೪. ಚತುತ್ಥಪಣ್ಣಾಸಕಂ

(೧೬) ೧. ಇನ್ದ್ರಿಯವಗ್ಗೋ

೧. ಇನ್ದ್ರಿಯಸುತ್ತಂ

೧೫೧. ‘‘ಚತ್ತಾರಿಮಾನಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಿ. ಕತಮಾನಿ ಚತ್ತಾರಿ? ಸದ್ಧಿನ್ದ್ರಿಯಂ, ವೀರಿಯಿನ್ದ್ರಿಯಂ, ಸತಿನ್ದ್ರಿಯಂ, ಸಮಾಧಿನ್ದ್ರಿಯಂ – ಇಮಾನಿ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಚತ್ತಾರಿ ಇನ್ದ್ರಿಯಾನೀ’’ತಿ. ಪಠಮಂ.

೨. ಸದ್ಧಾಬಲಸುತ್ತಂ

೧೫೨. ‘‘ಚತ್ತಾರಿಮಾನಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಬಲಾನಿ. ಕತಮಾನಿ ಚತ್ತಾರಿ? ಸದ್ಧಾಬಲಂ, ವೀರಿಯಬಲಂ, ಸತಿಬಲಂ, ಸಮಾಧಿಬಲಂ – ಇಮಾನಿ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಚತ್ತಾರಿ ಬಲಾನೀ’’ತಿ. ದುತಿಯಂ.

೩. ಪಞ್ಞಾಬಲಸುತ್ತಂ

೧೫೩. ‘‘ಚತ್ತಾರಿಮಾನಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಬಲಾನಿ. ಕತಮಾನಿ ಚತ್ತಾರಿ? ಪಞ್ಞಾಬಲಂ, ವೀರಿಯಬಲಂ, ಅನವಜ್ಜಬಲಂ, ಸಙ್ಗಹಬಲಂ [ಸಙ್ಗಾಹಬಲಂ (ಸೀ. ಸ್ಯಾ. ಕಂ. ಪೀ.)] – ಇಮಾನಿ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಚತ್ತಾರಿ ಬಲಾನೀ’’ತಿ. ತತಿಯಂ.

೪. ಸತಿಬಲಸುತ್ತಂ

೧೫೪. ‘‘ಚತ್ತಾರಿಮಾನಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಬಲಾನಿ. ಕತಮಾನಿ ಚತ್ತಾರಿ? ಸತಿಬಲಂ, ಸಮಾಧಿಬಲಂ, ಅನವಜ್ಜಬಲಂ, ಸಙ್ಗಹಬಲಂ – ಇಮಾನಿ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಚತ್ತಾರಿ ಬಲಾನೀ’’ತಿ. ಚತುತ್ಥಂ.

೫. ಪಟಿಸಙ್ಖಾನಬಲಸುತ್ತಂ

೧೫೫. ‘‘ಚತ್ತಾರಿಮಾನಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಬಲಾನಿ. ಕತಮಾನಿ ಚತ್ತಾರಿ? ಪಟಿಸಙ್ಖಾನಬಲಂ, ಭಾವನಾಬಲಂ, ಅನವಜ್ಜಬಲಂ, ಸಙ್ಗಹಬಲಂ – ಇಮಾನಿ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಚತ್ತಾರಿ ಬಲಾನೀ’’ತಿ. ಪಞ್ಚಮಂ.

೬. ಕಪ್ಪಸುತ್ತಂ

೧೫೬. ‘‘ಚತ್ತಾರಿಮಾನಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಕಪ್ಪಸ್ಸ ಅಸಙ್ಖ್ಯೇಯ್ಯಾನಿ. ಕತಮಾನಿ ಚತ್ತಾರಿ? ಯದಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಕಪ್ಪೋ ಸಂವಟ್ಟತಿ, ತಂ ನ ಸುಕರಂ ಸಙ್ಖಾತುಂ – ಏತ್ತಕಾನಿ ವಸ್ಸಾನೀತಿ ವಾ, ಏತ್ತಕಾನಿ ವಸ್ಸಸತಾನೀತಿ ವಾ, ಏತ್ತಕಾನಿ ವಸ್ಸಸಹಸ್ಸಾನೀತಿ ವಾ, ಏತ್ತಕಾನಿ ವಸ್ಸಸತಸಹಸ್ಸಾನೀತಿ ವಾ.

‘‘ಯದಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಕಪ್ಪೋ ಸಂವಟ್ಟೋ ತಿಟ್ಠತಿ, ತಂ ನ ಸುಕರಂ ಸಙ್ಖಾತುಂ – ಏತ್ತಕಾನಿ ವಸ್ಸಾನೀತಿ ವಾ, ಏತ್ತಕಾನಿ ವಸ್ಸಸತಾನೀತಿ ವಾ, ಏತ್ತಕಾನಿ ವಸ್ಸಸಹಸ್ಸಾನೀತಿ ವಾ, ಏತ್ತಕಾನಿ ವಸ್ಸಸತಸಹಸ್ಸಾನೀತಿ ವಾ.

‘‘ಯದಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಕಪ್ಪೋ ವಿವಟ್ಟತಿ, ತಂ ನ ಸುಕರಂ ಸಙ್ಖಾತುಂ – ಏತ್ತಕಾನಿ ವಸ್ಸಾನೀತಿ ವಾ, ಏತ್ತಕಾನಿ ವಸ್ಸಸತಾನೀತಿ ವಾ, ಏತ್ತಕಾನಿ ವಸ್ಸಸಹಸ್ಸಾನೀತಿ ವಾ, ಏತ್ತಕಾನಿ ವಸ್ಸಸತಸಹಸ್ಸಾನೀತಿ ವಾ.

‘‘ಯದಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಕಪ್ಪೋ ವಿವಟ್ಟೋ ತಿಟ್ಠತಿ, ತಂ ನ ಸುಕರಂ ಸಙ್ಖಾತುಂ – ಏತ್ತಕಾನಿ ವಸ್ಸಾನೀತಿ ವಾ, ಏತ್ತಕಾನಿ ವಸ್ಸಸತಾನೀತಿ ವಾ, ಏತ್ತಕಾನಿ ವಸ್ಸಸಹಸ್ಸಾನೀತಿ ವಾ, ಏತ್ತಕಾನಿ ವಸ್ಸಸತಸಹಸ್ಸಾನೀತಿ ವಾ. ಇಮಾನಿ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಚತ್ತಾರಿ ಕಪ್ಪಸ್ಸ ಅಸಙ್ಖ್ಯೇಯ್ಯಾನೀ’’ತಿ. ಛಟ್ಠಂ.

೭. ರೋಗಸುತ್ತಂ

೧೫೭. ‘‘ದ್ವೇಮೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ರೋಗಾ. ಕತಮೇ ದ್ವೇ? ಕಾಯಿಕೋ ಚ ರೋಗೋ ಚೇತಸಿಕೋ ಚ ರೋಗೋ. ದಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸತ್ತಾ ಕಾಯಿಕೇನ ರೋಗೇನ ಏಕಮ್ಪಿ ವಸ್ಸಂ ಆರೋಗ್ಯಂ ಪಟಿಜಾನಮಾನಾ, ದ್ವೇಪಿ ವಸ್ಸಾನಿ ಆರೋಗ್ಯಂ ಪಟಿಜಾನಮಾನಾ, ತೀಣಿಪಿ ವಸ್ಸಾನಿ ಆರೋಗ್ಯಂ ಪಟಿಜಾನಮಾನಾ, ಚತ್ತಾರಿಪಿ ವಸ್ಸಾನಿ ಆರೋಗ್ಯಂ ಪಟಿಜಾನಮಾನಾ, ಪಞ್ಚಪಿ ವಸ್ಸಾನಿ ಆರೋಗ್ಯಂ ಪಟಿಜಾನಮಾನಾ, ದಸಪಿ ವಸ್ಸಾನಿ ಆರೋಗ್ಯಂ ಪಟಿಜಾನಮಾನಾ, ವೀಸತಿಪಿ ವಸ್ಸಾನಿ ಆರೋಗ್ಯಂ ಪಟಿಜಾನಮಾನಾ, ತಿಂಸಮ್ಪಿ ವಸ್ಸಾನಿ ಆರೋಗ್ಯಂ ಪಟಿಜಾನಮಾನಾ, ಚತ್ತಾರೀಸಮ್ಪಿ ವಸ್ಸಾನಿ ಆರೋಗ್ಯಂ ಪಟಿಜಾನಮಾನಾ, ಪಞ್ಞಾಸಮ್ಪಿ ವಸ್ಸಾನಿ ಆರೋಗ್ಯಂ ಪಟಿಜಾನಮಾನಾ, ವಸ್ಸಸತಮ್ಪಿ, ಭಿಯ್ಯೋಪಿ ಆರೋಗ್ಯಂ ಪಟಿಜಾನಮಾನಾ. ತೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸತ್ತಾ ಸುದುಲ್ಲಭಾ [ದುಲ್ಲಭಾ (ಸೀ. ಸ್ಯಾ. ಕಂ. ಪೀ.)] ಲೋಕಸ್ಮಿಂ ಯೇ ಚೇತಸಿಕೇನ ರೋಗೇನ ಮುಹುತ್ತಮ್ಪಿ ಆರೋಗ್ಯಂ ಪಟಿಜಾನನ್ತಿ, ಅಞ್ಞತ್ರ ಖೀಣಾಸವೇಹಿ.

‘‘ಚತ್ತಾರೋಮೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಬ್ಬಜಿತಸ್ಸ ರೋಗಾ. ಕತಮೇ ಚತ್ತಾರೋ? ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಮಹಿಚ್ಛೋ ಹೋತಿ ವಿಘಾತವಾ ಅಸನ್ತುಟ್ಠೋ ಇತರೀತರಚೀವರಪಿಣ್ಡಪಾತಸೇನಾಸನಗಿಲಾನಪ್ಪಚ್ಚಯಭೇಸಜ್ಜಪರಿಕ್ಖಾರೇನ. ಸೋ ಮಹಿಚ್ಛೋ ಸಮಾನೋ ವಿಘಾತವಾ ಅಸನ್ತುಟ್ಠೋ ಇತರೀತರಚೀವರಪಿಣ್ಡಪಾತಸೇನಾಸನಗಿಲಾನಪ್ಪಚ್ಚಯಭೇಸಜ್ಜಪರಿಕ್ಖಾರೇನ ಪಾಪಿಕಂ ಇಚ್ಛಂ ಪಣಿದಹತಿ ಅನವಞ್ಞಪ್ಪಟಿಲಾಭಾಯ ಲಾಭಸಕ್ಕಾರಸಿಲೋಕಪ್ಪಟಿಲಾಭಾಯ. ಸೋ ಉಟ್ಠಹತಿ ಘಟತಿ ವಾಯಮತಿ ಅನವಞ್ಞಪ್ಪಟಿಲಾಭಾಯ ಲಾಭಸಕ್ಕಾರಸಿಲೋಕಪ್ಪಟಿಲಾಭಾಯ. ಸೋ ಸಙ್ಖಾಯ ಕುಲಾನಿ ಉಪಸಙ್ಕಮತಿ, ಸಙ್ಖಾಯ ನಿಸೀದತಿ, ಸಙ್ಖಾಯ ಧಮ್ಮಂ ಭಾಸತಿ, ಸಙ್ಖಾಯ ಉಚ್ಚಾರಪಸ್ಸಾವಂ ಸನ್ಧಾರೇತಿ. ಇಮೇ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಚತ್ತಾರೋ ಪಬ್ಬಜಿತಸ್ಸ ರೋಗಾ.

‘‘ತಸ್ಮಾತಿಹ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏವಂ ಸಿಕ್ಖಿತಬ್ಬಂ – ‘ನ ಮಹಿಚ್ಛಾ ಭವಿಸ್ಸಾಮ ವಿಘಾತವನ್ತೋ ಅಸನ್ತುಟ್ಠಾ ಇತರೀತರಚೀವರಪಿಣ್ಡಪಾತಸೇನಾಸನಗಿಲಾನಪ್ಪಚ್ಚಯಭೇಸಜ್ಜಪರಿಕ್ಖಾರೇನ, ನ ಪಾಪಿಕಂ ಇಚ್ಛಂ ಪಣಿದಹಿಸ್ಸಾಮ ಅನವಞ್ಞಪ್ಪಟಿಲಾಭಾಯ ಲಾಭಸಕ್ಕಾರಸಿಲೋಕಪ್ಪಟಿಲಾಭಾಯ, ನ ಉಟ್ಠಹಿಸ್ಸಾಮ ನ ಘಟೇಸ್ಸಾಮ ನ ವಾಯಮಿಸ್ಸಾಮ ಅನವಞ್ಞಪ್ಪಟಿಲಾಭಾಯ ಲಾಭಸಕ್ಕಾರಸಿಲೋಕಪ್ಪಟಿಲಾಭಾಯ, ಖಮಾ ಭವಿಸ್ಸಾಮ ಸೀತಸ್ಸ ಉಣ್ಹಸ್ಸ ಜಿಘಚ್ಛಾಯ ಪಿಪಾಸಾಯ ಡಂಸಮಕಸವಾತಾತಪಸರೀಸಪಸಮ್ಫಸ್ಸಾನಂ ದುರುತ್ತಾನಂ ದುರಾಗತಾನಂ ವಚನಪಥಾನಂ, ಉಪ್ಪನ್ನಾನಂ ಸಾರೀರಿಕಾನಂ ವೇದನಾನಂ ದುಕ್ಖಾನಂ ತಿಬ್ಬಾನಂ ಖರಾನಂ ಕಟುಕಾನಂ ಅಸಾತಾನಂ ಅಮನಾಪಾನಂ ಪಾಣಹರಾನಂ ಅಧಿವಾಸಕಜಾತಿಕಾ ಭವಿಸ್ಸಾಮಾ’ತಿ. ಏವಞ್ಹಿ ವೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಿಕ್ಖಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ. ಸತ್ತಮಂ.

೮. ಪರಿಹಾನಿಸುತ್ತಂ

೧೫೮. ತತ್ರ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಸಾರಿಪುತ್ತೋ ಭಿಕ್ಖೂ ಆಮನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಆವುಸೋ ಭಿಕ್ಖವೇ’’ತಿ. ‘‘ಆವುಸೋ’’ತಿ ಖೋ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಆಯಸ್ಮತೋ ಸಾರಿಪುತ್ತಸ್ಸ ಪಚ್ಚಸ್ಸೋಸುಂ. ಆಯಸ್ಮಾ ಸಾರಿಪುತ್ತೋ ಏತದವೋಚ –

‘‘ಯೋ ಹಿ ಕೋಚಿ, ಆವುಸೋ, ಭಿಕ್ಖು ವಾ ಭಿಕ್ಖುನೀ ವಾ ಚತ್ತಾರೋ ಧಮ್ಮೇ ಅತ್ತನಿ ಸಮನುಪಸ್ಸತಿ, ನಿಟ್ಠಮೇತ್ಥ ಗನ್ತಬ್ಬಂ – ‘ಪರಿಹಾಯಾಮಿ ಕುಸಲೇಹಿ ಧಮ್ಮೇಹಿ’. ಪರಿಹಾನಮೇತಂ ವುತ್ತಂ ಭಗವತಾ. ಕತಮೇ ಚತ್ತಾರೋ? ರಾಗವೇಪುಲ್ಲತ್ತಂ [ರಾಗವೇಪುಲ್ಲತಂ (ಸೀ. ಸ್ಯಾ. ಕಂ. ಪೀ.)], ದೋಸವೇಪುಲ್ಲತ್ತಂ, ಮೋಹವೇಪುಲ್ಲತ್ತಂ, ಗಮ್ಭೀರೇಸು ಖೋ ಪನಸ್ಸ ಠಾನಾಠಾನೇಸು ಪಞ್ಞಾಚಕ್ಖು ನ ಕಮತಿ. ಯೋ ಹಿ ಕೋಚಿ, ಆವುಸೋ, ಭಿಕ್ಖು ವಾ ಭಿಕ್ಖುನೀ ವಾ ಇಮೇ ಚತ್ತಾರೋ ಧಮ್ಮೇ ಅತ್ತನಿ ಸಮನುಪಸ್ಸತಿ, ನಿಟ್ಠಮೇತ್ಥ ಗನ್ತಬ್ಬಂ – ‘ಪರಿಹಾಯಾಮಿ ಕುಸಲೇಹಿ ಧಮ್ಮೇಹಿ’. ಪರಿಹಾನಮೇತಂ ವುತ್ತಂ ಭಗವತಾ.

