಿಸುದ್ಧವಚೀಸಮಾಚಾರಾ ಅಪರಿಸುದ್ಧಮನೋಸಮಾಚಾರಾ ಅಪರಿಸುದ್ಧಾಜೀವಾ, ಅಭಬ್ಬಾ ತೇ ಞಾಣದಸ್ಸನಾಯ ಅನುತ್ತರಾಯ ಸಮ್ಬೋಧಾಯ.

‘‘ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಸಾಳ್ಹ, ಪುರಿಸೋ ನದಿಂ ತರಿತುಕಾಮೋ ತಿಣ್ಹಂ ಕುಠಾರಿಂ [ಕುಧಾರಿಂ (ಕ.)] ಆದಾಯ ವನಂ ಪವಿಸೇಯ್ಯ. ಸೋ ತತ್ಥ ಪಸ್ಸೇಯ್ಯ ಮಹತಿಂ ಸಾಲಲಟ್ಠಿಂ ಉಜುಂ ನವಂ ಅಕುಕ್ಕುಚ್ಚಕಜಾತಂ. ತಮೇನಂ ಮೂಲೇ ಛಿನ್ದೇಯ್ಯ; ಮೂಲೇ ಛೇತ್ವಾ ಅಗ್ಗೇ ಛಿನ್ದೇಯ್ಯ; ಅಗ್ಗೇ ಛೇತ್ವಾ ಸಾಖಾಪಲಾಸಂ ಸುವಿಸೋಧಿತಂ ವಿಸೋಧೇಯ್ಯ; ಸಾಖಾಪಲಾಸಂ ಸುವಿಸೋಧಿತಂ ವಿಸೋಧೇತ್ವಾ ಕುಠಾರೀಹಿ ತಚ್ಛೇಯ್ಯ; ಕುಠಾರೀಹಿ ತಚ್ಛೇತ್ವಾ ವಾಸೀಹಿ ತಚ್ಛೇಯ್ಯ; ವಾಸೀಹಿ ತಚ್ಛೇತ್ವಾ ಲೇಖಣಿಯಾ ಲಿಖೇಯ್ಯ; ಲೇಖಣಿಯಾ ಲಿಖಿತ್ವಾ ಪಾಸಾಣಗುಳೇನ ಧೋವೇಯ್ಯ [ಧೋಪೇಯ್ಯ (ಸೀ. ಸ್ಯಾ. ಕಂ. ಪೀ.)]; ಪಾಸಾಣಗುಳೇನ ಧೋವೇತ್ವಾ ನದಿಂ ಪತಾರೇಯ್ಯ.

‘‘ತಂ ಕಿಂ ಮಞ್ಞಸಿ, ಸಾಳ್ಹ, ಭಬ್ಬೋ ನು ಖೋ ಸೋ ಪುರಿಸೋ ನದಿಂ ತರಿತು’’ನ್ತಿ? ‘‘ನೋ ಹೇತಂ, ಭನ್ತೇ’’. ‘‘ತಂ ಕಿಸ್ಸ ಹೇತು’’? ‘‘ಅಸು ಹಿ, ಭನ್ತೇ, ಸಾಲಲಟ್ಠಿ ಬಹಿದ್ಧಾ ಸುಪರಿಕಮ್ಮಕತಾ ಅನ್ತೋ ಅವಿಸುದ್ಧಾ. ತಸ್ಸೇತಂ ಪಾಟಿಕಙ್ಖಂ – ಸಾಲಲಟ್ಠಿ ಸಂಸೀದಿಸ್ಸತಿ, ಪುರಿಸೋ ಅನಯಬ್ಯಸನಂ ಆಪಜ್ಜಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ.

‘‘ಏವಮೇವಂ ಖೋ, ಸಾಳ್ಹ, ಯೇ ತೇ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ತಪೋಜಿಗುಚ್ಛಾವಾದಾ ತಪೋಜಿಗುಚ್ಛಾಸಾರಾ ತಪೋಜಿಗುಚ್ಛಾಅಲ್ಲೀನಾ ವಿಹರನ್ತಿ, ಅಭಬ್ಬಾ ತೇ ಓಘಸ್ಸ ನಿತ್ಥರಣಾಯ. ಯೇಪಿ ತೇ, ಸಾಳ್ಹ, ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಅಪರಿಸುದ್ಧಕಾಯಸಮಾಚಾರಾ ಅಪರಿಸುದ್ಧವಚೀಸಮಾಚಾರಾ ಅಪರಿಸುದ್ಧಮನೋಸಮಾಚಾರಾ ಅಪರಿಸುದ್ಧಾಜೀವಾ, ಅಭಬ್ಬಾ ತೇ ಞಾಣದಸ್ಸನಾಯ ಅನುತ್ತರಾಯ ಸಮ್ಬೋಧಾಯ.

‘‘ಯೇ ಚ ಖೋ ತೇ, ಸಾಳ್ಹ, ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ನ ತಪೋಜಿಗುಚ್ಛಾವಾದಾ ನ ತಪೋಜಿಗುಚ್ಛಾಸಾರಾ ನ ತಪೋಜಿಗುಚ್ಛಾಅಲ್ಲೀನಾ ವಿಹರನ್ತಿ, ಭಬ್ಬಾ ತೇ ಓಘಸ್ಸ ನಿತ್ಥರಣಾಯ. ಯೇಪಿ ತೇ, ಸಾಳ್ಹ, ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಪರಿಸುದ್ಧಕಾಯಸಮಾಚಾರಾ ಪರಿಸುದ್ಧವಚೀಸಮಾಚಾರಾ ಪರಿಸುದ್ಧಮನೋಸಮಾಚಾರಾ ಪರಿಸುದ್ಧಾಜೀವಾ, ಭಬ್ಬಾ ತೇ ಞಾಣದಸ್ಸನಾಯ ಅನುತ್ತರಾಯ ಸಮ್ಬೋಧಾಯ.

‘‘ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಸಾಳ್ಹ, ಪುರಿಸೋ ನದಿಂ ತರಿತುಕಾಮೋ ತಿಣ್ಹಂ ಕುಠಾರಿಂ ಆದಾಯ ವನಂ ಪವಿಸೇಯ್ಯ. ಸೋ ತತ್ಥ ಪಸ್ಸೇಯ್ಯ ಮಹತಿಂ ಸಾಲಲಟ್ಠಿಂ ಉಜುಂ ನವಂ ಅಕುಕ್ಕುಚ್ಚಕಜಾತಂ. ತಮೇನಂ ಮೂಲೇ ಛಿನ್ದೇಯ್ಯ; ಮೂಲೇ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಅಗ್ಗೇ ಛಿನ್ದೇಯ್ಯ; ಅಗ್ಗೇ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಸಾಖಾಪಲಾಸಂ ಸುವಿಸೋಧಿತಂ ವಿಸೋಧೇಯ್ಯ; ಸಾಖಾಪಲಾಸಂ ಸುವಿಸೋಧಿತಂ ವಿಸೋಧೇತ್ವಾ ಕುಠಾರೀಹಿ ತಚ್ಛೇಯ್ಯ; ಕುಠಾರೀಹಿ ತಚ್ಛೇತ್ವಾ ವಾಸೀಹಿ ತಚ್ಛೇಯ್ಯ; ವಾಸೀಹಿ ತಚ್ಛೇತ್ವಾ ನಿಖಾದನಂ ಆದಾಯ ಅನ್ತೋ ಸುವಿಸೋಧಿತಂ ವಿಸೋಧೇಯ್ಯ; ಅನ್ತೋ ಸುವಿಸೋಧಿತಂ ವಿಸೋಧೇತ್ವಾ ಲೇಖಣಿಯಾ ಲಿಖೇಯ್ಯ; ಲೇಖಣಿಯಾ ಲಿಖಿತ್ವಾ ಪಾಸಾಣಗುಳೇನ ಧೋವೇಯ್ಯ; ಪಾಸಾಣಗುಳೇನ ಧೋವೇತ್ವಾ ನಾವಂ ಕರೇಯ್ಯ; ನಾವಂ ಕತ್ವಾ ಫಿಯಾರಿತ್ತಂ [ಪಿಯಾರಿತ್ತಂ (ಸೀ. ಪೀ.)] ಬನ್ಧೇಯ್ಯ; ಫಿಯಾರಿತ್ತಂ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ನದಿಂ ಪತಾರೇಯ್ಯ.

‘‘ತಂ ಕಿಂ ಮಞ್ಞಸಿ, ಸಾಳ್ಹ, ಭಬ್ಬೋ ನು ಖೋ ಸೋ ಪುರಿಸೋ ನದಿಂ ತರಿತು’’ನ್ತಿ? ‘‘ಏವಂ, ಭನ್ತೇ’’. ‘‘ತಂ ಕಿಸ್ಸ ಹೇತು’’? ‘‘ಅಸು ಹಿ, ಭನ್ತೇ, ಸಾಲಲಟ್ಠಿ ಬಹಿದ್ಧಾ ಸುಪರಿಕಮ್ಮಕತಾ, ಅನ್ತೋ ಸುವಿಸುದ್ಧಾ ನಾವಾಕತಾ [ಸುವಿಸುದ್ಧಕತಾ (ಕ.)] ಫಿಯಾರಿತ್ತಬದ್ಧಾ. ತಸ್ಸೇತಂ ಪಾಟಿಕಙ್ಖಂ – ‘ನಾವಾ ನ ಸಂಸೀದಿಸ್ಸತಿ, ಪುರಿಸೋ ಸೋತ್ಥಿನಾ ಪಾರಂ ಗಮಿಸ್ಸತೀ’’’ತಿ.

‘‘ಏವಮೇವಂ ಖೋ, ಸಾಳ್ಹ, ಯೇ ತೇ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ನ ತಪೋಜಿಗುಚ್ಛಾವಾದಾ ನ ತಪೋಜಿಗುಚ್ಛಾಸಾರಾ ನ ತಪೋಜಿಗುಚ್ಛಾಅಲ್ಲೀನಾ ವಿಹರನ್ತಿ, ಭಬ್ಬಾ ತೇ ಓಘಸ್ಸ ನಿತ್ಥರಣಾಯ. ಯೇಪಿ ತೇ, ಸಾಳ್ಹ, ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಪರಿಸುದ್ಧಕಾಯಸಮಾಚಾರಾ ಪರಿಸುದ್ಧವಚೀಸಮಾಚಾರಾ ಪರಿಸುದ್ಧಮನೋಸಮಾಚಾರಾ ಪರಿಸುದ್ಧಾಜೀವಾ, ಭಬ್ಬಾ ತೇ ಞಾಣದಸ್ಸನಾಯ ಅನುತ್ತರಾಯ ಸಮ್ಬೋಧಾಯ. ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಸಾಳ್ಹ, ಯೋಧಾಜೀವೋ ಬಹೂನಿ ಚೇಪಿ ಕಣ್ಡಚಿತ್ರಕಾನಿ ಜಾನಾತಿ; ಅಥ ಖೋ ಸೋ ತೀಹಿ ಠಾನೇಹಿ ರಾಜಾರಹೋ ಹೋತಿ ರಾಜಭೋಗ್ಗೋ, ರಞ್ಞೋ ಅಙ್ಗನ್ತೇವ ಸಙ್ಖಂ ಗಚ್ಛತಿ. ಕತಮೇಹಿ ತೀಹಿ? ದೂರೇಪಾತೀ ಚ, ಅಕ್ಖಣವೇಧೀ ಚ, ಮಹತೋ ಚ ಕಾಯಸ್ಸ ಪದಾಲೇತಾ.

‘‘ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಸಾಳ್ಹ, ಯೋಧಾಜೀವೋ ದೂರೇಪಾತೀ; ಏವಮೇವಂ ಖೋ, ಸಾಳ್ಹ, ಅರಿಯಸಾವಕೋ ಸಮ್ಮಾಸಮಾಧಿ ಹೋತಿ. ಸಮ್ಮಾಸಮಾಧಿ, ಸಾಳ್ಹ, ಅರಿಯಸಾವಕೋ ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ರೂಪಂ ಅತೀತಾನಾಗತಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಂ ಅಜ್ಝತ್ತಂ ವಾ ಬಹಿದ್ಧಾ ವಾ ಓಳಾರಿಕಂ ವಾ ಸುಖುಮಂ ವಾ ಹೀನಂ ವಾ ಪಣೀತಂ ವಾ ಯಂ ದೂರೇ ಸನ್ತಿಕೇ ವಾ ಸಬ್ಬಂ ರೂಪಂ ‘ನೇತಂ ಮಮ, ನೇಸೋಹಮಸ್ಮಿ, ನ ಮೇಸೋ ಅತ್ತಾ’ತಿ ಏವಮೇತಂ ಯಥಾಭೂತಂ ಸಮ್ಮಪ್ಪಞ್ಞಾಯ ಪಸ್ಸತಿ. ಯಾ ಕಾಚಿ ವೇದನಾ…ಪೇ… ಯಾ ಕಾಚಿ ಸಞ್ಞಾ… ಯೇ ಕೇಚಿ ಸಙ್ಖಾರಾ… ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ವಿಞ್ಞಾಣಂ ಅತೀತಾನಾಗತಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಂ ಅಜ್ಝತ್ತಂ ವಾ ಬಹಿದ್ಧಾ ವಾ ಓಳಾರಿಕಂ ವಾ ಸುಖುಮಂ ವಾ ಹೀನಂ ವಾ ಪಣೀತಂ ವಾ ಯಂ ದೂರೇ ಸನ್ತಿಕೇ ವಾ, ಸಬ್ಬಂ ವಿಞ್ಞಾಣಂ ‘ನೇತಂ ಮಮ, ನೇಸೋಹಮಸ್ಮಿ, ನ ಮೇಸೋ ಅತ್ತಾ’ತಿ ಏವಮೇತಂ ಯಥಾಭೂತಂ ಸಮ್ಮಪ್ಪಞ್ಞಾಯ ಪಸ್ಸತಿ.

