(೧೩) ೩. ಕುಸಿನಾರವಗ್ಗೋ

೧. ಕುಸಿನಾರಸುತ್ತಂ

೧೨೪. ಏಕಂ ಸಮಯಂ ಭಗವಾ ಕುಸಿನಾರಾಯಂ ವಿಹರತಿ ಬಲಿಹರಣೇ ವನಸಣ್ಡೇ. ತತ್ರ ಖೋ ಭಗವಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಆಮನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಭಿಕ್ಖವೋ’’ತಿ. ‘‘ಭದನ್ತೇ’’ತಿ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಭಗವತೋ ಪಚ್ಚಸ್ಸೋಸುಂ. ಭಗವಾ ಏತದವೋಚ –

‘‘ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಅಞ್ಞತರಂ ಗಾಮಂ ವಾ ನಿಗಮಂ ವಾ ಉಪನಿಸ್ಸಾಯ ವಿಹರತಿ. ತಮೇನಂ ಗಹಪತಿ ವಾ ಗಹಪತಿಪುತ್ತೋ ವಾ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಸ್ವಾತನಾಯ ಭತ್ತೇನ ನಿಮನ್ತೇತಿ. ಆಕಙ್ಖಮಾನೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಅಧಿವಾಸೇತಿ. ಸೋ ತಸ್ಸಾ ರತ್ತಿಯಾ ಅಚ್ಚಯೇನ ಪುಬ್ಬಣ್ಹಸಮಯಂ ನಿವಾಸೇತ್ವಾ ಪತ್ತಚೀವರಮಾದಾಯ ಯೇನ ತಸ್ಸ ಗಹಪತಿಸ್ಸ ವಾ ಗಹಪತಿಪುತ್ತಸ್ಸ ವಾ ನಿವೇಸನಂ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮತಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಪಞ್ಞತ್ತೇ ಆಸನೇ ನಿಸೀದತಿ. ತಮೇನಂ ಸೋ ಗಹಪತಿ ವಾ ಗಹಪತಿಪುತ್ತೋ ವಾ ಪಣೀತೇನ ಖಾದನೀಯೇನ ಭೋಜನೀಯೇನ ಸಹತ್ಥಾ ಸನ್ತಪ್ಪೇತಿ ಸಮ್ಪವಾರೇತಿ.

‘‘ತಸ್ಸ ಏವಂ ಹೋತಿ – ‘ಸಾಧು ವತ ಮ್ಯಾಯಂ ಗಹಪತಿ ವಾ ಗಹಪತಿಪುತ್ತೋ ವಾ ಪಣೀತೇನ ಖಾದನೀಯೇನ ಭೋಜನೀಯೇನ ಸಹತ್ಥಾ ಸನ್ತಪ್ಪೇತಿ ಸಮ್ಪವಾರೇತೀ’ತಿ. ಏವಮ್ಪಿಸ್ಸ ಹೋತಿ – ‘ಅಹೋ ವತ ಮಾಯಂ ಗಹಪತಿ ವಾ ಗಹಪತಿಪುತ್ತೋ ವಾ ಆಯತಿಮ್ಪಿ ಏವರೂಪೇನ ಪಣೀತೇನ ಖಾದನೀಯೇನ ಭೋಜನೀಯೇನ ಸಹತ್ಥಾ ಸನ್ತಪ್ಪೇಯ್ಯ ಸಮ್ಪವಾರೇಯ್ಯಾ’ತಿ! ಸೋ ತಂ ಪಿಣ್ಡಪಾತಂ ಗಥಿತೋ [ಗಧಿತೋ (ಸ್ಯಾ. ಕಂ. ಕ.)] ಮುಚ್ಛಿತೋ ಅಜ್ಝೋಸನ್ನೋ [ಅಜ್ಝಾಪನ್ನೋ (ಸೀ. ಕ.) ಅಜ್ಝೋಪನ್ನೋ (ಟೀಕಾ)] ಅನಾದೀನವದಸ್ಸಾವೀ ಅನಿಸ್ಸರಣಪಞ್ಞೋ ಪರಿಭುಞ್ಜತಿ. ಸೋ ತತ್ಥ ಕಾಮವಿತಕ್ಕಮ್ಪಿ ವಿತಕ್ಕೇತಿ, ಬ್ಯಾಪಾದವಿತಕ್ಕಮ್ಪಿ ವಿತಕ್ಕೇತಿ, ವಿಹಿಂಸಾವಿತಕ್ಕಮ್ಪಿ ವಿತಕ್ಕೇತಿ. ಏವರೂಪಸ್ಸಾಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖುನೋ ದಿನ್ನಂ ನ ಮಹಪ್ಫಲನ್ತಿ ವದಾಮಿ. ತಂ ಕಿಸ್ಸ ಹೇತು? ಪಮತ್ತೋ ಹಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ವಿಹರತಿ.

‘‘ಇಧ ಪನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಅಞ್ಞತರಂ ಗಾಮಂ ವಾ ನಿಗಮಂ ವಾ ಉಪನಿಸ್ಸಾಯ ವಿಹರತಿ. ತಮೇನಂ ಗಹಪತಿ ವಾ ಗಹಪತಿಪುತ್ತೋ ವಾ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಸ್ವಾತನಾಯ ಭತ್ತೇನ ನಿಮನ್ತೇತಿ. ಆಕಙ್ಖಮಾನೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಅಧಿವಾಸೇತಿ. ಸೋ ತಸ್ಸಾ ರತ್ತಿಯಾ ಅಚ್ಚಯೇನ ಪುಬ್ಬಣ್ಹಸಮಯಂ ನಿವಾಸೇತ್ವಾ ಪತ್ತಚೀವರಮಾದಾಯ ಯೇನ ತಸ್ಸ ಗಹಪತಿಸ್ಸ ವಾ ಗಹಪತಿಪುತ್ತಸ್ಸ ವಾ ನಿವೇಸನಂ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮತಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಪಞ್ಞತ್ತೇ ಆಸನೇ ನಿಸೀದತಿ. ತಮೇನಂ ಸೋ ಗಹಪತಿ ವಾ ಗಹಪತಿಪುತ್ತೋ ವಾ ಪಣೀತೇನ ಖಾದನೀಯೇನ ಭೋಜನೀಯೇನ ಸಹತ್ಥಾ ಸನ್ತಪ್ಪೇತಿ ಸಮ್ಪವಾರೇತಿ.