‘‘ಯೋ ಹಿ ಕೋಚಿ, ಆವುಸೋ, ಭಿಕ್ಖು ವಾ ಭಿಕ್ಖುನೀ ವಾ ಚತ್ತಾರೋ ಧಮ್ಮೇ ಅತ್ತನಿ ಸಮನುಪಸ್ಸತಿ, ನಿಟ್ಠಮೇತ್ಥ ಗನ್ತಬ್ಬಂ – ‘ನ ಪರಿಹಾಯಾಮಿ ಕುಸಲೇಹಿ ಧಮ್ಮೇಹಿ’. ಅಪರಿಹಾನಮೇತಂ ವುತ್ತಂ ಭಗವತಾ. ಕತಮೇ ಚತ್ತಾರೋ? ರಾಗತನುತ್ತಂ [ರಾಗತನುತ್ತನಂ (ಕ.)], ದೋಸತನುತ್ತಂ, ಮೋಹತನುತ್ತಂ, ಗಮ್ಭೀರೇಸು ಖೋ ಪನಸ್ಸ ಠಾನಾಠಾನೇಸು ಪಞ್ಞಾಚಕ್ಖು ಕಮತಿ. ಯೋ ಹಿ ಕೋಚಿ, ಆವುಸೋ, ಭಿಕ್ಖು ವಾ ಭಿಕ್ಖುನೀ ವಾ ಇಮೇ ಚತ್ತಾರೋ ಧಮ್ಮೇ ಅತ್ತನಿ ಸಮನುಪಸ್ಸತಿ, ನಿಟ್ಠಮೇತ್ಥ ಗನ್ತಬ್ಬಂ – ‘ನ ಪರಿಹಾಯಾಮಿ ಕುಸಲೇಹಿ ಧಮ್ಮೇಹಿ’. ಅಪರಿಹಾನಮೇತಂ ವುತ್ತಂ ಭಗವತಾ’’ತಿ. ಅಟ್ಠಮಂ.

೯. ಭಿಕ್ಖುನೀಸುತ್ತಂ

೧೫೯. ಏವಂ ಮೇ ಸುತಂ – ಏಕಂ ಸಮಯಂ ಆಯಸ್ಮಾ ಆನನ್ದೋ ಕೋಸಮ್ಬಿಯಂ ವಿಹರತಿ ಘೋಸಿತಾರಾಮೇ. ಅಥ ಖೋ ಅಞ್ಞತರಾ ಭಿಕ್ಖುನೀ ಅಞ್ಞತರಂ ಪುರಿಸಂ ಆಮನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಏಹಿ ತ್ವಂ, ಅಮ್ಭೋ ಪುರಿಸ, ಯೇನಯ್ಯೋ ಆನನ್ದೋ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಮಮ ವಚನೇನ ಅಯ್ಯಸ್ಸ ಆನನ್ದಸ್ಸ ಪಾದೇ ಸಿರಸಾ ವನ್ದ – ‘ಇತ್ಥನ್ನಾಮಾ, ಭನ್ತೇ, ಭಿಕ್ಖುನೀ ಆಬಾಧಿಕಿನೀ ದುಕ್ಖಿತಾ ಬಾಳ್ಹಗಿಲಾನಾ. ಸಾ ಅಯ್ಯಸ್ಸ ಆನನ್ದಸ್ಸ ಪಾದೇ ಸಿರಸಾ ವನ್ದತೀ’ತಿ. ಏವಞ್ಚ ವದೇಹಿ – ‘ಸಾಧು ಕಿರ, ಭನ್ತೇ, ಅಯ್ಯೋ ಆನನ್ದೋ ಯೇನ ಭಿಕ್ಖುನುಪಸ್ಸಯೋ ಯೇನ ಸಾ ಭಿಕ್ಖುನೀ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮತು ಅನುಕಮ್ಪಂ ಉಪಾದಾಯಾ’’’ತಿ. ‘‘ಏವಂ, ಅಯ್ಯೇ’’ತಿ ಖೋ ಸೋ ಪುರಿಸೋ ತಸ್ಸಾ ಭಿಕ್ಖುನಿಯಾ ಪಟಿಸ್ಸುತ್ವಾ ಯೇನಾಯಸ್ಮಾ ಆನನ್ದೋ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಆನನ್ದಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿ. ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನೋ ಖೋ ಸೋ ಪುರಿಸೋ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಆನನ್ದಂ ಏತದವೋಚ –

‘‘ಇತ್ಥನ್ನಾಮಾ, ಭನ್ತೇ, ಭಿಕ್ಖುನೀ ಆಬಾಧಿಕಿನೀ ದುಕ್ಖಿತಾ ಬಾಳ್ಹಗಿಲಾನಾ. ಸಾ ಆಯಸ್ಮತೋ ಆನನ್ದಸ್ಸ ಪಾದೇ ಸಿರಸಾ ವನ್ದತಿ, ಏವಞ್ಚ ವದೇತಿ – ‘ಸಾಧು ಕಿರ, ಭನ್ತೇ, ಆಯಸ್ಮಾ ಆನನ್ದೋ ಯೇನ ಭಿಕ್ಖುನುಪಸ್ಸಯೋ ಯೇನ ಸಾ ಭಿಕ್ಖುನೀ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮತು ಅನುಕಮ್ಪಂ ಉಪಾದಾಯಾ’’’ತಿ. ಅಧಿವಾಸೇಸಿ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಆನನ್ದೋ ತುಣ್ಹೀಭಾವೇನ.

ಅಥ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಆನನ್ದೋ ನಿವಾಸೇತ್ವಾ ಪತ್ತಚೀವರಮಾದಾಯ ಯೇನ ಭಿಕ್ಖುನುಪಸ್ಸಯೋ ಯೇನ ಸಾ ಭಿಕ್ಖುನೀ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ. ಅದ್ದಸಾ ಖೋ ಸಾ ಭಿಕ್ಖುನೀ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಆನನ್ದಂ ದೂರತೋವ ಆಗಚ್ಛನ್ತಂ. ದಿಸ್ವಾ ಸಸೀಸಂ ಪಾರುಪಿತ್ವಾ ಮಞ್ಚಕೇ ನಿಪಜ್ಜಿ. ಅಥ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಆನನ್ದೋ ಯೇನ ಸಾ ಭಿಕ್ಖುನೀ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಪಞ್ಞತ್ತೇ ಆಸನೇ ನಿಸೀದಿ. ನಿಸಜ್ಜ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಆನನ್ದೋ ತಂ ಭಿಕ್ಖುನಿಂ ಏತದವೋಚ –

‘‘ಆಹಾರಸಮ್ಭೂತೋ ಅಯಂ, ಭಗಿನಿ, ಕಾಯೋ ಆಹಾರಂ ನಿಸ್ಸಾಯ. ಆಹಾರೋ ಪಹಾತಬ್ಬೋ. ತಣ್ಹಾಸಮ್ಭೂತೋ ಅಯಂ, ಭಗಿನಿ, ಕಾಯೋ ತಣ್ಹಂ ನಿಸ್ಸಾಯ. ತಣ್ಹಾ ಪಹಾತಬ್ಬಾ. ಮಾನಸಮ್ಭೂತೋ ಅಯಂ, ಭಗಿನಿ, ಕಾಯೋ ಮಾನಂ ನಿಸ್ಸಾಯ. ಮಾನೋ ಪಹಾತಬ್ಬೋ. ಮೇಥುನಸಮ್ಭೂತೋ ಅಯಂ, ಭಗಿನಿ, ಕಾಯೋ. ಮೇಥುನೇ ಚ ಸೇತುಘಾತೋ ವುತ್ತೋ ಭಗವತಾ.

‘‘‘ಆಹಾರಸಮ್ಭೂತೋ ಅಯಂ, ಭಗಿನಿ, ಕಾಯೋ ಆಹಾರಂ ನಿಸ್ಸಾಯ. ಆಹಾರೋ ಪಹಾತಬ್ಬೋ’ತಿ, ಇತಿ ಖೋ ಪನೇತಂ ವುತ್ತಂ. ಕಿಞ್ಚೇತಂ ಪಟಿಚ್ಚ ವುತ್ತಂ? ಇಧ, ಭಗಿನಿ, ಭಿಕ್ಖು ಪಟಿಸಙ್ಖಾ ಯೋನಿಸೋ ಆಹಾರಂ ಆಹಾರೇತಿ – ‘ನೇವ ದವಾಯ ನ ಮದಾಯ ನ ಮಣ್ಡನಾಯ ನ ವಿಭೂಸನಾಯ, ಯಾವದೇವ ಇಮಸ್ಸ ಕಾಯಸ್ಸ ಠಿತಿಯಾ ಯಾಪನಾಯ ವಿಹಿಂಸೂಪರತಿಯಾ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಾನುಗ್ಗಹಾಯ. ಇತಿ ಪುರಾಣಞ್ಚ ವೇದನಂ ಪಟಿಹಙ್ಖಾಮಿ, ನವಞ್ಚ ವೇದನಂ ನ ಉಪ್ಪಾದೇಸ್ಸಾಮಿ. ಯಾತ್ರಾ ಚ ಮೇ ಭವಿಸ್ಸತಿ ಅನವಜ್ಜತಾ ಚ ಫಾಸುವಿಹಾರೋ ಚಾ’ತಿ. ಸೋ ಅಪರೇನ ಸಮಯೇನ ಆಹಾರಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಆಹಾರಂ ಪಜಹತಿ. ‘ಆಹಾರಸಮ್ಭೂತೋ ಅಯಂ, ಭಗಿನಿ, ಕಾಯೋ ಆಹಾರಂ ನಿಸ್ಸಾಯ. ಆಹಾರೋ ಪಹಾತಬ್ಬೋ’ತಿ, ಇತಿ ಯಂ ತಂ ವುತ್ತಂ ಇದಮೇತಂ ಪಟಿಚ್ಚ ವುತ್ತಂ.

‘‘‘ತಣ್ಹಾಸಮ್ಭೂತೋ ಅಯಂ, ಭಗಿನಿ, ಕಾಯೋ ತಣ್ಹಂ ನಿಸ್ಸಾಯ. ತಣ್ಹಾ ಪಹಾತಬ್ಬಾ’ತಿ, ಇತಿ ಖೋ ಪನೇತಂ ವುತ್ತಂ. ಕಿಞ್ಚೇತಂ ಪಟಿಚ್ಚ ವುತ್ತಂ? ಇಧ, ಭಗಿನಿ, ಭಿಕ್ಖು ಸುಣಾತಿ – ‘ಇತ್ಥನ್ನಾಮೋ ಕಿರ ಭಿಕ್ಖು ಆಸವಾನಂ ಖಯಾ ಅನಾಸವಂ ಚೇತೋವಿಮುತ್ತಿಂ ಪಞ್ಞಾವಿಮುತ್ತಿಂ ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ಸಯಂ ಅಭಿಞ್ಞಾ ಸಚ್ಛಿಕತ್ವಾ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರತೀ’ತಿ. ತಸ್ಸ ಏವಂ ಹೋತಿ – ‘ಕುದಾಸ್ಸು ನಾಮ ಅಹಮ್ಪಿ ಆಸವಾನಂ ಖಯಾ ಅನಾಸವಂ ಚೇತೋವಿಮುತ್ತಿಂ ಪಞ್ಞಾವಿಮುತ್ತಿಂ ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ಸಯಂ ಅಭಿಞ್ಞಾ ಸಚ್ಛಿಕತ್ವಾ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರಿಸ್ಸಾಮೀ’ತಿ! ಸೋ ಅಪರೇನ ಸಮಯೇನ ತಣ್ಹಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ತಣ್ಹಂ ಪಜಹತಿ. ‘ತಣ್ಹಾಸಮ್ಭೂತೋ ಅಯಂ, ಭಗಿನಿ, ಕಾಯೋ ತಣ್ಹಂ ನಿಸ್ಸಾಯ. ತಣ್ಹಾ ಪಹಾತಬ್ಬಾ’ತಿ, ಇತಿ ಯಂ ತಂ ವುತ್ತಂ ಇದಮೇತಂ ಪಟಿಚ್ಚ ವುತ್ತಂ.

‘‘‘ಮಾನಸಮ್ಭೂತೋ ಅಯಂ, ಭಗಿನಿ, ಕಾಯೋ ಮಾನಂ ನಿಸ್ಸಾಯ. ಮಾನೋ ಪಹಾತಬ್ಬೋ’ತಿ, ಇತಿ ಖೋ ಪನೇತಂ ವುತ್ತಂ. ಕಿಞ್ಚೇತಂ ಪಟಿಚ್ಚ ವುತ್ತಂ? ಇಧ, ಭಗಿನಿ, ಭಿಕ್ಖು ಸುಣಾತಿ – ‘ಇತ್ಥನ್ನಾಮೋ ಕಿರ ಭಿಕ್ಖು ಆಸವಾನಂ ಖಯಾ ಅನಾಸವಂ ಚೇತೋವಿಮುತ್ತಿಂ ಪಞ್ಞಾವಿಮುತ್ತಿಂ ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ಸಯಂ ಅಭಿಞ್ಞಾ ಸಚ್ಛಿಕತ್ವಾ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರತೀ’ತಿ. ತಸ್ಸ ಏವಂ ಹೋತಿ – ‘ಸೋ ಹಿ ನಾಮ ಆಯಸ್ಮಾ ಆಸವಾನಂ ಖಯಾ ಅನಾಸವಂ ಚೇತೋವಿಮುತ್ತಿಂ ಪಞ್ಞಾವಿಮುತ್ತಿಂ ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ಸಯಂ ಅಭಿಞ್ಞಾ ಸಚ್ಛಿಕತ್ವಾ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರಿಸ್ಸತಿ; ಕಿಮಙ್ಗಂ [ಕಿಮಙ್ಗ (ಸೀ. ಪೀ.) ಅ. ನಿ. ೫.೧೮೦; ಚೂಳವ. ೩೩೧; ಸಂ. ನಿ. ೫.೧೦೨೦] ಪನಾಹ’ನ್ತಿ! ಸೋ ಅಪರೇನ ಸಮಯೇನ ಮಾನಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಮಾನಂ ಪಜಹತಿ. ‘ಮಾನಸಮ್ಭೂತೋ ಅಯಂ, ಭಗಿನಿ, ಕಾಯೋ ಮಾನಂ ನಿಸ್ಸಾಯ. ಮಾನೋ ಪಹಾತಬ್ಬೋ’ತಿ, ಇತಿ ಯಂ ತಂ ವುತ್ತಂ ಇದಮೇತಂ ಪಟಿಚ್ಚ ವುತ್ತಂ.

‘‘ಮೇಥುನಸಮ್ಭೂತೋ ಅಯಂ, ಭಗಿನಿ, ಕಾಯೋ. ಮೇಥುನೇ ಚ ಸೇತುಘಾತೋ ವುತ್ತೋ ಭಗವತಾ’’ತಿ.

ಅಥ ಖೋ ಸಾ ಭಿಕ್ಖುನೀ ಮಞ್ಚಕಾ ವುಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಏಕಂಸಂ ಉತ್ತರಾಸಙ್ಗಂ ಕರಿತ್ವಾ ಆಯಸ್ಮತೋ ಆನನ್ದಸ್ಸ ಪಾದೇಸು ಸಿರಸಾ ನಿಪತಿತ್ವಾ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಆನನ್ದಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಅಚ್ಚಯೋ ಮಂ, ಭನ್ತೇ, ಅಚ್ಚಗಮಾ, ಯಥಾಬಾಲಂ ಯಥಾಮೂಳ್ಹಂ ಯಥಾಅಕುಸಲಂ, ಯಾಹಂ ಏವಮಕಾಸಿಂ. ತಸ್ಸಾ ಮೇ, ಭನ್ತೇ, ಅಯ್ಯೋ ಆನನ್ದೋ ಅಚ್ಚಯಂ ಅಚ್ಚಯತೋ ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹಾತು, ಆಯತಿಂ ಸಂವರಾಯಾ’’ತಿ. ‘‘ತಗ್ಘ ತಂ [ತಗ್ಘ ತ್ವಂ (ಸೀ. ಪೀ. ಕ.)], ಭಗಿನಿ, ಅಚ್ಚಯೋ ಅಚ್ಚಗಮಾ, ಯಥಾಬಾಲಂ ಯಥಾಮೂಳ್ಹಂ ಯಥಾಅಕುಸಲಂ, ಯಾ ತ್ವಂ ಏವಮಕಾಸಿ. ಯತೋ ಚ ಖೋ ತ್ವಂ, ಭಗಿನಿ, ಅಚ್ಚಯಂ ಅಚ್ಚಯತೋ ದಿಸ್ವಾ ಯಥಾಧಮ್ಮಂ ಪಟಿಕರೋಸಿ, ತಂ ತೇ ಮಯಂ ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹಾಮ. ವುದ್ಧಿ ಹೇಸಾ, ಭಗಿನಿ, ಅರಿಯಸ್ಸ ವಿನಯೇ ಯೋ ಅಚ್ಚಯಂ ಅಚ್ಚಯತೋ ದಿಸ್ವಾ ಯಥಾಧಮ್ಮಂ ಪಟಿಕರೋತಿ ಆಯತಿಂ ಸಂವರಂ ಆಪಜ್ಜತೀ’’ತಿ. ನವಮಂ.

೧೦. ಸುಗತವಿನಯಸುತ್ತಂ

೧೬೦. ‘‘ಸುಗತೋ ವಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಲೋಕೇ ತಿಟ್ಠಮಾನೋ ಸುಗತವಿನಯೋ ವಾ ತದಸ್ಸ ಬಹುಜನಹಿತಾಯ ಬಹುಜನಸುಖಾಯ ಲೋಕಾನುಕಮ್ಪಾಯ ಅತ್ಥಾಯ ಹಿತಾಯ ಸುಖಾಯ ದೇವಮನುಸ್ಸಾನಂ.