‘‘ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಸಾಳ್ಹ, ಯೋಧಾಜೀವೋ ಅಕ್ಖಣವೇಧೀ; ಏವಮೇವಂ ಖೋ, ಸಾಳ್ಹ, ಅರಿಯಸಾವಕೋ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿ ಹೋತಿ. ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿ, ಸಾಳ್ಹ, ಅರಿಯಸಾವಕೋ ‘ಇದಂ ದುಕ್ಖ’ನ್ತಿ ಯಥಾಭೂತಂ ಪಜಾನಾತಿ…ಪೇ… ‘ಅಯಂ ದುಕ್ಖನಿರೋಧಗಾಮಿನೀ ಪಟಿಪದಾ’ತಿ ಯಥಾಭೂತಂ ಪಜಾನಾತಿ.

‘‘ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಸಾಳ್ಹ, ಯೋಧಾಜೀವೋ ಮಹತೋ ಕಾಯಸ್ಸ ಪದಾಲೇತಾ; ಏವಮೇವಂ ಖೋ, ಸಾಳ್ಹ, ಅರಿಯಸಾವಕೋ ಸಮ್ಮಾವಿಮುತ್ತಿ ಹೋತಿ. ಸಮ್ಮಾವಿಮುತ್ತಿ, ಸಾಳ್ಹ, ಅರಿಯಸಾವಕೋ ಮಹನ್ತಂ ಅವಿಜ್ಜಾಕ್ಖನ್ಧಂ ಪದಾಲೇತೀ’’ತಿ. ಛಟ್ಠಂ.

೭. ಮಲ್ಲಿಕಾದೇವೀಸುತ್ತಂ

೧೯೭. ಏಕಂ ಸಮಯಂ ಭಗವಾ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ವಿಹರತಿ ಜೇತವನೇ ಅನಾಥಪಿಣ್ಡಿಕಸ್ಸ ಆರಾಮೇ. ಅಥ ಖೋ ಮಲ್ಲಿಕಾ ದೇವೀ ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಭಗವನ್ತಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿ. ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನಾ ಖೋ ಮಲ್ಲಿಕಾ ದೇವೀ ಭಗವನ್ತಂ ಏತದವೋಚ –

‘‘ಕೋ ನು ಖೋ, ಭನ್ತೇ, ಹೇತು ಕೋ ಪಚ್ಚಯೋ, ಯೇನ ಮಿಧೇಕಚ್ಚೋ ಮಾತುಗಾಮೋ ದುಬ್ಬಣ್ಣಾ ಚ ಹೋತಿ ದುರೂಪಾ ಸುಪಾಪಿಕಾ [ಸ್ಯಾ. ಪೀ. ಪೋತ್ಥಕೇಸು ‘‘ದುಬ್ಬಣೋ ಚ ಹೋತಿ ದುರೂಪೋ ಸುಪಾಪಕೋ’’ತಿ ಏವಮಾದಿನಾ ಪುಲ್ಲಿಙ್ಗಿಕವಸೇನ ದಿಸ್ಸತಿ] ದಸ್ಸನಾಯ; ದಲಿದ್ದಾ ಚ ಹೋತಿ ಅಪ್ಪಸ್ಸಕಾ ಅಪ್ಪಭೋಗಾ ಅಪ್ಪೇಸಕ್ಖಾ ಚ?

‘‘ಕೋ ಪನ, ಭನ್ತೇ, ಹೇತು ಕೋ ಪಚ್ಚಯೋ, ಯೇನ ಮಿಧೇಕಚ್ಚೋ ಮಾತುಗಾಮೋ ದುಬ್ಬಣ್ಣಾ ಚ ಹೋತಿ ದುರೂಪಾ ಸುಪಾಪಿಕಾ ದಸ್ಸನಾಯ; ಅಡ್ಢಾ ಚ ಹೋತಿ ಮಹದ್ಧನಾ ಮಹಾಭೋಗಾ ಮಹೇಸಕ್ಖಾ ಚ?

‘‘ಕೋ ನು ಖೋ, ಭನ್ತೇ, ಹೇತು ಕೋ ಪಚ್ಚಯೋ, ಯೇನ ಮಿಧೇಕಚ್ಚೋ ಮಾತುಗಾಮೋ ಅಭಿರೂಪಾ ಚ ಹೋತಿ ದಸ್ಸನೀಯಾ ಪಾಸಾದಿಕಾ ಪರಮಾಯ ವಣ್ಣಪೋಕ್ಖರತಾಯ ಸಮನ್ನಾಗತಾ; ದಲಿದ್ದಾ ಚ ಹೋತಿ ಅಪ್ಪಸ್ಸಕಾ ಅಪ್ಪಭೋಗಾ ಅಪ್ಪೇಸಕ್ಖಾ ಚ?

‘‘ಕೋ ಪನ, ಭನ್ತೇ, ಹೇತು ಕೋ ಪಚ್ಚಯೋ, ಯೇನ ಮಿಧೇಕಚ್ಚೋ ಮಾತುಗಾಮೋ ಅಭಿರೂಪಾ ಚ ಹೋತಿ ದಸ್ಸನೀಯಾ ಪಾಸಾದಿಕಾ ಪರಮಾಯ ವಣ್ಣಪೋಕ್ಖರತಾಯ ಸಮನ್ನಾಗತಾ, ಅಡ್ಢಾ ಚ ಹೋತಿ ಮಹದ್ಧನಾ ಮಹಾಭೋಗಾ ಮಹೇಸಕ್ಖಾ ಚಾ’’ತಿ?

‘‘ಇಧ, ಮಲ್ಲಿಕೇ, ಏಕಚ್ಚೋ ಮಾತುಗಾಮೋ ಕೋಧನಾ ಹೋತಿ ಉಪಾಯಾಸಬಹುಲಾ. ಅಪ್ಪಮ್ಪಿ ವುತ್ತಾ ಸಮಾನಾ ಅಭಿಸಜ್ಜತಿ ಕುಪ್ಪತಿ ಬ್ಯಾಪಜ್ಜತಿ ಪತಿತ್ಥೀಯತಿ, ಕೋಪಞ್ಚ ದೋಸಞ್ಚ ಅಪ್ಪಚ್ಚಯಞ್ಚ ಪಾತುಕರೋತಿ. ಸಾ [ಸೋ (ಸ್ಯಾ.)] ನ ದಾತಾ ಹೋತಿ ಸಮಣಸ್ಸ ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ವಾ ಅನ್ನಂ ಪಾನಂ ವತ್ಥಂ ಯಾನಂ ಮಾಲಾಗನ್ಧವಿಲೇಪನಂ ಸೇಯ್ಯಾವಸಥಪದೀಪೇಯ್ಯಂ. ಇಸ್ಸಾಮನಿಕಾ [ಇಸ್ಸಾಮನಕೋ (ಸ್ಯಾ.)] ಖೋ ಪನ ಹೋತಿ; ಪರಲಾಭಸಕ್ಕಾರಗರುಕಾರಮಾನನವನ್ದನಪೂಜನಾಸು ಇಸ್ಸತಿ ಉಪದುಸ್ಸತಿ ಇಸ್ಸಂ ಬನ್ಧತಿ. ಸಾ ಚೇ ತತೋ ಚುತಾ ಇತ್ಥತ್ತಂ ಆಗಚ್ಛತಿ, ಸಾ [ಸೋ (ಸ್ಯಾ.)] ಯತ್ಥ ಯತ್ಥ ಪಚ್ಚಾಜಾಯತಿ ದುಬ್ಬಣ್ಣಾ ಚ ಹೋತಿ ದುರೂಪಾ ಸುಪಾಪಿಕಾ ದಸ್ಸನಾಯ; ದಲಿದ್ದಾ ಚ ಹೋತಿ ಅಪ್ಪಸ್ಸಕಾ ಅಪ್ಪಭೋಗಾ ಅಪ್ಪೇಸಕ್ಖಾ ಚ.

‘‘ಇಧ ಪನ, ಮಲ್ಲಿಕೇ, ಏಕಚ್ಚೋ ಮಾತುಗಾಮೋ ಕೋಧನಾ ಹೋತಿ ಉಪಾಯಾಸಬಹುಲಾ. ಅಪ್ಪಮ್ಪಿ ವುತ್ತಾ ಸಮಾನಾ ಅಭಿಸಜ್ಜತಿ ಕುಪ್ಪತಿ ಬ್ಯಾಪಜ್ಜತಿ ಪತಿತ್ಥೀಯತಿ, ಕೋಪಞ್ಚ ದೋಸಞ್ಚ ಅಪ್ಪಚ್ಚಯಞ್ಚ ಪಾತುಕರೋತಿ. ಸಾ ದಾತಾ ಹೋತಿ ಸಮಣಸ್ಸ ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ವಾ ಅನ್ನಂ ಪಾನಂ ವತ್ಥಂ ಯಾನಂ ಮಾಲಾಗನ್ಧವಿಲೇಪನಂ ಸೇಯ್ಯಾವಸಥಪದೀಪೇಯ್ಯಂ. ಅನಿಸ್ಸಾಮನಿಕಾ ಖೋ ಪನ ಹೋತಿ; ಪರಲಾಭಸಕ್ಕಾರಗರುಕಾರಮಾನನವನ್ದನಪೂಜನಾಸು ನ ಇಸ್ಸತಿ ನ ಉಪದುಸ್ಸತಿ ನ ಇಸ್ಸಂ ಬನ್ಧತಿ. ಸಾ ಚೇ ತತೋ ಚುತಾ ಇತ್ಥತ್ತಂ ಆಗಚ್ಛತಿ, ಸಾ ಯತ್ಥ ಯತ್ಥ ಪಚ್ಚಾಜಾಯತಿ ದುಬ್ಬಣ್ಣಾ ಚ ಹೋತಿ ದುರೂಪಾ ಸುಪಾಪಿಕಾ ದಸ್ಸನಾಯ; ಅಡ್ಢಾ ಚ ಹೋತಿ ಮಹದ್ಧನಾ ಮಹಾಭೋಗಾ ಮಹೇಸಕ್ಖಾ ಚ.

‘‘ಇಧ ಪನ, ಮಲ್ಲಿಕೇ, ಏಕಚ್ಚೋ ಮಾತುಗಾಮೋ ಅಕ್ಕೋಧನಾ ಹೋತಿ ಅನುಪಾಯಾಸಬಹುಲಾ. ಬಹುಮ್ಪಿ ವುತ್ತಾ ಸಮಾನಾ ನಾಭಿಸಜ್ಜತಿ ನ ಕುಪ್ಪತಿ ನ ಬ್ಯಾಪಜ್ಜತಿ ನ ಪತಿತ್ಥೀಯತಿ, ನ ಕೋಪಞ್ಚ ದೋಸಞ್ಚ ಅಪ್ಪಚ್ಚಯಞ್ಚ ಪಾತುಕರೋತಿ. ಸಾ ನ ದಾತಾ ಹೋತಿ ಸಮಣಸ್ಸ ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ವಾ ಅನ್ನಂ ಪಾನಂ ವತ್ಥಂ ಯಾನಂ ಮಾಲಾಗನ್ಧವಿಲೇಪನಂ ಸೇಯ್ಯಾವಸಥಪದೀಪೇಯ್ಯಂ. ಇಸ್ಸಾಮನಿಕಾ ಖೋ ಪನ ಹೋತಿ; ಪರಲಾಭಸಕ್ಕಾರಗರುಕಾರಮಾನನವನ್ದನಪೂಜನಾಸು ಇಸ್ಸತಿ ಉಪದುಸ್ಸತಿ ಇಸ್ಸಂ ಬನ್ಧತಿ. ಸಾ ಚೇ ತತೋ ಚುತಾ ಇತ್ಥತ್ತಂ ಆಗಚ್ಛತಿ, ಸಾ ಯತ್ಥ ಯತ್ಥ ಪಚ್ಚಾಜಾಯತಿ ಅಭಿರೂಪಾ ಚ ಹೋತಿ ದಸ್ಸನೀಯಾ ಪಾಸಾದಿಕಾ ಪರಮಾಯ ವಣ್ಣಪೋಕ್ಖರತಾಯ ಸಮನ್ನಾಗತಾ; ದಲಿದ್ದಾ ಚ ಹೋತಿ ಅಪ್ಪಸ್ಸಕಾ ಅಪ್ಪಭೋಗಾ ಅಪ್ಪೇಸಕ್ಖಾ ಚ.

‘‘ಇಧ ಪನ, ಮಲ್ಲಿಕೇ, ಏಕಚ್ಚೋ ಮಾತುಗಾಮೋ ಅಕ್ಕೋಧನಾ ಹೋತಿ ಅನುಪಾಯಾಸಬಹುಲಾ. ಬಹುಮ್ಪಿ ವುತ್ತಾ ಸಮಾನಾ ನಾಭಿಸಜ್ಜತಿ ನ ಕುಪ್ಪತಿ ನ ಬ್ಯಾಪಜ್ಜತಿ ನ ಪತಿತ್ಥೀಯತಿ, ನ ಕೋಪಞ್ಚ ದೋಸಞ್ಚ ಅಪ್ಪಚ್ಚಯಞ್ಚ ಪಾತುಕರೋತಿ. ಸಾ ದಾತಾ ಹೋತಿ ಸಮಣಸ್ಸ ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ವಾ ಅನ್ನಂ ಪಾನಂ ವತ್ಥಂ ಯಾನಂ ಮಾಲಾಗನ್ಧವಿಲೇಪನಂ ಸೇಯ್ಯಾವಸಥಪದೀಪೇಯ್ಯಂ. ಅನಿಸ್ಸಾಮನಿಕಾ ಖೋ ಪನ ಹೋತಿ; ಪರಲಾಭಸಕ್ಕಾರಗರುಕಾರಮಾನನವನ್ದನಪೂಜನಾಸು ನ ಇಸ್ಸತಿ ನ ಉಪದುಸ್ಸತಿ ನ ಇಸ್ಸಂ ಬನ್ಧತಿ. ಸಾ ಚೇ ತತೋ ಚುತಾ ಇತ್ಥತ್ತಂ ಆಗಚ್ಛತಿ, ಸಾ ಯತ್ಥ ಯತ್ಥ ಪಚ್ಚಾಜಾಯತಿ ಅಭಿರೂಪಾ ಚ ಹೋತಿ ದಸ್ಸನೀಯಾ ಪಾಸಾದಿಕಾ ಪರಮಾಯ ವಣ್ಣಪೋಕ್ಖರತಾಯ ಸಮನ್ನಾಗತಾ; ಅಡ್ಢಾ ಚ ಹೋತಿ ಮಹದ್ಧನಾ ಮಹಾಭೋಗಾ ಮಹೇಸಕ್ಖಾ ಚ.