‘‘ತಸ್ಸ ನ ಏವಂ ಹೋತಿ – ‘ಸಾಧು ವತ ಮ್ಯಾಯಂ ಗಹಪತಿ ವಾ ಗಹಪತಿಪುತ್ತೋ ವಾ ಪಣೀತೇನ ಖಾದನೀಯೇನ ಭೋಜನೀಯೇನ ಸಹತ್ಥಾ ಸನ್ತಪ್ಪೇತಿ ಸಮ್ಪವಾರೇತೀ’ತಿ. ಏವಮ್ಪಿಸ್ಸ ನ ಹೋತಿ – ‘ಅಹೋ ವತ ಮಾಯಂ ಗಹಪತಿ ವಾ ಗಹಪತಿಪುತ್ತೋ ವಾ ಆಯತಿಮ್ಪಿ ಏವರೂಪೇನ ಪಣೀತೇನ ಖಾದನೀಯೇನ ಭೋಜನೀಯೇನ ಸಹತ್ಥಾ ಸನ್ತಪ್ಪೇಯ್ಯ ಸಮ್ಪವಾರೇಯ್ಯಾ’ತಿ! ಸೋ ತಂ ಪಿಣ್ಡಪಾತಂ ಅಗಥಿತೋ ಅಮುಚ್ಛಿತೋ ಅನಜ್ಝೋಸನ್ನೋ ಆದೀನವದಸ್ಸಾವೀ ನಿಸ್ಸರಣಪಞ್ಞೋ ಪರಿಭುಞ್ಜತಿ. ಸೋ ತತ್ಥ ನೇಕ್ಖಮ್ಮವಿತಕ್ಕಮ್ಪಿ ವಿತಕ್ಕೇತಿ, ಅಬ್ಯಾಪಾದವಿತಕ್ಕಮ್ಪಿ ವಿತಕ್ಕೇತಿ, ಅವಿಹಿಂಸಾವಿತಕ್ಕಮ್ಪಿ ವಿತಕ್ಕೇತಿ. ಏವರೂಪಸ್ಸಾಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖುನೋ ದಿನ್ನಂ ಮಹಪ್ಫಲನ್ತಿ ವದಾಮಿ. ತಂ ಕಿಸ್ಸ ಹೇತು? ಅಪ್ಪಮತ್ತೋ ಹಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ವಿಹರತೀ’’ತಿ. ಪಠಮಂ.

೨. ಭಣ್ಡನಸುತ್ತಂ

೧೨೫. ‘‘ಯಸ್ಸಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದಿಸಾಯಂ ಭಿಕ್ಖೂ ಭಣ್ಡನಜಾತಾ ಕಲಹಜಾತಾ ವಿವಾದಾಪನ್ನಾ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಮುಖಸತ್ತೀಹಿ ವಿತುದನ್ತಾ ವಿಹರನ್ತಿ, ಮನಸಿ ಕಾತುಮ್ಪಿ ಮೇ ಏಸಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದಿಸಾ ನ ಫಾಸು ಹೋತಿ, ಪಗೇವ ಗನ್ತುಂ! ನಿಟ್ಠಮೇತ್ಥ ಗಚ್ಛಾಮಿ – ‘ಅದ್ಧಾ ತೇ ಆಯಸ್ಮನ್ತೋ ತಯೋ ಧಮ್ಮೇ ಪಜಹಿಂಸು, ತಯೋ ಧಮ್ಮೇ ಬಹುಲಮಕಂಸು [ಬಹುಲೀಮಕಂಸು (ಸ್ಯಾ. ಕಂ. ಪೀ.)]. ಕತಮೇ ತಯೋ ಧಮ್ಮೇ ಪಜಹಿಂಸು? ನೇಕ್ಖಮ್ಮವಿತಕ್ಕಂ, ಅಬ್ಯಾಪಾದವಿತಕ್ಕಂ, ಅವಿಹಿಂಸಾವಿತಕ್ಕಂ – ಇಮೇ ತಯೋ ಧಮ್ಮೇ ಪಜಹಿಂಸು. ಕತಮೇ ತಯೋ ಧಮ್ಮೇ ಬಹುಲಮಕಂಸು? ಕಾಮವಿತಕ್ಕಂ, ಬ್ಯಾಪಾದವಿತಕ್ಕಂ, ವಿಹಿಂಸಾವಿತಕ್ಕಂ – ಇಮೇ ತಯೋ ಧಮ್ಮೇ ಬಹುಲಮಕಂಸು’. ಯಸ್ಸಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದಿಸಾಯಂ ಭಿಕ್ಖೂ ಭಣ್ಡನಜಾತಾ ಕಲಹಜಾತಾ ವಿವಾದಾಪನ್ನಾ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಮುಖಸತ್ತೀಹಿ ವಿತುದನ್ತಾ ವಿಹರನ್ತಿ, ಮನಸಿ ಕಾತುಮ್ಪಿ ಮೇ ಏಸಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದಿಸಾ ನ ಫಾಸು ಹೋತಿ, ಪಗೇವ ಗನ್ತುಂ! ನಿಟ್ಠಮೇತ್ಥ ಗಚ್ಛಾಮಿ – ‘ಅದ್ಧಾ ತೇ ಆಯಸ್ಮನ್ತೋ ಇಮೇ ತಯೋ ಧಮ್ಮೇ ಪಜಹಿಂಸು, ಇಮೇ ತಯೋ ಧಮ್ಮೇ ಬಹುಲಮಕಂಸು’’’.

‘‘ಯಸ್ಸಂ ಪನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದಿಸಾಯಂ ಭಿಕ್ಖೂ ಸಮಗ್ಗಾ ಸಮ್ಮೋದಮಾನಾ ಅವಿವದಮಾನಾ ಖೀರೋದಕೀಭೂತಾ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಪಿಯಚಕ್ಖೂಹಿ ಸಮ್ಪಸ್ಸನ್ತಾ ವಿಹರನ್ತಿ, ಗನ್ತುಮ್ಪಿ ಮೇ ಏಸಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದಿಸಾ ಫಾಸು ಹೋತಿ, ಪಗೇವ ಮನಸಿ ಕಾತುಂ! ನಿಟ್ಠಮೇತ್ಥ ಗಚ್ಛಾಮಿ – ‘ಅದ್ಧಾ ತೇ ಆಯಸ್ಮನ್ತೋ ತಯೋ ಧಮ್ಮೇ ಪಜಹಿಂಸು, ತಯೋ ಧಮ್ಮೇ ಬಹುಲಮಕಂಸು. ಕತಮೇ ತಯೋ ಧಮ್ಮೇ ಪಜಹಿಂಸು? ಕಾಮವಿತಕ್ಕಂ, ಬ್ಯಾಪಾದವಿತಕ್ಕಂ, ವಿಹಿಂಸಾವಿತಕ್ಕಂ – ಇಮೇ ತಯೋ ಧಮ್ಮೇ ಪಜಹಿಂಸು. ಕತಮೇ ತಯೋ ಧಮ್ಮೇ ಬಹುಲಮಕಂಸು? ನೇಕ್ಖಮ್ಮವಿತಕ್ಕಂ, ಅಬ್ಯಾಪಾದವಿತಕ್ಕಂ, ಅವಿಹಿಂಸಾವಿತಕ್ಕಂ – ಇಮೇ ತಯೋ ಧಮ್ಮೇ ಬಹುಲಮಕಂಸು’. ಯಸ್ಸಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದಿಸಾಯಂ ಭಿಕ್ಖೂ ಸಮಗ್ಗಾ ಸಮ್ಮೋದಮಾನಾ ಅವಿವದಮಾನಾ ಖೀರೋದಕೀಭೂತಾ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಪಿಯಚಕ್ಖೂಹಿ ಸಮ್ಪಸ್ಸನ್ತಾ ವಿಹರನ್ತಿ, ಗನ್ತುಮ್ಪಿ ಮೇ ಏಸಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದಿಸಾ ಫಾಸು ಹೋತಿ, ಪಗೇವ ಮನಸಿ ಕಾತುಂ! ನಿಟ್ಠಮೇತ್ಥ ಗಚ್ಛಾಮಿ – ‘ಅದ್ಧಾ ತೇ ಆಯಸ್ಮನ್ತೋ ಇಮೇ ತಯೋ ಧಮ್ಮೇ ಪಜಹಿಂಸು, ಇಮೇ ತಯೋ ಧಮ್ಮೇ ಬಹುಲಮಕಂಸೂ’’’ತಿ. ದುತಿಯಂ.