‘‘ಕತಮೋ ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸುಗತೋ? ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತಥಾಗತೋ ಲೋಕೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಅರಹಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ವಿಜ್ಜಾಚರಣಸಮ್ಪನ್ನೋ ಸುಗತೋ ಲೋಕವಿದೂ ಅನುತ್ತರೋ ಪುರಿಸದಮ್ಮಸಾರಥಿ ಸತ್ಥಾ ದೇವಮನುಸ್ಸಾನಂ ಬುದ್ಧೋ ಭಗವಾ. ಅಯಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸುಗತೋ.

‘‘ಕತಮೋ ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸುಗತವಿನಯೋ? ಸೋ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತಿ ಆದಿಕಲ್ಯಾಣಂ ಮಜ್ಝೇಕಲ್ಯಾಣಂ ಪರಿಯೋಸಾನಕಲ್ಯಾಣಂ ಸಾತ್ಥಂ ಸಬ್ಯಞ್ಜನಂ, ಕೇವಲಪರಿಪುಣ್ಣಂ ಪರಿಸುದ್ಧಂ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ಪಕಾಸೇತಿ. ಅಯಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸುಗತವಿನಯೋ. ಏವಂ ಸುಗತೋ ವಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಲೋಕೇ ತಿಟ್ಠಮಾನೋ ಸುಗತವಿನಯೋ ವಾ ತದಸ್ಸ ಬಹುಜನಹಿತಾಯ ಬಹುಜನಸುಖಾಯ ಲೋಕಾನುಕಮ್ಪಾಯ ಅತ್ಥಾಯ ಹಿತಾಯ ಸುಖಾಯ ದೇವಮನುಸ್ಸಾನನ್ತಿ.

‘‘ಚತ್ತಾರೋಮೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಧಮ್ಮಾ ಸದ್ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಸಮ್ಮೋಸಾಯ ಅನ್ತರಧಾನಾಯ ಸಂವತ್ತನ್ತಿ. ಕತಮೇ ಚತ್ತಾರೋ? ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖೂ ದುಗ್ಗಹಿತಂ ಸುತ್ತನ್ತಂ ಪರಿಯಾಪುಣನ್ತಿ ದುನ್ನಿಕ್ಖಿತ್ತೇಹಿ ಪದಬ್ಯಞ್ಜನೇಹಿ. ದುನ್ನಿಕ್ಖಿತ್ತಸ್ಸ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪದಬ್ಯಞ್ಜನಸ್ಸ ಅತ್ಥೋಪಿ ದುನ್ನಯೋ ಹೋತಿ. ಅಯಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಠಮೋ ಧಮ್ಮೋ ಸದ್ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಸಮ್ಮೋಸಾಯ ಅನ್ತರಧಾನಾಯ ಸಂವತ್ತತಿ.

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖೂ ದುಬ್ಬಚಾ ಹೋನ್ತಿ ದೋವಚಸ್ಸಕರಣೇಹಿ ಧಮ್ಮೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತಾ ಅಕ್ಖಮಾ ಅಪ್ಪದಕ್ಖಿಣಗ್ಗಾಹಿನೋ ಅನುಸಾಸನಿಂ. ಅಯಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದುತಿಯೋ ಧಮ್ಮೋ ಸದ್ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಸಮ್ಮೋಸಾಯ ಅನ್ತರಧಾನಾಯ ಸಂವತ್ತತಿ.

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಯೇ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಬಹುಸ್ಸುತಾ ಆಗತಾಗಮಾ ಧಮ್ಮಧರಾ ವಿನಯಧರಾ ಮಾತಿಕಾಧರಾ, ತೇ ನ ಸಕ್ಕಚ್ಚಂ ಸುತ್ತನ್ತಂ ಪರಂ ವಾಚೇನ್ತಿ. ತೇಸಂ ಅಚ್ಚಯೇನ ಛಿನ್ನಮೂಲಕೋ ಸುತ್ತನ್ತೋ ಹೋತಿ ಅಪ್ಪಟಿಸರಣೋ. ಅಯಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತತಿಯೋ ಧಮ್ಮೋ ಸದ್ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಸಮ್ಮೋಸಾಯ ಅನ್ತರಧಾನಾಯ ಸಂವತ್ತತಿ.

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಥೇರಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಬಾಹುಲಿಕಾ ಹೋನ್ತಿ ಸಾಥಲಿಕಾ, ಓಕ್ಕಮನೇ ಪುಬ್ಬಙ್ಗಮಾ, ಪವಿವೇಕೇ ನಿಕ್ಖಿತ್ತಧುರಾ, ನ ವೀರಿಯಂ ಆರಭನ್ತಿ ಅಪ್ಪತ್ತಸ್ಸ ಪತ್ತಿಯಾ ಅನಧಿಗತಸ್ಸ ಅಧಿಗಮಾಯ ಅಸಚ್ಛಿಕತಸ್ಸ ಸಚ್ಛಿಕಿರಿಯಾಯ. ತೇಸಂ ಪಚ್ಛಿಮಾ ಜನತಾ ದಿಟ್ಠಾನುಗತಿಂ ಆಪಜ್ಜತಿ. ಸಾಪಿ ಹೋತಿ ಬಾಹುಲಿಕಾ ಸಾಥಲಿಕಾ, ಓಕ್ಕಮನೇ ಪುಬ್ಬಙ್ಗಮಾ, ಪವಿವೇಕೇ ನಿಕ್ಖಿತ್ತಧುರಾ, ನ ವೀರಿಯಂ ಆರಭತಿ ಅಪ್ಪತ್ತಸ್ಸ ಪತ್ತಿಯಾ ಅನಧಿಗತಸ್ಸ ಅಧಿಗಮಾಯ ಅಸಚ್ಛಿಕತಸ್ಸ ಸಚ್ಛಿಕಿರಿಯಾಯ. ಅಯಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಚತುತ್ಥೋ ಧಮ್ಮೋ ಸದ್ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಸಮ್ಮೋಸಾಯ ಅನ್ತರಧಾನಾಯ ಸಂವತ್ತತಿ. ಇಮೇ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಚತ್ತಾರೋ ಧಮ್ಮಾ ಸದ್ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಸಮ್ಮೋಸಾಯ ಅನ್ತರಧಾನಾಯ ಸಂವತ್ತನ್ತೀ’’ತಿ.

‘‘ಚತ್ತಾರೋಮೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಧಮ್ಮಾ ಸದ್ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಠಿತಿಯಾ ಅಸಮ್ಮೋಸಾಯ ಅನನ್ತರಧಾನಾಯ ಸಂವತ್ತನ್ತಿ. ಕತಮೇ ಚತ್ತಾರೋ? ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖೂ ಸುಗ್ಗಹಿತಂ ಸುತ್ತನ್ತಂ ಪರಿಯಾಪುಣನ್ತಿ ಸುನಿಕ್ಖಿತ್ತೇಹಿ ಪದಬ್ಯಞ್ಜನೇಹಿ. ಸುನಿಕ್ಖಿತ್ತಸ್ಸ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪದಬ್ಯಞ್ಜನಸ್ಸ ಅತ್ಥೋಪಿ ಸುನಯೋ ಹೋತಿ. ಅಯಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಠಮೋ ಧಮ್ಮೋ ಸದ್ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಠಿತಿಯಾ ಅಸಮ್ಮೋಸಾಯ ಅನನ್ತರಧಾನಾಯ ಸಂವತ್ತತಿ.

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖೂ ಸುವಚಾ ಹೋನ್ತಿ ಸೋವಚಸ್ಸಕರಣೇಹಿ ಧಮ್ಮೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತಾ ಖಮಾ ಪದಕ್ಖಿಣಗ್ಗಾಹಿನೋ ಅನುಸಾಸನಿಂ. ಅಯಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದುತಿಯೋ ಧಮ್ಮೋ ಸದ್ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಠಿತಿಯಾ ಅಸಮ್ಮೋಸಾಯ ಅನನ್ತರಧಾನಾಯ ಸಂವತ್ತತಿ.

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಯೇ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಬಹುಸ್ಸುತಾ ಆಗತಾಗಮಾ ಧಮ್ಮಧರಾ ವಿನಯಧರಾ ಮಾತಿಕಾಧರಾ, ತೇ ಸಕ್ಕಚ್ಚಂ ಸುತ್ತನ್ತಂ ಪರಂ ವಾಚೇನ್ತಿ. ತೇಸಂ ಅಚ್ಚಯೇನ ನಚ್ಛಿನ್ನಮೂಲಕೋ [ಅಚ್ಛಿನ್ನಮೂಲಕೋ (ಸ್ಯಾ. ಕಂ.) ಅ. ನಿ. ೫.೧೫೬] ಸುತ್ತನ್ತೋ ಹೋತಿ ಸಪ್ಪಟಿಸರಣೋ. ಅಯಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತತಿಯೋ ಧಮ್ಮೋ ಸದ್ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಠಿತಿಯಾ ಅಸಮ್ಮೋಸಾಯ ಅನನ್ತರಧಾನಾಯ ಸಂವತ್ತತಿ.

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಥೇರಾ ಭಿಕ್ಖೂ ನ ಬಾಹುಲಿಕಾ ಹೋನ್ತಿ ನ ಸಾಥಲಿಕಾ, ಓಕ್ಕಮನೇ ನಿಕ್ಖಿತ್ತಧುರಾ, ಪವಿವೇಕೇ ಪುಬ್ಬಙ್ಗಮಾ, ವೀರಿಯಂ ಆರಭನ್ತಿ ಅಪ್ಪತ್ತಸ್ಸ ಪತ್ತಿಯಾ ಅನಧಿಗತಸ್ಸ ಅಧಿಗಮಾಯ ಅಸಚ್ಛಿಕತಸ್ಸ ಸಚ್ಛಿಕಿರಿಯಾಯ. ತೇಸಂ ಪಚ್ಛಿಮಾ ಜನತಾ ದಿಟ್ಠಾನುಗತಿಂ ಆಪಜ್ಜತಿ. ಸಾಪಿ ಹೋತಿ ನ ಬಾಹುಲಿಕಾ ನ ಸಾಥಲಿಕಾ, ಓಕ್ಕಮನೇ ನಿಕ್ಖಿತ್ತಧುರಾ, ಪವಿವೇಕೇ ಪುಬ್ಬಙ್ಗಮಾ, ವೀರಿಯಂ ಆರಭತಿ ಅಪ್ಪತ್ತಸ್ಸ ಪತ್ತಿಯಾ ಅನಧಿಗತಸ್ಸ ಅಧಿಗಮಾಯ ಅಸಚ್ಛಿಕತಸ್ಸ ಸಚ್ಛಿಕಿರಿಯಾಯ. ಅಯಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಚತುತ್ಥೋ ಧಮ್ಮೋ ಸದ್ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಠಿತಿಯಾ ಅಸಮ್ಮೋಸಾಯ ಅನನ್ತರಧಾನಾಯ ಸಂವತ್ತತಿ. ಇಮೇ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಚತ್ತಾರೋ ಧಮ್ಮಾ ಸದ್ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಠಿತಿಯಾ ಅಸಮ್ಮೋಸಾಯ ಅನನ್ತರಧಾನಾಯ ಸಂವತ್ತನ್ತೀ’’ತಿ. ದಸಮಂ.

ಇನ್ದ್ರಿಯವಗ್ಗೋ ಪಠಮೋ.

ತಸ್ಸುದ್ದಾನಂ –

ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ಸದ್ಧಾ ಪಞ್ಞಾ, ಸತಿ ಸಙ್ಖಾನಪಞ್ಚಮಂ;

ಕಪ್ಪೋ ರೋಗೋ ಪರಿಹಾನಿ, ಭಿಕ್ಖುನೀ ಸುಗತೇನ ಚಾತಿ.

(೧೭) ೨. ಪಟಿಪದಾವಗ್ಗೋ

೧. ಸಂಖಿತ್ತಸುತ್ತಂ

೧೬೧. ‘‘ಚತಸ್ಸೋ ಇಮಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಟಿಪದಾ. ಕತಮಾ ಚತಸ್ಸೋ? ದುಕ್ಖಾ ಪಟಿಪದಾ ದನ್ಧಾಭಿಞ್ಞಾ, ದುಕ್ಖಾ ಪಟಿಪದಾ ಖಿಪ್ಪಾಭಿಞ್ಞಾ, ಸುಖಾ ಪಟಿಪದಾ ದನ್ಧಾಭಿಞ್ಞಾ, ಸುಖಾ ಪಟಿಪದಾ ಖಿಪ್ಪಾಭಿಞ್ಞಾ – ಇಮಾ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಚತಸ್ಸೋ ಪಟಿಪದಾ’’ತಿ. ಪಠಮಂ.

೨. ವಿತ್ಥಾರಸುತ್ತಂ

೧೬೨. ‘‘ಚತಸ್ಸೋ ಇಮಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಟಿಪದಾ. ಕತಮಾ ಚತಸ್ಸೋ? ದುಕ್ಖಾ ಪಟಿಪದಾ ದನ್ಧಾಭಿಞ್ಞಾ, ದುಕ್ಖಾ ಪಟಿಪದಾ ಖಿಪ್ಪಾಭಿಞ್ಞಾ, ಸುಖಾ ಪಟಿಪದಾ ದನ್ಧಾಭಿಞ್ಞಾ, ಸುಖಾ ಪಟಿಪದಾ ಖಿಪ್ಪಾಭಿಞ್ಞಾ.

‘‘ಕತಮಾ ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದುಕ್ಖಾ ಪಟಿಪದಾ ದನ್ಧಾಭಿಞ್ಞಾ? ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏಕಚ್ಚೋ ಪಕತಿಯಾಪಿ ತಿಬ್ಬರಾಗಜಾತಿಕೋ ಹೋತಿ, ಅಭಿಕ್ಖಣಂ ರಾಗಜಂ ದುಕ್ಖಂ ದೋಮನಸ್ಸಂ ಪಟಿಸಂವೇದೇತಿ. ಪಕತಿಯಾಪಿ ತಿಬ್ಬದೋಸಜಾತಿಕೋ ಹೋತಿ, ಅಭಿಕ್ಖಣಂ ದೋಸಜಂ ದುಕ್ಖಂ ದೋಮನಸ್ಸಂ ಪಟಿಸಂವೇದೇತಿ. ಪಕತಿಯಾಪಿ ತಿಬ್ಬಮೋಹಜಾತಿಕೋ ಹೋತಿ, ಅಭಿಕ್ಖಣಂ ಮೋಹಜಂ ದುಕ್ಖಂ ದೋಮನಸ್ಸಂ ಪಟಿಸಂವೇದೇತಿ. ತಸ್ಸಿಮಾನಿ ಪಞ್ಚಿನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ಮುದೂನಿ ಪಾತುಭವನ್ತಿ – ಸದ್ಧಿನ್ದ್ರಿಯಂ, ವೀರಿಯಿನ್ದ್ರಿಯಂ, ಸತಿನ್ದ್ರಿಯಂ, ಸಮಾಧಿನ್ದ್ರಿಯಂ, ಪಞ್ಞಿನ್ದ್ರಿಯಂ. ಸೋ ಇಮೇಸಂ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಂ ಮುದುತ್ತಾ ದನ್ಧಂ ಆನನ್ತರಿಯಂ ಪಾಪುಣಾತಿ ಆಸವಾನಂ ಖಯಾಯ. ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದುಕ್ಖಾ ಪಟಿಪದಾ ದನ್ಧಾಭಿಞ್ಞಾ.

‘‘ಕತಮಾ ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದುಕ್ಖಾ ಪಟಿಪದಾ ಖಿಪ್ಪಾಭಿಞ್ಞಾ? ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏಕಚ್ಚೋ ಪಕತಿಯಾಪಿ ತಿಬ್ಬರಾಗಜಾತಿಕೋ ಹೋತಿ, ಅಭಿಕ್ಖಣಂ ರಾಗಜಂ ದುಕ್ಖಂ ದೋಮನಸ್ಸಂ ಪಟಿಸಂವೇದೇತಿ. ಪಕತಿಯಾಪಿ ತಿಬ್ಬದೋಸಜಾತಿಕೋ ಹೋತಿ, ಅಭಿಕ್ಖಣಂ ದೋಸಜಂ ದುಕ್ಖಂ ದೋಮನಸ್ಸಂ ಪಟಿಸಂವೇದೇತಿ. ಪಕತಿಯಾಪಿ ತಿಬ್ಬಮೋಹಜಾತಿಕೋ ಹೋತಿ, ಅಭಿಕ್ಖಣಂ ಮೋಹಜಂ ದುಕ್ಖಂ ದೋಮನಸ್ಸಂ ಪಟಿಸಂವೇದೇತಿ. ತಸ್ಸಿಮಾನಿ ಪಞ್ಚಿನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ಅಧಿಮತ್ತಾನಿ ಪಾತುಭವನ್ತಿ – ಸದ್ಧಿನ್ದ್ರಿಯಂ, ವೀರಿಯಿನ್ದ್ರಿಯಂ, ಸತಿನ್ದ್ರಿಯಂ, ಸಮಾಧಿನ್ದ್ರಿಯಂ, ಪಞ್ಞಿನ್ದ್ರಿಯಂ. ಸೋ ಇಮೇಸಂ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಂ ಅಧಿಮತ್ತತ್ತಾ ಖಿಪ್ಪಂ ಆನನ್ತರಿಯಂ ಪಾಪುಣಾತಿ ಆಸವಾನಂ ಖಯಾಯ. ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದುಕ್ಖಾ ಪಟಿಪದಾ ಖಿಪ್ಪಾಭಿಞ್ಞಾ.