‘‘ಅಯಂ ಖೋ, ಮಲ್ಲಿಕೇ, ಹೇತು ಅಯಂ ಪಚ್ಚಯೋ, ಯೇನ ಮಿಧೇಕಚ್ಚೋ ಮಾತುಗಾಮೋ ದುಬ್ಬಣ್ಣಾ ಚ ಹೋತಿ ದುರೂಪಾ ಸುಪಾಪಿಕಾ ದಸ್ಸನಾಯ; ದಲಿದ್ದಾ ಚ ಹೋತಿ ಅಪ್ಪಸ್ಸಕಾ ಅಪ್ಪಭೋಗಾ ಅಪ್ಪೇಸಕ್ಖಾ ಚ. ಅಯಂ ಪನ, ಮಲ್ಲಿಕೇ, ಹೇತು ಅಯಂ ಪಚ್ಚಯೋ, ಯೇನ ಮಿಧೇಕಚ್ಚೋ ಮಾತುಗಾಮೋ ದುಬ್ಬಣ್ಣಾ ಚ ಹೋತಿ ದುರೂಪಾ ಸುಪಾಪಿಕಾ ದಸ್ಸನಾಯ; ಅಡ್ಢಾ ಚ ಹೋತಿ ಮಹದ್ಧನಾ ಮಹಾಭೋಗಾ ಮಹೇಸಕ್ಖಾ ಚ. ಅಯಂ ಖೋ, ಮಲ್ಲಿಕೇ, ಹೇತು ಅಯಂ ಪಚ್ಚಯೋ, ಯೇನ ಮಿಧೇಕಚ್ಚೋ ಮಾತುಗಾಮೋ ಅಭಿರೂಪಾ ಚ ಹೋತಿ ದಸ್ಸನೀಯಾ ಪಾಸಾದಿಕಾ ಪರಮಾಯ ವಣ್ಣಪೋಕ್ಖರತಾಯ ಸಮನ್ನಾಗತಾ; ದಲಿದ್ದಾ ಚ ಹೋತಿ ಅಪ್ಪಸ್ಸಕಾ ಅಪ್ಪಭೋಗಾ ಅಪ್ಪೇಸಕ್ಖಾ ಚ. ಅಯಂ ಪನ, ಮಲ್ಲಿಕೇ, ಹೇತು ಅಯಂ ಪಚ್ಚಯೋ, ಯೇನ ಮಿಧೇಕಚ್ಚೋ ಮಾತುಗಾಮೋ ಅಭಿರೂಪಾ ಚ ಹೋತಿ ದಸ್ಸನೀಯಾ ಪಾಸಾದಿಕಾ ಪರಮಾಯ ವಣ್ಣಪೋಕ್ಖರತಾಯ ಸಮನ್ನಾಗತಾ; ಅಡ್ಢಾ ಚ ಹೋತಿ ಮಹದ್ಧನಾ ಮಹಾಭೋಗಾ ಮಹೇಸಕ್ಖಾ ಚಾ’’ತಿ.

ಏವಂ ವುತ್ತೇ ಮಲ್ಲಿಕಾ ದೇವೀ ಭಗವನ್ತಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಯಾ ನೂನಾಹಂ [ಸಾ ನೂನಾಹಂ (ಸ್ಯಾ.), ಯಂ ನೂನಾಹಂ (ಕ.)] ಭನ್ತೇ, ಅಞ್ಞಂ ಜಾತಿಂ [ಅಞ್ಞಾಯ ಜಾತಿಯಾ (ಸ್ಯಾ.)] ಕೋಧನಾ ಅಹೋಸಿಂ ಉಪಾಯಾಸಬಹುಲಾ, ಅಪ್ಪಮ್ಪಿ ವುತ್ತಾ ಸಮಾನಾ ಅಭಿಸಜ್ಜಿಂ ಕುಪ್ಪಿಂ ಬ್ಯಾಪಜ್ಜಿಂ ಪತಿತ್ಥೀಯಿಂ ಕೋಪಞ್ಚ ದೋಸಞ್ಚ ಅಪ್ಪಚ್ಚಯಞ್ಚ ಪಾತ್ವಾಕಾಸಿಂ, ಸಾಹಂ, ಭನ್ತೇ, ಏತರಹಿ ದುಬ್ಬಣ್ಣಾ ದುರೂಪಾ ಸುಪಾಪಿಕಾ ದಸ್ಸನಾಯ.

‘‘ಯಾ ನೂನಾಹಂ, ಭನ್ತೇ, ಅಞ್ಞಂ ಜಾತಿಂ ದಾತಾ ಅಹೋಸಿಂ ಸಮಣಸ್ಸ ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ವಾ ಅನ್ನಂ ಪಾನಂ ವತ್ಥಂ ಯಾನಂ ಮಾಲಾಗನ್ಧವಿಲೇಪನಂ ಸೇಯ್ಯಾವಸಥಪದೀಪೇಯ್ಯಂ, ಸಾಹಂ, ಭನ್ತೇ, ಏತರಹಿ ಅಡ್ಢಾ [ಅಡ್ಢಾ ಚ (ಸೀ. ಪೀ. ಕ.)] ಮಹದ್ಧನಾ ಮಹಾಭೋಗಾ.

‘‘ಯಾ ನೂನಾಹಂ, ಭನ್ತೇ, ಅಞ್ಞಂ ಜಾತಿಂ ಅನಿಸ್ಸಾಮನಿಕಾ ಅಹೋಸಿಂ, ಪರಲಾಭಸಕ್ಕಾರಗರುಕಾರಮಾನನವನ್ದನಪೂಜನಾಸು ನ ಇಸ್ಸಿಂ ನ ಉಪದುಸ್ಸಿಂ ನ ಇಸ್ಸಂ ಬನ್ಧಿಂ, ಸಾಹಂ, ಭನ್ತೇ, ಏತರಹಿ ಮಹೇಸಕ್ಖಾ. ಸನ್ತಿ ಖೋ ಪನ, ಭನ್ತೇ, ಇಮಸ್ಮಿಂ ರಾಜಕುಲೇ ಖತ್ತಿಯಕಞ್ಞಾಪಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಕಞ್ಞಾಪಿ ಗಹಪತಿಕಞ್ಞಾಪಿ, ತಾಸಾಹಂ ಇಸ್ಸರಾಧಿಪಚ್ಚಂ ಕಾರೇಮಿ. ಏಸಾಹಂ, ಭನ್ತೇ, ಅಜ್ಜತಗ್ಗೇ ಅಕ್ಕೋಧನಾ ಭವಿಸ್ಸಾಮಿ ಅನುಪಾಯಾಸಬಹುಲಾ, ಬಹುಮ್ಪಿ ವುತ್ತಾ ಸಮಾನಾ ನಾಭಿಸಜ್ಜಿಸ್ಸಾಮಿ ನ ಕುಪ್ಪಿಸ್ಸಾಮಿ ನ ಬ್ಯಾಪಜ್ಜಿಸ್ಸಾಮಿ ನ ಪತಿತ್ಥೀಯಿಸ್ಸಾಮಿ, ಕೋಪಞ್ಚ ದೋಸಞ್ಚ ಅಪ್ಪಚ್ಚಯಞ್ಚ ನ ಪಾತುಕರಿಸ್ಸಾಮಿ; ದಸ್ಸಾಮಿ ಸಮಣಸ್ಸ ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ವಾ ಅನ್ನಂ ಪಾನಂ ವತ್ಥಂ ಯಾನಂ ಮಾಲಾಗನ್ಧವಿಲೇಪನಂ ಸೇಯ್ಯಾವಸಥಪದೀಪೇಯ್ಯಂ. ಅನಿಸ್ಸಾಮನಿಕಾ ಭವಿಸ್ಸಾಮಿ, ಪರಲಾಭಸಕ್ಕಾರಗರುಕಾರಮಾನನವನ್ದನಪೂಜನಾಸು ನ ಇಸ್ಸಿಸ್ಸಾಮಿ ನ ಉಪದುಸ್ಸಿಸ್ಸಾಮಿ ನ ಇಸ್ಸಂ ಬನ್ಧಿಸ್ಸಾಮಿ. ಅಭಿಕ್ಕನ್ತಂ, ಭನ್ತೇ…ಪೇ… ಉಪಾಸಿಕಂ ಮಂ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವಾ ಧಾರೇತು ಅಜ್ಜತಗ್ಗೇ ಪಾಣುಪೇತಂ ಸರಣಂ ಗತ’’ನ್ತಿ. ಸತ್ತಮಂ.

೮. ಅತ್ತನ್ತಪಸುತ್ತಂ

೧೯೮. ‘‘ಚತ್ತಾರೋಮೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪುಗ್ಗಲಾ ಸನ್ತೋ ಸಂವಿಜ್ಜಮಾನಾ ಲೋಕಸ್ಮಿಂ. ಕತಮೇ ಚತ್ತಾರೋ? ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏಕಚ್ಚೋ [ಪು. ಪ. ೧೭೪; ಮ. ನಿ. ೨.೭; ದೀ. ನಿ. ೩.೩೧೪; ಅ. ನಿ. ೩.೧೫೭-೧೬೩] ಪುಗ್ಗಲೋ ಅತ್ತನ್ತಪೋ ಹೋತಿ ಅತ್ತಪರಿತಾಪನಾನುಯೋಗಮನುಯುತ್ತೋ. ಇಧ ಪನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏಕಚ್ಚೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ಪರನ್ತಪೋ ಹೋತಿ ಪರಪರಿತಾಪನಾನುಯೋಗಮನುಯುತ್ತೋ. ಇಧ ಪನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏಕಚ್ಚೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ಅತ್ತನ್ತಪೋ ಚ ಹೋತಿ ಅತ್ತಪರಿತಾಪನಾನುಯೋಗಮನುಯುತ್ತೋ, ಪರನ್ತಪೋ ಚ ಪರಪರಿತಾಪನಾನುಯೋಗಮನುಯುತ್ತೋ. ಇಧ ಪನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏಕಚ್ಚೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ನೇವತ್ತನ್ತಪೋ ಹೋತಿ ನಾತ್ತಪರಿತಾಪನಾನುಯೋಗಮನುಯುತ್ತೋ ನ ಪರನ್ತಪೋ ನ ಪರಪರಿತಾಪನಾನುಯೋಗಮನುಯುತ್ತೋ. ಸೋ ನೇವ ಅತ್ತನ್ತಪೋ ನ ಪರನ್ತಪೋ ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ನಿಚ್ಛಾತೋ ನಿಬ್ಬುತೋ ಸೀತೀಭೂತೋ ಸುಖಪ್ಪಟಿಸಂವೇದೀ ಬ್ರಹ್ಮಭೂತೇನ ಅತ್ತನಾ ವಿಹರತಿ.

‘‘ಕಥಞ್ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪುಗ್ಗಲೋ ಅತ್ತನ್ತಪೋ ಹೋತಿ ಅತ್ತಪರಿತಾಪನಾನುಯೋಗಮನುಯುತ್ತೋ? ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏಕಚ್ಚೋ ಅಚೇಲಕೋ ಹೋತಿ ಮುತ್ತಾಚಾರೋ ಹತ್ಥಾಪಲೇಖನೋ ನಏಹಿಭದ್ದನ್ತಿಕೋ ನತಿಟ್ಠಭದ್ದನ್ತಿಕೋ ನಾಭಿಹಟಂ ನ ಉದ್ದಿಸ್ಸಕತಂ ನ ನಿಮನ್ತನಂ ಸಾದಿಯತಿ. ಸೋ ನ ಕುಮ್ಭಿಮುಖಾ ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹಾತಿ, ನ ಕಳೋಪಿಮುಖಾ ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹಾತಿ, ನ ಏಳಕಮನ್ತರಂ ನ ದಣ್ಡಮನ್ತರಂ ನ ಮುಸಲಮನ್ತರಂ ನ ದ್ವಿನ್ನಂ ಭುಞ್ಜಮಾನಾನಂ ನ ಗಬ್ಭಿನಿಯಾ ನ ಪಾಯಮಾನಾಯ ನ ಪುರಿಸನ್ತರಗತಾಯ ನ ಸಙ್ಕಿತ್ತೀಸು ನ ಯತ್ಥ ಸಾ ಉಪಟ್ಠಿತೋ ಹೋತಿ ನ ಯತ್ಥ ಮಕ್ಖಿಕಾ ಸಣ್ಡಸಣ್ಡಚಾರಿನೀ ನ ಮಚ್ಛಂ ನ ಮಂಸಂ ನ ಸುರಂ ನ ಮೇರಯಂ ನ ಥುಸೋದಕಂ ಪಿವತಿ. ಸೋ ಏಕಾಗಾರಿಕೋ ವಾ ಹೋತಿ ಏಕಾಲೋಪಿಕೋ ದ್ವಾಗಾರಿಕೋ ವಾ ಹೋತಿ ದ್ವಾಲೋಪಿಕೋ…ಪೇ… ಸತ್ತಾಗಾರಿಕೋ ವಾ ಹೋತಿ ಸತ್ತಾಲೋಪಿಕೋ; ಏಕಿಸ್ಸಾಪಿ ದತ್ತಿಯಾ ಯಾಪೇತಿ ದ್ವೀಹಿಪಿ ದತ್ತೀಹಿ ಯಾಪೇತಿ…ಪೇ… ಸತ್ತಹಿಪಿ ದತ್ತೀಹಿ ಯಾಪೇತಿ; ಏಕಾಹಿಕಮ್ಪಿ ಆಹಾರಂ ಆಹಾರೇತಿ ದ್ವಾಹಿಕಮ್ಪಿ ಆಹಾರಂ ಆಹಾರೇತಿ…ಪೇ… ಸತ್ತಾಹಿಕಮ್ಪಿ ಆಹಾರಂ ಆಹಾರೇತಿ. ಇತಿ ಏವರೂಪಂ ಅಡ್ಢಮಾಸಿಕಮ್ಪಿ ಪರಿಯಾಯಭತ್ತಭೋಜನಾನುಯೋಗಮನುಯುತ್ತೋ ವಿಹರತಿ.