೩. ಗೋತಮಕಚೇತಿಯಸುತ್ತಂ

೧೨೬. ಏಕಂ ಸಮಯಂ ಭಗವಾ ವೇಸಾಲಿಯಂ ವಿಹರತಿ ಗೋತಮಕೇ ಚೇತಿಯೇ. ತತ್ರ ಖೋ ಭಗವಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಆಮನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಭಿಕ್ಖವೋ’’ತಿ. ‘‘ಭದನ್ತೇ’’ತಿ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಭಗವತೋ ಪಚ್ಚಸ್ಸೋಸುಂ. ಭಗವಾ ಏತದವೋಚ –

‘‘ಅಭಿಞ್ಞಾಯಾಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇಮಿ, ನೋ ಅನಭಿಞ್ಞಾಯ. ಸನಿದಾನಾಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇಮಿ, ನೋ ಅನಿದಾನಂ. ಸಪ್ಪಾಟಿಹಾರಿಯಾಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇಮಿ, ನೋ ಅಪ್ಪಾಟಿಹಾರಿಯಂ. ತಸ್ಸ ಮಯ್ಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಭಿಞ್ಞಾಯ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸಯತೋ ನೋ ಅನಭಿಞ್ಞಾಯ, ಸನಿದಾನಂ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸಯತೋ ನೋ ಅನಿದಾನಂ, ಸಪ್ಪಾಟಿಹಾರಿಯಂ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸಯತೋ ನೋ ಅಪ್ಪಾಟಿಹಾರಿಯಂ, ಕರಣೀಯೋ ಓವಾದೋ, ಕರಣೀಯಾ ಅನುಸಾಸನೀ. ಅಲಞ್ಚ ಪನ ವೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತುಟ್ಠಿಯಾ, ಅಲಂ ಅತ್ತಮನತಾಯ, ಅಲಂ ಸೋಮನಸ್ಸಾಯ – ‘ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಭಗವಾ, ಸ್ವಾಕ್ಖಾತೋ ಧಮ್ಮೋ, ಸುಪ್ಪಟಿಪನ್ನೋ ಸಙ್ಘೋ’’’ತಿ.

ಇದಮವೋಚ ಭಗವಾ. ಅತ್ತಮನಾ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಭಗವತೋ ಭಾಸಿತಂ ಅಭಿನನ್ದುನ್ತಿ. ಇಮಸ್ಮಿಞ್ಚ ಪನ ವೇಯ್ಯಾಕರಣಸ್ಮಿಂ ಭಞ್ಞಮಾನೇ ಸಹಸ್ಸೀ ಲೋಕಧಾತು ಅಕಮ್ಪಿತ್ಥಾತಿ. ತತಿಯಂ.

೪. ಭರಣ್ಡುಕಾಲಾಮಸುತ್ತಂ

೧೨೭. ಏಕಂ ಸಮಯಂ ಭಗವಾ ಕೋಸಲೇಸು ಚಾರಿಕಂ ಚರಮಾನೋ ಯೇನ ಕಪಿಲವತ್ಥು ತದವಸರಿ. ಅಸ್ಸೋಸಿ ಖೋ ಮಹಾನಾಮೋ ಸಕ್ಕೋ – ‘‘ಭಗವಾ ಕಿರ ಕಪಿಲವತ್ಥುಂ ಅನುಪ್ಪತ್ತೋ’’ತಿ. ಅಥ ಖೋ ಮಹಾನಾಮೋ ಸಕ್ಕೋ ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಭಗವನ್ತಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ಏಕಮನ್ತಂ ಠಿತಂ ಖೋ ಮಹಾನಾಮಂ ಸಕ್ಕಂ ಭಗವಾ ಏತದವೋಚ –

‘‘ಗಚ್ಛ, ಮಹಾನಾಮ, ಕಪಿಲವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ, ತಥಾರೂಪಂ ಆವಸಥಂ ಜಾನ ಯತ್ಥಜ್ಜ ಮಯಂ ಏಕರತ್ತಿಂ ವಿಹರೇಯ್ಯಾಮಾ’’ತಿ. ‘‘ಏವಂ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ಖೋ ಮಹಾನಾಮೋ ಸಕ್ಕೋ ಭಗವತೋ ಪಟಿಸ್ಸುತ್ವಾ ಕಪಿಲವತ್ಥುಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಕೇವಲಕಪ್ಪಂ ಕಪಿಲವತ್ಥುಂ ಅನ್ವಾಹಿಣ್ಡನ್ತೋ [ಆಹಿಣ್ಡನ್ತೋ (ಸ್ಯಾ. ಕಂ.)] ನಾದ್ದಸ ಕಪಿಲವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ತಥಾರೂಪಂ ಆವಸಥಂ ಯತ್ಥಜ್ಜ ಭಗವಾ ಏಕರತ್ತಿಂ ವಿಹರೇಯ್ಯ.