‘‘ಕತಮಾ ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸುಖಾ ಪಟಿಪದಾ ದನ್ಧಾಭಿಞ್ಞಾ? ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏಕಚ್ಚೋ ಪಕತಿಯಾಪಿ ನ ತಿಬ್ಬರಾಗಜಾತಿಕೋ ಹೋತಿ, ನಾಭಿಕ್ಖಣಂ ರಾಗಜಂ ದುಕ್ಖಂ ದೋಮನಸ್ಸಂ ಪಟಿಸಂವೇದೇತಿ. ಪಕತಿಯಾಪಿ ನ ತಿಬ್ಬದೋಸಜಾತಿಕೋ ಹೋತಿ, ನಾಭಿಕ್ಖಣಂ ದೋಸಜಂ ದುಕ್ಖಂ ದೋಮನಸ್ಸಂ ಪಟಿಸಂವೇದೇತಿ. ಪಕತಿಯಾಪಿ ನ ತಿಬ್ಬಮೋಹಜಾತಿಕೋ ಹೋತಿ, ನಾಭಿಕ್ಖಣಂ ಮೋಹಜಂ ದುಕ್ಖಂ ದೋಮನಸ್ಸಂ ಪಟಿಸಂವೇದೇತಿ. ತಸ್ಸಿಮಾನಿ ಪಞ್ಚಿನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ಮುದೂನಿ ಪಾತುಭವನ್ತಿ – ಸದ್ಧಿನ್ದ್ರಿಯಂ…ಪೇ… ಪಞ್ಞಿನ್ದ್ರಿಯಂ. ಸೋ ಇಮೇಸಂ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಂ ಮುದುತ್ತಾ ದನ್ಧಂ ಆನನ್ತರಿಯಂ ಪಾಪುಣಾತಿ ಆಸವಾನಂ ಖಯಾಯ. ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸುಖಾ ಪಟಿಪದಾ ದನ್ಧಾಭಿಞ್ಞಾ.

‘‘ಕತಮಾ ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸುಖಾ ಪಟಿಪದಾ ಖಿಪ್ಪಾಭಿಞ್ಞಾ? ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏಕಚ್ಚೋ ಪಕತಿಯಾಪಿ ನ ತಿಬ್ಬರಾಗಜಾತಿಕೋ ಹೋತಿ, ನಾಭಿಕ್ಖಣಂ ರಾಗಜಂ ದುಕ್ಖಂ ದೋಮನಸ್ಸಂ ಪಟಿಸಂವೇದೇತಿ. ಪಕತಿಯಾಪಿ ನ ತಿಬ್ಬದೋಸಜಾತಿಕೋ ಹೋತಿ, ನಾಭಿಕ್ಖಣಂ ದೋಸಜಂ ದುಕ್ಖಂ ದೋಮನಸ್ಸಂ ಪಟಿಸಂವೇದೇತಿ. ಪಕತಿಯಾಪಿ ನ ತಿಬ್ಬಮೋಹಜಾತಿಕೋ ಹೋತಿ, ನಾಭಿಕ್ಖಣಂ ಮೋಹಜಂ ದುಕ್ಖಂ ದೋಮನಸ್ಸಂ ಪಟಿಸಂವೇದೇತಿ. ತಸ್ಸಿಮಾನಿ ಪಞ್ಚಿನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ಅಧಿಮತ್ತಾನಿ ಪಾತುಭವನ್ತಿ – ಸದ್ಧಿನ್ದ್ರಿಯಂ, ವೀರಿಯಿನ್ದ್ರಿಯಂ, ಸತಿನ್ದ್ರಿಯಂ, ಸಮಾಧಿನ್ದ್ರಿಯಂ, ಪಞ್ಞಿನ್ದ್ರಿಯಂ. ಸೋ ಇಮೇಸಂ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಂ ಅಧಿಮತ್ತತ್ತಾ ಖಿಪ್ಪಂ ಆನನ್ತರಿಯಂ ಪಾಪುಣಾತಿ ಆಸವಾನಂ ಖಯಾಯ. ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸುಖಾ ಪಟಿಪದಾ ಖಿಪ್ಪಾಭಿಞ್ಞಾ. ಇಮಾ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಚತಸ್ಸೋ ಪಟಿಪದಾ’’ತಿ. ದುತಿಯಂ.

೩. ಅಸುಭಸುತ್ತಂ

೧೬೩. ‘‘ಚತಸ್ಸೋ ಇಮಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಟಿಪದಾ. ಕತಮಾ ಚತಸ್ಸೋ? ದುಕ್ಖಾ ಪಟಿಪದಾ ದನ್ಧಾಭಿಞ್ಞಾ, ದುಕ್ಖಾ ಪಟಿಪದಾ ಖಿಪ್ಪಾಭಿಞ್ಞಾ, ಸುಖಾ ಪಟಿಪದಾ ದನ್ಧಾಭಿಞ್ಞಾ, ಸುಖಾ ಪಟಿಪದಾ ಖಿಪ್ಪಾಭಿಞ್ಞಾ.

‘‘ಕತಮಾ ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದುಕ್ಖಾ ಪಟಿಪದಾ ದನ್ಧಾಭಿಞ್ಞಾ? ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಅಸುಭಾನುಪಸ್ಸೀ ಕಾಯೇ ವಿಹರತಿ, ಆಹಾರೇ ಪಟಿಕೂಲಸಞ್ಞೀ [ಪಟಿಕ್ಕೂಲಸಞ್ಞೀ (ಸೀ. ಸ್ಯಾ. ಕಂ. ಪೀ.)], ಸಬ್ಬಲೋಕೇ ಅನಭಿರತಿಸಞ್ಞೀ [ಅನಭಿರತಸಞ್ಞೀ (ಸೀ. ಸ್ಯಾ. ಕಂ. ಪೀ.)], ಸಬ್ಬಸಙ್ಖಾರೇಸು ಅನಿಚ್ಚಾನುಪಸ್ಸೀ; ಮರಣಸಞ್ಞಾ ಖೋ ಪನಸ್ಸ ಅಜ್ಝತ್ತಂ ಸೂಪಟ್ಠಿತಾ ಹೋತಿ. ಸೋ ಇಮಾನಿ ಪಞ್ಚ ಸೇಖಬಲಾನಿ [ಸೇಕ್ಖಬಲಾನಿ (ಸ್ಯಾ. ಕಂ.)] ಉಪನಿಸ್ಸಾಯ ವಿಹರತಿ – ಸದ್ಧಾಬಲಂ, ಹಿರಿಬಲಂ, ಓತ್ತಪ್ಪಬಲಂ, ವೀರಿಯಬಲಂ, ಪಞ್ಞಾಬಲಂ. ತಸ್ಸಿಮಾನಿ ಪಞ್ಚಿನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ಮುದೂನಿ ಪಾತುಭವನ್ತಿ – ಸದ್ಧಿನ್ದ್ರಿಯಂ, ವೀರಿಯಿನ್ದ್ರಿಯಂ, ಸತಿನ್ದ್ರಿಯಂ, ಸಮಾಧಿನ್ದ್ರಿಯಂ, ಪಞ್ಞಿನ್ದ್ರಿಯಂ. ಸೋ ಇಮೇಸಂ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಂ ಮುದುತ್ತಾ ದನ್ಧಂ ಆನನ್ತರಿಯಂ ಪಾಪುಣಾತಿ ಆಸವಾನಂ ಖಯಾಯ. ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದುಕ್ಖಾ ಪಟಿಪದಾ ದನ್ಧಾಭಿಞ್ಞಾ.

‘‘ಕತಮಾ ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದುಕ್ಖಾ ಪಟಿಪದಾ ಖಿಪ್ಪಾಭಿಞ್ಞಾ? ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಅಸುಭಾನುಪಸ್ಸೀ ಕಾಯೇ ವಿಹರತಿ, ಆಹಾರೇ ಪಟಿಕೂಲಸಞ್ಞೀ, ಸಬ್ಬಲೋಕೇ ಅನಭಿರತಿಸಞ್ಞೀ, ಸಬ್ಬಸಙ್ಖಾರೇಸು ಅನಿಚ್ಚಾನುಪಸ್ಸೀ; ಮರಣಸಞ್ಞಾ ಖೋ ಪನಸ್ಸ ಅಜ್ಝತ್ತಂ ಸೂಪಟ್ಠಿತಾ ಹೋತಿ. ಸೋ ಇಮಾನಿ ಪಞ್ಚ ಸೇಖಬಲಾನಿ ಉಪನಿಸ್ಸಾಯ ವಿಹರತಿ – ಸದ್ಧಾಬಲಂ…ಪೇ… ಪಞ್ಞಾಬಲಂ. ತಸ್ಸಿಮಾನಿ ಪಞ್ಚಿನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ಅಧಿಮತ್ತಾನಿ ಪಾತುಭವನ್ತಿ – ಸದ್ಧಿನ್ದ್ರಿಯಂ…ಪೇ… ಪಞ್ಞಿನ್ದ್ರಿಯಂ. ಸೋ ಇಮೇಸಂ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಂ ಅಧಿಮತ್ತತ್ತಾ ಖಿಪ್ಪಂ ಆನನ್ತರಿಯಂ ಪಾಪುಣಾತಿ ಆಸವಾನಂ ಖಯಾಯ. ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದುಕ್ಖಾ ಪಟಿಪದಾ ಖಿಪ್ಪಾಭಿಞ್ಞಾ.

‘‘ಕತಮಾ ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸುಖಾ ಪಟಿಪದಾ ದನ್ಧಾಭಿಞ್ಞಾ? ಇಧ ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ವಿವಿಚ್ಚೇವ ಕಾಮೇಹಿ ವಿವಿಚ್ಚ ಅಕುಸಲೇಹಿ ಧಮ್ಮೇಹಿ ಸವಿತಕ್ಕಂ ಸವಿಚಾರಂ ವಿವೇಕಜಂ ಪೀತಿಸುಖಂ ಪಠಮಂ ಝಾನಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರತಿ; ವಿತಕ್ಕವಿಚಾರಾನಂ ವೂಪಸಮಾ ಅಜ್ಝತ್ತಂ ಸಮ್ಪಸಾದನಂ ಚೇತಸೋ ಏಕೋದಿಭಾವಂ ಅವಿತಕ್ಕಂ ಅವಿಚಾರಂ ಸಮಾಧಿಜಂ ಪೀತಿಸುಖಂ ದುತಿಯಂ ಝಾನಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರತಿ; ಪೀತಿಯಾ ಚ ವಿರಾಗಾ ಉಪೇಕ್ಖಕೋ ಚ ವಿಹರತಿ ಸತೋ ಚ ಸಮ್ಪಜಾನೋ ಸುಖಞ್ಚ ಕಾಯೇನ ಪಟಿಸಂವೇದೇತಿ ಯಂ ತಂ ಅರಿಯಾ ಆಚಿಕ್ಖನ್ತಿ – ‘ಉಪೇಕ್ಖಕೋ ಸತಿಮಾ ಸುಖವಿಹಾರೀ’ತಿ ತತಿಯಂ ಝಾನಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರತಿ; ಸುಖಸ್ಸ ಚ ಪಹಾನಾ ದುಕ್ಖಸ್ಸ ಚ ಪಹಾನಾ ಪುಬ್ಬೇವ ಸೋಮನಸ್ಸದೋಮನಸ್ಸಾನಂ ಅತ್ಥಙ್ಗಮಾ ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಂ ಉಪೇಕ್ಖಾಸತಿಪಾರಿಸುದ್ಧಿಂ ಚತುತ್ಥಂ ಝಾನಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರತಿ. ಸೋ ಇಮಾನಿ ಪಞ್ಚ ಸೇಖಬಲಾನಿ ಉಪನಿಸ್ಸಾಯ ವಿಹರತಿ – ಸದ್ಧಾಬಲಂ…ಪೇ… ಪಞ್ಞಾಬಲಂ. ತಸ್ಸಿಮಾನಿ ಪಞ್ಚಿನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ಮುದೂನಿ ಪಾತುಭವನ್ತಿ – ಸದ್ಧಿನ್ದ್ರಿಯಂ…ಪೇ… ಪಞ್ಞಿನ್ದ್ರಿಯಂ. ಸೋ ಇಮೇಸಂ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಂ ಮುದುತ್ತಾ ದನ್ಧಂ ಆನನ್ತರಿಯಂ ಪಾಪುಣಾತಿ ಆಸವಾನಂ ಖಯಾಯ. ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸುಖಾ ಪಟಿಪದಾ ದನ್ಧಾಭಿಞ್ಞಾ.

‘‘ಕತಮಾ ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸುಖಾ ಪಟಿಪದಾ ಖಿಪ್ಪಾಭಿಞ್ಞಾ? [ಕಥಾ. ೮೧೫ ಆದಯೋ] ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ವಿವಿಚ್ಚೇವ ಕಾಮೇಹಿ ವಿವಿಚ್ಚ ಅಕುಸಲೇಹಿ ಧಮ್ಮೇಹಿ ಸವಿತಕ್ಕಂ ಸವಿಚಾರಂ ವಿವೇಕಜಂ ಪೀತಿಸುಖಂ ಪಠಮಂ ಝಾನಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರತಿ…ಪೇ… ದುತಿಯಂ ಝಾನಂ…ಪೇ… ತತಿಯಂ ಝಾನಂ…ಪೇ… ಚತುತ್ಥಂ ಝಾನಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರತಿ. ಸೋ ಇಮಾನಿ ಪಞ್ಚ ಸೇಖಬಲಾನಿ ಉಪನಿಸ್ಸಾಯ ವಿಹರತಿ – ಸದ್ಧಾಬಲಂ, ಹಿರಿಬಲಂ, ಓತ್ತಪ್ಪಬಲಂ, ವೀರಿಯಬಲಂ, ಪಞ್ಞಾಬಲಂ. ತಸ್ಸಿಮಾನಿ ಪಞ್ಚಿನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ಅಧಿಮತ್ತಾನಿ ಪಾತುಭವನ್ತಿ – ಸದ್ಧಿನ್ದ್ರಿಯಂ, ವೀರಿಯಿನ್ದ್ರಿಯಂ, ಸತಿನ್ದ್ರಿಯಂ, ಸಮಾಧಿನ್ದ್ರಿಯಂ, ಪಞ್ಞಿನ್ದ್ರಿಯಂ. ಸೋ ಇಮೇಸಂ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಂ ಅಧಿಮತ್ತತ್ತಾ ಖಿಪ್ಪಂ ಆನನ್ತರಿಯಂ ಪಾಪುಣಾತಿ ಆಸವಾನಂ ಖಯಾಯ. ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸುಖಾ ಪಟಿಪದಾ ಖಿಪ್ಪಾಭಿಞ್ಞಾ. ಇಮಾ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಚತಸ್ಸೋ ಪಟಿಪದಾ’’ತಿ. ತತಿಯಂ.

೪. ಪಠಮಖಮಸುತ್ತಂ

೧೬೪. ‘‘ಚತಸ್ಸೋ ಇಮಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಟಿಪದಾ. ಕತಮಾ ಚತಸ್ಸೋ? ಅಕ್ಖಮಾ ಪಟಿಪದಾ, ಖಮಾ ಪಟಿಪದಾ, ದಮಾ ಪಟಿಪದಾ, ಸಮಾ ಪಟಿಪದಾ. ಕತಮಾ ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಕ್ಖಮಾ ಪಟಿಪದಾ? ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏಕಚ್ಚೋ [ಏಕಚ್ಚೋ ಪುಗ್ಗಲೋ (ಸೀ. ಸ್ಯಾ. ಕಂ.)] ಅಕ್ಕೋಸನ್ತಂ ಪಚ್ಚಕ್ಕೋಸತಿ, ರೋಸನ್ತಂ ಪಟಿರೋಸತಿ, ಭಣ್ಡನ್ತಂ ಪಟಿಭಣ್ಡತಿ. ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಕ್ಖಮಾ ಪಟಿಪದಾ.

‘‘ಕತಮಾ ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಖಮಾ ಪಟಿಪದಾ? ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏಕಚ್ಚೋ ಅಕ್ಕೋಸನ್ತಂ ನ ಪಚ್ಚಕ್ಕೋಸತಿ, ರೋಸನ್ತಂ ನ ಪಟಿರೋಸತಿ, ಭಣ್ಡನ್ತಂ ನ ಪಟಿಭಣ್ಡತಿ. ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಖಮಾ ಪಟಿಪದಾ.

