(೭) ೨. ಪತ್ತಕಮ್ಮವಗ್ಗೋ

೧. ಪತ್ತಕಮ್ಮಸುತ್ತಂ

೬೧. ಅಥ ಖೋ ಅನಾಥಪಿಣ್ಡಿಕೋ ಗಹಪತಿ ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಭಗವನ್ತಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿ. ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನಂ ಖೋ ಅನಾಥಪಿಣ್ಡಿಕಂ ಗಹಪತಿಂ ಭಗವಾ ಏತದವೋಚ –

‘‘ಚತ್ತಾರೋಮೇ, ಗಹಪತಿ, ಧಮ್ಮಾ ಇಟ್ಠಾ ಕನ್ತಾ ಮನಾಪಾ ದುಲ್ಲಭಾ ಲೋಕಸ್ಮಿಂ. ಕತಮೇ ಚತ್ತಾರೋ? ಭೋಗಾ ಮೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತು ಸಹಧಮ್ಮೇನಾತಿ, ಅಯಂ ಪಠಮೋ ಧಮ್ಮೋ ಇಟ್ಠೋ ಕನ್ತೋ ಮನಾಪೋ ದುಲ್ಲಭೋ ಲೋಕಸ್ಮಿಂ.

‘‘ಭೋಗೇ ಲದ್ಧಾ ಸಹಧಮ್ಮೇನ ಯಸೋ ಮೇ ಆಗಚ್ಛತು ಸಹ ಞಾತೀಹಿ ಸಹ ಉಪಜ್ಝಾಯೇಹೀತಿ, ಅಯಂ ದುತಿಯೋ ಧಮ್ಮೋ ಇಟ್ಠೋ ಕನ್ತೋ ಮನಾಪೋ ದುಲ್ಲಭೋ ಲೋಕಸ್ಮಿಂ.

‘‘ಭೋಗೇ ಲದ್ಧಾ ಸಹಧಮ್ಮೇನ ಯಸಂ ಲದ್ಧಾ ಸಹ ಞಾತೀಹಿ ಸಹ ಉಪಜ್ಝಾಯೇಹಿ ಚಿರಂ ಜೀವಾಮಿ ದೀಘಮಾಯುಂ ಪಾಲೇಮೀತಿ, ಅಯಂ ತತಿಯೋ ಧಮ್ಮೋ ಇಟ್ಠೋ ಕನ್ತೋ ಮನಾಪೋ ದುಲ್ಲಭೋ ಲೋಕಸ್ಮಿಂ.

‘‘ಭೋಗೇ ಲದ್ಧಾ ಸಹಧಮ್ಮೇನ ಯಸಂ ಲದ್ಧಾ ಸಹ ಞಾತೀಹಿ ಸಹ ಉಪಜ್ಝಾಯೇಹಿ ಚಿರಂ ಜೀವಿತ್ವಾ ದೀಘಮಾಯುಂ ಪಾಲೇತ್ವಾ ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾ ಪರಂ ಮರಣಾ ಸುಗತಿಂ ಸಗ್ಗಂ ಲೋಕಂ ಉಪಪಜ್ಜಾಮೀತಿ, ಅಯಂ ಚತುತ್ಥೋ ಧಮ್ಮೋ ಇಟ್ಠೋ ಕನ್ತೋ ಮನಾಪೋ ದುಲ್ಲಭೋ ಲೋಕಸ್ಮಿಂ. ಇಮೇ ಖೋ, ಗಹಪತಿ, ಚತ್ತಾರೋ ಧಮ್ಮಾ ಇಟ್ಠಾ ಕನ್ತಾ ಮನಾಪಾ ದುಲ್ಲಭಾ ಲೋಕಸ್ಮಿಂ.

‘‘ಇಮೇಸಂ ಖೋ, ಗಹಪತಿ, ಚತುನ್ನಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಇಟ್ಠಾನಂ ಕನ್ತಾನಂ ಮನಾಪಾನಂ ದುಲ್ಲಭಾನಂ ಲೋಕಸ್ಮಿಂ ಚತ್ತಾರೋ ಧಮ್ಮಾ ಪಟಿಲಾಭಾಯ ಸಂವತ್ತನ್ತಿ. ಕತಮೇ ಚತ್ತಾರೋ? ಸದ್ಧಾಸಮ್ಪದಾ, ಸೀಲಸಮ್ಪದಾ, ಚಾಗಸಮ್ಪದಾ, ಪಞ್ಞಾಸಮ್ಪದಾ.

‘‘ಕತಮಾ ಚ, ಗಹಪತಿ, ಸದ್ಧಾಸಮ್ಪದಾ? ಇಧ, ಗಹಪತಿ, ಅರಿಯಸಾವಕೋ ಸದ್ಧೋ ಹೋತಿ, ಸದ್ದಹತಿ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಬೋಧಿಂ – ‘ಇತಿಪಿ ಸೋ ಭಗವಾ ಅರಹಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ವಿಜ್ಜಾಚರಣಸಮ್ಪನ್ನೋ ಸುಗತೋ ಲೋಕವಿದೂ ಅನುತ್ತರೋ ಪುರಿಸದಮ್ಮಸಾರಥಿ, ಸತ್ಥಾ ದೇವಮನುಸ್ಸಾನಂ ಬುದ್ಧೋ ಭಗವಾ’ತಿ. ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ, ಗಹಪತಿ, ಸದ್ಧಾಸಮ್ಪದಾ.

‘‘ಕತಮಾ ಚ, ಗಹಪತಿ, ಸೀಲಸಮ್ಪದಾ? ಇಧ, ಗಹಪತಿ, ಅರಿಯಸಾವಕೋ ಪಾಣಾತಿಪಾತಾ ಪಟಿವಿರತೋ ಹೋತಿ…ಪೇ… ಸುರಾಮೇರಯಮಜ್ಜಪಮಾದಟ್ಠಾನಾ ಪಟಿವಿರತೋ ಹೋತಿ. ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ, ಗಹಪತಿ, ಸೀಲಸಮ್ಪದಾ.

‘‘ಕತಮಾ ಚ, ಗಹಪತಿ, ಚಾಗಸಮ್ಪದಾ? ಇಧ, ಗಹಪತಿ, ಅರಿಯಸಾವಕೋ ವಿಗತಮಲಮಚ್ಛೇರೇನ ಚೇತಸಾ ಅಗಾರಂ ಅಜ್ಝಾವಸತಿ ಮುತ್ತಚಾಗೋ ಪಯತಪಾಣಿ ವೋಸಗ್ಗರತೋ ಯಾಚಯೋಗೋ ದಾನಸಂವಿಭಾಗರತೋ. ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ, ಗಹಪತಿ, ಚಾಗಸಮ್ಪದಾ.

‘‘ಕತಮಾ ಚ, ಗಹಪತಿ, ಪಞ್ಞಾಸಮ್ಪದಾ? ಅಭಿಜ್ಝಾವಿಸಮಲೋಭಾಭಿಭೂತೇನ, ಗಹಪತಿ, ಚೇತಸಾ ವಿಹರನ್ತೋ ಅಕಿಚ್ಚಂ ಕರೋತಿ, ಕಿಚ್ಚಂ ಅಪರಾಧೇತಿ. ಅಕಿಚ್ಚಂ ಕರೋನ್ತೋ ಕಿಚ್ಚಂ ಅಪರಾಧೇನ್ತೋ ಯಸಾ ಚ ಸುಖಾ ಚ ಧಂಸತಿ. ಬ್ಯಾಪಾದಾಭಿಭೂತೇನ, ಗಹಪತಿ, ಚೇತಸಾ ವಿಹರನ್ತೋ ಅಕಿಚ್ಚಂ ಕರೋತಿ, ಕಿಚ್ಚಂ ಅಪರಾಧೇತಿ. ಅಕಿಚ್ಚಂ ಕರೋನ್ತೋ ಕಿಚ್ಚಂ ಅಪರಾಧೇನ್ತೋ ಯಸಾ ಚ ಸುಖಾ ಚ ಧಂಸತಿ. ಥಿನಮಿದ್ಧಾಭಿಭೂತೇನ, ಗಹಪತಿ, ಚೇತಸಾ ವಿಹರನ್ತೋ ಅಕಿಚ್ಚಂ ಕರೋತಿ ಕಿಚ್ಚಂ ಅಪರಾಧೇತಿ. ಅಕಿಚ್ಚಂ ಕರೋನ್ತೋ ಕಿಚ್ಚಂ ಅಪರಾಧೇನ್ತೋ ಯಸಾ ಚ ಸುಖಾ ಚ ಧಂಸತಿ. ಉದ್ಧಚ್ಚಕುಕ್ಕುಚ್ಚಾಭಿಭೂತೇನ, ಗಹಪತಿ, ಚೇತಸಾ ವಿಹರನ್ತೋ ಅಕಿಚ್ಚಂ ಕರೋತಿ, ಕಿಚ್ಚಂ ಅಪರಾಧೇತಿ. ಅಕಿಚ್ಚಂ ಕರೋನ್ತೋ ಕಿಚ್ಚಂ ಅಪರಾಧೇನ್ತೋ ಯಸಾ ಚ ಸುಖಾ ಚ ಧಂಸತಿ. ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾಭಿಭೂತೇನ, ಗಹಪತಿ, ಚೇತಸಾ ವಿಹರನ್ತೋ ಅಕಿಚ್ಚಂ ಕರೋತಿ, ಕಿಚ್ಚಂ ಅಪರಾಧೇತಿ. ಅಕಿಚ್ಚಂ ಕರೋನ್ತೋ ಕಿಚ್ಚಂ ಅಪರಾಧೇನ್ತೋ ಯಸಾ ಚ ಸುಖಾ ಚ ಧಂಸತಿ.