ಅಥ ಖೋ ಮಹಾನಾಮೋ ಸಕ್ಕೋ ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಭಗವನ್ತಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ನತ್ಥಿ, ಭನ್ತೇ, ಕಪಿಲವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ತಥಾರೂಪೋ ಆವಸಥೋ ಯತ್ಥಜ್ಜ ಭಗವಾ ಏಕರತ್ತಿಂ ವಿಹರೇಯ್ಯ. ಅಯಂ, ಭನ್ತೇ, ಭರಣ್ಡು ಕಾಲಾಮೋ ಭಗವತೋ ಪುರಾಣಸಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀ. ತಸ್ಸಜ್ಜ ಭಗವಾ ಅಸ್ಸಮೇ ಏಕರತ್ತಿಂ ವಿಹರತೂ’’ತಿ. ‘‘ಗಚ್ಛ, ಮಹಾನಾಮ, ಸನ್ಥರಂ ಪಞ್ಞಪೇಹೀ’’ತಿ. ‘‘ಏವಂ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ಖೋ ಮಹಾನಾಮೋ ಸಕ್ಕೋ ಭಗವತೋ ಪಟಿಸ್ಸುತ್ವಾ ಯೇನ ಭರಣ್ಡುಸ್ಸ ಕಾಲಾಮಸ್ಸ ಅಸ್ಸಮೋ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಸನ್ಥರಂ ಪಞ್ಞಾಪೇತ್ವಾ ಉದಕಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಪಾದಾನಂ ಧೋವನಾಯ ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಭಗವನ್ತಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಸನ್ಥತೋ, ಭನ್ತೇ, ಸನ್ಥಾರೋ, ಉದಕಂ ಠಪಿತಂ ಪಾದಾನಂ ಧೋವನಾಯ. ಯಸ್ಸದಾನಿ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವಾ ಕಾಲಂ ಮಞ್ಞತೀ’’ತಿ.

ಅಥ ಖೋ ಭಗವಾ ಯೇನ ಭರಣ್ಡುಸ್ಸ ಕಾಲಾಮಸ್ಸ ಅಸ್ಸಮೋ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಪಞ್ಞತ್ತೇ ಆಸನೇ ನಿಸೀದಿ. ನಿಸಜ್ಜ ಖೋ ಭಗವಾ ಪಾದೇ ಪಕ್ಖಾಲೇಸಿ. ಅಥ ಖೋ ಮಹಾನಾಮಸ್ಸ ಸಕ್ಕಸ್ಸ ಏತದಹೋಸಿ – ‘‘ಅಕಾಲೋ ಖೋ ಅಜ್ಜ ಭಗವನ್ತಂ ಪಯಿರುಪಾಸಿತುಂ. ಕಿಲನ್ತೋ ಭಗವಾ. ಸ್ವೇ ದಾನಾಹಂ ಭಗವನ್ತಂ ಪಯಿರುಪಾಸಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಭಗವನ್ತಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಪದಕ್ಖಿಣಂ ಕತ್ವಾ ಪಕ್ಕಾಮಿ.

ಅಥ ಖೋ ಮಹಾನಾಮೋ ಸಕ್ಕೋ ತಸ್ಸಾ ರತ್ತಿಯಾ ಅಚ್ಚಯೇನ ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿ. ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನಂ ಖೋ ಮಹಾನಾಮಂ ಸಕ್ಕಂ ಭಗವಾ ಏತದವೋಚ – ‘‘ತಯೋ ಖೋಮೇ, ಮಹಾನಾಮ, ಸತ್ಥಾರೋ ಸನ್ತೋ ಸಂವಿಜ್ಜಮಾನಾ ಲೋಕಸ್ಮಿಂ. ಕತಮೇ ತಯೋ? ಇಧ, ಮಹಾನಾಮ, ಏಕಚ್ಚೋ ಸತ್ಥಾ ಕಾಮಾನಂ ಪರಿಞ್ಞಂ ಪಞ್ಞಾಪೇತಿ; ನ ರೂಪಾನಂ ಪರಿಞ್ಞಂ ಪಞ್ಞಾಪೇತಿ, ನ ವೇದನಾನಂ ಪರಿಞ್ಞಂ ಪಞ್ಞಾಪೇತಿ. ಇಧ ಪನ, ಮಹಾನಾಮ, ಏಕಚ್ಚೋ ಸತ್ಥಾ ಕಾಮಾನಂ ಪರಿಞ್ಞಂ ಪಞ್ಞಾಪೇತಿ, ರೂಪಾನಂ ಪರಿಞ್ಞಂ ಪಞ್ಞಾಪೇತಿ; ನ ವೇದನಾನಂ ಪರಿಞ್ಞಂ ಪಞ್ಞಾಪೇತಿ. ಇಧ ಪನ, ಮಹಾನಾಮ, ಏಕಚ್ಚೋ ಸತ್ಥಾ ಕಾಮಾನಂ ಪರಿಞ್ಞಂ ಪಞ್ಞಾಪೇತಿ, ರೂಪಾನಂ ಪರಿಞ್ಞಂ ಪಞ್ಞಾಪೇತಿ, ವೇದನಾನಂ ಪರಿಞ್ಞಂ ಪಞ್ಞಾಪೇತಿ. ಇಮೇ ಖೋ, ಮಹಾನಾಮ, ತಯೋ ಸತ್ಥಾರೋ ಸನ್ತೋ ಸಂವಿಜ್ಜಮಾನಾ ಲೋಕಸ್ಮಿಂ. ‘ಇಮೇಸಂ, ಮಹಾನಾಮ, ತಿಣ್ಣಂ ಸತ್ಥಾರಾನಂ ಏಕಾ ನಿಟ್ಠಾ ಉದಾಹು ಪುಥು ನಿಟ್ಠಾ’’’ತಿ?

ಏವಂ ವುತ್ತೇ ಭರಣ್ಡು ಕಾಲಾಮೋ ಮಹಾನಾಮಂ ಸಕ್ಕಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಏಕಾತಿ, ಮಹಾನಾಮ, ವದೇಹೀ’’ತಿ. ಏವಂ ವುತ್ತೇ ಭಗವಾ ಮಹಾನಾಮಂ ಸಕ್ಕಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ನಾನಾತಿ, ಮಹಾನಾಮ, ವದೇಹೀ’’ತಿ. ದುತಿಯಮ್ಪಿ ಖೋ ಭರಣ್ಡು ಕಾಲಾಮೋ ಮಹಾನಾಮಂ ಸಕ್ಕಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಏಕಾತಿ, ಮಹಾನಾಮ, ವದೇಹೀ’’ತಿ. ದುತಿಯಮ್ಪಿ ಖೋ ಭಗವಾ ಮಹಾನಾಮಂ ಸಕ್ಕಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ನಾನಾತಿ, ಮಹಾನಾಮ, ವದೇಹೀ’’ತಿ. ತತಿಯಮ್ಪಿ ಖೋ ಭರಣ್ಡು ಕಾಲಾಮೋ ಮಹಾನಾಮಂ ಸಕ್ಕಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಏಕಾತಿ, ಮಹಾನಾಮ, ವದೇಹೀ’’ತಿ. ತತಿಯಮ್ಪಿ ಖೋ ಭಗವಾ ಮಹಾನಾಮಂ ಸಕ್ಕಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ನಾನಾತಿ, ಮಹಾನಾಮ, ವದೇಹೀ’’ತಿ.