‘‘ಸೋ ಸಾಕಭಕ್ಖೋಪಿ ಹೋತಿ ಸಾಮಾಕಭಕ್ಖೋಪಿ ಹೋತಿ ನೀವಾರಭಕ್ಖೋಪಿ ಹೋತಿ ದದ್ದುಲಭಕ್ಖೋಪಿ ಹೋತಿ ಹಟಭಕ್ಖೋಪಿ ಹೋತಿ ಕಣಭಕ್ಖೋಪಿ ಹೋತಿ ಆಚಾಮಭಕ್ಖೋಪಿ ಹೋತಿ ಪಿಞ್ಞಾಕಭಕ್ಖೋಪಿ ಹೋತಿ ತಿಣಭಕ್ಖೋಪಿ ಹೋತಿ ಗೋಮಯಭಕ್ಖೋಪಿ ಹೋತಿ; ವನಮೂಲಫಲಾಹಾರೋಪಿ ಯಾಪೇತಿ ಪವತ್ತಫಲಭೋಜೀ.

‘‘ಸೋ ಸಾಣಾನಿಪಿ ಧಾರೇತಿ ಮಸಾಣಾನಿಪಿ ಧಾರೇತಿ ಛವದುಸ್ಸಾನಿಪಿ ಧಾರೇತಿ ಪಂಸುಕೂಲಾನಿಪಿ ಧಾರೇತಿ ತಿರೀಟಾನಿಪಿ ಧಾರೇತಿ ಅಜಿನಮ್ಪಿ ಧಾರೇತಿ ಅಜಿನಕ್ಖಿಪಮ್ಪಿ ಧಾರೇತಿ ಕುಸಚೀರಮ್ಪಿ ಧಾರೇತಿ ವಾಕಚೀರಮ್ಪಿ ಧಾರೇತಿ ಫಲಕಚೀರಮ್ಪಿ ಧಾರೇತಿ ಕೇಸಕಮ್ಬಲಮ್ಪಿ ಧಾರೇತಿ ವಾಳಕಮ್ಬಲಮ್ಪಿ ಧಾರೇತಿ ಉಲೂಕಪಕ್ಖಮ್ಪಿ ಧಾರೇತಿ; ಕೇಸಮಸ್ಸುಲೋಚಕೋಪಿ ಹೋತಿ ಕೇಸಮಸ್ಸುಲೋಚನಾನುಯೋಗಮನುಯುತ್ತೋ; ಉಬ್ಭಟ್ಠಕೋಪಿ ಹೋತಿ ಆಸನಪ್ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತೋ; ಉಕ್ಕುಟಿಕೋಪಿ ಹೋತಿ ಉಕ್ಕುಟಿಕಪ್ಪಧಾನಮನುಯುತ್ತೋ; ಕಣ್ಟಕಾಪಸ್ಸಯಿಕೋಪಿ ಹೋತಿ ಕಣ್ಟಕಾಪಸ್ಸಯೇ ಸೇಯ್ಯಂ ಕಪ್ಪೇತಿ; ಸಾಯತತಿಯಕಮ್ಪಿ ಉದಕೋರೋಹನಾನುಯೋಗಮನುಯುತ್ತೋ ವಿಹರತಿ. ಇತಿ ಏವರೂಪಂ ಅನೇಕವಿಹಿತಂ ಕಾಯಸ್ಸ ಆತಾಪನಪರಿತಾಪನಾನುಯೋಗಮನುಯುತ್ತೋ ವಿಹರತಿ. ಏವಂ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪುಗ್ಗಲೋ ಅತ್ತನ್ತಪೋ ಹೋತಿ ಅತ್ತಪರಿತಾಪನಾನುಯೋಗಮನುಯುತ್ತೋ.

‘‘ಕಥಞ್ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪುಗ್ಗಲೋ ಪರನ್ತಪೋ ಹೋತಿ ಪರಪರಿತಾಪನಾನುಯೋಗಮನುಯುತ್ತೋ? ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏಕಚ್ಚೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ಓರಬ್ಭಿಕೋ ಹೋತಿ ಸೂಕರಿಕೋ ಸಾಕುಣಿಕೋ ಮಾಗವಿಕೋ ಲುದ್ದೋ ಮಚ್ಛಘಾತಕೋ ಚೋರೋ ಚೋರಘಾತಕೋ ಗೋಘಾತಕೋ ಬನ್ಧನಾಗಾರಿಕೋ, ಯೇ ವಾ ಪನಞ್ಞೇಪಿ ಕೇಚಿ ಕುರೂರಕಮ್ಮನ್ತಾ. ಏವಂ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪುಗ್ಗಲೋ ಪರನ್ತಪೋ ಹೋತಿ ಪರಪರಿತಾಪನಾನುಯೋಗಮನುಯುತ್ತೋ.

‘‘ಕಥಞ್ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪುಗ್ಗಲೋ ಅತ್ತನ್ತಪೋ ಚ ಹೋತಿ ಅತ್ತಪರಿತಾಪನಾನುಯೋಗಮನುಯುತ್ತೋ ಪರನ್ತಪೋ ಚ ಪರಪರಿತಾಪನಾನುಯೋಗಮನುಯುತ್ತೋ? ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏಕಚ್ಚೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ರಾಜಾ ವಾ ಹೋತಿ ಖತ್ತಿಯೋ ಮುದ್ಧಾವಸಿತ್ತೋ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ವಾ ಹೋತಿ ಮಹಾಸಾಲೋ. ಸೋ ಪುರತ್ಥಿಮೇನ ನಗರಸ್ಸ ನವಂ ಸನ್ಥಾಗಾರಂ ಕಾರಾಪೇತ್ವಾ ಕೇಸಮಸ್ಸುಂ ಓಹಾರೇತ್ವಾ ಖರಾಜಿನಂ ನಿವಾಸೇತ್ವಾ ಸಪ್ಪಿತೇಲೇನ ಕಾಯಂ ಅಬ್ಭಞ್ಜಿತ್ವಾ ಮಗವಿಸಾಣೇನ ಪಿಟ್ಠಿಂ ಕಣ್ಡುವಮಾನೋ ನವಂ ಸನ್ಥಾಗಾರಂ ಪವಿಸತಿ, ಸದ್ಧಿಂ ಮಹೇಸಿಯಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇನ ಚ ಪುರೋಹಿತೇನ. ಸೋ ತತ್ಥ ಅನನ್ತರಹಿತಾಯ ಭೂಮಿಯಾ ಹರಿತುಪಲಿತ್ತಾಯ ಸೇಯ್ಯಂ ಕಪ್ಪೇತಿ. ಏಕಿಸ್ಸಾಯ ಗಾವಿಯಾ ಸರೂಪವಚ್ಛಾಯ ಯಂ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಥನೇ ಖೀರಂ ಹೋತಿ ತೇನ ರಾಜಾ ಯಾಪೇತಿ; ಯಂ ದುತಿಯಸ್ಮಿಂ ಥನೇ ಖೀರಂ ಹೋತಿ ತೇನ ಮಹೇಸೀ ಯಾಪೇತಿ; ಯಂ ತತಿಯಸ್ಮಿಂ ಥನೇ ಖೀರಂ ಹೋತಿ ತೇನ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಪುರೋಹಿತೋ ಯಾಪೇತಿ; ಯಂ ಚತುತ್ಥಸ್ಮಿಂ ಥನೇ ಖೀರಂ ಹೋತಿ ತೇನ ಅಗ್ಗಿಂ ಜುಹತಿ [ಜುಹನ್ತಿ (ಸೀ. ಪೀ.)]; ಅವಸೇಸೇನ ವಚ್ಛಕೋ ಯಾಪೇತಿ. ಸೋ ಏವಮಾಹ – ‘ಏತ್ತಕಾ ಉಸಭಾ ಹಞ್ಞನ್ತು ಯಞ್ಞತ್ಥಾಯ, ಏತ್ತಕಾ ವಚ್ಛತರಾ ಹಞ್ಞನ್ತು ಯಞ್ಞತ್ಥಾಯ, ಏತ್ತಕಾ ವಚ್ಛತರಿಯೋ ಹಞ್ಞನ್ತು ಯಞ್ಞತ್ಥಾಯ, ಏತ್ತಕಾ ಅಜಾ ಹಞ್ಞನ್ತು ಯಞ್ಞತ್ಥಾಯ, ಏತ್ತಕಾ ಉರಬ್ಭಾ ಹಞ್ಞನ್ತು ಯಞ್ಞತ್ಥಾಯ, (ಏತ್ತಕಾ ಅಸ್ಸಾ ಹಞ್ಞನ್ತು ಯಞ್ಞತ್ಥಾಯ,) [( ) ನತ್ಥಿ ಸೀ. ಸ್ಯಾ. ಕಂ. ಪೀ. ಪೋತ್ಥಕೇಸು] ಏತ್ತಕಾ ರುಕ್ಖಾ ಛಿಜ್ಜನ್ತು ಯೂಪತ್ಥಾಯ, ಏತ್ತಕಾ ದಬ್ಭಾ ಲೂಯನ್ತು ಬರಿಹಿಸತ್ಥಾಯಾ’ತಿ [ಪರಿಕಮ್ಮತ್ಥಾಯಾತಿ (ಕ.)]. ಯೇಪಿಸ್ಸ ತೇ ಹೋನ್ತಿ ದಾಸಾತಿ ವಾ ಪೇಸ್ಸಾತಿ ವಾ ಕಮ್ಮಕರಾತಿ ವಾ ತೇಪಿ ದಣ್ಡತಜ್ಜಿತಾ ಭಯತಜ್ಜಿತಾ ಅಸ್ಸುಮುಖಾ ರುದಮಾನಾ ಪರಿಕಮ್ಮಾನಿ ಕರೋನ್ತಿ. ಏವಂ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪುಗ್ಗಲೋ ಅತ್ತನ್ತಪೋ ಚ ಹೋತಿ ಅತ್ತಪರಿತಾಪನಾನುಯೋಗಮನುಯುತ್ತೋ ಪರನ್ತಪೋ ಚ ಪರಪರಿತಾಪನಾನುಯೋಗಮನುಯುತ್ತೋ.

‘‘ಕಥಞ್ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪುಗ್ಗಲೋ ನೇವತ್ತನ್ತಪೋ ಹೋತಿ ನಾತ್ತಪರಿತಾಪನಾನುಯೋಗಮನುಯುತ್ತೋ ನ ಪರನ್ತಪೋ ನ ಪರಪರಿತಾಪನಾನುಯೋಗಮನುಯುತ್ತೋ? ಸೋ ಅನತ್ತನ್ತಪೋ ಅಪರನ್ತಪೋ ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ನಿಚ್ಛಾತೋ ನಿಬ್ಬುತೋ ಸೀತೀಭೂತೋ ಸುಖಪ್ಪಟಿಸಂವೇದೀ ಬ್ರಹ್ಮಭೂತೇನ ಅತ್ತನಾ ವಿಹರತಿ. ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತಥಾಗತೋ ಲೋಕೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಅರಹಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ವಿಜ್ಜಾಚರಣಸಮ್ಪನ್ನೋ ಸುಗತೋ ಲೋಕವಿದೂ ಅನುತ್ತರೋ ಪುರಿಸದಮ್ಮಸಾರಥಿ ಸತ್ಥಾ ದೇವಮನುಸ್ಸಾನಂ ಬುದ್ಧೋ ಭಗವಾ. ಸೋ ಇಮಂ ಲೋಕಂ ಸದೇವಕಂ ಸಮಾರಕಂ ಸಬ್ರಹ್ಮಕಂ ಸಸ್ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಿಂ ಪಜಂ ಸದೇವಮನುಸ್ಸಂ ಸಯಂ ಅಭಿಞ್ಞಾ ಸಚ್ಛಿಕತ್ವಾ ಪವೇದೇತಿ. ಸೋ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತಿ ಆದಿಕಲ್ಯಾಣಂ ಮಜ್ಝೇಕಲ್ಯಾಣಂ ಪರಿಯೋಸಾನಕಲ್ಯಾಣಂ ಸಾತ್ಥಂ ಸಬ್ಯಞ್ಜನಂ, ಕೇವಲಪರಿಪುಣ್ಣಂ ಪರಿಸುದ್ಧಂ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ಪಕಾಸೇತಿ. ತಂ ಧಮ್ಮಂ ಸುಣಾತಿ ಗಹಪತಿ ವಾ ಗಹಪತಿಪುತ್ತೋ ವಾ ಅಞ್ಞತರಸ್ಮಿಂ ವಾ ಕುಲೇ ಪಚ್ಚಾಜಾತೋ. ಸೋ ತಂ ಧಮ್ಮಂ ಸುತ್ವಾ ತಥಾಗತೇ ಸದ್ಧಂ ಪಟಿಲಭತಿ. ಸೋ ತೇನ ಸದ್ಧಾಪಟಿಲಾಭೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಇತಿ ಪಟಿಸಞ್ಚಿಕ್ಖತಿ – ‘ಸಮ್ಬಾಧೋ ಘರಾವಾಸೋ ರಜಾಪಥೋ, ಅಬ್ಭೋಕಾಸೋ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾ; ನಯಿದಂ ಸುಕರಂ ಅಗಾರಂ ಅಜ್ಝಾವಸತಾ ಏಕನ್ತಪರಿಪುಣ್ಣಂ ಏಕನ್ತಪರಿಸುದ್ಧಂ ಸಙ್ಖಲಿಖಿತಂ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ಚರಿತುಂ; ಯಂನೂನಾಹಂ ಕೇಸಮಸ್ಸುಂ ಓಹಾರೇತ್ವಾ ಕಾಸಾಯಾನಿ ವತ್ಥಾನಿ ಅಚ್ಛಾದೇತ್ವಾ ಅಗಾರಸ್ಮಾ ಅನಗಾರಿಯಂ ಪಬ್ಬಜೇಯ್ಯ’ನ್ತಿ. ಸೋ ಅಪರೇನ ಸಮಯೇನ ಅಪ್ಪಂ ವಾ ಭೋಗಕ್ಖನ್ಧಂ ಪಹಾಯ, ಮಹನ್ತಂ ವಾ ಭೋಗಕ್ಖನ್ಧಂ ಪಹಾಯ, ಅಪ್ಪಂ ವಾ ಞಾತಿಪರಿವಟ್ಟಂ ಪಹಾಯ, ಮಹನ್ತಂ ವಾ ಞಾತಿಪರಿವಟ್ಟಂ ಪಹಾಯ, ಕೇಸಮಸ್ಸುಂ ಓಹಾರೇತ್ವಾ ಕಾಸಾಯಾನಿ ವತ್ಥಾನಿ ಅಚ್ಛಾದೇತ್ವಾ ಅಗಾರಸ್ಮಾ ಅನಗಾರಿಯಂ ಪಬ್ಬಜತಿ.