‘‘ಸ ಖೋ ಸೋ, ಗಹಪತಿ, ಅರಿಯಸಾವಕೋ ಅಭಿಜ್ಝಾವಿಸಮಲೋಭೋ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಉಪಕ್ಕಿಲೇಸೋತಿ, ಇತಿ ವಿದಿತ್ವಾ ಅಭಿಜ್ಝಾವಿಸಮಲೋಭಂ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಉಪಕ್ಕಿಲೇಸಂ ಪಜಹತಿ. ಬ್ಯಾಪಾದೋ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಉಪಕ್ಕಿಲೇಸೋತಿ, ಇತಿ ವಿದಿತ್ವಾ ಬ್ಯಾಪಾದಂ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಉಪಕ್ಕಿಲೇಸಂ ಪಜಹತಿ. ಥಿನಮಿದ್ಧಂ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಉಪಕ್ಕಿಲೇಸೋತಿ, ಇತಿ ವಿದಿತ್ವಾ ಥಿನಮಿದ್ಧಂ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಉಪಕ್ಕಿಲೇಸಂ ಪಜಹತಿ. ಉದ್ಧಚ್ಚಕುಕ್ಕುಚ್ಚಂ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಉಪಕ್ಕಿಲೇಸೋತಿ, ಇತಿ ವಿದಿತ್ವಾ ಉದ್ಧಚ್ಚಕುಕ್ಕುಚ್ಚಂ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಉಪಕ್ಕಿಲೇಸಂ ಪಜಹತಿ. ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಉಪಕ್ಕಿಲೇಸೋತಿ, ಇತಿ ವಿದಿತ್ವಾ ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಂ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಉಪಕ್ಕಿಲೇಸಂ ಪಜಹತಿ.

‘‘ಯತೋ ಚ ಖೋ, ಗಹಪತಿ, ಅರಿಯಸಾವಕಸ್ಸ ಅಭಿಜ್ಝಾವಿಸಮಲೋಭೋ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಉಪಕ್ಕಿಲೇಸೋತಿ, ಇತಿ ವಿದಿತ್ವಾ ಅಭಿಜ್ಝಾವಿಸಮಲೋಭೋ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಉಪಕ್ಕಿಲೇಸೋ ಪಹೀನೋ ಹೋತಿ. ಬ್ಯಾಪಾದೋ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಉಪಕ್ಕಿಲೇಸೋತಿ, ಇತಿ ವಿದಿತ್ವಾ ಬ್ಯಾಪಾದೋ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಉಪಕ್ಕಿಲೇಸೋ ಪಹೀನೋ ಹೋತಿ. ಥಿನಮಿದ್ಧಂ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಉಪಕ್ಕಿಲೇಸೋತಿ, ಇತಿ ವಿದಿತ್ವಾ ಥಿನಮಿದ್ಧಂ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಉಪಕ್ಕಿಲೇಸೋ ಪಹೀನೋ ಹೋತಿ. ಉದ್ಧಚ್ಚಕುಕ್ಕುಚ್ಚಂ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಉಪಕ್ಕಿಲೇಸೋತಿ, ಇತಿ ವಿದಿತ್ವಾ ಉದ್ಧಚ್ಚಕುಕ್ಕುಚ್ಚಂ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಉಪಕ್ಕಿಲೇಸೋ ಪಹೀನೋ ಹೋತಿ. ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಉಪಕ್ಕಿಲೇಸೋತಿ, ಇತಿ ವಿದಿತ್ವಾ ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಉಪಕ್ಕಿಲೇಸೋ ಪಹೀನೋ ಹೋತಿ. ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ, ಗಹಪತಿ, ಅರಿಯಸಾವಕೋ ಮಹಾಪಞ್ಞೋ ಪುಥುಪಞ್ಞೋ ಆಪಾತದಸೋ [ಆಪಾಥದಸೋ (ಸೀ. ಸ್ಯಾ. ಕಂ. ಪೀ.)] ಪಞ್ಞಾಸಮ್ಪನ್ನೋ [ಹಾಸಪಞ್ಞೋ (ಕ.)]. ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ, ಗಹಪತಿ, ಪಞ್ಞಾಸಮ್ಪದಾ. ಇಮೇಸಂ ಖೋ, ಗಹಪತಿ, ಚತುನ್ನಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಇಟ್ಠಾನಂ ಕನ್ತಾನಂ ಮನಾಪಾನಂ ದುಲ್ಲಭಾನಂ ಲೋಕಸ್ಮಿಂ ಇಮೇ ಚತ್ತಾರೋ ಧಮ್ಮಾ ಪಟಿಲಾಭಾಯ ಸಂವತ್ತನ್ತಿ.

‘‘ಸ ಖೋ ಸೋ, ಗಹಪತಿ, ಅರಿಯಸಾವಕೋ ಉಟ್ಠಾನವೀರಿಯಾಧಿಗತೇಹಿ ಭೋಗೇಹಿ ಬಾಹಾಬಲಪರಿಚಿತೇಹಿ ಸೇದಾವಕ್ಖಿತ್ತೇಹಿ ಧಮ್ಮಿಕೇಹಿ ಧಮ್ಮಲದ್ಧೇಹಿ ಚತ್ತಾರಿ ಪತ್ತಕಮ್ಮಾನಿ ಕತ್ತಾ ಹೋತಿ. ಕತಮಾನಿ ಚತ್ತಾರಿ? ಇಧ ಗಹಪತಿ, ಅರಿಯಸಾವಕೋ ಉಟ್ಠಾನವೀರಿಯಾಧಿಗತೇಹಿ ಭೋಗೇಹಿ ಬಾಹಾಬಲಪರಿಚಿತೇಹಿ ಸೇದಾವಕ್ಖಿತ್ತೇಹಿ ಧಮ್ಮಿಕೇಹಿ ಧಮ್ಮಲದ್ಧೇಹಿ ಅತ್ತಾನಂ ಸುಖೇತಿ ಪೀಣೇತಿ ಸಮ್ಮಾ ಸುಖಂ ಪರಿಹರತಿ. ಮಾತಾಪಿತರೋ ಸುಖೇತಿ ಪೀಣೇತಿ ಸಮ್ಮಾ ಸುಖಂ ಪರಿಹರತಿ. ಪುತ್ತದಾರದಾಸಕಮ್ಮಕರಪೋರಿಸೇ ಸುಖೇತಿ ಪೀಣೇತಿ ಸಮ್ಮಾ ಸುಖಂ ಪರಿಹರತಿ. ಮಿತ್ತಾಮಚ್ಚೇ ಸುಖೇತಿ ಪೀಣೇತಿ ಸಮ್ಮಾ ಸುಖಂ ಪರಿಹರತಿ. ಇದಮಸ್ಸ ಪಠಮಂ ಠಾನಗತಂ ಹೋತಿ ಪತ್ತಗತಂ ಆಯತನಸೋ ಪರಿಭುತ್ತಂ.