ಅಥ ಖೋ ಭರಣ್ಡು ಕಾಲಾಮಸ್ಸ ಏತದಹೋಸಿ – ‘‘ಮಹೇಸಕ್ಖಸ್ಸ ವತಮ್ಹಿ ಮಹಾನಾಮಸ್ಸ ಸಕ್ಕಸ್ಸ ಸಮ್ಮುಖಾ ಸಮಣೇನ ಗೋತಮೇನ ಯಾವತತಿಯಂ ಅಪಸಾದಿತೋ. ಯಂನೂನಾಹಂ ಕಪಿಲವತ್ಥುಮ್ಹಾ ಪಕ್ಕಮೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ. ಅಥ ಖೋ ಭರಣ್ಡು ಕಾಲಾಮೋ ಕಪಿಲವತ್ಥುಮ್ಹಾ ಪಕ್ಕಾಮಿ. ಯಂ ಕಪಿಲವತ್ಥುಮ್ಹಾ ಪಕ್ಕಾಮಿ ತಥಾ ಪಕ್ಕನ್ತೋವ ಅಹೋಸಿ ನ ಪುನ ಪಚ್ಚಾಗಚ್ಛೀತಿ. ಚತುತ್ಥಂ.

೫. ಹತ್ಥಕಸುತ್ತಂ

೧೨೮. ಏಕಂ ಸಮಯಂ ಭಗವಾ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ವಿಹರತಿ ಜೇತವನೇ ಅನಾಥಪಿಣ್ಡಿಕಸ್ಸ ಆರಾಮೇ. ಅಥ ಖೋ ಹತ್ಥಕೋ ದೇವಪುತ್ತೋ ಅಭಿಕ್ಕನ್ತಾಯ ರತ್ತಿಯಾ ಅಭಿಕ್ಕನ್ತವಣ್ಣೋ ಕೇವಲಕಪ್ಪಂ ಜೇತವನಂ ಓಭಾಸೇತ್ವಾ ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ – ‘‘ಭಗವತೋ ಪುರತೋ ಠಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಓಸೀದತಿಮೇವ ಸಂಸೀದತಿಮೇವ [ಓಸೀದತಿ ಚೇವ ಸಂಸೀದತಿ ಚ (ಸೀ. ಪೀ.), ಓಸೀದತಿ ಸಂಸೀದತಿ (ಸ್ಯಾ. ಕಂ.)], ನ ಸಕ್ಕೋತಿ ಸಣ್ಠಾತುಂ. ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ನಾಮ ಸಪ್ಪಿ ವಾ ತೇಲಂ ವಾ ವಾಲುಕಾಯ ಆಸಿತ್ತಂ ಓಸೀದತಿಮೇವ ಸಂಸೀದತಿಮೇವ, ನ ಸಣ್ಠಾತಿ; ಏವಮೇವಂ ಹತ್ಥಕೋ ದೇವಪುತ್ತೋ – ‘‘ಭಗವತೋ ಪುರತೋ ಠಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಓಸೀದತಿಮೇವ ಸಂಸೀದತಿಮೇವ, ನ ಸಕ್ಕೋತಿ ಸಣ್ಠಾತುಂ.

ಅಥ ಖೋ ಭಗವಾ ಹತ್ಥಕಂ ದೇವಪುತ್ತಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಓಳಾರಿಕಂ, ಹತ್ಥಕ, ಅತ್ತಭಾವಂ ಅಭಿನಿಮ್ಮಿನಾಹೀ’’ತಿ. ‘‘ಏವಂ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ, ಖೋ ಹತ್ಥಕೋ ದೇವಪುತ್ತೋ ಭಗವತೋ ಪಟಿಸ್ಸುತ್ವಾ ಓಳಾರಿಕಂ ಅತ್ತಭಾವಂ ಅಭಿನಿಮ್ಮಿನಿತ್ವಾ ಭಗವನ್ತಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ಏಕಮನ್ತಂ ಠಿತಂ ಖೋ ಹತ್ಥಕಂ ದೇವಪುತ್ತಂ ಭಗವಾ ಏತದವೋಚ –

‘‘ಯೇ ತೇ, ಹತ್ಥಕ, ಧಮ್ಮಾ ಪುಬ್ಬೇ ಮನುಸ್ಸಭೂತಸ್ಸ ಪವತ್ತಿನೋ ಅಹೇಸುಂ, ಅಪಿ ನು ತೇ ತೇ ಧಮ್ಮಾ ಏತರಹಿ ಪವತ್ತಿನೋ’’ತಿ? ‘‘ಯೇ ಚ ಮೇ, ಭನ್ತೇ, ಧಮ್ಮಾ ಪುಬ್ಬೇ ಮನುಸ್ಸಭೂತಸ್ಸ ಪವತ್ತಿನೋ ಅಹೇಸುಂ, ತೇ ಚ ಮೇ ಧಮ್ಮಾ ಏತರಹಿ ಪವತ್ತಿನೋ; ಯೇ ಚ ಮೇ, ಭನ್ತೇ, ಧಮ್ಮಾ ಪುಬ್ಬೇ ಮನುಸ್ಸಭೂತಸ್ಸ ನಪ್ಪವತ್ತಿನೋ ಅಹೇಸುಂ, ತೇ ಚ ಮೇ ಧಮ್ಮಾ ಏತರಹಿ ಪವತ್ತಿನೋ. ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವಾ ಏತರಹಿ ಆಕಿಣ್ಣೋ ವಿಹರತಿ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಭಿಕ್ಖುನೀಹಿ ಉಪಾಸಕೇಹಿ ಉಪಾಸಿಕಾಹಿ ರಾಜೂಹಿ ರಾಜಮಹಾಮತ್ತೇಹಿ ತಿತ್ಥಿಯೇಹಿ ತಿತ್ಥಿಯಸಾವಕೇಹಿ; ಏವಮೇವಂ ಖೋ ಅಹಂ, ಭನ್ತೇ, ಆಕಿಣ್ಣೋ ವಿಹರಾಮಿ ದೇವಪುತ್ತೇಹಿ. ದೂರತೋಪಿ, ಭನ್ತೇ, ದೇವಪುತ್ತಾ ಆಗಚ್ಛನ್ತಿ ಹತ್ಥಕಸ್ಸ ದೇವಪುತ್ತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ‘ಧಮ್ಮಂ ಸೋಸ್ಸಾಮಾ’ತಿ. ತಿಣ್ಣಾಹಂ, ಭನ್ತೇ, ಧಮ್ಮಾನಂ ಅತಿತ್ತೋ ಅಪ್ಪಟಿವಾನೋ ಕಾಲಙ್ಕತೋ. ಕತಮೇಸಂ ತಿಣ್ಣಂ? ಭಗವತೋ ಅಹಂ, ಭನ್ತೇ, ದಸ್ಸನಸ್ಸ ಅತಿತ್ತೋ ಅಪ್ಪಟಿವಾನೋ ಕಾಲಙ್ಕತೋ; ಸದ್ಧಮ್ಮಸವನಸ್ಸಾಹಂ, ಭನ್ತೇ, ಅತಿತ್ತೋ ಅಪ್ಪಟಿವಾನೋ ಕಾಲಙ್ಕತೋ; ಸಙ್ಘಸ್ಸಾಹಂ, ಭನ್ತೇ, ಉಪಟ್ಠಾನಸ್ಸ ಅತಿತ್ತೋ ಅಪ್ಪಟಿವಾನೋ ಕಾಲಙ್ಕತೋ. ಇಮೇಸಂ ಖೋ ಅಹಂ, ಭನ್ತೇ, ತಿಣ್ಣಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಅತಿತ್ತೋ ಅಪ್ಪಟಿವಾನೋ ಕಾಲಙ್ಕತೋ’’ತಿ.