‘‘ಕತಮಾ ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದಮಾ ಪಟಿಪದಾ? ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಚಕ್ಖುನಾ ರೂಪಂ ದಿಸ್ವಾ ನ ನಿಮಿತ್ತಗ್ಗಾಹೀ ಹೋತಿ ನಾನುಬ್ಯಞ್ಜನಗ್ಗಾಹೀ; ಯತ್ವಾಧಿಕರಣಮೇನಂ ಚಕ್ಖುನ್ದ್ರಿಯಂ ಅಸಂವುತಂ ವಿಹರನ್ತಂ ಅಭಿಜ್ಝಾದೋಮನಸ್ಸಾ ಪಾಪಕಾ ಅಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಅನ್ವಾಸ್ಸವೇಯ್ಯುಂ, ತಸ್ಸ ಸಂವರಾಯ ಪಟಿಪಜ್ಜತಿ; ರಕ್ಖತಿ ಚಕ್ಖುನ್ದ್ರಿಯಂ; ಚಕ್ಖುನ್ದ್ರಿಯೇ ಸಂವರಂ ಆಪಜ್ಜತಿ. ಸೋತೇನ ಸದ್ದಂ ಸುತ್ವಾ… ಘಾನೇನ ಗನ್ಧಂ ಘಾಯಿತ್ವಾ… ಜಿವ್ಹಾಯ ರಸಂ ಸಾಯಿತ್ವಾ… ಕಾಯೇನ ಫೋಟ್ಠಬ್ಬಂ ಫುಸಿತ್ವಾ… ಮನಸಾ ಧಮ್ಮಂ ವಿಞ್ಞಾಯ ನ ನಿಮಿತ್ತಗ್ಗಾಹೀ ಹೋತಿ ನಾನುಬ್ಯಞ್ಜನಗ್ಗಾಹೀ; ಯತ್ವಾಧಿಕರಣಮೇನಂ ಮನಿನ್ದ್ರಿಯಂ ಅಸಂವುತಂ ವಿಹರನ್ತಂ ಅಭಿಜ್ಝಾದೋಮನಸ್ಸಾ ಪಾಪಕಾ ಅಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಅನ್ವಾಸ್ಸವೇಯ್ಯುಂ, ತಸ್ಸ ಸಂವರಾಯ ಪಟಿಪಜ್ಜತಿ; ರಕ್ಖತಿ ಮನಿನ್ದ್ರಿಯಂ; ಮನಿನ್ದ್ರಿಯೇ ಸಂವರಂ ಆಪಜ್ಜತಿ. ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದಮಾ ಪಟಿಪದಾ.

‘‘ಕತಮಾ ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಮಾ ಪಟಿಪದಾ? ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಕಾಮವಿತಕ್ಕಂ ನಾಧಿವಾಸೇತಿ ಪಜಹತಿ ವಿನೋದೇತಿ ಸಮೇತಿ ಬ್ಯನ್ತೀಕರೋತಿ ಅನಭಾವಂ ಗಮೇತಿ; ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಬ್ಯಾಪಾದವಿತಕ್ಕಂ…ಪೇ… ಉಪ್ಪನ್ನಂ ವಿಹಿಂಸಾವಿತಕ್ಕಂ… ಉಪ್ಪನ್ನುಪ್ಪನ್ನೇ ಪಾಪಕೇ ಅಕುಸಲೇ ಧಮ್ಮೇ ನಾಧಿವಾಸೇತಿ ಪಜಹತಿ ವಿನೋದೇತಿ ಸಮೇತಿ ಬ್ಯನ್ತೀಕರೋತಿ ಅನಭಾವಂ ಗಮೇತಿ. ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಮಾ ಪಟಿಪದಾ. ಇಮಾ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಚತಸ್ಸೋ ಪಟಿಪದಾ’’ತಿ. ಚತುತ್ಥಂ.

೫. ದುತಿಯಖಮಸುತ್ತಂ

೧೬೫. ‘‘ಚತಸ್ಸೋ ಇಮಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಟಿಪದಾ. ಕತಮಾ ಚತಸ್ಸೋ? ಅಕ್ಖಮಾ ಪಟಿಪದಾ, ಖಮಾ ಪಟಿಪದಾ, ದಮಾ ಪಟಿಪದಾ, ಸಮಾ ಪಟಿಪದಾ.

‘‘ಕತಮಾ ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಕ್ಖಮಾ ಪಟಿಪದಾ? ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏಕಚ್ಚೋ ಅಕ್ಖಮೋ ಹೋತಿ ಸೀತಸ್ಸ ಉಣ್ಹಸ್ಸ ಜಿಘಚ್ಛಾಯ ಪಿಪಾಸಾಯ, ಡಂಸಮಕಸವಾತಾತಪಸರೀಸಪಸಮ್ಫಸ್ಸಾನಂ ದುರುತ್ತಾನಂ ದುರಾಗತಾನಂ ವಚನಪಥಾನಂ ಉಪ್ಪನ್ನಾನಂ ಸಾರೀರಿಕಾನಂ ವೇದನಾನಂ ದುಕ್ಖಾನಂ ತಿಬ್ಬಾನಂ ಖರಾನಂ ಕಟುಕಾನಂ ಅಸಾತಾನಂ ಅಮನಾಪಾನಂ ಪಾಣಹರಾನಂ ಅನಧಿವಾಸಕಜಾತಿಕೋ ಹೋತಿ. ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಕ್ಖಮಾ ಪಟಿಪದಾ.

‘‘ಕತಮಾ ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಖಮಾ ಪಟಿಪದಾ? ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏಕಚ್ಚೋ ಖಮೋ ಹೋತಿ ಸೀತಸ್ಸ ಉಣ್ಹಸ್ಸ ಜಿಘಚ್ಛಾಯ ಪಿಪಾಸಾಯ, ಡಂಸಮಕಸವಾತಾತಪಸರೀಸಪಸಮ್ಫಸ್ಸಾನಂ ದುರುತ್ತಾನಂ ದುರಾಗತಾನಂ ವಚನಪಥಾನಂ ಉಪ್ಪನ್ನಾನಂ ಸಾರೀರಿಕಾನಂ ವೇದನಾನಂ ದುಕ್ಖಾನಂ ತಿಬ್ಬಾನಂ ಖರಾನಂ ಕಟುಕಾನಂ ಅಸಾತಾನಂ ಅಮನಾಪಾನಂ ಪಾಣಹರಾನಂ ಅಧಿವಾಸಕಜಾತಿಕೋ ಹೋತಿ. ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಖಮಾ ಪಟಿಪದಾ.

‘‘ಕತಮಾ ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದಮಾ ಪಟಿಪದಾ? ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಚಕ್ಖುನಾ ರೂಪಂ ದಿಸ್ವಾ ನ ನಿಮಿತ್ತಗ್ಗಾಹೀ ಹೋತಿ…ಪೇ… ಸೋತೇನ ಸದ್ದಂ ಸುತ್ವಾ… ಘಾನೇನ ಗನ್ಧಂ ಘಾಯಿತ್ವಾ… ಜಿವ್ಹಾಯ ರಸಂ ಸಾಯಿತ್ವಾ… ಕಾಯೇನ ಫೋಟ್ಠಬ್ಬಂ ಫುಸಿತ್ವಾ… ಮನಸಾ ಧಮ್ಮಂ ವಿಞ್ಞಾಯ ನ ನಿಮಿತ್ತಗ್ಗಾಹೀ ಹೋತಿ ನಾನುಬ್ಯಞ್ಜನಗ್ಗಾಹೀ; ಯತ್ವಾಧಿಕರಣಮೇನಂ ಮನಿನ್ದ್ರಿಯಂ ಅಸಂವುತಂ ವಿಹರನ್ತಂ ಅಭಿಜ್ಝಾದೋಮನಸ್ಸಾ ಪಾಪಕಾ ಅಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಅನ್ವಾಸ್ಸವೇಯ್ಯುಂ, ತಸ್ಸ ಸಂವರಾಯ ಪಟಿಪಜ್ಜತಿ; ರಕ್ಖತಿ ಮನಿನ್ದ್ರಿಯಂ; ಮನಿನ್ದ್ರಿಯೇ ಸಂವರಂ ಆಪಜ್ಜತಿ. ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದಮಾ ಪಟಿಪದಾ.

‘‘ಕತಮಾ ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಮಾ ಪಟಿಪದಾ? ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಕಾಮವಿತಕ್ಕಂ ನಾಧಿವಾಸೇತಿ ಪಜಹತಿ ವಿನೋದೇತಿ ಸಮೇತಿ ಬ್ಯನ್ತೀಕರೋತಿ ಅನಭಾವಂ ಗಮೇತಿ, ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಬ್ಯಾಪಾದವಿತಕ್ಕಂ…ಪೇ… ಉಪ್ಪನ್ನಂ ವಿಹಿಂಸಾವಿತಕ್ಕಂ… ಉಪ್ಪನ್ನುಪ್ಪನ್ನೇ ಪಾಪಕೇ ಅಕುಸಲೇ ಧಮ್ಮೇ ನಾಧಿವಾಸೇತಿ ಪಜಹತಿ ವಿನೋದೇತಿ ಸಮೇತಿ ಬ್ಯನ್ತೀಕರೋತಿ ಅನಭಾವಂ ಗಮೇತಿ. ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಮಾ ಪಟಿಪದಾ. ಇಮಾ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಚತಸ್ಸೋ ಪಟಿಪದಾ’’ತಿ. ಪಞ್ಚಮಂ.

೬. ಉಭಯಸುತ್ತಂ

೧೬೬. ‘‘ಚತಸ್ಸೋ ಇಮಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಟಿಪದಾ. ಕತಮಾ ಚತಸ್ಸೋ? ದುಕ್ಖಾ ಪಟಿಪದಾ ದನ್ಧಾಭಿಞ್ಞಾ, ದುಕ್ಖಾ ಪಟಿಪದಾ ಖಿಪ್ಪಾಭಿಞ್ಞಾ, ಸುಖಾ ಪಟಿಪದಾ ದನ್ಧಾಭಿಞ್ಞಾ, ಸುಖಾ ಪಟಿಪದಾ ಖಿಪ್ಪಾಭಿಞ್ಞಾ.

‘‘ತತ್ರ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಯಾಯಂ ಪಟಿಪದಾ ದುಕ್ಖಾ ದನ್ಧಾಭಿಞ್ಞಾ, ಅಯಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಟಿಪದಾ ಉಭಯೇನೇವ ಹೀನಾ ಅಕ್ಖಾಯತಿ. ಯಮ್ಪಾಯಂ ಪಟಿಪದಾ ದುಕ್ಖಾ, ಇಮಿನಾಪಾಯಂ ಹೀನಾ ಅಕ್ಖಾಯತಿ; ಯಮ್ಪಾಯಂ ಪಟಿಪದಾ ದನ್ಧಾ, ಇಮಿನಾಪಾಯಂ ಹೀನಾ ಅಕ್ಖಾಯತಿ. ಅಯಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಟಿಪದಾ ಉಭಯೇನೇವ ಹೀನಾ ಅಕ್ಖಾಯತಿ.

‘‘ತತ್ರ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಯಾಯಂ ಪಟಿಪದಾ ದುಕ್ಖಾ ಖಿಪ್ಪಾಭಿಞ್ಞಾ, ಅಯಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಟಿಪದಾ ದುಕ್ಖತ್ತಾ ಹೀನಾ ಅಕ್ಖಾಯತಿ.

‘‘ತತ್ರ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಯಾಯಂ ಪಟಿಪದಾ ಸುಖಾ ದನ್ಧಾಭಿಞ್ಞಾ, ಅಯಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಟಿಪದಾ ದನ್ಧತ್ತಾ ಹೀನಾ ಅಕ್ಖಾಯತಿ.

‘‘ತತ್ರ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಯಾಯಂ ಪಟಿಪದಾ ಸುಖಾ ಖಿಪ್ಪಾಭಿಞ್ಞಾ, ಅಯಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಟಿಪದಾ ಉಭಯೇನೇವ ಪಣೀತಾ ಅಕ್ಖಾಯತಿ. ಯಮ್ಪಾಯಂ ಪಟಿಪದಾ ಸುಖಾ, ಇಮಿನಾಪಾಯಂ ಪಣೀತಾ ಅಕ್ಖಾಯತಿ; ಯಮ್ಪಾಯಂ ಪಟಿಪದಾ ಖಿಪ್ಪಾ, ಇಮಿನಾಪಾಯಂ ಪಣೀತಾ ಅಕ್ಖಾಯತಿ. ಅಯಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಟಿಪದಾ ಉಭಯೇನೇವ ಪಣೀತಾ ಅಕ್ಖಾಯತಿ. ಇಮಾ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಚತಸ್ಸೋ ಪಟಿಪದಾ’’ತಿ. ಛಟ್ಠಂ.

೭. ಮಹಾಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನಸುತ್ತಂ

೧೬೭. ಅಥ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಸಾರಿಪುತ್ತೋ ಯೇನಾಯಸ್ಮಾ ಮಹಾಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನೋ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಆಯಸ್ಮತಾ ಮಹಾಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಸಮ್ಮೋದಿ. ಸಮ್ಮೋದನೀಯಂ ಕಥಂ ಸಾರಣೀಯಂ ವೀತಿಸಾರೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿ. ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನೋ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಸಾರಿಪುತ್ತೋ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಮಹಾಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನಂ ಏತದವೋಚ –

‘‘ಚತಸ್ಸೋ ಇಮಾ, ಆವುಸೋ ಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನ, ಪಟಿಪದಾ. ಕತಮಾ ಚತಸ್ಸೋ? ದುಕ್ಖಾ ಪಟಿಪದಾ ದನ್ಧಾಭಿಞ್ಞಾ, ದುಕ್ಖಾ ಪಟಿಪದಾ ಖಿಪ್ಪಾಭಿಞ್ಞಾ, ಸುಖಾ ಪಟಿಪದಾ ದನ್ಧಾಭಿಞ್ಞಾ, ಸುಖಾ ಪಟಿಪದಾ ಖಿಪ್ಪಾಭಿಞ್ಞಾ. ಇಮಾ ಖೋ, ಆವುಸೋ, ಚತಸ್ಸೋ ಪಟಿಪದಾ. ಇಮಾಸಂ, ಆವುಸೋ, ಚತುನ್ನಂ ಪಟಿಪದಾನಂ [ಚತಸ್ಸನ್ನಂ ಪಟಿಪದಾನಂ (ಸೀ. ಸ್ಯಾ. ಕಂ.)] ಕತಮಂ ತೇ ಪಟಿಪದಂ ಆಗಮ್ಮ ಅನುಪಾದಾಯ ಆಸವೇಹಿ ಚಿತ್ತಂ ವಿಮುತ್ತ’’ನ್ತಿ?

‘‘ಚತಸ್ಸೋ ಇಮಾ, ಆವುಸೋ ಸಾರಿಪುತ್ತ, ಪಟಿಪದಾ. ಕತಮಾ ಚತಸ್ಸೋ? ದುಕ್ಖಾ ಪಟಿಪದಾ ದನ್ಧಾಭಿಞ್ಞಾ, ದುಕ್ಖಾ ಪಟಿಪದಾ ಖಿಪ್ಪಾಭಿಞ್ಞಾ, ಸುಖಾ ಪಟಿಪದಾ ದನ್ಧಾಭಿಞ್ಞಾ, ಸುಖಾ ಪಟಿಪದಾ ಖಿಪ್ಪಾಭಿಞ್ಞಾ. ಇಮಾ ಖೋ, ಆವುಸೋ, ಚತಸ್ಸೋ ಪಟಿಪದಾ. ಇಮಾಸಂ, ಆವುಸೋ, ಚತುನ್ನಂ ಪಟಿಪದಾನಂ ಯಾಯಂ ಪಟಿಪದಾ ದುಕ್ಖಾ ಖಿಪ್ಪಾಭಿಞ್ಞಾ, ಇಮಂ ಮೇ ಪಟಿಪದಂ ಆಗಮ್ಮ ಅನುಪಾದಾಯ ಆಸವೇಹಿ ಚಿತ್ತಂ ವಿಮುತ್ತ’’ನ್ತಿ. ಸತ್ತಮಂ.