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಗಹಪತಿ, ಅರಿಯಸಾವಕೋ ಉಟ್ಠಾನವೀರಿಯಾಧಿಗತೇಹಿ ಭೋಗೇಹಿ ಬಾಹಾಬಲಪರಿಚಿತೇಹಿ ಸೇದಾವಕ್ಖಿತ್ತೇಹಿ ಧಮ್ಮಿಕೇಹಿ ಧಮ್ಮಲದ್ಧೇಹಿ ಯಾ ತಾ ಹೋನ್ತಿ ಆಪದಾ ಅಗ್ಗಿತೋ ವಾ ಉದಕತೋ ವಾ ರಾಜತೋ ವಾ ಚೋರತೋ ವಾ ಅಪ್ಪಿಯತೋ ವಾ ದಾಯಾದತೋ [ಅ. ನಿ. ೫.೪೧], ತಥಾರೂಪಾಸು ಆಪದಾಸು ಪರಿಯೋಧಾಯ ಸಂವತ್ತತಿ. ಸೋತ್ಥಿಂ ಅತ್ತಾನಂ ಕರೋತಿ. ಇದಮಸ್ಸ ದುತಿಯಂ ಠಾನಗತಂ ಹೋತಿ ಪತ್ತಗತಂ ಆಯತನಸೋ ಪರಿಭುತ್ತಂ.

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಗಹಪತಿ, ಅರಿಯಸಾವಕೋ ಉಟ್ಠಾನವೀರಿಯಾಧಿಗತೇಹಿ ಭೋಗೇಹಿ ಬಾಹಾಬಲಪರಿಚಿತೇಹಿ ಸೇದಾವಕ್ಖಿತ್ತೇಹಿ ಧಮ್ಮಿಕೇಹಿ ಧಮ್ಮಲದ್ಧೇಹಿ ಪಞ್ಚಬಲಿಂ ಕತ್ತಾ ಹೋತಿ – ಞಾತಿಬಲಿಂ, ಅತಿಥಿಬಲಿಂ, ಪುಬ್ಬಪೇತಬಲಿಂ, ರಾಜಬಲಿಂ, ದೇವತಾಬಲಿಂ. ಇದಮಸ್ಸ ತತಿಯಂ ಠಾನಗತಂ ಹೋತಿ ಪತ್ತಗತಂ ಆಯತನಸೋ ಪರಿಭುತ್ತಂ.

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಗಹಪತಿ, ಅರಿಯಸಾವಕೋ ಉಟ್ಠಾನವೀರಿಯಾಧಿಗತೇಹಿ ಭೋಗೇಹಿ ಬಾಹಾಬಲಪರಿಚಿತೇಹಿ ಸೇದಾವಕ್ಖಿತ್ತೇಹಿ ಧಮ್ಮಿಕೇಹಿ ಧಮ್ಮಲದ್ಧೇಹಿ ಯೇ ತೇ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಮದಪ್ಪಮಾದಾ ಪಟಿವಿರತಾ ಖನ್ತಿಸೋರಚ್ಚೇ ನಿವಿಟ್ಠಾ ಏಕಮತ್ತಾನಂ ದಮೇನ್ತಿ, ಏಕಮತ್ತಾನಂ ಸಮೇನ್ತಿ, ಏಕಮತ್ತಾನಂ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಪೇನ್ತಿ, ತಥಾರೂಪೇಸು ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣೇಸು ಉದ್ಧಗ್ಗಿಕಂ ದಕ್ಖಿಣಂ ಪತಿಟ್ಠಾಪೇತಿ ಸೋವಗ್ಗಿಕಂ ಸುಖವಿಪಾಕಂ ಸಗ್ಗಸಂವತ್ತನಿಕಂ. ಇದಮಸ್ಸ ಚತುತ್ಥಂ ಠಾನಗತಂ ಹೋತಿ ಪತ್ತಗತಂ ಆಯತನಸೋ ಪರಿಭುತ್ತಂ.

‘‘ಸ ಖೋ ಸೋ, ಗಹಪತಿ, ಅರಿಯಸಾವಕೋ ಉಟ್ಠಾನವೀರಿಯಾಧಿಗತೇಹಿ ಭೋಗೇಹಿ ಬಾಹಾಬಲಪರಿಚಿತೇಹಿ ಸೇದಾವಕ್ಖಿತ್ತೇಹಿ ಧಮ್ಮಿಕೇಹಿ ಧಮ್ಮಲದ್ಧೇಹಿ ಇಮಾನಿ ಚತ್ತಾರಿ ಪತ್ತಕಮ್ಮಾನಿ ಕತ್ತಾ ಹೋತಿ. ಯಸ್ಸ ಕಸ್ಸಚಿ, ಗಹಪತಿ, ಅಞ್ಞತ್ರ ಇಮೇಹಿ ಚತೂಹಿ ಪತ್ತಕಮ್ಮೇಹಿ ಭೋಗಾ ಪರಿಕ್ಖಯಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ, ಇಮೇ ವುಚ್ಚನ್ತಿ, ಗಹಪತಿ, ಭೋಗಾ ಅಟ್ಠಾನಗತಾ ಅಪತ್ತಗತಾ ಅನಾಯತನಸೋ ಪರಿಭುತ್ತಾ. ಯಸ್ಸ ಕಸ್ಸಚಿ, ಗಹಪತಿ, ಇಮೇಹಿ ಚತೂಹಿ ಪತ್ತಕಮ್ಮೇಹಿ ಭೋಗಾ ಪರಿಕ್ಖಯಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ, ಇಮೇ ವುಚ್ಚನ್ತಿ, ಗಹಪತಿ, ಭೋಗಾ ಠಾನಗತಾ ಪತ್ತಗತಾ ಆಯತನಸೋ ಪರಿಭುತ್ತಾ’’ತಿ.

‘‘ಭುತ್ತಾ ಭೋಗಾ ಭತಾ ಭಚ್ಚಾ [ಗತಾ ಭೂತಾ (ಕ.) ಭಟಾ ಭಚ್ಚಾ (ಸ್ಯಾ. ಕಂ.)], ವಿತಿಣ್ಣಾ ಆಪದಾಸು ಮೇ;

ಉದ್ಧಗ್ಗಾ ದಕ್ಖಿಣಾ ದಿನ್ನಾ, ಅಥೋ ಪಞ್ಚಬಲೀ ಕತಾ;

ಉಪಟ್ಠಿತಾ ಸೀಲವನ್ತೋ, ಸಞ್ಞತಾ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಯೋ.

‘‘ಯದತ್ಥಂ ಭೋಗಂ ಇಚ್ಛೇಯ್ಯ, ಪಣ್ಡಿತೋ ಘರಮಾವಸಂ;

ಸೋ ಮೇ ಅತ್ಥೋ ಅನುಪ್ಪತ್ತೋ, ಕತಂ ಅನನುತಾಪಿಯಂ.

‘‘ಏತಂ [ಏವಂ (ಕ.)] ಅನುಸ್ಸರಂ ಮಚ್ಚೋ, ಅರಿಯಧಮ್ಮೇ ಠಿತೋ ನರೋ;

ಇಧೇವ ನಂ ಪಸಂಸನ್ತಿ, ಪೇಚ್ಚ ಸಗ್ಗೇ ಪಮೋದತೀ’’ತಿ. ಪಠಮಂ;

೨. ಆನಣ್ಯಸುತ್ತಂ

೬೨. ಅಥ ಖೋ ಅನಾಥಪಿಣ್ಡಿಕೋ ಗಹಪತಿ ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಭಗವನ್ತಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿ. ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನಂ ಖೋ ಅನಾಥಪಿಣ್ಡಿಕಂ ಗಹಪತಿಂ ಭಗವಾ ಏತದವೋಚ –

‘‘ಚತ್ತಾರಿಮಾನಿ, ಗಹಪತಿ, ಸುಖಾನಿ ಅಧಿಗಮನೀಯಾನಿ ಗಿಹಿನಾ ಕಾಮಭೋಗಿನಾ ಕಾಲೇನ ಕಾಲಂ ಸಮಯೇನ ಸಮಯಂ ಉಪಾದಾಯ. ಕತಮಾನಿ ಚತ್ತಾರಿ? ಅತ್ಥಿಸುಖಂ, ಭೋಗಸುಖಂ, ಆನಣ್ಯಸುಖಂ [ಅಣಣಸುಖಂ (ಸೀ. ಸ್ಯಾ. ಕಂ. ಪೀ.)], ಅನವಜ್ಜಸುಖಂ.