‘‘ನಾಹಂ ಭಗವತೋ ದಸ್ಸನಸ್ಸ, ತಿತ್ತಿಮಜ್ಝಗಾ [ತಿತ್ತಿ ತಿತ್ತಿಸಮ್ಭವಂ (ಕ.)] ಕುದಾಚನಂ;

ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಉಪಟ್ಠಾನಸ್ಸ, ಸದ್ಧಮ್ಮಸವನಸ್ಸ ಚ.

‘‘ಅಧಿಸೀಲಂ ಸಿಕ್ಖಮಾನೋ, ಸದ್ಧಮ್ಮಸವನೇ ರತೋ;

ತಿಣ್ಣಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಅತಿತ್ತೋ, ಹತ್ಥಕೋ ಅವಿಹಂ ಗತೋ’’ತಿ. ಪಞ್ಚಮಂ;

೬. ಕಟುವಿಯಸುತ್ತಂ

೧೨೯. ಏಕಂ ಸಮಯಂ ಭಗವಾ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ವಿಹರತಿ ಇಸಿಪತನೇ ಮಿಗದಾಯೇ. ಅಥ ಖೋ ಭಗವಾ ಪುಬ್ಬಣ್ಹಸಮಯಂ ನಿವಾಸೇತ್ವಾ ಪತ್ತಚೀವರಮಾದಾಯ ಬಾರಾಣಸಿಂ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಪಾವಿಸಿ. ಅದ್ದಸಾ ಖೋ ಭಗವಾ ಗೋಯೋಗಪಿಲಕ್ಖಸ್ಮಿಂ [ಗೋಯೋಗಮಿಲಕ್ಖಸ್ಮಿಂ (ಸ್ಯಾ. ಕಂ. ಕ.)] ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರಮಾನೋ [ಚರಮಾನಂ (ಕ.)] ಅಞ್ಞತರಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ರಿತ್ತಸ್ಸಾದಂ ಬಾಹಿರಸ್ಸಾದಂ ಮುಟ್ಠಸ್ಸತಿಂ ಅಸಮ್ಪಜಾನಂ ಅಸಮಾಹಿತಂ ವಿಬ್ಭನ್ತಚಿತ್ತಂ ಪಾಕತಿನ್ದ್ರಿಯಂ. ದಿಸ್ವಾ ತಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಏತದವೋಚ –

‘‘ಮಾ ಖೋ ತ್ವಂ, ಭಿಕ್ಖು, ಅತ್ತಾನಂ ಕಟುವಿಯಮಕಾಸಿ. ತಂ ವತ ಭಿಕ್ಖು ಕಟುವಿಯಕತಂ ಅತ್ತಾನಂ ಆಮಗನ್ಧೇನ [ಆಮಗನ್ಧೇ (ಸೀ. ಸ್ಯಾ. ಕಂ. ಪೀ.)] ಅವಸ್ಸುತಂ ಮಕ್ಖಿಕಾ ನಾನುಪತಿಸ್ಸನ್ತಿ ನಾನ್ವಾಸ್ಸವಿಸ್ಸನ್ತೀತಿ [ನಾನುಬನ್ಧಿಸ್ಸನ್ತಿ (ಕ.)], ನೇತಂ ಠಾನಂ ವಿಜ್ಜತೀ’’ತಿ. ಅಥ ಖೋ ಸೋ ಭಿಕ್ಖು ಭಗವತಾ ಇಮಿನಾ ಓವಾದೇನ ಓವದಿತೋ ಸಂವೇಗಮಾಪಾದಿ. ಅಥ ಖೋ ಭಗವಾ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರಿತ್ವಾ ಪಚ್ಛಾಭತ್ತಂ ಪಿಣ್ಡಪಾತಪಟಿಕ್ಕನ್ತೋ ಭಿಕ್ಖೂ ಆಮನ್ತೇಸಿ –

‘‘ಇಧಾಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪುಬ್ಬಣ್ಹಸಮಯಂ ನಿವಾಸೇತ್ವಾ ಪತ್ತಚೀವರಮಾದಾಯ ಬಾರಾಣಸಿಂ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಪಾವಿಸಿಂ. ಅದ್ದಸಂ ಖೋ ಅಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಗೋಯೋಗಪಿಲಕ್ಖಸ್ಮಿಂ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರಮಾನೋ ಅಞ್ಞತರಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ರಿತ್ತಸ್ಸಾದಂ ಬಾಹಿರಸ್ಸಾದಂ ಮುಟ್ಠಸ್ಸತಿಂ ಅಸಮ್ಪಜಾನಂ ಅಸಮಾಹಿತಂ ವಿಬ್ಭನ್ತಚಿತ್ತಂ ಪಾಕತಿನ್ದ್ರಿಯಂ. ದಿಸ್ವಾ ತಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಏತದವೋಚಂ –

‘‘‘ಮಾ ಖೋ ತ್ವಂ, ಭಿಕ್ಖು, ಅತ್ತಾನಂ ಕಟುವಿಯಮಕಾಸಿ. ತಂ ವತ ಭಿಕ್ಖು ಕಟುವಿಯಕತಂ ಅತ್ತಾನಂ ಆಮಗನ್ಧೇನ ಅವಸ್ಸುತಂ ಮಕ್ಖಿಕಾ ನಾನುಪತಿಸ್ಸನ್ತಿ ನಾನ್ವಾಸ್ಸವಿಸ್ಸನ್ತೀತಿ, ನೇತಂ ಠಾನಂ ವಿಜ್ಜತೀ’ತಿ. ಅಥ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸೋ ಭಿಕ್ಖು ಮಯಾ ಇಮಿನಾ ಓವಾದೇನ ಓವದಿತೋ ಸಂವೇಗಮಾಪಾದೀ’’ತಿ. ಏವಂ ವುತ್ತೇ ಅಞ್ಞತರೋ ಭಿಕ್ಖು ಭಗವನ್ತಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಕಿಂ ನು ಖೋ, ಭನ್ತೇ, ಕಟುವಿಯಂ? ಕೋ ಆಮಗನ್ಧೋ? ಕಾ ಮಕ್ಖಿಕಾ’’ತಿ?