‘‘ಸೋ ಏವಂ ಪಬ್ಬಜಿತೋ ಸಮಾನೋ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಸಿಕ್ಖಾಸಾಜೀವಸಮಾಪನ್ನೋ ಪಾಣಾತಿಪಾತಂ ಪಹಾಯ ಪಾಣಾತಿಪಾತಾ ಪಟಿವಿರತೋ ಹೋತಿ ನಿಹಿತದಣ್ಡೋ ನಿಹಿತಸತ್ಥೋ ಲಜ್ಜೀ ದಯಾಪನ್ನೋ, ಸಬ್ಬಪಾಣಭೂತಹಿತಾನುಕಮ್ಪೀ ವಿಹರತಿ. ಅದಿನ್ನಾದಾನಂ ಪಹಾಯ ಅದಿನ್ನಾದಾನಾ ಪಟಿವಿರತೋ ಹೋತಿ ದಿನ್ನಾದಾಯೀ ದಿನ್ನಪಾಟಿಕಙ್ಖೀ, ಅಥೇನೇನ ಸುಚಿಭೂತೇನ ಅತ್ತನಾ ವಿಹರತಿ. ಅಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ಪಹಾಯ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀ ಹೋತಿ ಆರಾಚಾರೀ ವಿರತೋ ಅಸದ್ಧಮ್ಮಾ ಗಾಮಧಮ್ಮಾ. ಮುಸಾವಾದಂ ಪಹಾಯ ಮುಸಾವಾದಾ ಪಟಿವಿರತೋ ಹೋತಿ ಸಚ್ಚವಾದೀ ಸಚ್ಚಸನ್ಧೋ ಥೇತೋ ಪಚ್ಚಯಿಕೋ ಅವಿಸಂವಾದಕೋ ಲೋಕಸ್ಸ. ಪಿಸುಣಂ ವಾಚಂ ಪಹಾಯ ಪಿಸುಣಾಯ ವಾಚಾಯ ಪಟಿವಿರತೋ ಹೋತಿ, ನ ಇತೋ ಸುತ್ವಾ ಅಮುತ್ರ ಅಕ್ಖಾತಾ ಇಮೇಸಂ ಭೇದಾಯ, ನ ಅಮುತ್ರ ವಾ ಸುತ್ವಾ ಇಮೇಸಂ ಅಕ್ಖಾತಾ ಅಮೂಸಂ ಭೇದಾಯ; ಇತಿ ಭಿನ್ನಾನಂ ವಾ ಸನ್ಧಾತಾ, ಸಹಿತಾನಂ ವಾ ಅನುಪ್ಪದಾತಾ, ಸಮಗ್ಗಾರಾಮೋ ಸಮಗ್ಗರತೋ ಸಮಗ್ಗನನ್ದೀ ಸಮಗ್ಗಕರಣಿಂ ವಾಚಂ ಭಾಸಿತಾ ಹೋತಿ. ಫರುಸಂ ವಾಚಂ ಪಹಾಯ ಫರುಸಾಯ ವಾಚಾಯ ಪಟಿವಿರತೋ ಹೋತಿ; ಯಾ ಸಾ ವಾಚಾ ನೇಲಾ ಕಣ್ಣಸುಖಾ ಪೇಮನೀಯಾ ಹದಯಙ್ಗಮಾ ಪೋರೀ ಬಹುಜನಕನ್ತಾ ಬಹುಜನಮನಾಪಾ ತಥಾರೂಪಿಂ ವಾಚಂ ಭಾಸಿತಾ ಹೋತಿ. ಸಮ್ಫಪ್ಪಲಾಪಂ ಪಹಾಯ ಸಮ್ಫಪ್ಪಲಾಪಾ ಪಟಿವಿರತೋ ಹೋತಿ ಕಾಲವಾದೀ ಭೂತವಾದೀ ಅತ್ತವಾದೀ ಧಮ್ಮವಾದೀ ವಿನಯವಾದೀ; ನಿಧಾನವತಿಂ ವಾಚಂ ಭಾಸಿತಾ ಹೋತಿ ಕಾಲೇನ ಸಾಪದೇಸಂ ಪರಿಯನ್ತವತಿಂ ಅತ್ಥಸಂಹಿತಂ.

‘‘ಸೋ ಬೀಜಗಾಮಭೂತಗಾಮಸಮಾರಮ್ಭಾ ಪಟಿವಿರತೋ ಹೋತಿ. ಏಕಭತ್ತಿಕೋ ಹೋತಿ ರತ್ತೂಪರತೋ ವಿರತೋ ವಿಕಾಲಭೋಜನಾ. ನಚ್ಚಗೀತವಾದಿತವಿಸೂಕದಸ್ಸನಾ ಪಟಿವಿರತೋ ಹೋತಿ. ಮಾಲಾಗನ್ಧವಿಲೇಪನಧಾರಣಮಣ್ಡನವಿಭೂಸನಟ್ಠಾನಾ ಪಟಿವಿರತೋ ಹೋತಿ. ಉಚ್ಚಾಸಯನಮಹಾಸಯನಾ ಪಟಿವಿರತೋ ಹೋತಿ. ಜಾತರೂಪರಜತಪಟಿಗ್ಗಹಣಾ ಪಟಿವಿರತೋ ಹೋತಿ. ಆಮಕಧಞ್ಞಪಟಿಗ್ಗಹಣಾ ಪಟಿವಿರತೋ ಹೋತಿ. ಆಮಕಮಂಸಪಟಿಗ್ಗಹಣಾ ಪಟಿವಿರತೋ ಹೋತಿ. ಇತ್ಥಿಕುಮಾರಿಕಪಟಿಗ್ಗಹಣಾ ಪಟಿವಿರತೋ ಹೋತಿ. ದಾಸಿದಾಸಪಟಿಗ್ಗಹಣಾ ಪಟಿವಿರತೋ ಹೋತಿ. ಅಜೇಳಕಪಟಿಗ್ಗಹಣಾ ಪಟಿವಿರತೋ ಹೋತಿ. ಕುಕ್ಕುಟಸೂಕರಪಟಿಗ್ಗಹಣಾ ಪಟಿವಿರತೋ ಹೋತಿ. ಹತ್ಥಿಗವಾಸ್ಸವಳವಪಟಿಗ್ಗಹಣಾ ಪಟಿವಿರತೋ ಹೋತಿ. ಖೇತ್ತವತ್ಥುಪಟಿಗ್ಗಹಣಾ ಪಟಿವಿರತೋ ಹೋತಿ. ದೂತೇಯ್ಯಪಹಿಣಗಮನಾನುಯೋಗಾ ಪಟಿವಿರತೋ ಹೋತಿ. ಕಯವಿಕ್ಕಯಾ ಪಟಿವಿರತೋ ಹೋತಿ. ತುಲಾಕೂಟಕಂಸಕೂಟಮಾನಕೂಟಾ ಪಟಿವಿರತೋ ಹೋತಿ. ಉಕ್ಕೋಟನವಞ್ಚನನಿಕತಿಸಾಚಿಯೋಗಾ ಪಟಿವಿರತೋ ಹೋತಿ. ಛೇದನವಧಬನ್ಧನವಿಪರಾಮೋಸಆಲೋಪಸಹಸಾಕಾರಾ ಪಟಿವಿರತೋ ಹೋತಿ.

‘‘ಸೋ ಸನ್ತುಟ್ಠೋ ಹೋತಿ ಕಾಯಪರಿಹಾರಿಕೇನ ಚೀವರೇನ ಕುಚ್ಛಿಪರಿಹಾರಿಕೇನ ಪಿಣ್ಡಪಾತೇನ. ಸೋ ಯೇನ ಯೇನೇವ ಪಕ್ಕಮತಿ ಸಮಾದಾಯೇವ ಪಕ್ಕಮತಿ. ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ನಾಮ ಪಕ್ಖೀ ಸಕುಣೋ ಯೇನ ಯೇನೇವ ಡೇತಿ, ಸಪತ್ತಭಾರೋವ ಡೇತಿ; ಏವಮೇವಂ ಭಿಕ್ಖು ಸನ್ತುಟ್ಠೋ ಹೋತಿ ಕಾಯಪರಿಹಾರಿಕೇನ ಚೀವರೇನ ಕುಚ್ಛಿಪರಿಹಾರಿಕೇನ ಪಿಣ್ಡಪಾತೇನ. ಸೋ ಯೇನ ಯೇನೇವ ಪಕ್ಕಮತಿ, ಸಮಾದಾಯೇವ ಪಕ್ಕಮತಿ. ಸೋ ಇಮಿನಾ ಅರಿಯೇನ ಸೀಲಕ್ಖನ್ಧೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಅಜ್ಝತ್ತಂ ಅನವಜ್ಜಸುಖಂ ಪಟಿಸಂವೇದೇತಿ.

‘‘ಸೋ ಚಕ್ಖುನಾ ರೂಪಂ ದಿಸ್ವಾ ನ ನಿಮಿತ್ತಗ್ಗಾಹೀ ಹೋತಿ ನಾನುಬ್ಯಞ್ಜನಗ್ಗಾಹೀ. ಯತ್ವಾಧಿಕರಣಮೇನಂ ಚಕ್ಖುನ್ದ್ರಿಯಂ ಅಸಂವುತಂ ವಿಹರನ್ತಂ ಅಭಿಜ್ಝಾದೋಮನಸ್ಸಾ ಪಾಪಕಾ ಅಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಅನ್ವಾಸ್ಸವೇಯ್ಯುಂ, ತಸ್ಸ ಸಂವರಾಯ ಪಟಿಪಜ್ಜತಿ; ರಕ್ಖತಿ ಚಕ್ಖುನ್ದ್ರಿಯಂ; ಚಕ್ಖುನ್ದ್ರಿಯೇ ಸಂವರಂ ಆಪಜ್ಜತಿ. ಸೋತೇನ ಸದ್ದಂ ಸುತ್ವಾ… ಘಾನೇನ ಗನ್ಧಂ ಘಾಯಿತ್ವಾ… ಜಿವ್ಹಾಯ ರಸಂ ಸಾಯಿತ್ವಾ… ಕಾಯೇನ ಫೋಟ್ಠಬ್ಬಂ ಫುಸಿತ್ವಾ… ಮನಸಾ ಧಮ್ಮಂ ವಿಞ್ಞಾಯ ನ ನಿಮಿತ್ತಗ್ಗಾಹೀ ಹೋತಿ ನಾನುಬ್ಯಞ್ಜನಗ್ಗಾಹೀ. ಯತ್ವಾಧಿಕರಣಮೇನಂ ಮನಿನ್ದ್ರಿಯಂ ಅಸಂವುತಂ ವಿಹರನ್ತಂ ಅಭಿಜ್ಝಾದೋಮನಸ್ಸಾ ಪಾಪಕಾ ಅಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಅನ್ವಾಸ್ಸವೇಯ್ಯುಂ, ತಸ್ಸ ಸಂವರಾಯ ಪಟಿಪಜ್ಜತಿ; ರಕ್ಖತಿ ಮನಿನ್ದ್ರಿಯಂ; ಮನಿನ್ದ್ರಿಯೇ ಸಂವರಂ ಆಪಜ್ಜತಿ. ಸೋ ಇಮಿನಾ ಅರಿಯೇನ ಇನ್ದ್ರಿಯಸಂವರೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಅಜ್ಝತ್ತಂ ಅಬ್ಯಾಸೇಕಸುಖಂ ಪಟಿಸಂವೇದೇತಿ.

‘‘ಸೋ ಅಭಿಕ್ಕನ್ತೇ ಪಟಿಕ್ಕನ್ತೇ ಸಮ್ಪಜಾನಕಾರೀ ಹೋತಿ, ಆಲೋಕಿತೇ ವಿಲೋಕಿತೇ ಸಮ್ಪಜಾನಕಾರೀ ಹೋತಿ, ಸಮಿಞ್ಜಿತೇ ಪಸಾರಿತೇ ಸಮ್ಪಜಾನಕಾರೀ ಹೋತಿ, ಸಙ್ಘಾಟಿಪತ್ತಚೀವರಧಾರಣೇ ಸಮ್ಪಜಾನಕಾರೀ ಹೋತಿ, ಅಸಿತೇ ಪೀತೇ ಖಾಯಿತೇ ಸಾಯಿತೇ ಸಮ್ಪಜಾನಕಾರೀ ಹೋತಿ, ಉಚ್ಚಾರಪಸ್ಸಾವಕಮ್ಮೇ ಸಮ್ಪಜಾನಕಾರೀ ಹೋತಿ, ಗತೇ ಠಿತೇ ನಿಸಿನ್ನೇ ಸುತ್ತೇ ಜಾಗರಿತೇ ಭಾಸಿತೇ ತುಣ್ಹೀಭಾವೇ ಸಮ್ಪಜಾನಕಾರೀ ಹೋತಿ.