‘‘ಕತಮಞ್ಚ, ಗಹಪತಿ, ಅತ್ಥಿಸುಖಂ? ಇಧ, ಗಹಪತಿ, ಕುಲಪುತ್ತಸ್ಸ ಭೋಗಾ ಹೋನ್ತಿ ಉಟ್ಠಾನವೀರಿಯಾಧಿಗತಾ ಬಾಹಾಬಲಪರಿಚಿತಾ ಸೇದಾವಕ್ಖಿತ್ತಾ ಧಮ್ಮಿಕಾ ಧಮ್ಮಲದ್ಧಾ. ಸೋ ‘ಭೋಗಾ ಮೇ ಅತ್ಥಿ ಉಟ್ಠಾನವೀರಿಯಾಧಿಗತಾ ಬಾಹಾಬಲಪರಿಚಿತಾ ಸೇದಾವಕ್ಖಿತ್ತಾ ಧಮ್ಮಿಕಾ ಧಮ್ಮಲದ್ಧಾ’ತಿ ಅಧಿಗಚ್ಛತಿ ಸುಖಂ, ಅಧಿಗಚ್ಛತಿ ಸೋಮನಸ್ಸಂ. ಇದಂ ವುಚ್ಚತಿ, ಗಹಪತಿ, ಅತ್ಥಿಸುಖಂ.

‘‘ಕತಮಞ್ಚ, ಗಹಪತಿ, ಭೋಗಸುಖಂ? ಇಧ, ಗಹಪತಿ, ಕುಲಪುತ್ತೋ ಉಟ್ಠಾನವೀರಿಯಾಧಿಗತೇಹಿ ಭೋಗೇಹಿ ಬಾಹಾಬಲಪರಿಚಿತೇಹಿ ಸೇದಾವಕ್ಖಿತ್ತೇಹಿ ಧಮ್ಮಿಕೇಹಿ ಧಮ್ಮಲದ್ಧೇಹಿ ಪರಿಭುಞ್ಜತಿ ಪುಞ್ಞಾನಿ ಚ ಕರೋತಿ. ಸೋ ‘ಉಟ್ಠಾನವೀರಿಯಾಧಿಗತೇಹಿ ಭೋಗೇಹಿ ಬಾಹಾಬಲಪರಿಚಿತೇಹಿ ಸೇದಾವಕ್ಖಿತ್ತೇಹಿ ಧಮ್ಮಿಕೇಹಿ ಧಮ್ಮಲದ್ಧೇಹಿ ಪರಿಭುಞ್ಜಾಮಿ ಪುಞ್ಞಾನಿ ಚ ಕರೋಮೀ’ತಿ ಅಧಿಗಚ್ಛತಿ ಸುಖಂ, ಅಧಿಗಚ್ಛತಿ ಸೋಮನಸ್ಸಂ. ಇದಂ ವುಚ್ಚತಿ, ಗಹಪತಿ, ಭೋಗಸುಖಂ.

‘‘ಕತಮಞ್ಚ, ಗಹಪತಿ, ಆನಣ್ಯಸುಖಂ? ಇಧ, ಗಹಪತಿ, ಕುಲಪುತ್ತೋ ನ ಕಸ್ಸಚಿ ಕಿಞ್ಚಿ ಧಾರೇತಿ ಅಪ್ಪಂ ವಾ ಬಹುಂ ವಾ. ಸೋ ‘ನ ಕಸ್ಸಚಿ ಕಿಞ್ಚಿ ಧಾರೇಮಿ [ಕಿಞ್ಚಿ ವಾ ದೇತಿ (ಕ.)] ಅಪ್ಪಂ ವಾ ಬಹುಂ ವಾ’ತಿ ಅಧಿಗಚ್ಛತಿ ಸುಖಂ, ಅಧಿಗಚ್ಛತಿ ಸೋಮನಸ್ಸಂ. ಇದಂ ವುಚ್ಚತಿ, ಗಹಪತಿ, ಆನಣ್ಯಸುಖಂ.

‘‘ಕತಮಞ್ಚ, ಗಹಪತಿ, ಅನವಜ್ಜಸುಖಂ? ಇಧ, ಗಹಪತಿ, ಅರಿಯಸಾವಕೋ ಅನವಜ್ಜೇನ ಕಾಯಕಮ್ಮೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಹೋತಿ, ಅನವಜ್ಜೇನ ವಚೀಕಮ್ಮೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಹೋತಿ, ಅನವಜ್ಜೇನ ಮನೋಕಮ್ಮೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಹೋತಿ. ಸೋ ‘ಅನವಜ್ಜೇನಮ್ಹಿ ಕಾಯಕಮ್ಮೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ, ಅನವಜ್ಜೇನ ವಚೀಕಮ್ಮೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ, ಅನವಜ್ಜೇನ ಮನೋಕಮ್ಮೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ’ತಿ ಅಧಿಗಚ್ಛತಿ ಸುಖಂ, ಅಧಿಗಚ್ಛತಿ ಸೋಮನಸ್ಸಂ. ಇದಂ ವುಚ್ಚತಿ, ಗಹಪತಿ, ಅನವಜ್ಜಸುಖಂ. ಇಮಾನಿ ಖೋ, ಗಹಪತಿ, ಚತ್ತಾರಿ ಸುಖಾನಿ ಅಧಿಗಮನೀಯಾನಿ ಗಿಹಿನಾ ಕಾಮಭೋಗಿನಾ ಕಾಲೇನ ಕಾಲಂ ಸಮಯೇನ ಸಮಯಂ ಉಪಾದಾಯಾ’’ತಿ.

‘‘ಆನಣ್ಯಸುಖಂ ಞತ್ವಾನ, ಅಥೋ ಅತ್ಥಿಸುಖಂ ಪರಂ;

ಭುಞ್ಜಂ ಭೋಗಸುಖಂ ಮಚ್ಚೋ, ತತೋ ಪಞ್ಞಾ ವಿಪಸ್ಸತಿ.

‘‘ವಿಪಸ್ಸಮಾನೋ ಜಾನಾತಿ, ಉಭೋ ಭೋಗೇ ಸುಮೇಧಸೋ;

ಅನವಜ್ಜಸುಖಸ್ಸೇತಂ, ಕಲಂ ನಾಗ್ಘತಿ ಸೋಳಸಿ’’ನ್ತಿ. ದುತಿಯಂ;

೩. ಬ್ರಹ್ಮಸುತ್ತಂ

೬೩. ‘‘ಸಬ್ರಹ್ಮಕಾನಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ [ಇತಿವು. ೧೦೬], ತಾನಿ ಕುಲಾನಿ ಯೇಸಂ ಪುತ್ತಾನಂ ಮಾತಾಪಿತರೋ ಅಜ್ಝಾಗಾರೇ ಪೂಜಿತಾ ಹೋನ್ತಿ. ಸಪುಬ್ಬಾಚರಿಯಕಾನಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತಾನಿ ಕುಲಾನಿ, ಯೇಸಂ ಪುತ್ತಾನಂ ಮಾತಾಪಿತರೋ ಅಜ್ಝಾಗಾರೇ ಪೂಜಿತಾ ಹೋನ್ತಿ. ಸಪುಬ್ಬದೇವತಾನಿ [ಸಪುಬ್ಬದೇವಾನಿ (ಸ್ಯಾ. ಕಂ.)], ಭಿಕ್ಖವೇ, ತಾನಿ ಕುಲಾನಿ ಯೇಸಂ ಪುತ್ತಾನಂ ಮಾತಾಪಿತರೋ ಅಜ್ಝಾಗಾರೇ ಪೂಜಿತಾ ಹೋನ್ತಿ. ಸಾಹುನೇಯ್ಯಕಾನಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತಾನಿ ಕುಲಾನಿ ಯೇಸಂ ಪುತ್ತಾನಂ ಮಾತಾಪಿತರೋ ಅಜ್ಝಾಗಾರೇ ಪೂಜಿತಾ ಹೋನ್ತಿ.