೮. ಸಾರಿಪುತ್ತಸುತ್ತಂ

೧೬೮. ಅಥ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಮಹಾಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನೋ ಯೇನಾಯಸ್ಮಾ ಸಾರಿಪುತ್ತೋ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಆಯಸ್ಮತಾ ಸಾರಿಪುತ್ತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಸಮ್ಮೋದಿ. ಸಮ್ಮೋದನೀಯಂ ಕಥಂ ಸಾರಣೀಯಂ ವೀತಿಸಾರೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿ. ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನೋ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಮಹಾಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನೋ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಸಾರಿಪುತ್ತಂ ಏತದವೋಚ –

‘‘ಚತಸ್ಸೋ ಇಮಾ, ಆವುಸೋ ಸಾರಿಪುತ್ತ, ಪಟಿಪದಾ. ಕತಮಾ ಚತಸ್ಸೋ? ದುಕ್ಖಾ ಪಟಿಪದಾ ದನ್ಧಾಭಿಞ್ಞಾ, ದುಕ್ಖಾ ಪಟಿಪದಾ ಖಿಪ್ಪಾಭಿಞ್ಞಾ, ಸುಖಾ ಪಟಿಪದಾ ದನ್ಧಾಭಿಞ್ಞಾ, ಸುಖಾ ಪಟಿಪದಾ ಖಿಪ್ಪಾಭಿಞ್ಞಾ. ಇಮಾ ಖೋ, ಆವುಸೋ, ಚತಸ್ಸೋ ಪಟಿಪದಾ. ಇಮಾಸಂ, ಆವುಸೋ, ಚತುನ್ನಂ ಪಟಿಪದಾನಂ ಕತಮಂ ತೇ ಪಟಿಪದಂ ಆಗಮ್ಮ ಅನುಪಾದಾಯ ಆಸವೇಹಿ ಚಿತ್ತಂ ವಿಮುತ್ತ’’ನ್ತಿ?

‘‘ಚತಸ್ಸೋ ಇಮಾ, ಆವುಸೋ ಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನ, ಪಟಿಪದಾ. ಕತಮಾ ಚತಸ್ಸೋ? ದುಕ್ಖಾ ಪಟಿಪದಾ ದನ್ಧಾಭಿಞ್ಞಾ, ದುಕ್ಖಾ ಪಟಿಪದಾ ಖಿಪ್ಪಾಭಿಞ್ಞಾ, ಸುಖಾ ಪಟಿಪದಾ ದನ್ಧಾಭಿಞ್ಞಾ, ಸುಖಾ ಪಟಿಪದಾ ಖಿಪ್ಪಾಭಿಞ್ಞಾ. ಇಮಾ ಖೋ, ಆವುಸೋ, ಚತಸ್ಸೋ ಪಟಿಪದಾ. ಇಮಾಸಂ, ಆವುಸೋ, ಚತುನ್ನಂ ಪಟಿಪದಾನಂ ಯಾಯಂ ಪಟಿಪದಾ ಸುಖಾ ಖಿಪ್ಪಾಭಿಞ್ಞಾ, ಇಮಂ ಮೇ ಪಟಿಪದಂ ಆಗಮ್ಮ ಅನುಪಾದಾಯ ಆಸವೇಹಿ ಚಿತ್ತಂ ವಿಮುತ್ತ’’ನ್ತಿ. ಅಟ್ಠಮಂ.

೯. ಸಸಙ್ಖಾರಸುತ್ತಂ

೧೬೯. ‘‘ಚತ್ತಾರೋಮೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪುಗ್ಗಲಾ ಸನ್ತೋ ಸಂವಿಜ್ಜಮಾನಾ ಲೋಕಸ್ಮಿಂ. ಕತಮೇ ಚತ್ತಾರೋ? ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏಕಚ್ಚೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ಸಸಙ್ಖಾರಪರಿನಿಬ್ಬಾಯೀ ಹೋತಿ. ಇಧ ಪನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏಕಚ್ಚೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾ ಸಸಙ್ಖಾರಪರಿನಿಬ್ಬಾಯೀ ಹೋತಿ. ಇಧ ಪನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏಕಚ್ಚೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ಅಸಙ್ಖಾರಪರಿನಿಬ್ಬಾಯೀ ಹೋತಿ. ಇಧ ಪನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏಕಚ್ಚೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾ ಅಸಙ್ಖಾರಪರಿನಿಬ್ಬಾಯೀ ಹೋತಿ.

‘‘ಕಥಞ್ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪುಗ್ಗಲೋ ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ಸಸಙ್ಖಾರಪರಿನಿಬ್ಬಾಯೀ ಹೋತಿ? ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಅಸುಭಾನುಪಸ್ಸೀ ಕಾಯೇ ವಿಹರತಿ, ಆಹಾರೇ ಪಟಿಕೂಲಸಞ್ಞೀ, ಸಬ್ಬಲೋಕೇ ಅನಭಿರತಿಸಞ್ಞೀ, ಸಬ್ಬಸಙ್ಖಾರೇಸು ಅನಿಚ್ಚಾನುಪಸ್ಸೀ. ಮರಣಸಞ್ಞಾ ಖೋ ಪನಸ್ಸ ಅಜ್ಝತ್ತಂ ಸೂಪಟ್ಠಿತಾ ಹೋತಿ. ಸೋ ಇಮಾನಿ ಪಞ್ಚ ಸೇಖಬಲಾನಿ ಉಪನಿಸ್ಸಾಯ ವಿಹರತಿ – ಸದ್ಧಾಬಲಂ, ಹಿರಿಬಲಂ, ಓತ್ತಪ್ಪಬಲಂ, ವೀರಿಯಬಲಂ, ಪಞ್ಞಾಬಲಂ. ತಸ್ಸಿಮಾನಿ ಪಞ್ಚಿನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ಅಧಿಮತ್ತಾನಿ ಪಾತುಭವನ್ತಿ – ಸದ್ಧಿನ್ದ್ರಿಯಂ, ವೀರಿಯಿನ್ದ್ರಿಯಂ, ಸತಿನ್ದ್ರಿಯಂ, ಸಮಾಧಿನ್ದ್ರಿಯಂ, ಪಞ್ಞಿನ್ದ್ರಿಯಂ. ಸೋ ಇಮೇಸಂ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಂ ಅಧಿಮತ್ತತ್ತಾ ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ಸಸಙ್ಖಾರಪರಿನಿಬ್ಬಾಯೀ ಹೋತಿ. ಏವಂ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪುಗ್ಗಲೋ ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ಸಸಙ್ಖಾರಪರಿನಿಬ್ಬಾಯೀ ಹೋತಿ.

‘‘ಕಥಞ್ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪುಗ್ಗಲೋ ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾ ಸಸಙ್ಖಾರಪರಿನಿಬ್ಬಾಯೀ ಹೋತಿ? ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಅಸುಭಾನುಪಸ್ಸೀ ಕಾಯೇ ವಿಹರತಿ, ಆಹಾರೇ ಪಟಿಕೂಲಸಞ್ಞೀ, ಸಬ್ಬಲೋಕೇ ಅನಭಿರತಿಸಞ್ಞೀ, ಸಬ್ಬಸಙ್ಖಾರೇಸು ಅನಿಚ್ಚಾನುಪಸ್ಸೀ. ಮರಣಸಞ್ಞಾ ಖೋ ಪನಸ್ಸ ಅಜ್ಝತ್ತಂ ಸೂಪಟ್ಠಿತಾ ಹೋತಿ. ಸೋ ಇಮಾನಿ ಪಞ್ಚ ಸೇಖಬಲಾನಿ ಉಪನಿಸ್ಸಾಯ ವಿಹರತಿ – ಸದ್ಧಾಬಲಂ, ಹಿರಿಬಲಂ, ಓತ್ತಪ್ಪಬಲಂ, ವೀರಿಯಬಲಂ, ಪಞ್ಞಾಬಲಂ. ತಸ್ಸಿಮಾನಿ ಪಞ್ಚಿನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ಮುದೂನಿ ಪಾತುಭವನ್ತಿ – ಸದ್ಧಿನ್ದ್ರಿಯಂ, ವೀರಿಯಿನ್ದ್ರಿಯಂ, ಸತಿನ್ದ್ರಿಯಂ, ಸಮಾಧಿನ್ದ್ರಿಯಂ, ಪಞ್ಞಿನ್ದ್ರಿಯಂ. ಸೋ ಇಮೇಸಂ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಂ ಮುದುತ್ತಾ ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾ ಸಸಙ್ಖಾರಪರಿನಿಬ್ಬಾಯೀ ಹೋತಿ. ಏವಂ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪುಗ್ಗಲೋ ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾ ಸಸಙ್ಖಾರಪರಿನಿಬ್ಬಾಯೀ ಹೋತಿ.

‘‘ಕಥಞ್ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪುಗ್ಗಲೋ ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ಅಸಙ್ಖಾರಪರಿನಿಬ್ಬಾಯೀ ಹೋತಿ? ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ವಿವಿಚ್ಚೇವ ಕಾಮೇಹಿ…ಪೇ… ಪಠಮಂ ಝಾನಂ…ಪೇ… ದುತಿಯಂ ಝಾನಂ…ಪೇ… ತತಿಯಂ ಝಾನಂ…ಪೇ… ಚತುತ್ಥಂ ಝಾನಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರತಿ. ಸೋ ಇಮಾನಿ ಪಞ್ಚ ಸೇಖಬಲಾನಿ ಉಪನಿಸ್ಸಾಯ ವಿಹರತಿ – ಸದ್ಧಾಬಲಂ…ಪೇ… ಪಞ್ಞಾಬಲಂ. ತಸ್ಸಿಮಾನಿ ಪಞ್ಚಿನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ಅಧಿಮತ್ತಾನಿ ಪಾತುಭವನ್ತಿ – ಸದ್ಧಿನ್ದ್ರಿಯಂ…ಪೇ… ಪಞ್ಞಿನ್ದ್ರಿಯಂ. ಸೋ ಇಮೇಸಂ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಂ ಅಧಿಮತ್ತತ್ತಾ ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ಅಸಙ್ಖಾರಪರಿನಿಬ್ಬಾಯೀ ಹೋತಿ. ಏವಂ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪುಗ್ಗಲೋ ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ಅಸಙ್ಖಾರಪರಿನಿಬ್ಬಾಯೀ ಹೋತಿ.

‘‘ಕಥಞ್ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪುಗ್ಗಲೋ ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾ ಅಸಙ್ಖಾರಪರಿನಿಬ್ಬಾಯೀ ಹೋತಿ? ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ವಿವಿಚ್ಚೇವ ಕಾಮೇಹಿ…ಪೇ… ಪಠಮಂ ಝಾನಂ…ಪೇ… ದುತಿಯಂ ಝಾನಂ…ಪೇ… ತತಿಯಂ ಝಾನಂ…ಪೇ… ಚತುತ್ಥಂ ಝಾನಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರತಿ. ಸೋ ಇಮಾನಿ ಪಞ್ಚ ಸೇಖಬಲಾನಿ ಉಪನಿಸ್ಸಾಯ ವಿಹರತಿ – ಸದ್ಧಾಬಲಂ, ಹಿರಿಬಲಂ, ಓತ್ತಪ್ಪಬಲಂ, ವೀರಿಯಬಲಂ, ಪಞ್ಞಾಬಲಂ. ತಸ್ಸಿಮಾನಿ ಪಞ್ಚಿನ್ದ್ರಿಯಾನಿ…ಪೇ… ಪಞ್ಞಿನ್ದ್ರಿಯಂ. ಸೋ ಇಮೇಸಂ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಂ ಮುದುತ್ತಾ ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾ ಅಸಙ್ಖಾರಪರಿನಿಬ್ಬಾಯೀ ಹೋತಿ. ಏವಂ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪುಗ್ಗಲೋ ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾ ಅಸಙ್ಖಾರಪರಿನಿಬ್ಬಾಯೀ ಹೋತಿ. ಇಮೇ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಚತ್ತಾರೋ ಪುಗ್ಗಲಾ ಸನ್ತೋ ಸಂವಿಜ್ಜಮಾನಾ ಲೋಕಸ್ಮಿ’’ನ್ತಿ. ನವಮಂ.

೧೦. ಯುಗನದ್ಧಸುತ್ತಂ

೧೭೦. ಏವಂ ಮೇ ಸುತಂ – ಏಕಂ ಸಮಯಂ ಆಯಸ್ಮಾ ಆನನ್ದೋ ಕೋಸಮ್ಬಿಯಂ ವಿಹರತಿ ಘೋಸಿತಾರಾಮೇ. ತತ್ರ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಆನನ್ದೋ ಭಿಕ್ಖೂ ಆಮನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಆವುಸೋ ಭಿಕ್ಖವೇ’’ತಿ. ‘‘ಆವುಸೋ’’ತಿ ಖೋ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಆಯಸ್ಮತೋ ಆನನ್ದಸ್ಸ ಪಚ್ಚಸ್ಸೋಸುಂ. ಆಯಸ್ಮಾ ಆನನ್ದೋ ಏತದವೋಚ –

‘‘ಯೋ ಹಿ ಕೋಚಿ, ಆವುಸೋ, ಭಿಕ್ಖು ವಾ ಭಿಕ್ಖುನೀ ವಾ ಮಮ ಸನ್ತಿಕೇ ಅರಹತ್ತಪ್ಪತ್ತಿಂ [ಅರಹತ್ತಪ್ಪತ್ತಂ (ಕ.) ಪಟಿ. ಮ. ೨.೧ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಮಗ್ಗೇಪಿ] ಬ್ಯಾಕರೋತಿ, ಸಬ್ಬೋ ಸೋ ಚತೂಹಿ ಮಗ್ಗೇಹಿ, ಏತೇಸಂ ವಾ ಅಞ್ಞತರೇನ.

‘‘ಕತಮೇಹಿ ಚತೂಹಿ? ಇಧ, ಆವುಸೋ, ಭಿಕ್ಖು ಸಮಥಪುಬ್ಬಙ್ಗಮಂ ವಿಪಸ್ಸನಂ ಭಾವೇತಿ. ತಸ್ಸ ಸಮಥಪುಬ್ಬಙ್ಗಮಂ ವಿಪಸ್ಸನಂ ಭಾವಯತೋ ಮಗ್ಗೋ ಸಞ್ಜಾಯತಿ. ಸೋ ತಂ ಮಗ್ಗಂ ಆಸೇವತಿ ಭಾವೇತಿ ಬಹುಲೀಕರೋತಿ. ತಸ್ಸ ತಂ ಮಗ್ಗಂ ಆಸೇವತೋ ಭಾವಯತೋ ಬಹುಲೀಕರೋತೋ ಸಂಯೋಜನಾನಿ ಪಹೀಯನ್ತಿ, ಅನುಸಯಾ ಬ್ಯನ್ತೀಹೋನ್ತಿ.

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಆವುಸೋ, ಭಿಕ್ಖು ವಿಪಸ್ಸನಾಪುಬ್ಬಙ್ಗಮಂ ಸಮಥಂ ಭಾವೇತಿ. ತಸ್ಸ ವಿಪಸ್ಸನಾಪುಬ್ಬಙ್ಗಮಂ ಸಮಥಂ ಭಾವಯತೋ ಮಗ್ಗೋ ಸಞ್ಜಾಯತಿ. ಸೋ ತಂ ಮಗ್ಗಂ ಆಸೇವತಿ ಭಾವೇತಿ ಬಹುಲೀಕರೋತಿ. ತಸ್ಸ ತಂ ಮಗ್ಗಂ ಆಸೇವತೋ ಭಾವಯತೋ ಬಹುಲೀಕರೋತೋ ಸಂಯೋಜನಾನಿ ಪಹೀಯನ್ತಿ, ಅನುಸಯಾ ಬ್ಯನ್ತೀಹೋನ್ತಿ.

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಆವುಸೋ, ಭಿಕ್ಖು ಸಮಥವಿಪಸ್ಸನಂ ಯುಗನದ್ಧಂ ಭಾವೇತಿ. ತಸ್ಸ ಸಮಥವಿಪಸ್ಸನಂ ಯುಗನದ್ಧಂ ಭಾವಯತೋ ಮಗ್ಗೋ ಸಞ್ಜಾಯತಿ. ಸೋ ತಂ ಮಗ್ಗಂ ಆಸೇವತಿ ಭಾವೇತಿ ಬಹುಲೀಕರೋತಿ. ತಸ್ಸ ತಂ ಮಗ್ಗಂ ಆಸೇವತೋ ಭಾವಯತೋ ಬಹುಲೀಕರೋತೋ ಸಂಯೋಜನಾನಿ ಪಹೀಯನ್ತಿ, ಅನುಸಯಾ ಬ್ಯನ್ತೀಹೋನ್ತಿ.

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಆವುಸೋ, ಭಿಕ್ಖುನೋ ಧಮ್ಮುದ್ಧಚ್ಚವಿಗ್ಗಹಿತಂ ಮಾನಸಂ ಹೋತಿ. ಹೋತಿ ಸೋ, ಆವುಸೋ, ಸಮಯೋ ಯಂ ತಂ ಚಿತ್ತಂ ಅಜ್ಝತ್ತಮೇವ ಸನ್ತಿಟ್ಠತಿ ಸನ್ನಿಸೀದತಿ ಏಕೋದಿ ಹೋತಿ ಸಮಾಧಿಯತಿ. ತಸ್ಸ ಮಗ್ಗೋ ಸಞ್ಜಾಯತಿ. ಸೋ ತಂ ಮಗ್ಗಂ ಆಸೇವತಿ ಭಾವೇತಿ ಬಹುಲೀಕರೋತಿ. ತಸ್ಸ ತಂ ಮಗ್ಗಂ ಆಸೇವತೋ ಭಾವಯತೋ ಬಹುಲೀಕರೋತೋ ಸಂಯೋಜನಾನಿ ಪಹೀಯನ್ತಿ, ಅನುಸಯಾ ಬ್ಯನ್ತೀಹೋನ್ತಿ.