‘‘ಸೋ ಇಮಿನಾ ಚ ಅರಿಯೇನ ಸೀಲಕ್ಖನ್ಧೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ, (ಇಮಾಯ ಚ ಅರಿಯಾಯ ಸನ್ತುಟ್ಠಿಯಾ ಸಮನ್ನಾಗತೋ,) [( ) ನತ್ಥಿ ಸೀ. ಸ್ಯಾ. ಪೋತ್ಥಕೇಸು. ಮ. ನಿ. ೧.೨೯೬; ಮ. ನಿ. ೨.೧೩ ಪಸ್ಸಿತಬ್ಬಂ] ಇಮಿನಾ ಚ ಅರಿಯೇನ ಇನ್ದ್ರಿಯಸಂವರೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ, ಇಮಿನಾ ಚ ಅರಿಯೇನ ಸತಿಸಮ್ಪಜಞ್ಞೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ [ಸಮನ್ನಾಗತೋ. ಸೋ (ಕ.)] ವಿವಿತ್ತಂ ಸೇನಾಸನಂ ಭಜತಿ ಅರಞ್ಞಂ ರುಕ್ಖಮೂಲಂ ಪಬ್ಬತಂ ಕನ್ದರಂ ಗಿರಿಗುಹಂ ಸುಸಾನಂ ವನಪ್ಪತ್ಥಂ ಅಬ್ಭೋಕಾಸಂ ಪಲಾಲಪುಞ್ಜಂ. ಸೋ ಪಚ್ಛಾಭತ್ತಂ ಪಿಣ್ಡಪಾತಪಟಿಕ್ಕನ್ತೋ ನಿಸೀದತಿ ಪಲ್ಲಙ್ಕಂ ಆಭುಜಿತ್ವಾ ಉಜುಂ ಕಾಯಂ ಪಣಿಧಾಯ ಪರಿಮುಖಂ ಸತಿಂ ಉಪಟ್ಠಪೇತ್ವಾ. ಸೋ ಅಭಿಜ್ಝಂ ಲೋಕೇ ಪಹಾಯ ವಿಗತಾಭಿಜ್ಝೇನ ಚೇತಸಾ ವಿಹರತಿ, ಅಭಿಜ್ಝಾಯ ಚಿತ್ತಂ ಪರಿಸೋಧೇತಿ. ಬ್ಯಾಪಾದಪದೋಸಂ ಪಹಾಯ ಅಬ್ಯಾಪನ್ನಚಿತ್ತೋ ವಿಹರತಿ ಸಬ್ಬಪಾಣಭೂತಹಿತಾನುಕಮ್ಪೀ, ಬ್ಯಾಪಾದಪದೋಸಾ ಚಿತ್ತಂ ಪರಿಸೋಧೇತಿ. ಥಿನಮಿದ್ಧಂ ಪಹಾಯ ವಿಗತಥಿನಮಿದ್ಧೋ ವಿಹರತಿ ಆಲೋಕಸಞ್ಞೀ ಸತೋ ಸಮ್ಪಜಾನೋ, ಥಿನಮಿದ್ಧಾ ಚಿತ್ತಂ ಪರಿಸೋಧೇತಿ. ಉದ್ಧಚ್ಚಕುಕ್ಕುಚ್ಚಂ ಪಹಾಯ ಅನುದ್ಧತೋ ವಿಹರತಿ ಅಜ್ಝತ್ತಂ ವೂಪಸನ್ತಚಿತ್ತೋ, ಉದ್ಧಚ್ಚಕುಕ್ಕುಚ್ಚಾ ಚಿತ್ತಂ ಪರಿಸೋಧೇತಿ. ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಂ ಪಹಾಯ ತಿಣ್ಣವಿಚಿಕಿಚ್ಛೋ ವಿಹರತಿ ಅಕಥಂಕಥೀ ಕುಸಲೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು, ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾಯ ಚಿತ್ತಂ ಪರಿಸೋಧೇತಿ. ಸೋ ಇಮೇ ಪಞ್ಚ ನೀವರಣೇ ಪಹಾಯ ಚೇತಸೋ ಉಪಕ್ಕಿಲೇಸೇ ಪಞ್ಞಾಯ ದುಬ್ಬಲೀಕರಣೇ ವಿವಿಚ್ಚೇವ ಕಾಮೇಹಿ…ಪೇ… ಚತುತ್ಥಂ ಝಾನಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರತಿ.

‘‘ಸೋ ಏವಂ ಸಮಾಹಿತೇ ಚಿತ್ತೇ ಪರಿಸುದ್ಧೇ ಪರಿಯೋದಾತೇ ಅನಙ್ಗಣೇ ವಿಗತೂಪಕ್ಕಿಲೇಸೇ ಮುದುಭೂತೇ ಕಮ್ಮನಿಯೇ ಠಿತೇ ಆನೇಞ್ಜಪ್ಪತ್ತೇ ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸಾನುಸ್ಸತಿಞಾಣಾಯ…ಪೇ… ಸತ್ತಾನಂ ಚುತೂಪಪಾತಞಾಣಾಯ…ಪೇ… (ಸೋ ಏವಂ ಸಮಾಹಿತೇ ಚಿತ್ತೇ ಪರಿಸುದ್ಧೇ ಪರಿಯೋದಾತೇ ಅನಙ್ಗಣೇ ವಿಗತೂಪಕ್ಕಿಲೇಸೇ ಮುದುಭೂತೇ ಕಮ್ಮನಿಯೇ ಠಿತೇ ಆನೇಞ್ಜಪ್ಪತ್ತೇ) ಆಸವಾನಂ ಖಯಞಾಣಾಯ ಚಿತ್ತಂ ಅಭಿನಿನ್ನಾಮೇತಿ. ಸೋ ‘ಇದಂ ದುಕ್ಖ’ನ್ತಿ ಯಥಾಭೂತಂ ಪಜಾನಾತಿ, ‘ಅಯಂ ದುಕ್ಖಸಮುದಯೋ’ತಿ ಯಥಾಭೂತಂ ಪಜಾನಾತಿ, ‘ಅಯಂ ದುಕ್ಖನಿರೋಧೋ’ತಿ ಯಥಾಭೂತಂ ಪಜಾನಾತಿ, ‘ಅಯಂ ದುಕ್ಖನಿರೋಧಗಾಮಿನೀ ಪಟಿಪದಾ’ತಿ ಯಥಾಭೂತಂ ಪಜಾನಾತಿ. ‘ಇಮೇ ಆಸವಾ’ತಿ ಯಥಾಭೂತಂ ಪಜಾನಾತಿ, ‘ಅಯಂ ಆಸವಸಮುದಯೋ’ತಿ ಯಥಾಭೂತಂ ಪಜಾನಾತಿ, ‘ಅಯಂ ಆಸವನಿರೋಧೋ’ತಿ ಯಥಾಭೂತಂ ಪಜಾನಾತಿ, ‘ಅಯಂ ಆಸವನಿರೋಧಗಾಮಿನೀ ಪಟಿಪದಾ’ತಿ ಯಥಾಭೂತಂ ಪಜಾನಾತಿ.

‘‘ತಸ್ಸ ಏವಂ ಜಾನತೋ ಏವಂ ಪಸ್ಸತೋ ಕಾಮಾಸವಾಪಿ ಚಿತ್ತಂ ವಿಮುಚ್ಚತಿ, ಭವಾಸವಾಪಿ ಚಿತ್ತಂ ವಿಮುಚ್ಚತಿ, ಅವಿಜ್ಜಾಸವಾಪಿ ಚಿತ್ತಂ ವಿಮುಚ್ಚತಿ; ವಿಮುತ್ತಸ್ಮಿಂ ವಿಮುತ್ತಮಿತಿ ಞಾಣಂ ಹೋತಿ. ‘ಖೀಣಾ ಜಾತಿ, ವುಸಿತಂ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ, ಕತಂ ಕರಣೀಯಂ, ನಾಪರಂ ಇತ್ಥತ್ತಾಯಾ’ತಿ ಪಜಾನಾತಿ. ಏವಂ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪುಗ್ಗಲೋ ನೇವತ್ತನ್ತಪೋ ಹೋತಿ ನಾತ್ತಪರಿತಾಪನಾನುಯೋಗಮನುಯುತ್ತೋ ನ ಪರನ್ತಪೋ ನ ಪರಪರಿತಾಪನಾನುಯೋಗಮನುಯುತ್ತೋ. ಸೋ ನ ಅತ್ತನ್ತಪೋ ನ ಪರನ್ತಪೋ ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ನಿಚ್ಛಾತೋ ನಿಬ್ಬುತೋ ಸೀತೀಭೂತೋ ಸುಖಪ್ಪಟಿಸಂವೇದೀ ಬ್ರಹ್ಮಭೂತೇನ ಅತ್ತನಾ ವಿಹರತಿ. ಇಮೇ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಚತ್ತಾರೋ ಪುಗ್ಗಲಾ ಸನ್ತೋ ಸಂವಿಜ್ಜಮಾನಾ ಲೋಕಸ್ಮಿ’’ನ್ತಿ. ಅಟ್ಠಮಂ.

೯. ತಣ್ಹಾಸುತ್ತಂ

೧೯೯. ಭಗವಾ ಏತದವೋಚ – ‘‘ತಣ್ಹಂ ವೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದೇಸೇಸ್ಸಾಮಿ ಜಾಲಿನಿಂ ಸರಿತಂ ವಿಸಟಂ ವಿಸತ್ತಿಕಂ, ಯಾಯ ಅಯಂ ಲೋಕೋ ಉದ್ಧಸ್ತೋ ಪರಿಯೋನದ್ಧೋ ತನ್ತಾಕುಲಕಜಾತೋ ಗುಲಾಗುಣ್ಠಿಕಜಾತೋ [ಕುಲಾಗುಣ್ಠಿಕಜಾತೋ (ಸೀ. ಸ್ಯಾ. ಕಂ. ಪೀ.) ಅ. ನಿ. ಅಟ್ಠ. ೨.೪.೧೯೯] ಮುಞ್ಜಪಬ್ಬಜಭೂತೋ ಅಪಾಯಂ ದುಗ್ಗತಿಂ ವಿನಿಪಾತಂ ಸಂಸಾರಂ ನಾತಿವತ್ತತಿ. ತಂ ಸುಣಾಥ, ಸಾಧುಕಂ ಮನಸಿ ಕರೋಥ; ಭಾಸಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ‘‘ಏವಂ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ಖೋ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಭಗವತೋ ಪಚ್ಚಸ್ಸೋಸುಂ. ಭಗವಾ ಏತದವೋಚ –

‘‘ಕತಮಾ ಚ ಸಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತಣ್ಹಾ ಜಾಲಿನೀ ಸರಿತಾ ವಿಸಟಾ ವಿಸತ್ತಿಕಾ, ಯಾಯ ಅಯಂ ಲೋಕೋ ಉದ್ಧಸ್ತೋ ಪರಿಯೋನದ್ಧೋ ತನ್ತಾಕುಲಕಜಾತೋ ಗುಲಾಗುಣ್ಠಿಕಜಾತೋ ಮುಞ್ಜಪಬ್ಬಜಭೂತೋ ಅಪಾಯಂ ದುಗ್ಗತಿಂ ವಿನಿಪಾತಂ ಸಂಸಾರಂ ನಾತಿವತ್ತತಿ? ಅಟ್ಠಾರಸ ಖೋ ಪನಿಮಾನಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತಣ್ಹಾವಿಚರಿತಾನಿ ಅಜ್ಝತ್ತಿಕಸ್ಸ ಉಪಾದಾಯ, ಅಟ್ಠಾರಸ ತಣ್ಹಾವಿಚರಿತಾನಿ ಬಾಹಿರಸ್ಸ ಉಪಾದಾಯ.

‘‘ಕತಮಾನಿ ಅಟ್ಠಾರಸ ತಣ್ಹಾವಿಚರಿತಾನಿ ಅಜ್ಝತ್ತಿಕಸ್ಸ ಉಪಾದಾಯ? ಅಸ್ಮೀತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸತಿ ಇತ್ಥಸ್ಮೀತಿ ಹೋತಿ, ಏವಂಸ್ಮೀತಿ [ಏವಮಸ್ಮಿ (ಸೀ.), ಏವಸ್ಮಿ (ಸ್ಯಾ. ಕಂ. ಪೀ.) ವಿಭ. ೯೭೩ ಪಸ್ಸಿತಬ್ಬಂ] ಹೋತಿ, ಅಞ್ಞಥಾಸ್ಮೀತಿ ಹೋತಿ, ಅಸಸ್ಮೀತಿ ಹೋತಿ, ಸತಸ್ಮೀತಿ ಹೋತಿ, ಸನ್ತಿ ಹೋತಿ, ಇತ್ಥಂ ಸನ್ತಿ ಹೋತಿ, ಏವಂ ಸನ್ತಿ ಹೋತಿ, ಅಞ್ಞಥಾ ಸನ್ತಿ ಹೋತಿ, ಅಪಿಹಂ [ಅಪಿಹ (ಸೀ. ಪೀ.), ಅಪಿ (ಸ್ಯಾ. ಕಂ.)] ಸನ್ತಿ ಹೋತಿ, ಅಪಿಹಂ [ಅಪಿ (ಸೀ. ಸ್ಯಾ. ಕಂ. ಪೀ.)] ಇತ್ಥಂ ಸನ್ತಿ ಹೋತಿ, ಅಪಿಹಂ [ಅಪಿ (ಸೀ. ಸ್ಯಾ. ಕಂ. ಪೀ.)] ಏವಂ ಸನ್ತಿ ಹೋತಿ, ಅಪಿಹಂ [ಅಪಿ (ಸೀ. ಸ್ಯಾ. ಕಂ. ಪೀ.)] ಅಞ್ಞಥಾ ಸನ್ತಿ ಹೋತಿ, ಭವಿಸ್ಸನ್ತಿ ಹೋತಿ, ಇತ್ಥಂ ಭವಿಸ್ಸನ್ತಿ ಹೋತಿ, ಏವಂ ಭವಿಸ್ಸನ್ತಿ ಹೋತಿ, ಅಞ್ಞಥಾ ಭವಿಸ್ಸನ್ತಿ ಹೋತಿ. ಇಮಾನಿ ಅಟ್ಠಾರಸ ತಣ್ಹಾವಿಚರಿತಾನಿ ಅಜ್ಝತ್ತಿಕಸ್ಸ ಉಪಾದಾಯ.