‘‘ಬ್ರಹ್ಮಾತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಾತಾಪಿತೂನಂ [ಮಾತಾಪಿತುನ್ನಂ (ಸೀ. ಪೀ.)] ಏತಂ ಅಧಿವಚನಂ. ಪುಬ್ಬಾಚರಿಯಾತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಾತಾಪಿತೂನಂ ಏತಂ ಅಧಿವಚನಂ. ಪುಬ್ಬದೇವತಾತಿ [ಪುಬ್ಬದೇವಾತಿ (ಸೀ. ಸ್ಯಾ. ಕಂ.)], ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಾತಾಪಿತೂನಂ ಏತಂ ಅಧಿವಚನಂ. ಆಹುನೇಯ್ಯಾತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಾತಾಪಿತೂನಂ ಏತಂ ಅಧಿವಚನಂ. ತಂ ಕಿಸ್ಸ ಹೇತು? ಬಹುಕಾರಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಾತಾಪಿತರೋ, ಪುತ್ತಾನಂ ಆಪಾದಕಾ ಪೋಸಕಾ ಇಮಸ್ಸ ಲೋಕಸ್ಸ ದಸ್ಸೇತಾರೋ’’ತಿ.

‘‘ಬ್ರಹ್ಮಾತಿ ಮಾತಾಪಿತರೋ, ಪುಬ್ಬಾಚರಿಯಾತಿ ವುಚ್ಚರೇ;

ಆಹುನೇಯ್ಯಾ ಚ ಪುತ್ತಾನಂ, ಪಜಾಯ ಅನುಕಮ್ಪಕಾ.

‘‘ತಸ್ಮಾ ಹಿ ನೇ ನಮಸ್ಸೇಯ್ಯ, ಸಕ್ಕರೇಯ್ಯ ಚ ಪಣ್ಡಿತೋ;

ಅನ್ನೇನ ಅಥ ಪಾನೇನ, ವತ್ಥೇನ ಸಯನೇನ ಚ;

ಉಚ್ಛಾದನೇನ ನ್ಹಾಪನೇನ, ಪಾದಾನಂ ಧೋವನೇನ ಚ.

‘‘ತಾಯ ನಂ ಪಾರಿಚರಿಯಾಯ, ಮಾತಾಪಿತೂಸು ಪಣ್ಡಿತಾ;

ಇಧೇವ ನಂ ಪಸಂಸನ್ತಿ, ಪೇಚ್ಚ ಸಗ್ಗೇ ಪಮೋದತೀ’’ತಿ. ತತಿಯಂ;

೪. ನಿರಯಸುತ್ತಂ

೬೪. ‘‘ಚತೂಹಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಧಮ್ಮೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಯಥಾಭತಂ ನಿಕ್ಖಿತ್ತೋ ಏವಂ ನಿರಯೇ. ಕತಮೇಹಿ ಚತೂಹಿ? ಪಾಣಾತಿಪಾತೀ ಹೋತಿ, ಅದಿನ್ನಾದಾಯೀ ಹೋತಿ, ಕಾಮೇಸುಮಿಚ್ಛಾಚಾರೀ ಹೋತಿ, ಮುಸಾವಾದೀ ಹೋತಿ – ಇಮೇಹಿ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಚತೂಹಿ ಧಮ್ಮೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಯಥಾಭತಂ ನಿಕ್ಖಿತ್ತೋ ಏವಂ ನಿರಯೇ’’ತಿ.

‘‘ಪಾಣಾತಿಪಾತೋ ಅದಿನ್ನಾದಾನಂ, ಮುಸಾವಾದೋ ಚ ವುಚ್ಚತಿ;

ಪರದಾರಗಮನಞ್ಚಾಪಿ, ನಪ್ಪಸಂಸನ್ತಿ ಪಣ್ಡಿತಾ’’ತಿ. ಚತುತ್ಥಂ;

೫. ರೂಪಸುತ್ತಂ

೬೫. ‘‘ಚತ್ತಾರೋಮೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪುಗ್ಗಲಾ ಸನ್ತೋ ಸಂವಿಜ್ಜಮಾನಾ ಲೋಕಸ್ಮಿಂ. ಕತಮೇ ಚತ್ತಾರೋ? ರೂಪಪ್ಪಮಾಣೋ ರೂಪಪ್ಪಸನ್ನೋ, ಘೋಸಪ್ಪಮಾಣೋ ಘೋಸಪ್ಪಸನ್ನೋ, ಲೂಖಪ್ಪಮಾಣೋ ಲೂಖಪ್ಪಸನ್ನೋ, ಧಮ್ಮಪ್ಪಮಾಣೋ ಧಮ್ಮಪ್ಪಸನ್ನೋ – ಇಮೇ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಚತ್ತಾರೋ ಪುಗ್ಗಲಾ ಸನ್ತೋ ಸಂವಿಜ್ಜಮಾನಾ ಲೋಕಸ್ಮಿ’’ನ್ತಿ.

‘‘ಯೇ ಚ ರೂಪೇ ಪಮಾಣಿಂಸು [ಯೇ ಚ ರೂಪೇನ ಪಾಮಿಂಸು (ಸೀ. ಸ್ಯಾ. ಕಂ. ಪೀ.)], ಯೇ ಚ ಘೋಸೇನ ಅನ್ವಗೂ;

ಛನ್ದರಾಗವಸೂಪೇತಾ, ನಾಭಿಜಾನನ್ತಿ ತೇ ಜನಾ [ನ ತೇ ಜಾನನ್ತಿ ತಂ ಜನಾ (ಸೀ. ಸ್ಯಾ. ಕಂ. ಪೀ.)].

‘‘ಅಜ್ಝತ್ತಞ್ಚ ನ ಜಾನಾತಿ, ಬಹಿದ್ಧಾ ಚ ನ ಪಸ್ಸತಿ;

ಸಮನ್ತಾವರಣೋ ಬಾಲೋ, ಸ ವೇ ಘೋಸೇನ ವುಯ್ಹತಿ.

‘‘ಅಜ್ಝತ್ತಞ್ಚ ನ ಜಾನಾತಿ, ಬಹಿದ್ಧಾ ಚ ವಿಪಸ್ಸತಿ;

ಬಹಿದ್ಧಾ ಫಲದಸ್ಸಾವೀ, ಸೋಪಿ ಘೋಸೇನ ವುಯ್ಹತಿ.

‘‘ಅಜ್ಝತ್ತಞ್ಚ ಪಜಾನಾತಿ, ಬಹಿದ್ಧಾ ಚ ವಿಪಸ್ಸತಿ;

ವಿನೀವರಣದಸ್ಸಾವೀ, ನ ಸೋ ಘೋಸೇನ ವುಯ್ಹತೀ’’ತಿ. ಪಞ್ಚಮಂ;

೬. ಸರಾಗಸುತ್ತಂ

೬೬. ‘‘ಚತ್ತಾರೋಮೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪುಗ್ಗಲಾ ಸನ್ತೋ ಸಂವಿಜ್ಜಮಾನಾ ಲೋಕಸ್ಮಿಂ. ಕತಮೇ ಚತ್ತಾರೋ? ಸರಾಗೋ, ಸದೋಸೋ, ಸಮೋಹೋ, ಸಮಾನೋ – ಇಮೇ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಚತ್ತಾರೋ ಪುಗ್ಗಲಾ ಸನ್ತೋ ಸಂವಿಜ್ಜಮಾನಾ ಲೋಕಸ್ಮಿ’’ನ್ತಿ.

‘‘ಸಾರತ್ತಾ ರಜನೀಯೇಸು, ಪಿಯರೂಪಾಭಿನನ್ದಿನೋ;

ಮೋಹೇನ ಆವುತಾ [ಅಧಮಾ (ಸೀ. ಸ್ಯಾ. ಕಂ. ಪೀ.)] ಸತ್ತಾ, ಬದ್ಧಾ [ಬನ್ಧಾ (ಕ.)] ವಡ್ಢೇನ್ತಿ ಬನ್ಧನಂ.

‘‘ರಾಗಜಂ ದೋಸಜಞ್ಚಾಪಿ, ಮೋಹಜಂ ಚಾಪವಿದ್ದಸೂ;

ಕರೋನ್ತಾಕುಸಲಂ ಕಮ್ಮಂ [ಧಮ್ಮಂ (ಕ.)], ಸವಿಘಾತಂ ದುಖುದ್ರಯಂ.