‘‘ಅಭಿಜ್ಝಾ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖು, ಕಟುವಿಯಂ; ಬ್ಯಾಪಾದೋ ಆಮಗನ್ಧೋ; ಪಾಪಕಾ ಅಕುಸಲಾ ವಿತಕ್ಕಾ ಮಕ್ಖಿಕಾ. ತಂ ವತ, ಭಿಕ್ಖು, ಕಟುವಿಯಕತಂ ಅತ್ತಾನಂ ಆಮಗನ್ಧೇನ ಅವಸ್ಸುತಂ ಮಕ್ಖಿಕಾ ನಾನುಪತಿಸ್ಸನ್ತಿ ನಾನ್ವಾಸ್ಸವಿಸ್ಸನ್ತೀತಿ, ನೇತಂ ಠಾನಂ ವಿಜ್ಜತೀ’’ತಿ.

‘‘ಅಗುತ್ತಂ ಚಕ್ಖುಸೋತಸ್ಮಿಂ, ಇನ್ದ್ರಿಯೇಸು ಅಸಂವುತಂ;

ಮಕ್ಖಿಕಾನುಪತಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಸಙ್ಕಪ್ಪಾ ರಾಗನಿಸ್ಸಿತಾ.

‘‘ಕಟುವಿಯಕತೋ ಭಿಕ್ಖು, ಆಮಗನ್ಧೇ ಅವಸ್ಸುತೋ;

ಆರಕಾ ಹೋತಿ ನಿಬ್ಬಾನಾ, ವಿಘಾತಸ್ಸೇವ ಭಾಗವಾ.

‘‘ಗಾಮೇ ವಾ ಯದಿ ವಾರಞ್ಞೇ, ಅಲದ್ಧಾ ಸಮಥಮತ್ತನೋ [ಸಮಮತ್ತನೋ (ಸೀ. ಸ್ಯಾ. ಕಂ.), ಸಮ್ಮಮತ್ತನೋ (ಪೀ.)];

ಪರೇತಿ [ಚರೇತಿ (ಸ್ಯಾ. ಕ.)] ಬಾಲೋ ದುಮ್ಮೇಧೋ, ಮಕ್ಖಿಕಾಹಿ ಪುರಕ್ಖತೋ.

‘‘ಯೇ ಚ ಸೀಲೇನ ಸಮ್ಪನ್ನಾ, ಪಞ್ಞಾಯೂಪಸಮೇರತಾ;

ಉಪಸನ್ತಾ ಸುಖಂ ಸೇನ್ತಿ, ನಾಸಯಿತ್ವಾನ ಮಕ್ಖಿಕಾ’’ತಿ. ಛಟ್ಠಂ;

೭. ಪಠಮಅನುರುದ್ಧಸುತ್ತಂ

೧೩೦. ಅಥ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಅನುರುದ್ಧೋ ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಭಗವನ್ತಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿ. ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನೋ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಅನುರುದ್ಧೋ ಭಗವನ್ತಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಇಧಾಹಂ, ಭನ್ತೇ, ದಿಬ್ಬೇನ ಚಕ್ಖುನಾ ವಿಸುದ್ಧೇನ ಅತಿಕ್ಕನ್ತಮಾನುಸಕೇನ ಯೇಭುಯ್ಯೇನ ಪಸ್ಸಾಮಿ ಮಾತುಗಾಮಂ ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾ ಪರಂ ಮರಣಾ ಅಪಾಯಂ ದುಗ್ಗತಿಂ ವಿನಿಪಾತಂ ನಿರಯಂ ಉಪಪಜ್ಜಮಾನಂ. ಕತಿಹಿ ನು ಖೋ, ಭನ್ತೇ, ಧಮ್ಮೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಮಾತುಗಾಮೋ ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾ ಪರಂ ಮರಣಾ ಅಪಾಯಂ ದುಗ್ಗತಿಂ ವಿನಿಪಾತಂ ನಿರಯಂ ಉಪಪಜ್ಜತೀ’’ತಿ?

‘‘ತೀಹಿ ಖೋ, ಅನುರುದ್ಧ, ಧಮ್ಮೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಮಾತುಗಾಮೋ ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾ ಪರಂ ಮರಣಾ ಅಪಾಯಂ ದುಗ್ಗತಿಂ ವಿನಿಪಾತಂ ನಿರಯಂ ಉಪಪಜ್ಜತಿ. ಕತಮೇಹಿ ತೀಹಿ? ಇಧ, ಅನುರುದ್ಧ, ಮಾತುಗಾಮೋ ಪುಬ್ಬಣ್ಹಸಮಯಂ ಮಚ್ಛೇರಮಲಪರಿಯುಟ್ಠಿತೇನ ಚೇತಸಾ ಅಗಾರಂ ಅಜ್ಝಾವಸತಿ, ಮಜ್ಝನ್ಹಿಕಸಮಯಂ ಇಸ್ಸಾಪರಿಯುಟ್ಠಿತೇನ ಚೇತಸಾ ಅಗಾರಂ ಅಜ್ಝಾವಸತಿ, ಸಾಯನ್ಹಸಮಯಂ ಕಾಮರಾಗಪರಿಯುಟ್ಠಿತೇನ ಚೇತಸಾ ಅಗಾರಂ ಅಜ್ಝಾವಸತಿ. ಇಮೇಹಿ ಖೋ, ಅನುರುದ್ಧ, ತೀಹಿ ಧಮ್ಮೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಮಾತುಗಾಮೋ ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾ ಪರಂ ಮರಣಾ ಅಪಾಯಂ ದುಗ್ಗತಿಂ ವಿನಿಪಾತಂ ನಿರಯಂ ಉಪಪಜ್ಜತೀ’’ತಿ. ಸತ್ತಮಂ.