‘‘ಯೋ ಹಿ ಕೋಚಿ, ಆವುಸೋ, ಭಿಕ್ಖು ವಾ ಭಿಕ್ಖುನೀ ವಾ ಮಮ ಸನ್ತಿಕೇ ಅರಹತ್ತಪ್ಪತ್ತಿಂ ಬ್ಯಾಕರೋತಿ, ಸಬ್ಬೋ ಸೋ ಇಮೇಹಿ ಚತೂಹಿ ಮಗ್ಗೇಹಿ, ಏತೇಸಂ ವಾ ಅಞ್ಞತರೇನಾ’’ತಿ. ದಸಮಂ.

ಪಟಿಪದಾವಗ್ಗೋ ದುತಿಯೋ.

ತಸ್ಸುದ್ದಾನಂ –

ಸಂಖಿತ್ತಂ ವಿತ್ಥಾರಾಸುಭಂ, ದ್ವೇ ಖಮಾ ಉಭಯೇನ ಚ;

ಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನೋ ಸಾರಿಪುತ್ತೋ, ಸಸಙ್ಖಾರಂ ಯುಗನದ್ಧೇನ ಚಾತಿ.

(೧೮) ೩. ಸಞ್ಚೇತನಿಯವಗ್ಗೋ

೧. ಚೇತನಾಸುತ್ತಂ

೧೭೧. [ಕಥಾ. ೫೩೯] ‘‘ಕಾಯೇ ವಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸತಿ ಕಾಯಸಞ್ಚೇತನಾಹೇತು ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಅಜ್ಝತ್ತಂ ಸುಖದುಕ್ಖಂ. ವಾಚಾಯ ವಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸತಿ ವಚೀಸಞ್ಚೇತನಾಹೇತು ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಅಜ್ಝತ್ತಂ ಸುಖದುಕ್ಖಂ. ಮನೇ ವಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸತಿ ಮನೋಸಞ್ಚೇತನಾಹೇತು ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಅಜ್ಝತ್ತಂ ಸುಖದುಕ್ಖಂ ಅವಿಜ್ಜಾಪಚ್ಚಯಾವ.

‘‘ಸಾಮಂ ವಾ ತಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಕಾಯಸಙ್ಖಾರಂ ಅಭಿಸಙ್ಖರೋತಿ, ಯಂಪಚ್ಚಯಾಸ್ಸ ತಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಅಜ್ಝತ್ತಂ ಸುಖದುಕ್ಖಂ. ಪರೇ ವಾಸ್ಸ [ಪರೇ ವಾ ತಸ್ಸ (ಕ.)] ತಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಕಾಯಸಙ್ಖಾರಂ ಅಭಿಸಙ್ಖರೋನ್ತಿ, ಯಂಪಚ್ಚಯಾಸ್ಸ ತಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಅಜ್ಝತ್ತಂ ಸುಖದುಕ್ಖಂ. ಸಮ್ಪಜಾನೋ ವಾ ತಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಕಾಯಸಙ್ಖಾರಂ ಅಭಿಸಙ್ಖರೋತಿ, ಯಂಪಚ್ಚಯಾಸ್ಸ ತಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಅಜ್ಝತ್ತಂ ಸುಖದುಕ್ಖಂ. ಅಸಮ್ಪಜಾನೋ ವಾ ತಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಕಾಯಸಙ್ಖಾರಂ ಅಭಿಸಙ್ಖರೋತಿ, ಯಂಪಚ್ಚಯಾಸ್ಸ ತಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಅಜ್ಝತ್ತಂ ಸುಖದುಕ್ಖಂ.

‘‘ಸಾಮಂ ವಾ ತಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವಚೀಸಙ್ಖಾರಂ ಅಭಿಸಙ್ಖರೋತಿ, ಯಂಪಚ್ಚಯಾಸ್ಸ ತಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಅಜ್ಝತ್ತಂ ಸುಖದುಕ್ಖಂ; ಪರೇ ವಾಸ್ಸ ತಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವಚೀಸಙ್ಖಾರಂ ಅಭಿಸಙ್ಖರೋನ್ತಿ; ಯಂಪಚ್ಚಯಾಸ್ಸ ತಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಅಜ್ಝತ್ತಂ ಸುಖದುಕ್ಖಂ; ಸಮ್ಪಜಾನೋ ವಾ ತಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವಚೀಸಙ್ಖಾರಂ ಅಭಿಸಙ್ಖರೋತಿ, ಯಂಪಚ್ಚಯಾಸ್ಸ ತಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಅಜ್ಝತ್ತಂ ಸುಖದುಕ್ಖಂ; ಅಸಮ್ಪಜಾನೋ ವಾ ತಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವಚೀಸಙ್ಖಾರಂ ಅಭಿಸಙ್ಖರೋತಿ, ಯಂಪಚ್ಚಯಾಸ್ಸ ತಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಅಜ್ಝತ್ತಂ ಸುಖದುಕ್ಖಂ.

‘‘ಸಾಮಂ ವಾ ತಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮನೋಸಙ್ಖಾರಂ ಅಭಿಸಙ್ಖರೋತಿ, ಯಂಪಚ್ಚಯಾಸ್ಸ ತಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಅಜ್ಝತ್ತಂ ಸುಖದುಕ್ಖಂ; ಪರೇ ವಾಸ್ಸ ತಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮನೋಸಙ್ಖಾರಂ ಅಭಿಸಙ್ಖರೋನ್ತಿ, ಯಂಪಚ್ಚಯಾಸ್ಸ ತಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಅಜ್ಝತ್ತಂ ಸುಖದುಕ್ಖಂ; ಸಮ್ಪಜಾನೋ ವಾ ತಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮನೋಸಙ್ಖಾರಂ ಅಭಿಸಙ್ಖರೋತಿ, ಯಂಪಚ್ಚಯಾಸ್ಸ ತಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಅಜ್ಝತ್ತಂ ಸುಖದುಕ್ಖಂ; ಅಸಮ್ಪಜಾನೋ ವಾ ತಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮನೋಸಙ್ಖಾರಂ ಅಭಿಸಙ್ಖರೋತಿ, ಯಂಪಚ್ಚಯಾಸ್ಸ ತಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಅಜ್ಝತ್ತಂ ಸುಖದುಕ್ಖಂ.

‘‘ಇಮೇಸು, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಧಮ್ಮೇಸು ಅವಿಜ್ಜಾ ಅನುಪತಿತಾ, ಅವಿಜ್ಜಾಯತ್ವೇವ ಅಸೇಸವಿರಾಗನಿರೋಧಾ ಸೋ ಕಾಯೋ ನ ಹೋತಿ ಯಂಪಚ್ಚಯಾಸ್ಸ ತಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಅಜ್ಝತ್ತಂ ಸುಖದುಕ್ಖಂ, ಸಾ ವಾಚಾ ನ ಹೋತಿ ಯಂಪಚ್ಚಯಾಸ್ಸ ತಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಅಜ್ಝತ್ತಂ ಸುಖದುಕ್ಖಂ, ಸೋ ಮನೋ ನ ಹೋತಿ ಯಂಪಚ್ಚಯಾಸ್ಸ ತಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಅಜ್ಝತ್ತಂ ಸುಖದುಕ್ಖಂ, ಖೇತ್ತಂ ತಂ [ವತ್ಥುಂ ತಂ (ಸಬ್ಬತ್ಥ)] ನ ಹೋತಿ…ಪೇ… ವತ್ಥುಂ ತಂ ನ ಹೋತಿ…ಪೇ… ಆಯತನಂ ತಂ ನ ಹೋತಿ…ಪೇ… ಅಧಿಕರಣಂ ತಂ ನ ಹೋತಿ ಯಂಪಚ್ಚಯಾಸ್ಸ ತಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಅಜ್ಝತ್ತಂ ಸುಖದುಕ್ಖ’’ನ್ತಿ.

‘‘ಚತ್ತಾರೋಮೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅತ್ತಭಾವಪಟಿಲಾಭಾ. ಕತಮೇ ಚತ್ತಾರೋ? ಅತ್ಥಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅತ್ತಭಾವಪಟಿಲಾಭೋ, ಯಸ್ಮಿಂ ಅತ್ತಭಾವಪಟಿಲಾಭೇ ಅತ್ತಸಞ್ಚೇತನಾ ಕಮತಿ, ನೋ ಪರಸಞ್ಚೇತನಾ. ಅತ್ಥಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅತ್ತಭಾವಪಟಿಲಾಭೋ, ಯಸ್ಮಿಂ ಅತ್ತಭಾವಪಟಿಲಾಭೇ ಪರಸಞ್ಚೇತನಾ ಕಮತಿ, ನೋ ಅತ್ತಸಞ್ಚೇತನಾ. ಅತ್ಥಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅತ್ತಭಾವಪಟಿಲಾಭೋ, ಯಸ್ಮಿಂ ಅತ್ತಭಾವಪಟಿಲಾಭೇ ಅತ್ತಸಞ್ಚೇತನಾ ಚ ಕಮತಿ ಪರಸಞ್ಚೇತನಾ ಚ. ಅತ್ಥಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅತ್ತಭಾವಪಟಿಲಾಭೋ, ಯಸ್ಮಿಂ ಅತ್ತಭಾವಪಟಿಲಾಭೇ ನೇವತ್ತಸಞ್ಚೇತನಾ ಕಮತಿ, ನೋ ಪರಸಞ್ಚೇತನಾ. ಇಮೇ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಚತ್ತಾರೋ ಅತ್ತಭಾವಪಟಿಲಾಭಾ’’ತಿ.

ಏವಂ ವುತ್ತೇ ಆಯಸ್ಮಾ ಸಾರಿಪುತ್ತೋ ಭಗವನ್ತಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಇಮಸ್ಸ ಖೋ ಅಹಂ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವತಾ ಸಂಖಿತ್ತೇನ ಭಾಸಿತಸ್ಸ ಏವಂ ವಿತ್ಥಾರೇನ ಅತ್ಥಂ ಆಜಾನಾಮಿ – ‘ತತ್ರ, ಭನ್ತೇ, ಯಾಯಂ ಅತ್ತಭಾವಪಟಿಲಾಭೋ ಯಸ್ಮಿಂ ಅತ್ತಭಾವಪಟಿಲಾಭೇ ಅತ್ತಸಞ್ಚೇತನಾ ಕಮತಿ ನೋ ಪರಸಞ್ಚೇತನಾ, ಅತ್ತಸಞ್ಚೇತನಾಹೇತು ತೇಸಂ ಸತ್ತಾನಂ ತಮ್ಹಾ ಕಾಯಾ ಚುತಿ ಹೋತಿ. ತತ್ರ, ಭನ್ತೇ, ಯಾಯಂ ಅತ್ತಭಾವಪಟಿಲಾಭೋ ಯಸ್ಮಿಂ ಅತ್ತಭಾವಪಟಿಲಾಭೇ ಪರಸಞ್ಚೇತನಾ ಕಮತಿ ನೋ ಅತ್ತಸಞ್ಚೇತನಾ, ಪರಸಞ್ಚೇತನಾಹೇತು ತೇಸಂ ಸತ್ತಾನಂ ತಮ್ಹಾ ಕಾಯಾ ಚುತಿ ಹೋತಿ. ತತ್ರ, ಭನ್ತೇ, ಯಾಯಂ ಅತ್ತಭಾವಪಟಿಲಾಭೋ ಯಸ್ಮಿಂ ಅತ್ತಭಾವಪಟಿಲಾಭೇ ಅತ್ತಸಞ್ಚೇತನಾ ಚ ಕಮತಿ ಪರಸಞ್ಚೇತನಾ ಚ, ಅತ್ತಸಞ್ಚೇತನಾ ಚ ಪರಸಞ್ಚೇತನಾ ಚ ಹೇತು ತೇಸಂ ಸತ್ತಾನಂ ತಮ್ಹಾ ಕಾಯಾ ಚುತಿ ಹೋತಿ. ತತ್ರ, ಭನ್ತೇ, ಯಾಯಂ ಅತ್ತಭಾವಪಟಿಲಾಭೋ ಯಸ್ಮಿಂ ಅತ್ತಭಾವಪಟಿಲಾಭೇ ನೇವ ಅತ್ತಸಞ್ಚೇತನಾ ಕಮತಿ ನೋ ಪರಸಞ್ಚೇತನಾ, ಕತಮೇ ತೇನ ದೇವಾ ದಟ್ಠಬ್ಬಾ’’’ತಿ? ‘‘ನೇವಸಞ್ಞಾನಾಸಞ್ಞಾಯತನೂಪಗಾ, ಸಾರಿಪುತ್ತ, ದೇವಾ ತೇನ ದಟ್ಠಬ್ಬಾ’’ತಿ.

‘‘ಕೋ ನು ಖೋ, ಭನ್ತೇ, ಹೇತು ಕೋ ಪಚ್ಚಯೋ, ಯೇನ ಮಿಧೇಕಚ್ಚೇ ಸತ್ತಾ ತಮ್ಹಾ ಕಾಯಾ ಚುತಾ ಆಗಾಮಿನೋ ಹೋನ್ತಿ ಆಗನ್ತಾರೋ ಇತ್ಥತ್ತಂ? ಕೋ ಪನ, ಭನ್ತೇ, ಹೇತು ಕೋ ಪಚ್ಚಯೋ, ಯೇನ ಮಿಧೇಕಚ್ಚೇ ಸತ್ತಾ ತಮ್ಹಾ ಕಾಯಾ ಚುತಾ ಅನಾಗಾಮಿನೋ ಹೋನ್ತಿ ಅನಾಗನ್ತಾರೋ ಇತ್ಥತ್ತ’’ನ್ತಿ? ‘‘ಇಧ, ಸಾರಿಪುತ್ತ, ಏಕಚ್ಚಸ್ಸ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಓರಮ್ಭಾಗಿಯಾನಿ ಸಂಯೋಜನಾನಿ ಅಪ್ಪಹೀನಾನಿ ಹೋನ್ತಿ, ಸೋ ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ನೇವಸಞ್ಞಾನಾಸಞ್ಞಾಯತನಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರತಿ. ಸೋ ತದಸ್ಸಾದೇತಿ, ತಂ ನಿಕಾಮೇತಿ, ತೇನ ಚ ವಿತ್ತಿಂ ಆಪಜ್ಜತಿ; ತತ್ಥ ಠಿತೋ ತದಧಿಮುತ್ತೋ ತಬ್ಬಹುಲವಿಹಾರೀ ಅಪರಿಹೀನೋ ಕಾಲಂ ಕುರುಮಾನೋ ನೇವಸಞ್ಞಾನಾಸಞ್ಞಾಯತನೂಪಗಾನಂ ದೇವಾನಂ ಸಹಬ್ಯತಂ ಉಪಪಜ್ಜತಿ. ಸೋ ತತೋ ಚುತೋ ಆಗಾಮೀ ಹೋತಿ ಆಗನ್ತಾ ಇತ್ಥತ್ತಂ.

‘‘ಇಧ ಪನ, ಸಾರಿಪುತ್ತ, ಏಕಚ್ಚಸ್ಸ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಓರಮ್ಭಾಗಿಯಾನಿ ಸಂಯೋಜನಾನಿ ಪಹೀನಾನಿ ಹೋನ್ತಿ, ಸೋ ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ನೇವಸಞ್ಞಾನಾಸಞ್ಞಾಯತನಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರತಿ. ಸೋ ತದಸ್ಸಾದೇತಿ, ತಂ ನಿಕಾಮೇತಿ, ತೇನ ಚ ವಿತ್ತಿಂ ಆಪಜ್ಜತಿ; ತತ್ಥ ಠಿತೋ ತದಧಿಮುತ್ತೋ ತಬ್ಬಹುಲವಿಹಾರೀ ಅಪರಿಹೀನೋ ಕಾಲಂ ಕುರುಮಾನೋ ನೇವಸಞ್ಞಾನಾಸಞ್ಞಾಯತನೂಪಗಾನಂ ದೇವಾನಂ ಸಹಬ್ಯತಂ ಉಪಪಜ್ಜತಿ. ಸೋ ತತೋ ಚುತೋ ಅನಾಗಾಮೀ ಹೋತಿ ಅನಾಗನ್ತಾ ಇತ್ಥತ್ತಂ.

‘‘ಅಯಂ ಖೋ, ಸಾರಿಪುತ್ತ, ಹೇತು ಅಯಂ ಪಚ್ಚಯೋ, ಯೇನ ಮಿಧೇಕಚ್ಚೇ ಸತ್ತಾ ತಮ್ಹಾ ಕಾಯಾ ಚುತಾ ಆಗಾಮಿನೋ ಹೋನ್ತಿ ಆಗನ್ತಾರೋ ಇತ್ಥತ್ತಂ. ಅಯಂ ಪನ, ಸಾರಿಪುತ್ತ, ಹೇತು ಅಯಂ ಪಚ್ಚಯೋ, ಯೇನ ಮಿಧೇಕಚ್ಚೇ ಸತ್ತಾ ತಮ್ಹಾ ಕಾಯಾ ಚುತಾ ಅನಾಗಾಮಿನೋ ಹೋನ್ತಿ ಅನಾಗನ್ತಾರೋ ಇತ್ಥತ್ತ’’ನ್ತಿ. ಪಠಮಂ.