‘‘ಅವಿಜ್ಜಾನಿವುತಾ ಪೋಸಾ, ಅನ್ಧಭೂತಾ ಅಚಕ್ಖುಕಾ;

ಯಥಾ ಧಮ್ಮಾ ತಥಾ ಸನ್ತಾ, ನ ತಸ್ಸೇವನ್ತಿ [ನಸ್ಸೇವನ್ತಿ (ಸೀ.)] ಮಞ್ಞರೇ’’ತಿ. ಛಟ್ಠಂ;

೭. ಅಹಿರಾಜಸುತ್ತಂ

೬೭. ಏಕಂ ಸಮಯಂ ಭಗವಾ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ವಿಹರತಿ ಜೇತವನೇ ಅನಾಥಪಿಣ್ಡಿಕಸ್ಸ ಆರಾಮೇ. ತೇನ ಖೋ ಪನ ಸಮಯೇನ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಅಞ್ಞತರೋ ಭಿಕ್ಖು ಅಹಿನಾ ದಟ್ಠೋ ಕಾಲಙ್ಕತೋ ಹೋತಿ. ಅಥ ಖೋ ಸಮ್ಬಹುಲಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿಂಸು; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಭಗವನ್ತಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿಂಸು. ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನಾ ಖೋ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಭಗವನ್ತಂ ಏತದವೋಚುಂ – ‘‘ಇಧ, ಭನ್ತೇ, ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಅಞ್ಞತರೋ ಭಿಕ್ಖು ಅಹಿನಾ ದಟ್ಠೋ ಕಾಲಙ್ಕತೋ’’ತಿ.

‘‘ನ ಹಿ ನೂನ [ನ ಹ ನೂನ (ಸೀ. ಸ್ಯಾ. ಕಂ. ಪೀ.)] ಸೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಚತ್ತಾರಿ ಅಹಿರಾಜಕುಲಾನಿ ಮೇತ್ತೇನ ಚಿತ್ತೇನ ಫರಿ. ಸಚೇ ಹಿ ಸೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಚತ್ತಾರಿ ಅಹಿರಾಜಕುಲಾನಿ ಮೇತ್ತೇನ ಚಿತ್ತೇನ ಫರೇಯ್ಯ, ನ ಹಿ ಸೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಅಹಿನಾ ದಟ್ಠೋ ಕಾಲಙ್ಕರೇಯ್ಯ.

‘‘ಕತಮಾನಿ ಚತ್ತಾರಿ? ವಿರೂಪಕ್ಖಂ ಅಹಿರಾಜಕುಲಂ, ಏರಾಪಥಂ ಅಹಿರಾಜಕುಲಂ, ಛಬ್ಯಾಪುತ್ತಂ ಅಹಿರಾಜಕುಲಂ, ಕಣ್ಹಾಗೋತಮಕಂ ಅಹಿರಾಜಕುಲಂ. ನ ಹಿ ನೂನ ಸೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಇಮಾನಿ ಚತ್ತಾರಿ ಅಹಿರಾಜಕುಲಾನಿ ಮೇತ್ತೇನ ಚಿತ್ತೇನ ಫರಿ. ಸಚೇ ಹಿ ಸೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಇಮಾನಿ ಚತ್ತಾರಿ ಅಹಿರಾಜಕುಲಾನಿ ಮೇತ್ತೇನ ಚಿತ್ತೇನ ಫರೇಯ್ಯ, ನ ಹಿ ಸೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಅಹಿನಾ ದಟ್ಠೋ ಕಾಲಙ್ಕರೇಯ್ಯ.

‘‘ಅನುಜಾನಾಮಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇಮಾನಿ ಚತ್ತಾರಿ ಅಹಿರಾಜಕುಲಾನಿ ಮೇತ್ತೇನ ಚಿತ್ತೇನ ಫರಿತುಂ ಅತ್ತಗುತ್ತಿಯಾ ಅತ್ತರಕ್ಖಾಯ ಅತ್ತಪರಿತ್ತಾಯಾ’’ತಿ.

[ಚೂಳವ. ೨೫೧; ಜಾ. ೧.೨.೧೦೫ ಪಸ್ಸಿತಬ್ಬಂ] ‘‘ವಿರೂಪಕ್ಖೇಹಿ ಮೇ ಮೇತ್ತಂ, ಮೇತ್ತಂ ಏರಾಪಥೇಹಿ ಮೇ;

ಛಬ್ಯಾಪುತ್ತೇಹಿ ಮೇ ಮೇತ್ತಂ, ಮೇತ್ತಂ ಕಣ್ಹಾಗೋತಮಕೇಹಿ ಚ.

‘‘ಅಪಾದಕೇಹಿ ಮೇ ಮೇತ್ತಂ, ಮೇತ್ತಂ ದ್ವಿಪಾದಕೇಹಿ [ದಿಪಾದಕೇಹಿ (ಸೀ. ಸ್ಯಾ. ಕಂ. ಪೀ.)] ಮೇ;

ಚತುಪ್ಪದೇಹಿ ಮೇ ಮೇತ್ತಂ, ಮೇತ್ತಂ ಬಹುಪ್ಪದೇಹಿ ಮೇ.

‘‘ಮಾ ಮಂ ಅಪಾದಕೋ ಹಿಂಸಿ, ಮಾ ಮಂ ಹಿಂಸಿ ದ್ವಿಪಾದಕೋ [ದಿಪಾದಕೋ (ಸೀ. ಸ್ಯಾ. ಕಂ. ಪೀ.)];

ಮಾ ಮಂ ಚತುಪ್ಪದೋ ಹಿಂಸಿ, ಮಾ ಮಂ ಹಿಂಸಿ ಬಹುಪ್ಪದೋ.

‘‘ಸಬ್ಬೇ ಸತ್ತಾ ಸಬ್ಬೇ ಪಾಣಾ, ಸಬ್ಬೇ ಭೂತಾ ಚ ಕೇವಲಾ;

ಸಬ್ಬೇ ಭದ್ರಾನಿ ಪಸ್ಸನ್ತು, ಮಾ ಕಞ್ಚಿ [ಕಿಞ್ಚಿ (ಸ್ಯಾ. ಕಂ. ಕ.)] ಪಾಪಮಾಗಮಾ.

‘‘ಅಪ್ಪಮಾಣೋ ಬುದ್ಧೋ, ಅಪ್ಪಮಾಣೋ ಧಮ್ಮೋ;

ಅಪ್ಪಮಾಣೋ ಸಙ್ಘೋ, ಪಮಾಣವನ್ತಾನಿ ಸರೀಸಪಾನಿ [ಸಿರಿಂಸಪಾನಿ (ಸೀ. ಸ್ಯಾ. ಕಂ. ಪೀ.)].

‘‘ಅಹಿವಿಚ್ಛಿಕಾ ಸತಪದೀ, ಉಣ್ಣನಾಭೀ ಸರಬೂ ಮೂಸಿಕಾ;

ಕತಾ ಮೇ ರಕ್ಖಾ ಕತಾ ಮೇ ಪರಿತ್ತಾ [ಕತಂ ಮೇ ಪರಿತ್ತಂ (?)], ಪಟಿಕ್ಕಮನ್ತು ಭೂತಾನಿ;

ಸೋಹಂ ನಮೋ ಭಗವತೋ, ನಮೋ ಸತ್ತನ್ನಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಾನ’’ನ್ತಿ. ಸತ್ತಮಂ;

೮. ದೇವದತ್ತಸುತ್ತಂ

೬೮. ಏಕಂ ಸಮಯಂ ಭಗವಾ ರಾಜಗಹೇ ವಿಹರತಿ ಗಿಜ್ಝಕೂಟೇ ಪಬ್ಬತೇ ಅಚಿರಪಕ್ಕನ್ತೇ ದೇವದತ್ತೇ. ತತ್ರ ಖೋ ಭಗವಾ ದೇವದತ್ತಂ ಆರಬ್ಭ ಭಿಕ್ಖೂ ಆಮನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಅತ್ತವಧಾಯ, ಭಿಕ್ಖವೇ [ಚೂಳವ. ೨೫೨; ಸಂ. ನಿ. ೨.೧೮೪], ದೇವದತ್ತಸ್ಸ ಲಾಭಸಕ್ಕಾರಸಿಲೋಕೋ ಉದಪಾದಿ. ಪರಾಭವಾಯ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದೇವದತ್ತಸ್ಸ ಲಾಭಸಕ್ಕಾರಸಿಲೋಕೋ ಉದಪಾದಿ.