‘‘ಕತಮಾನಿ ಅಟ್ಠಾರಸ ತಣ್ಹಾವಿಚರಿತಾನಿ ಬಾಹಿರಸ್ಸ ಉಪಾದಾಯ? ಇಮಿನಾಸ್ಮೀತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸತಿ ಇಮಿನಾ ಇತ್ಥಸ್ಮೀತಿ ಹೋತಿ, ಇಮಿನಾ ಏವಂಸ್ಮೀತಿ ಹೋತಿ, ಇಮಿನಾ ಅಞ್ಞಥಾಸ್ಮೀತಿ ಹೋತಿ, ಇಮಿನಾ ಅಸಸ್ಮೀತಿ ಹೋತಿ, ಇಮಿನಾ ಸತಸ್ಮೀತಿ ಹೋತಿ, ಇಮಿನಾ ಸನ್ತಿ ಹೋತಿ, ಇಮಿನಾ ಇತ್ಥಂ ಸನ್ತಿ ಹೋತಿ, ಇಮಿನಾ ಏವಂ ಸನ್ತಿ ಹೋತಿ, ಇಮಿನಾ ಅಞ್ಞಥಾ ಸನ್ತಿ ಹೋತಿ, ಇಮಿನಾ ಅಪಿಹಂ ಸನ್ತಿ ಹೋತಿ, ಇಮಿನಾ ಅಪಿಹಂ ಇತ್ಥಂ ಸನ್ತಿ ಹೋತಿ, ಇಮಿನಾ ಅಪಿಹಂ ಏವಂ ಸನ್ತಿ ಹೋತಿ, ಇಮಿನಾ ಅಪಿಹಂ ಅಞ್ಞಥಾ ಸನ್ತಿ ಹೋತಿ, ಇಮಿನಾ ಭವಿಸ್ಸನ್ತಿ ಹೋತಿ, ಇಮಿನಾ ಇತ್ಥಂ ಭವಿಸ್ಸನ್ತಿ ಹೋತಿ, ಇಮಿನಾ ಏವಂ ಭವಿಸ್ಸನ್ತಿ ಹೋತಿ, ಇಮಿನಾ ಅಞ್ಞಥಾ ಭವಿಸ್ಸನ್ತಿ ಹೋತಿ. ಇಮಾನಿ ಅಟ್ಠಾರಸ ತಣ್ಹಾವಿಚರಿತಾನಿ ಬಾಹಿರಸ್ಸ ಉಪಾದಾಯ.

‘‘ಇತಿ ಅಟ್ಠಾರಸ ತಣ್ಹಾವಿಚರಿತಾನಿ ಅಜ್ಝತ್ತಿಕಸ್ಸ ಉಪಾದಾಯ, ಅಟ್ಠಾರಸ ತಣ್ಹಾವಿಚರಿತಾನಿ ಬಾಹಿರಸ್ಸ ಉಪಾದಾಯ. ಇಮಾನಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಛತ್ತಿಂಸ ತಣ್ಹಾವಿಚರಿತಾನಿ. ಇತಿ ಏವರೂಪಾನಿ ಅತೀತಾನಿ ಛತ್ತಿಂಸ ತಣ್ಹಾವಿಚರಿತಾನಿ, ಅನಾಗತಾನಿ ಛತ್ತಿಂಸ ತಣ್ಹಾವಿಚರಿತಾನಿ, ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಾನಿ ಛತ್ತಿಂಸ ತಣ್ಹಾವಿಚರಿತಾನಿ. ಏವಂ ಅಟ್ಠಸತಂ ತಣ್ಹಾವಿಚರಿತಂ ಹೋನ್ತಿ.

‘‘ಅಯಂ ಖೋ ಸಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತಣ್ಹಾ ಜಾಲಿನೀ ಸರಿತಾ ವಿಸಟಾ ವಿಸತ್ತಿಕಾ, ಯಾಯ ಅಯಂ ಲೋಕೋ ಉದ್ಧಸ್ತೋ ಪರಿಯೋನದ್ಧೋ ತನ್ತಾಕುಲಕಜಾತೋ ಗುಲಾಗುಣ್ಠಿಕಜಾತೋ ಮುಞ್ಜಪಬ್ಬಜಭೂತೋ ಅಪಾಯಂ ದುಗ್ಗತಿಂ ವಿನಿಪಾತಂ ಸಂಸಾರಂ ನಾತಿವತ್ತತೀ’’ತಿ. ನವಮಂ.

೧೦. ಪೇಮಸುತ್ತಂ

೨೦೦. ‘‘ಚತ್ತಾರಿಮಾನಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, (ಪೇಮಾನಿ) [( ) ನತ್ಥಿ ಸೀ. ಸ್ಯಾ. ಕಂ. ಪೀ. ಪೋತ್ಥಕೇಸು] ಜಾಯನ್ತಿ. ಕತಮಾನಿ ಚತ್ತಾರಿ? ಪೇಮಾ ಪೇಮಂ ಜಾಯತಿ, ಪೇಮಾ ದೋಸೋ ಜಾಯತಿ, ದೋಸಾ ಪೇಮಂ ಜಾಯತಿ, ದೋಸಾ ದೋಸೋ ಜಾಯತಿ.

‘‘ಕಥಞ್ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪೇಮಾ ಪೇಮಂ ಜಾಯತಿ? ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪುಗ್ಗಲೋ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಇಟ್ಠೋ ಹೋತಿ ಕನ್ತೋ ಮನಾಪೋ. ತಂ ಪರೇ ಇಟ್ಠೇನ ಕನ್ತೇನ ಮನಾಪೇನ ಸಮುದಾಚರನ್ತಿ. ತಸ್ಸ ಏವಂ ಹೋತಿ – ‘ಯೋ ಖೋ ಮ್ಯಾಯಂ ಪುಗ್ಗಲೋ ಇಟ್ಠೋ ಕನ್ತೋ ಮನಾಪೋ, ತಂ ಪರೇ ಇಟ್ಠೇನ ಕನ್ತೇನ ಮನಾಪೇನ ಸಮುದಾಚರನ್ತೀ’ತಿ. ಸೋ ತೇಸು ಪೇಮಂ ಜನೇತಿ. ಏವಂ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪೇಮಾ ಪೇಮಂ ಜಾಯತಿ.

‘‘ಕಥಞ್ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪೇಮಾ ದೋಸೋ ಜಾಯತಿ? ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪುಗ್ಗಲೋ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಇಟ್ಠೋ ಹೋತಿ ಕನ್ತೋ ಮನಾಪೋ. ತಂ ಪರೇ ಅನಿಟ್ಠೇನ ಅಕನ್ತೇನ ಅಮನಾಪೇನ ಸಮುದಾಚರನ್ತಿ. ತಸ್ಸ ಏವಂ ಹೋತಿ – ‘ಯೋ ಖೋ ಮ್ಯಾಯಂ ಪುಗ್ಗಲೋ ಇಟ್ಠೋ ಕನ್ತೋ ಮನಾಪೋ, ತಂ ಪರೇ ಅನಿಟ್ಠೇನ ಅಕನ್ತೇನ ಅಮನಾಪೇನ ಸಮುದಾಚರನ್ತೀ’ತಿ. ಸೋ ತೇಸು ದೋಸಂ ಜನೇತಿ. ಏವಂ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪೇಮಾ ದೋಸೋ ಜಾಯತಿ.

‘‘ಕಥಞ್ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದೋಸಾ ಪೇಮಂ ಜಾಯತಿ? ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪುಗ್ಗಲೋ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಅನಿಟ್ಠೋ ಹೋತಿ ಅಕನ್ತೋ ಅಮನಾಪೋ. ತಂ ಪರೇ ಅನಿಟ್ಠೇನ ಅಕನ್ತೇನ ಅಮನಾಪೇನ ಸಮುದಾಚರನ್ತಿ. ತಸ್ಸ ಏವಂ ಹೋತಿ – ‘ಯೋ ಖೋ ಮ್ಯಾಯಂ ಪುಗ್ಗಲೋ ಅನಿಟ್ಠೋ ಅಕನ್ತೋ ಅಮನಾಪೋ, ತಂ ಪರೇ ಅನಿಟ್ಠೇನ ಅಕನ್ತೇನ ಅಮನಾಪೇನ ಸಮುದಾಚರನ್ತೀ’ತಿ. ಸೋ ತೇಸು ಪೇಮಂ ಜನೇತಿ. ಏವಂ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದೋಸಾ ಪೇಮಂ ಜಾಯತಿ.

‘‘ಕಥಞ್ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದೋಸಾ ದೋಸೋ ಜಾಯತಿ? ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪುಗ್ಗಲೋ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಅನಿಟ್ಠೋ ಹೋತಿ ಅಕನ್ತೋ ಅಮನಾಪೋ. ತಂ ಪರೇ ಇಟ್ಠೇನ ಕನ್ತೇನ ಮನಾಪೇನ ಸಮುದಾಚರನ್ತಿ. ತಸ್ಸ ಏವಂ ಹೋತಿ – ‘ಯೋ ಖೋ ಮ್ಯಾಯಂ ಪುಗ್ಗಲೋ ಅನಿಟ್ಠೋ ಅಕನ್ತೋ ಅಮನಾಪೋ, ತಂ ಪರೇ ಇಟ್ಠೇನ ಕನ್ತೇನ ಮನಾಪೇನ ಸಮುದಾಚರನ್ತೀ’ತಿ. ಸೋ ತೇಸು ದೋಸಂ ಜನೇತಿ. ಏವಂ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದೋಸಾ ದೋಸೋ ಜಾಯತಿ. ಇಮಾನಿ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಚತ್ತಾರಿ ಪೇಮಾನಿ ಜಾಯನ್ತಿ.

‘‘ಯಸ್ಮಿಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಮಯೇ ಭಿಕ್ಖು ವಿವಿಚ್ಚೇವ ಕಾಮೇಹಿ…ಪೇ… ಪಠಮಂ ಝಾನಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರತಿ, ಯಮ್ಪಿಸ್ಸ ಪೇಮಾ ಪೇಮಂ ಜಾಯತಿ ತಮ್ಪಿಸ್ಸ ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ನ ಹೋತಿ, ಯೋಪಿಸ್ಸ ಪೇಮಾ ದೋಸೋ ಜಾಯತಿ ಸೋಪಿಸ್ಸ ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ನ ಹೋತಿ, ಯಮ್ಪಿಸ್ಸ ದೋಸಾ ಪೇಮಂ ಜಾಯತಿ ತಮ್ಪಿಸ್ಸ ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ನ ಹೋತಿ, ಯೋಪಿಸ್ಸ ದೋಸಾ ದೋಸೋ ಜಾಯತಿ ಸೋಪಿಸ್ಸ ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ನ ಹೋತಿ.

‘‘ಯಸ್ಮಿಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಮಯೇ ಭಿಕ್ಖು ವಿತಕ್ಕವಿಚಾರಾನಂ ವೂಪಸಮಾ…ಪೇ… ದುತಿಯಂ ಝಾನಂ…ಪೇ… ತತಿಯಂ ಝಾನಂ…ಪೇ… ಚತುತ್ಥಂ ಝಾನಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರತಿ, ಯಮ್ಪಿಸ್ಸ ಪೇಮಾ ಪೇಮಂ ಜಾಯತಿ ತಮ್ಪಿಸ್ಸ ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ನ ಹೋತಿ, ಯೋಪಿಸ್ಸ ಪೇಮಾ ದೋಸೋ ಜಾಯತಿ ಸೋಪಿಸ್ಸ ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ನ ಹೋತಿ, ಯಮ್ಪಿಸ್ಸ ದೋಸಾ ಪೇಮಂ ಜಾಯತಿ ತಮ್ಪಿಸ್ಸ ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ನ ಹೋತಿ, ಯೋಪಿಸ್ಸ ದೋಸಾ ದೋಸೋ ಜಾಯತಿ ಸೋಪಿಸ್ಸ ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ನ ಹೋತಿ.

‘‘ಯಸ್ಮಿಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಮಯೇ ಭಿಕ್ಖು ಆಸವಾನಂ ಖಯಾ ಅನಾಸವಂ ಚೇತೋವಿಮುತ್ತಿಂ ಪಞ್ಞಾವಿಮುತ್ತಿಂ ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ಸಯಂ ಅಭಿಞ್ಞಾ ಸಚ್ಛಿಕತ್ವಾ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರತಿ, ಯಮ್ಪಿಸ್ಸ ಪೇಮಾ ಪೇಮಂ ಜಾಯತಿ ತಮ್ಪಿಸ್ಸ ಪಹೀನಂ ಹೋತಿ ಉಚ್ಛಿನ್ನಮೂಲಂ ತಾಲಾವತ್ಥುಕತಂ ಅನಭಾವಂಕತಂ ಆಯತಿಂ ಅನುಪ್ಪಾದಧಮ್ಮಂ, ಯೋಪಿಸ್ಸ ಪೇಮಾ ದೋಸೋ ಜಾಯತಿ ಸೋಪಿಸ್ಸ ಪಹೀನೋ ಹೋತಿ ಉಚ್ಛಿನ್ನಮೂಲೋ ತಾಲಾವತ್ಥುಕತೋ ಅನಭಾವಂಕತೋ ಆಯತಿಂ ಅನುಪ್ಪಾದಧಮ್ಮೋ, ಯಮ್ಪಿಸ್ಸ ದೋಸಾ ಪೇಮಂ ಜಾಯತಿ ತಮ್ಪಿಸ್ಸ ಪಹೀನಂ ಹೋತಿ ಉಚ್ಛಿನ್ನಮೂಲಂ ತಾಲಾವತ್ಥುಕತಂ ಅನಭಾವಂಕತಂ ಆಯತಿಂ ಅನುಪ್ಪಾದಧಮ್ಮಂ, ಯೋಪಿಸ್ಸ ದೋಸಾ ದೋಸೋ ಜಾಯತಿ ಸೋಪಿಸ್ಸ ಪಹೀನೋ ಹೋತಿ ಉಚ್ಛಿನ್ನಮೂಲೋ ತಾಲಾವತ್ಥುಕತೋ ಅನಭಾವಂಕತೋ ಆಯತಿಂ ಅನುಪ್ಪಾದಧಮ್ಮೋ. ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ನೇವ ಉಸ್ಸೇನೇತಿ ನ ಪಟಿಸೇನೇತಿ [ನ ಪಟಿಸ್ಸೇನೇತಿ (ಸೀ. ಪೀ.)] ನ ಧೂಪಾಯತಿ ನ ಪಜ್ಜಲತಿ ನ ಸಮ್ಪಜ್ಝಾಯತಿ [ನ ಅಪಜ್ಝಾಯತಿ (ಸೀ.), ನ ಪಜ್ಝಾಯತಿ (ಸ್ಯಾ. ಕಂ. ಪೀ.)].