೨. ವಿಭತ್ತಿಸುತ್ತಂ

೧೭೨. ತತ್ರ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಸಾರಿಪುತ್ತೋ ಭಿಕ್ಖೂ ಆಮನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಆವುಸೋ ಭಿಕ್ಖವೇ’’ತಿ. ‘‘ಆವುಸೋ’’ತಿ ಖೋ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಆಯಸ್ಮತೋ ಸಾರಿಪುತ್ತಸ್ಸ ಪಚ್ಚಸ್ಸೋಸುಂ. ಆಯಸ್ಮಾ ಸಾರಿಪುತ್ತೋ ಏತದವೋಚ –

‘‘ಅದ್ಧಮಾಸೂಪಸಮ್ಪನ್ನೇನ ಮೇ, ಆವುಸೋ, ಅತ್ಥಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾ ಸಚ್ಛಿಕತಾ ಓಧಿಸೋ ಬ್ಯಞ್ಜನಸೋ. ತಮಹಂ ಅನೇಕಪರಿಯಾಯೇನ ಆಚಿಕ್ಖಾಮಿ ದೇಸೇಮಿ ಪಞ್ಞಾಪೇಮಿ ಪಟ್ಠಪೇಮಿ ವಿವರಾಮಿ ವಿಭಜಾಮಿ ಉತ್ತಾನೀಕರೋಮಿ. ಯಸ್ಸ ಖೋ ಪನಸ್ಸ ಕಙ್ಖಾ ವಾ ವಿಮತಿ ವಾ, ಸೋ ಮಂ ಪಞ್ಹೇನ. ಅಹಂ ವೇಯ್ಯಾಕರಣೇನ ಸಮ್ಮುಖೀಭೂತೋ ನೋ ಸತ್ಥಾ ಯೋ ನೋ ಧಮ್ಮಾನಂ ಸುಕುಸಲೋ.

‘‘ಅದ್ಧಮಾಸೂಪಸಮ್ಪನ್ನೇನ ಮೇ, ಆವುಸೋ, ಧಮ್ಮಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾ ಸಚ್ಛಿಕತಾ ಓಧಿಸೋ ಬ್ಯಞ್ಜನಸೋ. ತಮಹಂ ಅನೇಕಪರಿಯಾಯೇನ ಆಚಿಕ್ಖಾಮಿ ದೇಸೇಮಿ ಪಞ್ಞಾಪೇಮಿ ಪಟ್ಠಪೇಮಿ ವಿವರಾಮಿ ವಿಭಜಾಮಿ ಉತ್ತಾನೀಕರೋಮಿ. ಯಸ್ಸ ಖೋ ಪನಸ್ಸ ಕಙ್ಖಾ ವಾ ವಿಮತಿ ವಾ, ಸೋ ಮಂ ಪಞ್ಹೇನ. ಅಹಂ ವೇಯ್ಯಾಕರಣೇನ ಸಮ್ಮುಖೀಭೂತೋ ನೋ ಸತ್ಥಾ ಯೋ ನೋ ಧಮ್ಮಾನಂ ಸುಕುಸಲೋ.

‘‘ಅದ್ಧಮಾಸೂಪಸಮ್ಪನ್ನೇನ ಮೇ, ಆವುಸೋ, ನಿರುತ್ತಿಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾ ಸಚ್ಛಿಕತಾ ಓಧಿಸೋ ಬ್ಯಞ್ಜನಸೋ. ತಮಹಂ ಅನೇಕಪರಿಯಾಯೇನ ಆಚಿಕ್ಖಾಮಿ ದೇಸೇಮಿ ಪಞ್ಞಾಪೇಮಿ ಪಟ್ಠಪೇಮಿ ವಿವರಾಮಿ ವಿಭಜಾಮಿ ಉತ್ತಾನೀಕರೋಮಿ. ಯಸ್ಸ ಖೋ ಪನಸ್ಸ ಕಙ್ಖಾ ವಾ ವಿಮತಿ ವಾ, ಸೋ ಮಂ ಪಞ್ಹೇನ. ಅಹಂ ವೇಯ್ಯಾಕರಣೇನ ಸಮ್ಮುಖೀಭೂತೋ ನೋ ಸತ್ಥಾ ಯೋ ನೋ ಧಮ್ಮಾನಂ ಸುಕುಸಲೋ.

‘‘ಅದ್ಧಮಾಸೂಪಸಮ್ಪನ್ನೇನ ಮೇ, ಆವುಸೋ, ಪಟಿಭಾನಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾ ಸಚ್ಛಿಕತಾ ಓಧಿಸೋ ಬ್ಯಞ್ಜನಸೋ. ತಮಹಂ ಅನೇಕಪರಿಯಾಯೇನ ಆಚಿಕ್ಖಾಮಿ ದೇಸೇಮಿ ಪಞ್ಞಾಪೇಮಿ ಪಟ್ಠಪೇಮಿ ವಿವರಾಮಿ ವಿಭಜಾಮಿ ಉತ್ತಾನೀಕರೋಮಿ. ಯಸ್ಸ ಖೋ ಪನಸ್ಸ ಕಙ್ಖಾ ವಾ ವಿಮತಿ ವಾ, ಸೋ ಮಂ ಪಞ್ಹೇನ. ಅಹಂ ವೇಯ್ಯಾಕರಣೇನ ಸಮ್ಮುಖೀಭೂತೋ ನೋ ಸತ್ಥಾ ಯೋ ನೋ ಧಮ್ಮಾನಂ ಸುಕುಸಲೋ’’ತಿ. ದುತಿಯಂ.

೩. ಮಹಾಕೋಟ್ಠಿಕಸುತ್ತಂ

೧೭೩. ಅಥ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಮಹಾಕೋಟ್ಠಿಕೋ ಯೇನಾಯಸ್ಮಾ ಸಾರಿಪುತ್ತೋ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಆಯಸ್ಮತಾ ಸಾರಿಪುತ್ತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಸಮ್ಮೋದಿ. ಸಮ್ಮೋದನೀಯಂ ಕಥಂ ಸಾರಣೀಯಂ ವೀತಿಸಾರೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿ. ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನೋ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಮಹಾಕೋಟ್ಠಿಕೋ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಸಾರಿಪುತ್ತಂ ಏತದವೋಚ –

‘‘ಛನ್ನಂ, ಆವುಸೋ, ಫಸ್ಸಾಯತನಾನಂ ಅಸೇಸವಿರಾಗನಿರೋಧಾ ಅತ್ಥಞ್ಞಂ ಕಿಞ್ಚೀ’’ತಿ?

‘‘ಮಾ ಹೇವಂ, ಆವುಸೋ’’.

‘‘ಛನ್ನಂ, ಆವುಸೋ, ಫಸ್ಸಾಯತನಾನಂ ಅಸೇಸವಿರಾಗನಿರೋಧಾ ನತ್ಥಞ್ಞಂ ಕಿಞ್ಚೀ’’ತಿ?

‘‘ಮಾ ಹೇವಂ, ಆವುಸೋ’’.

‘‘ಛನ್ನಂ, ಆವುಸೋ, ಫಸ್ಸಾಯತನಾನಂ ಅಸೇಸವಿರಾಗನಿರೋಧಾ ಅತ್ಥಿ ಚ ನತ್ಥಿ ಚ ಅಞ್ಞಂ ಕಿಞ್ಚೀ’’ತಿ?

‘‘ಮಾ ಹೇವಂ, ಆವುಸೋ’’.

‘‘ಛನ್ನಂ, ಆವುಸೋ, ಫಸ್ಸಾಯತನಾನಂ ಅಸೇಸವಿರಾಗನಿರೋಧಾ ನೇವತ್ಥಿ ನೋ ನತ್ಥಞ್ಞಂ ಕಿಞ್ಚೀ’’ತಿ?

‘‘ಮಾ ಹೇವಂ, ಆವುಸೋ’’.

‘‘‘ಛನ್ನಂ, ಆವುಸೋ, ಫಸ್ಸಾಯತನಾನಂ ಅಸೇಸವಿರಾಗನಿರೋಧಾ ಅತ್ಥಞ್ಞಂ ಕಿಞ್ಚೀ’ತಿ, ಇತಿ ಪುಟ್ಠೋ ಸಮಾನೋ ‘ಮಾ ಹೇವಂ, ಆವುಸೋ’ತಿ ವದೇಸಿ. ‘ಛನ್ನಂ, ಆವುಸೋ, ಫಸ್ಸಾಯತನಾನಂ ಅಸೇಸವಿರಾಗನಿರೋಧಾ ನತ್ಥಞ್ಞಂ ಕಿಞ್ಚೀ’ತಿ, ಇತಿ ಪುಟ್ಠೋ ಸಮಾನೋ – ‘ಮಾ ಹೇವಂ, ಆವುಸೋ’ತಿ ವದೇಸಿ. ‘ಛನ್ನಂ, ಆವುಸೋ, ಫಸ್ಸಾಯತನಾನಂ ಅಸೇಸವಿರಾಗನಿರೋಧಾ ಅತ್ಥಿ ಚ ನತ್ಥಿ ಚ ಅಞ್ಞಂ ಕಿಞ್ಚೀ’ತಿ, ಇತಿ ಪುಟ್ಠೋ ಸಮಾನೋ – ‘ಮಾ ಹೇವಂ, ಆವುಸೋ’ತಿ ವದೇಸಿ. ‘ಛನ್ನಂ, ಆವುಸೋ, ಫಸ್ಸಾಯತನಾನಂ ಅಸೇಸವಿರಾಗನಿರೋಧಾ ನೇವತ್ಥಿ ನೋ ನತ್ಥಞ್ಞಂ ಕಿಞ್ಚೀ’ತಿ, ಇತಿ ಪುಟ್ಠೋ ಸಮಾನೋ – ‘ಮಾ ಹೇವಂ, ಆವುಸೋ’ತಿ ವದೇಸಿ. ಯಥಾ ಕಥಂ ಪನ, ಆವುಸೋ, ಇಮಸ್ಸ ಭಾಸಿತಸ್ಸ ಅತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ’’ತಿ?

‘‘‘ಛನ್ನಂ, ಆವುಸೋ, ಫಸ್ಸಾಯತನಾನಂ ಅಸೇಸವಿರಾಗನಿರೋಧಾ ಅತ್ಥಞ್ಞಂ ಕಿಞ್ಚೀ’ತಿ, ಇತಿ ವದಂ ಅಪ್ಪಪಞ್ಚಂ ಪಪಞ್ಚೇತಿ. ‘ಛನ್ನಂ, ಆವುಸೋ, ಫಸ್ಸಾಯತನಾನಂ ಅಸೇಸವಿರಾಗನಿರೋಧಾ ನತ್ಥಞ್ಞಂ ಕಿಞ್ಚೀ’ತಿ, ಇತಿ ವದಂ ಅಪ್ಪಪಞ್ಚಂ ಪಪಞ್ಚೇತಿ. ‘ಛನ್ನಂ, ಆವುಸೋ, ಫಸ್ಸಾಯತನಾನಂ ಅಸೇಸವಿರಾಗನಿರೋಧಾ ಅತ್ಥಿ ಚ ನತ್ಥಿ ಚ ಅಞ್ಞಂ ಕಿಞ್ಚೀ’ತಿ, ಇತಿ ವದಂ ಅಪ್ಪಪಞ್ಚಂ ಪಪಞ್ಚೇತಿ. ‘ಛನ್ನಂ, ಆವುಸೋ, ಫಸ್ಸಾಯತನಾನಂ ಅಸೇಸವಿರಾಗನಿರೋಧಾ ನೇವತ್ಥಿ ನೋ ನತ್ಥಞ್ಞಂ ಕಿಞ್ಚೀ’ತಿ, ಇತಿ ವದಂ ಅಪ್ಪಪಞ್ಚಂ ಪಪಞ್ಚೇತಿ. ಯಾವತಾ, ಆವುಸೋ, ಛನ್ನಂ ಫಸ್ಸಾಯತನಾನಂ ಗತಿ ತಾವತಾ ಪಪಞ್ಚಸ್ಸ ಗತಿ; ಯಾವತಾ ಪಪಞ್ಚಸ್ಸ ಗತಿ ತಾವತಾ ಛನ್ನಂ ಫಸ್ಸಾಯತನಾನಂ ಗತಿ. ಛನ್ನಂ, ಆವುಸೋ, ಫಸ್ಸಾಯತನಾನಂ ಅಸೇಸವಿರಾಗನಿರೋಧಾ ಪಪಞ್ಚನಿರೋಧೋ ಪಪಞ್ಚವೂಪಸಮೋ’’ತಿ. ತತಿಯಂ.

೪. ಆನನ್ದಸುತ್ತಂ

೧೭೪. ಅಥ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಆನನ್ದೋ ಯೇನಾಯಸ್ಮಾ ಮಹಾಕೋಟ್ಠಿಕೋ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಆಯಸ್ಮತಾ ಮಹಾಕೋಟ್ಠಿಕೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಸಮ್ಮೋದಿ. ಸಮ್ಮೋದನೀಯಂ ಕಥಂ ಸಾರಣೀಯಂ ವೀತಿಸಾರೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿ. ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನೋ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಆನನ್ದೋ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಮಹಾಕೋಟ್ಠಿಕಂ ಏತದವೋಚ –

‘‘ಛನ್ನಂ, ಆವುಸೋ, ಫಸ್ಸಾಯತನಾನಂ ಅಸೇಸವಿರಾಗನಿರೋಧಾ ಅತ್ಥಞ್ಞಂ ಕಿಞ್ಚೀ’’ತಿ?

‘‘ಮಾ ಹೇವಂ, ಆವುಸೋ’’.

‘‘ಛನ್ನಂ, ಆವುಸೋ, ಫಸ್ಸಾಯತನಾನಂ ಅಸೇಸವಿರಾಗನಿರೋಧಾ ನತ್ಥಞ್ಞಂ ಕಿಞ್ಚೀ’’ತಿ?

‘‘ಮಾ ಹೇವಂ, ಆವುಸೋ’’.

‘‘ಛನ್ನಂ, ಆವುಸೋ, ಫಸ್ಸಾಯತನಾನಂ ಅಸೇಸವಿರಾಗನಿರೋಧಾ ಅತ್ಥಿ ಚ ನತ್ಥಿ ಚ ಅಞ್ಞಂ ಕಿಞ್ಚೀ’’ತಿ?

‘‘ಮಾ ಹೇವಂ, ಆವುಸೋ’’.

‘‘ಛನ್ನಂ, ಆವುಸೋ, ಫಸ್ಸಾಯತನಾನಂ ಅಸೇಸವಿರಾಗನಿರೋಧಾ ನೇವತ್ಥಿ ನೋ ನತ್ಥಞ್ಞಂ ಕಿಞ್ಚೀ’’ತಿ?

‘‘ಮಾ ಹೇವಂ, ಆವುಸೋ’’.

‘‘‘ಛನ್ನಂ, ಆವುಸೋ, ಫಸ್ಸಾಯತನಾನಂ ಅಸೇಸವಿರಾಗನಿರೋಧಾ ಅತ್ಥಞ್ಞಂ ಕಿಞ್ಚೀ’ತಿ, ಇತಿ ಪುಟ್ಠೋ ಸಮಾನೋ – ‘ಮಾ ಹೇವಂ, ಆವುಸೋ’ತಿ ವದೇಸಿ. ‘ಛನ್ನಂ, ಆವುಸೋ, ಫಸ್ಸಾಯತನಾನಂ ಅಸೇಸವಿರಾಗನಿರೋಧಾ ನತ್ಥಞ್ಞಂ ಕಿಞ್ಚೀ’ತಿ, ಇತಿ ಪುಟ್ಠೋ ಸಮಾನೋ – ‘ಮಾ ಹೇವಂ, ಆವುಸೋ’ತಿ ವದೇಸಿ. ‘ಛನ್ನಂ, ಆವುಸೋ, ಫಸ್ಸಾಯತನಾನಂ ಅಸೇಸವಿರಾಗನಿರೋಧಾ ಅತ್ಥಿ ಚ ನತ್ಥಿ ಚ ಅಞ್ಞಂ ಕಿಞ್ಚೀ’ತಿ, ಇತಿ ಪುಟ್ಠೋ ಸಮಾನೋ – ‘ಮಾ ಹೇವಂ, ಆವುಸೋ’ತಿ ವದೇಸಿ. ‘ಛನ್ನಂ, ಆವುಸೋ, ಫಸ್ಸಾಯತನಾನಂ ಅಸೇಸವಿರಾಗನಿರೋಧಾ ನೇವತ್ಥಿ ನೋ ನತ್ಥಞ್ಞಂ ಕಿಞ್ಚೀ’ತಿ, ಇತಿ ಪುಟ್ಠೋ ಸಮಾನೋ – ‘ಮಾ ಹೇವಂ, ಆವುಸೋ’ತಿ ವದೇಸಿ. ಯಥಾ ಕಥಂ ಪನಾವುಸೋ, ಇಮಸ್ಸ ಭಾಸಿತಸ್ಸ ಅತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ’’ತಿ?