‘‘ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಕದಲೀ ಅತ್ತವಧಾಯ ಫಲಂ ದೇತಿ, ಪರಾಭವಾಯ ಫಲಂ ದೇತಿ; ಏವಮೇವಂ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅತ್ತವಧಾಯ ದೇವದತ್ತಸ್ಸ ಲಾಭಸಕ್ಕಾರಸಿಲೋಕೋ ಉದಪಾದಿ, ಪರಾಭವಾಯ ದೇವದತ್ತಸ್ಸ ಲಾಭಸಕ್ಕಾರಸಿಲೋಕೋ ಉದಪಾದಿ.

‘‘ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವೇಳು ಅತ್ತವಧಾಯ ಫಲಂ ದೇತಿ, ಪರಾಭವಾಯ ಫಲಂ ದೇತಿ; ಏವಮೇವಂ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅತ್ತವಧಾಯ ದೇವದತ್ತಸ್ಸ ಲಾಭಸಕ್ಕಾರಸಿಲೋಕೋ ಉದಪಾದಿ, ಪರಾಭವಾಯ ದೇವದತ್ತಸ್ಸ ಲಾಭಸಕ್ಕಾರಸಿಲೋಕೋ ಉದಪಾದಿ.

‘‘ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ನಳೋ ಅತ್ತವಧಾಯ ಫಲಂ ದೇತಿ, ಪರಾಭವಾಯ ಫಲಂ ದೇತಿ; ಏವಮೇವಂ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅತ್ತವಧಾಯ ದೇವದತ್ತಸ್ಸ ಲಾಭಸಕ್ಕಾರಸಿಲೋಕೋ ಉದಪಾದಿ, ಪರಾಭವಾಯ ದೇವದತ್ತಸ್ಸ ಲಾಭಸಕ್ಕಾರಸಿಲೋಕೋ ಉದಪಾದಿ.

‘‘ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಸ್ಸತರೀ ಅತ್ತವಧಾಯ ಗಬ್ಭಂ ಗಣ್ಹಾತಿ, ಪರಾಭವಾಯ ಗಬ್ಭಂ ಗಣ್ಹಾತಿ; ಏವಮೇವಂ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅತ್ತವಧಾಯ ದೇವದತ್ತಸ್ಸ ಲಾಭಸಕ್ಕಾರಸಿಲೋಕೋ ಉದಪಾದಿ, ಪರಾಭವಾಯ ದೇವದತ್ತಸ್ಸ ಲಾಭಸಕ್ಕಾರಸಿಲೋಕೋ ಉದಪಾದೀ’’ತಿ.

‘‘ಫಲಂ ವೇ ಕದಲಿಂ ಹನ್ತಿ, ಫಲಂ ವೇಳುಂ ಫಲಂ ನಳಂ;

ಸಕ್ಕಾರೋ ಕಾಪುರಿಸಂ ಹನ್ತಿ, ಗಬ್ಭೋ ಅಸ್ಸತರಿಂ ಯಥಾ’’ತಿ [ಚೂಳವ. ೩೩೫; ಸಂ. ನಿ. ೧.೧೮೩; ೨.೧೮೪; ನೇತ್ತಿ. ೯೦]. ಅಟ್ಠಮಂ;

೯. ಪಧಾನಸುತ್ತಂ

೬೯. ‘‘ಚತ್ತಾರಿಮಾನಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಧಾನಾನಿ. ಕತಮಾನಿ ಚತ್ತಾರಿ? ಸಂವರಪ್ಪಧಾನಂ, ಪಹಾನಪ್ಪಧಾನಂ, ಭಾವನಾಪ್ಪಧಾನಂ, ಅನುರಕ್ಖಣಾಪ್ಪಧಾನಂ. ಕತಮಞ್ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಂವರಪ್ಪಧಾನಂ? ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಅನುಪ್ಪನ್ನಾನಂ ಪಾಪಕಾನಂ ಅಕುಸಲಾನಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಅನುಪ್ಪಾದಾಯ ಛನ್ದಂ ಜನೇತಿ ವಾಯಮತಿ ವೀರಿಯಂ ಆರಭತಿ ಚಿತ್ತಂ ಪಗ್ಗಣ್ಹಾತಿ ಪದಹತಿ. ಇದಂ ವುಚ್ಚತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಂವರಪ್ಪಧಾನಂ.

‘‘ಕತಮಞ್ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಹಾನಪ್ಪಧಾನಂ? ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಉಪ್ಪನ್ನಾನಂ ಪಾಪಕಾನಂ ಅಕುಸಲಾನಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಪಹಾನಾಯ ಛನ್ದಂ ಜನೇತಿ ವಾಯಮತಿ ವೀರಿಯಂ ಆರಭತಿ ಚಿತ್ತಂ ಪಗ್ಗಣ್ಹಾತಿ ಪದಹತಿ. ಇದಂ ವುಚ್ಚತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಹಾನಪ್ಪಧಾನಂ.

‘‘ಕತಮಞ್ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಾವನಾಪ್ಪಧಾನಂ? ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಅನುಪ್ಪನ್ನಾನಂ ಕುಸಲಾನಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಉಪ್ಪಾದಾಯ ಛನ್ದಂ ಜನೇತಿ ವಾಯಮತಿ ವೀರಿಯಂ ಆರಭತಿ ಚಿತ್ತಂ ಪಗ್ಗಣ್ಹಾತಿ ಪದಹತಿ. ಇದಂ ವುಚ್ಚತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಾವನಾಪ್ಪಧಾನಂ.

‘‘ಕತಮಞ್ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅನುರಕ್ಖಣಾಪ್ಪಧಾನಂ? ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಉಪ್ಪನ್ನಾನಂ ಕುಸಲಾನಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಠಿತಿಯಾ ಅಸಮ್ಮೋಸಾಯ ಭಿಯ್ಯೋಭಾವಾಯ ವೇಪುಲ್ಲಾಯ ಭಾವನಾಯ ಪಾರಿಪೂರಿಯಾ ಛನ್ದಂ ಜನೇತಿ ವಾಯಮತಿ ವೀರಿಯಂ ಆರಭತಿ ಚಿತ್ತಂ ಪಗ್ಗಣ್ಹಾತಿ ಪದಹತಿ. ಇದಂ ವುಚ್ಚತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅನುರಕ್ಖಣಾಪ್ಪಧಾನಂ. ಇಮಾನಿ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಚತ್ತಾರಿ ಪಧಾನಾನೀ’’ತಿ.

‘‘ಸಂವರೋ ಚ ಪಹಾನಞ್ಚ, ಭಾವನಾ ಅನುರಕ್ಖಣಾ;

ಏತೇ ಪಧಾನಾ ಚತ್ತಾರೋ, ದೇಸಿತಾದಿಚ್ಚಬನ್ಧುನಾ;

ಯೋ ಹಿ [ಯೇಹಿ (?)] ಭಿಕ್ಖು ಇಧಾತಾಪೀ, ಖಯಂ ದುಕ್ಖಸ್ಸ ಪಾಪುಣೇ’’ತಿ. ನವಮಂ;