‘‘ಕಥಞ್ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಉಸ್ಸೇನೇತಿ? ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ರೂಪಂ ಅತ್ತತೋ ಸಮನುಪಸ್ಸತಿ, ರೂಪವನ್ತಂ ವಾ ಅತ್ತಾನಂ, ಅತ್ತನಿ ವಾ ರೂಪಂ, ರೂಪಸ್ಮಿಂ ವಾ ಅತ್ತಾನಂ; ವೇದನಂ ಅತ್ತತೋ ಸಮನುಪಸ್ಸತಿ, ವೇದನಾವನ್ತಂ ವಾ ಅತ್ತಾನಂ, ಅತ್ತನಿ ವಾ ವೇದನಂ, ವೇದನಾಯ ವಾ ಅತ್ತಾನಂ; ಸಞ್ಞಂ ಅತ್ತತೋ ಸಮನುಪಸ್ಸತಿ, ಸಞ್ಞಾವನ್ತಂ ವಾ ಅತ್ತಾನಂ, ಅತ್ತನಿ ವಾ ಸಞ್ಞಂ, ಸಞ್ಞಾಯ ವಾ ಅತ್ತಾನಂ; ಸಙ್ಖಾರೇ ಅತ್ತತೋ ಸಮನುಪಸ್ಸತಿ, ಸಙ್ಖಾರವನ್ತಂ ವಾ ಅತ್ತಾನಂ, ಅತ್ತನಿ ವಾ ಸಙ್ಖಾರೇ, ಸಙ್ಖಾರೇಸು ವಾ ಅತ್ತಾನಂ; ವಿಞ್ಞಾಣಂ ಅತ್ತತೋ ಸಮನುಪಸ್ಸತಿ, ವಿಞ್ಞಾಣವನ್ತಂ ವಾ ಅತ್ತಾನಂ, ಅತ್ತನಿ ವಾ ವಿಞ್ಞಾಣಂ, ವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಮಿಂ ವಾ ಅತ್ತಾನಂ. ಏವಂ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಉಸ್ಸೇನೇತಿ.

‘‘ಕಥಞ್ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ನ ಉಸ್ಸೇನೇತಿ? ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ನ ರೂಪಂ ಅತ್ತತೋ ಸಮನುಪಸ್ಸತಿ, ನ ರೂಪವನ್ತಂ ವಾ ಅತ್ತಾನಂ, ನ ಅತ್ತನಿ ವಾ ರೂಪಂ, ನ ರೂಪಸ್ಮಿಂ ವಾ ಅತ್ತಾನಂ; ನ ವೇದನಂ ಅತ್ತತೋ ಸಮನುಪಸ್ಸತಿ, ನ ವೇದನಾವನ್ತಂ ವಾ ಅತ್ತಾನಂ, ನ ಅತ್ತನಿ ವಾ ವೇದನಂ, ನ ವೇದನಾಯ ವಾ ಅತ್ತಾನಂ; ನ ಸಞ್ಞಂ ಅತ್ತತೋ ಸಮನುಪಸ್ಸತಿ, ನ ಸಞ್ಞಾವನ್ತಂ ವಾ ಅತ್ತಾನಂ, ನ ಅತ್ತನಿ ವಾ ಸಞ್ಞಂ, ನ ಸಞ್ಞಾಯ ವಾ ಅತ್ತಾನಂ; ನ ಸಙ್ಖಾರೇ ಅತ್ತತೋ ಸಮನುಪಸ್ಸತಿ, ನ ಸಙ್ಖಾರವನ್ತಂ ವಾ ಅತ್ತಾನಂ, ನ ಅತ್ತನಿ ವಾ ಸಙ್ಖಾರೇ, ನ ಸಙ್ಖಾರೇಸು ವಾ ಅತ್ತಾನಂ; ನ ವಿಞ್ಞಾಣಂ ಅತ್ತತೋ ಸಮನುಪಸ್ಸತಿ, ನ ವಿಞ್ಞಾಣವನ್ತಂ ವಾ ಅತ್ತಾನಂ, ನ ಅತ್ತನಿ ವಾ ವಿಞ್ಞಾಣಂ, ನ ವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಮಿಂ ವಾ ಅತ್ತಾನಂ. ಏವಂ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ನ ಉಸ್ಸೇನೇತಿ.

‘‘ಕಥಞ್ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಪಟಿಸೇನೇತಿ? ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಅಕ್ಕೋಸನ್ತಂ ಪಚ್ಚಕ್ಕೋಸತಿ, ರೋಸನ್ತಂ ಪಟಿರೋಸತಿ, ಭಣ್ಡನ್ತಂ ಪಟಿಭಣ್ಡತಿ. ಏವಂ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಪಟಿಸೇನೇತಿ.

‘‘ಕಥಞ್ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ನ ಪಟಿಸೇನೇತಿ? ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಅಕ್ಕೋಸನ್ತಂ ನ ಪಚ್ಚಕ್ಕೋಸತಿ, ರೋಸನ್ತಂ ನ ಪಟಿರೋಸತಿ, ಭಣ್ಡನ್ತಂ ನ ಪಟಿಭಣ್ಡತಿ. ಏವಂ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ನ ಪಟಿಸೇನೇತಿ.

‘‘ಕಥಞ್ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಧೂಪಾಯತಿ? ಅಸ್ಮೀತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸತಿ ಇತ್ಥಸ್ಮೀತಿ ಹೋತಿ, ಏವಂಸ್ಮೀತಿ ಹೋತಿ, ಅಞ್ಞಥಾಸ್ಮೀತಿ ಹೋತಿ, ಅಸಸ್ಮೀತಿ ಹೋತಿ, ಸತಸ್ಮೀತಿ ಹೋತಿ, ಸನ್ತಿ ಹೋತಿ, ಇತ್ಥಂ ಸನ್ತಿ ಹೋತಿ, ಏವಂ ಸನ್ತಿ ಹೋತಿ, ಅಞ್ಞಥಾ ಸನ್ತಿ ಹೋತಿ, ಅಪಿಹಂ ಸನ್ತಿ ಹೋತಿ, ಅಪಿಹಂ ಇತ್ಥಂ ಸನ್ತಿ ಹೋತಿ, ಅಪಿಹಂ ಏವಂ ಸನ್ತಿ ಹೋತಿ, ಅಪಿಹಂ ಅಞ್ಞಥಾ ಸನ್ತಿ ಹೋತಿ, ಭವಿಸ್ಸನ್ತಿ ಹೋತಿ, ಇತ್ಥಂ ಭವಿಸ್ಸನ್ತಿ ಹೋತಿ, ಏವಂ ಭವಿಸ್ಸನ್ತಿ ಹೋತಿ, ಅಞ್ಞಥಾ ಭವಿಸ್ಸನ್ತಿ ಹೋತಿ. ಏವಂ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಧೂಪಾಯತಿ.

‘‘ಕಥಞ್ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ನ ಧೂಪಾಯತಿ? ಅಸ್ಮೀತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಸತಿ ಇತ್ಥಸ್ಮೀತಿ ನ ಹೋತಿ, ಏವಂಸ್ಮೀತಿ ನ ಹೋತಿ, ಅಞ್ಞಥಾಸ್ಮೀತಿ ನ ಹೋತಿ, ಅಸಸ್ಮೀತಿ ನ ಹೋತಿ, ಸತಸ್ಮೀತಿ ನ ಹೋತಿ, ಸನ್ತಿ ನ ಹೋತಿ, ಇತ್ಥಂ ಸನ್ತಿ ನ ಹೋತಿ, ಏವಂ ಸನ್ತಿ ನ ಹೋತಿ, ಅಞ್ಞಥಾ ಸನ್ತಿ ನ ಹೋತಿ, ಅಪಿಹಂ ಸನ್ತಿ ನ ಹೋತಿ, ಅಪಿಹಂ ಇತ್ಥಂ ಸನ್ತಿ ನ ಹೋತಿ, ಅಪಿಹಂ ಏವಂ ಸನ್ತಿ ನ ಹೋತಿ, ಅಪಿಹಂ ಅಞ್ಞಥಾ ಸನ್ತಿ ನ ಹೋತಿ, ಭವಿಸ್ಸನ್ತಿ ನ ಹೋತಿ, ಇತ್ಥಂ ಭವಿಸ್ಸನ್ತಿ ನ ಹೋತಿ, ಏವಂ ಭವಿಸ್ಸನ್ತಿ ನ ಹೋತಿ, ಅಞ್ಞಥಾ ಭವಿಸ್ಸನ್ತಿ ನ ಹೋತಿ. ಏವಂ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ನ ಧೂಪಾಯತಿ.

‘‘ಕಥಞ್ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಪಜ್ಜಲತಿ? ಇಮಿನಾ ಅಸ್ಮೀತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸತಿ ಇಮಿನಾ ಇತ್ಥಸ್ಮೀತಿ ಹೋತಿ, ಇಮಿನಾ ಏವಂಸ್ಮೀತಿ ಹೋತಿ, ಇಮಿನಾ ಅಞ್ಞಥಾಸ್ಮೀತಿ ಹೋತಿ, ಇಮಿನಾ ಅಸಸ್ಮೀತಿ ಹೋತಿ, ಇಮಿನಾ ಸತಸ್ಮೀತಿ ಹೋತಿ, ಇಮಿನಾ ಸನ್ತಿ ಹೋತಿ, ಇಮಿನಾ ಇತ್ಥಂ ಸನ್ತಿ ಹೋತಿ, ಇಮಿನಾ ಏವಂ ಸನ್ತಿ ಹೋತಿ, ಇಮಿನಾ ಅಞ್ಞಥಾ ಸನ್ತಿ ಹೋತಿ, ಇಮಿನಾ ಅಪಿಹಂ ಸನ್ತಿ ಹೋತಿ, ಇಮಿನಾ ಅಪಿಹಂ ಇತ್ಥಂ ಸನ್ತಿ ಹೋತಿ, ಇಮಿನಾ ಅಪಿಹಂ ಏವಂ ಸನ್ತಿ ಹೋತಿ, ಇಮಿನಾ ಅಪಿಹಂ ಅಞ್ಞಥಾ ಸನ್ತಿ ಹೋತಿ, ಇಮಿನಾ ಭವಿಸ್ಸನ್ತಿ ಹೋತಿ, ಇಮಿನಾ ಇತ್ಥಂ ಭವಿಸ್ಸನ್ತಿ ಹೋತಿ, ಇಮಿನಾ ಏವಂ ಭವಿಸ್ಸನ್ತಿ ಹೋತಿ, ಇಮಿನಾ ಅಞ್ಞಥಾ ಭವಿಸ್ಸನ್ತಿ ಹೋತಿ. ಏವಂ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಪಜ್ಜಲತಿ.

‘‘ಕಥಞ್ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ನ ಪಜ್ಜಲತಿ? ಇಮಿನಾ ಅಸ್ಮೀತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಸತಿ ಇಮಿನಾ ಇತ್ಥಸ್ಮೀತಿ ನ ಹೋತಿ, ಇಮಿನಾ ಏವಂಸ್ಮೀತಿ ನ ಹೋತಿ, ಇಮಿನಾ ಅಞ್ಞಥಾಸ್ಮೀತಿ ನ ಹೋತಿ, ಇಮಿನಾ ಅಸಸ್ಮೀತಿ ನ ಹೋತಿ, ಇಮಿನಾ ಸತಸ್ಮೀತಿ ನ ಹೋತಿ, ಇಮಿನಾ ಸನ್ತಿ ನ ಹೋತಿ, ಇಮಿನಾ ಇತ್ಥಂ ಸನ್ತಿ ನ ಹೋತಿ, ಇಮಿನಾ ಏವಂ ಸನ್ತಿ ನ ಹೋತಿ, ಇಮಿನಾ ಅಞ್ಞಥಾ ಸನ್ತಿ ನ ಹೋತಿ, ಇಮಿನಾ ಅಪಿಹಂ ಸನ್ತಿ ನ ಹೋತಿ, ಇಮಿನಾ ಅಪಿಹಂ ಇತ್ಥಂ ಸನ್ತಿ ನ ಹೋತಿ, ಇಮಿನಾ ಅಪಿಹಂ ಏವಂ ಸನ್ತಿ ನ ಹೋತಿ, ಇಮಿನಾ ಅಪಿಹಂ ಅಞ್ಞಥಾ ಸನ್ತಿ ನ ಹೋತಿ, ಇಮಿನಾ ಭವಿಸ್ಸನ್ತಿ ನ ಹೋತಿ, ಇಮಿನಾ ಇತ್ಥಂ ಭವಿಸ್ಸನ್ತಿ ನ ಹೋತಿ, ಇಮಿನಾ ಏವಂ ಭವಿಸ್ಸನ್ತಿ ನ ಹೋತಿ, ಇಮಿನಾ ಅಞ್ಞಥಾ ಭವಿಸ್ಸನ್ತಿ ನ ಹೋತಿ. ಏವಂ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ನ ಪಜ್ಜಲತಿ.

‘‘ಕಥಞ್ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಸಮ್ಪಜ್ಝಾಯತಿ? ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖುನೋ ಅಸ್ಮಿಮಾನೋ ಪಹೀನೋ ನ ಹೋತಿ ಉಚ್ಛಿನ್ನಮೂಲೋ ತಾಲಾವತ್ಥುಕತೋ ಅನಭಾವಂಕತೋ ಆಯತಿಂ ಅನುಪ್ಪಾದಧಮ್ಮೋ. ಏವಂ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಸಮ್ಪಜ್ಝಾಯತಿ.

‘‘ಕಥಞ್ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ನ ಸಮ್ಪಜ್ಝಾಯತಿ? ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖುನೋ ಅಸ್ಮಿಮಾನೋ ಪಹೀನೋ ಹೋತಿ ಉಚ್ಛಿನ್ನಮೂಲೋ ತಾಲಾವತ್ಥುಕತೋ ಅನಭಾವಂಕತೋ ಆಯತಿಂ ಅನುಪ್ಪಾದಧಮ್ಮೋ. ಏವಂ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ನ ಸಮ್ಪಜ್ಝಾಯತೀ’’ತಿ. ದಸಮಂ.

ಮಹಾವಗ್ಗೋ ಪಞ್ಚಮೋ.