೧೦. ಅಧಮ್ಮಿಕಸುತ್ತಂ

೭೦. ‘‘ಯಸ್ಮಿಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಮಯೇ ರಾಜಾನೋ ಅಧಮ್ಮಿಕಾ ಹೋನ್ತಿ, ರಾಜಾಯುತ್ತಾಪಿ ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಅಧಮ್ಮಿಕಾ ಹೋನ್ತಿ. ರಾಜಾಯುತ್ತೇಸು ಅಧಮ್ಮಿಕೇಸು ಬ್ರಾಹ್ಮಣಗಹಪತಿಕಾಪಿ ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಅಧಮ್ಮಿಕಾ ಹೋನ್ತಿ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣಗಹಪತಿಕೇಸು ಅಧಮ್ಮಿಕೇಸು ನೇಗಮಜಾನಪದಾಪಿ ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಅಧಮ್ಮಿಕಾ ಹೋನ್ತಿ. ನೇಗಮಜಾನಪದೇಸು ಅಧಮ್ಮಿಕೇಸು ವಿಸಮಂ ಚನ್ದಿಮಸೂರಿಯಾ ಪರಿವತ್ತನ್ತಿ. ವಿಸಮಂ ಚನ್ದಿಮಸೂರಿಯೇಸು ಪರಿವತ್ತನ್ತೇಸು ವಿಸಮಂ ನಕ್ಖತ್ತಾನಿ ತಾರಕರೂಪಾನಿ ಪರಿವತ್ತನ್ತಿ. ವಿಸಮಂ ನಕ್ಖತ್ತೇಸು ತಾರಕರೂಪೇಸು ಪರಿವತ್ತನ್ತೇಸು ವಿಸಮಂ ರತ್ತಿನ್ದಿವಾ [ರತ್ತಿದಿವಾ (ಕ.)] ಪರಿವತ್ತನ್ತಿ. ವಿಸಮಂ ರತ್ತಿನ್ದಿವೇಸು ಪರಿವತ್ತನ್ತೇಸು ವಿಸಮಂ ಮಾಸದ್ಧಮಾಸಾ ಪರಿವತ್ತನ್ತಿ. ವಿಸಮಂ ಮಾಸದ್ಧಮಾಸೇಸು ಪರಿವತ್ತನ್ತೇಸು ವಿಸಮಂ ಉತುಸಂವಚ್ಛರಾ ಪರಿವತ್ತನ್ತಿ. ವಿಸಮಂ ಉತುಸಂವಚ್ಛರೇಸು ಪರಿವತ್ತನ್ತೇಸು ವಿಸಮಂ ವಾತಾ ವಾಯನ್ತಿ ವಿಸಮಾ ಅಪಞ್ಜಸಾ. ವಿಸಮಂ ವಾತೇಸು ವಾಯನ್ತೇಸು ವಿಸಮೇಸು ಅಪಞ್ಜಸೇಸು ದೇವತಾ ಪರಿಕುಪಿತಾ ಭವನ್ತಿ. ದೇವತಾಸು ಪರಿಕುಪಿತಾಸು ದೇವೋ ನ ಸಮ್ಮಾ ಧಾರಂ ಅನುಪ್ಪವೇಚ್ಛತಿ. ದೇವೇ ನ ಸಮ್ಮಾ ಧಾರಂ ಅನುಪ್ಪವೇಚ್ಛನ್ತೇ ವಿಸಮಪಾಕಾನಿ [ವಿಸಮಪಾಕೀನಿ (ಸೀ. ಸ್ಯಾ. ಕಂ.), ವಿಸಮಂ ಪಾಕಾನಿ (ಕ.)] ಸಸ್ಸಾನಿ ಭವನ್ತಿ. ವಿಸಮಪಾಕಾನಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಸ್ಸಾನಿ ಮನುಸ್ಸಾ ಪರಿಭುಞ್ಜನ್ತಾ ಅಪ್ಪಾಯುಕಾ ಹೋನ್ತಿ ದುಬ್ಬಣ್ಣಾ ಚ ಬವ್ಹಾಬಾಧಾ [ಬಹ್ವಾಬಾಧಾ (ಕ.)] ಚ.

‘‘ಯಸ್ಮಿಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಮಯೇ ರಾಜಾನೋ ಧಮ್ಮಿಕಾ ಹೋನ್ತಿ, ರಾಜಾಯುತ್ತಾಪಿ ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಧಮ್ಮಿಕಾ ಹೋನ್ತಿ. ರಾಜಾಯುತ್ತೇಸು ಧಮ್ಮಿಕೇಸು ಬ್ರಾಹ್ಮಣಗಹಪತಿಕಾಪಿ ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಧಮ್ಮಿಕಾ ಹೋನ್ತಿ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣಗಹಪತಿಕೇಸು ಧಮ್ಮಿಕೇಸು ನೇಗಮಜಾನಪದಾಪಿ ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಧಮ್ಮಿಕಾ ಹೋನ್ತಿ. ನೇಗಮಜಾನಪದೇಸು ಧಮ್ಮಿಕೇಸು ಸಮಂ ಚನ್ದಿಮಸೂರಿಯಾ ಪರಿವತ್ತನ್ತಿ. ಸಮಂ ಚನ್ದಿಮಸೂರಿಯೇಸು ಪರಿವತ್ತನ್ತೇಸು ಸಮಂ ನಕ್ಖತ್ತಾನಿ ತಾರಕರೂಪಾನಿ ಪರಿವತ್ತನ್ತಿ. ಸಮಂ ನಕ್ಖತ್ತೇಸು ತಾರಕರೂಪೇಸು ಪರಿವತ್ತನ್ತೇಸು ಸಮಂ ರತ್ತಿನ್ದಿವಾ ಪರಿವತ್ತನ್ತಿ. ಸಮಂ ರತ್ತಿನ್ದಿವೇಸು ಪರಿವತ್ತನ್ತೇಸು ಸಮಂ ಮಾಸದ್ಧಮಾಸಾ ಪರಿವತ್ತನ್ತಿ. ಸಮಂ ಮಾಸದ್ಧಮಾಸೇಸು ಪರಿವತ್ತನ್ತೇಸು ಸಮಂ ಉತುಸಂವಚ್ಛರಾ ಪರಿವತ್ತನ್ತಿ. ಸಮಂ ಉತುಸಂವಚ್ಛರೇಸು ಪರಿವತ್ತನ್ತೇಸು ಸಮಂ ವಾತಾ ವಾಯನ್ತಿ ಸಮಾ ಪಞ್ಜಸಾ. ಸಮಂ ವಾತೇಸು ವಾಯನ್ತೇಸು ಸಮೇಸು ಪಞ್ಜಸೇಸು ದೇವತಾ ಅಪರಿಕುಪಿತಾ ಭವನ್ತಿ. ದೇವತಾಸು ಅಪರಿಕುಪಿತಾಸು ದೇವೋ ಸಮ್ಮಾ ಧಾರಂ ಅನುಪ್ಪವೇಚ್ಛತಿ. ದೇವೇ ಸಮ್ಮಾ ಧಾರಂ ಅನುಪ್ಪವೇಚ್ಛನ್ತೇ ಸಮಪಾಕಾನಿ ಸಸ್ಸಾನಿ ಭವನ್ತಿ. ಸಮಪಾಕಾನಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಸ್ಸಾನಿ ಮನುಸ್ಸಾ ಪರಿಭುಞ್ಜನ್ತಾ ದೀಘಾಯುಕಾ ಚ ಹೋನ್ತಿ ವಣ್ಣವನ್ತೋ ಚ ಬಲವನ್ತೋ ಚ ಅಪ್ಪಾಬಾಧಾ ಚಾ’’ತಿ.

‘‘ಗುನ್ನಂ ಚೇ ತರಮಾನಾನಂ, ಜಿಮ್ಹಂ ಗಚ್ಛತಿ ಪುಙ್ಗವೋ;

ಸಬ್ಬಾ ತಾ ಜಿಮ್ಹಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ, ನೇತ್ತೇ ಜಿಮ್ಹಂ ಗತೇ ಸತಿ.

‘‘ಏವಮೇವಂ ಮನುಸ್ಸೇಸು, ಯೋ ಹೋತಿ ಸೇಟ್ಠಸಮ್ಮತೋ;

ಸೋ ಚೇ ಅಧಮ್ಮಂ ಚರತಿ, ಪಗೇವ ಇತರಾ ಪಜಾ;

ಸಬ್ಬಂ ರಟ್ಠಂ ದುಕ್ಖಂ ಸೇತಿ, ರಾಜಾ ಚೇ ಹೋತಿ ಅಧಮ್ಮಿಕೋ.

‘‘ಗುನ್ನಂ ಚೇ ತರಮಾನಾನಂ, ಉಜುಂ ಗಚ್ಛತಿ ಪುಙ್ಗವೋ;

ಸಬ್ಬಾ ತಾ ಉಜುಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ, ನೇತ್ತೇ ಉಜುಂ ಗತೇ ಸತಿ.

‘‘ಏವಮೇವಂ ಮನುಸ್ಸೇಸು, ಯೋ ಹೋತಿ ಸೇಟ್ಠಸಮ್ಮತೋ;

ಸೋ ಸಚೇ [ಸೋ ಚೇವ (ಸೀ. ಪೀ.), ಸೋ ಚೇ (ಸ್ಯಾ.)] ಧಮ್ಮಂ ಚರತಿ, ಪಗೇವ ಇತರಾ ಪಜಾ;

ಸಬ್ಬಂ ರಟ್ಠಂ ಸುಖಂ ಸೇತಿ, ರಾಜಾ ಚೇ ಹೋತಿ ಧಮ್ಮಿಕೋ’’ತಿ. ದಸಮಂ;

ಪತ್ತಕಮ್ಮವಗ್ಗೋ ದುತಿಯೋ.