೮. ದುತಿಯಅನುರುದ್ಧಸುತ್ತಂ

೧೩೧. ಅಥ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಅನುರುದ್ಧೋ ಯೇನಾಯಸ್ಮಾ ಸಾರಿಪುತ್ತೋ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಆಯಸ್ಮತಾ ಸಾರಿಪುತ್ತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಸಮ್ಮೋದಿ. ಸಮ್ಮೋದನೀಯಂ ಕಥಂ ಸಾರಣೀಯಂ ವೀತಿಸಾರೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿ. ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನೋ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಅನುರುದ್ಧೋ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಸಾರಿಪುತ್ತಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಇಧಾಹಂ, ಆವುಸೋ ಸಾರಿಪುತ್ತ, ದಿಬ್ಬೇನ ಚಕ್ಖುನಾ ವಿಸುದ್ಧೇನ ಅತಿಕ್ಕನ್ತಮಾನುಸಕೇನ ಸಹಸ್ಸಂ ಲೋಕಂ ಓಲೋಕೇಮಿ. ಆರದ್ಧಂ ಖೋ ಪನ ಮೇ ವೀರಿಯಂ ಅಸಲ್ಲೀನಂ, ಉಪಟ್ಠಿತಾ ಸತಿ ಅಸಮ್ಮುಟ್ಠಾ [ಅಪಮ್ಮುಟ್ಠಾ (ಸೀ.), ಅಪಮುಟ್ಠಾ (ಸ್ಯಾ. ಕಂ.)], ಪಸ್ಸದ್ಧೋ ಕಾಯೋ ಅಸಾರದ್ಧೋ, ಸಮಾಹಿತಂ ಚಿತ್ತಂ ಏಕಗ್ಗಂ. ಅಥ ಚ ಪನ ಮೇ ನಾನುಪಾದಾಯ [ನ ಅನುಪಾದಾಯ (ಸೀ. ಸ್ಯಾ. ಕಂ. ಪೀ.)] ಆಸವೇಹಿ ಚಿತ್ತಂ ವಿಮುಚ್ಚತೀ’’ತಿ.

‘‘ಯಂ ಖೋ ತೇ, ಆವುಸೋ ಅನುರುದ್ಧ, ಏವಂ ಹೋತಿ – ‘ಅಹಂ ದಿಬ್ಬೇನ ಚಕ್ಖುನಾ ವಿಸುದ್ಧೇನ ಅತಿಕ್ಕನ್ತಮಾನುಸಕೇನ ಸಹಸ್ಸಂ ಲೋಕಂ ವೋಲೋಕೇಮೀ’ತಿ, ಇದಂ ತೇ ಮಾನಸ್ಮಿಂ. ಯಮ್ಪಿ ತೇ, ಆವುಸೋ ಅನುರುದ್ಧ, ಏವಂ ಹೋತಿ – ‘ಆರದ್ಧಂ ಖೋ ಪನ ಮೇ ವೀರಿಯಂ ಅಸಲ್ಲೀನಂ, ಉಪಟ್ಠಿತಾ ಸತಿ ಅಸಮ್ಮುಟ್ಠಾ, ಪಸ್ಸದ್ಧೋ ಕಾಯೋ ಅಸಾರದ್ಧೋ, ಸಮಾಹಿತಂ ಚಿತ್ತಂ ಏಕಗ್ಗ’ನ್ತಿ, ಇದಂ ತೇ ಉದ್ಧಚ್ಚಸ್ಮಿಂ. ಯಮ್ಪಿ ತೇ, ಆವುಸೋ ಅನುರುದ್ಧ, ಏವಂ ಹೋತಿ – ‘ಅಥ ಚ ಪನ ಮೇ ನಾನುಪಾದಾಯ ಆಸವೇಹಿ ಚಿತ್ತಂ ವಿಮುಚ್ಚತೀ’ತಿ, ಇದಂ ತೇ ಕುಕ್ಕುಚ್ಚಸ್ಮಿಂ. ಸಾಧು ವತಾಯಸ್ಮಾ ಅನುರುದ್ಧೋ ಇಮೇ ತಯೋ ಧಮ್ಮೇ ಪಹಾಯ, ಇಮೇ ತಯೋ ಧಮ್ಮೇ ಅಮನಸಿಕರಿತ್ವಾ ಅಮತಾಯ ಧಾತುಯಾ ಚಿತ್ತಂ ಉಪಸಂಹರತೂ’’ತಿ.

ಅಥ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಅನುರುದ್ಧೋ ಅಪರೇನ ಸಮಯೇನ ಇಮೇ ತಯೋ ಧಮ್ಮೇ ಪಹಾಯ, ಇಮೇ ತಯೋ ಧಮ್ಮೇ ಅಮನಸಿಕರಿತ್ವಾ ಅಮತಾಯ ಧಾತುಯಾ ಚಿತ್ತಂ ಉಪಸಂಹರಿ [ಉಪಸಂಹಾಸಿ (ಸ್ಯಾ. ಕಂ. ಪೀ.), ಉಪಸಂಹರತಿ (ಕ.)]. ಅಥ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಅನುರುದ್ಧೋ ಏಕೋ ವೂಪಕಟ್ಠೋ ಅಪ್ಪಮತ್ತೋ ಆತಾಪೀ ಪಹಿತತ್ತೋ ವಿಹರನ್ತೋ ನಚಿರಸ್ಸೇವ – ಯಸ್ಸತ್ಥಾಯ ಕುಲಪುತ್ತಾ ಸಮ್ಮದೇವ ಅಗಾರಸ್ಮಾ ಅನಗಾರಿಯಂ ಪಬ್ಬಜನ್ತಿ, ತದನುತ್ತರಂ – ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಪರಿಯೋಸಾನಂ ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ಸಯಂ ಅಭಿಞ್ಞಾ ಸಚ್ಛಿಕತ್ವಾ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹಾಸಿ. ‘‘ಖೀಣಾ ಜಾತಿ, ವುಸಿತಂ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ, ಕತಂ ಕರಣೀಯಂ, ನಾಪರಂ ಇತ್ಥತ್ತಾಯಾ’’ತಿ ಅಬ್ಭಞ್ಞಾಸಿ. ಅಞ್ಞತರೋ ಚ ಪನಾಯಸ್ಮಾ ಅನುರುದ್ಧೋ ಅರಹತಂ ಅಹೋಸೀತಿ. ಅಟ್ಠಮಂ.

೯. ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಸುತ್ತಂ

೧೩೨. ‘‘ತೀಣಿಮಾನಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಾನಿ ಆವಹನ್ತಿ [ವಹನ್ತಿ (ಸೀ. ಸ್ಯಾ. ಕಂ. ಪೀ.)], ನೋ ವಿವಟಾನಿ. ಕತಮಾನಿ ತೀಣಿ? ಮಾತುಗಾಮೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಟಿಚ್ಛನ್ನೋ ಆವಹತಿ, ನೋ ವಿವಟೋ; ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮನ್ತಾ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಾ ಆವಹನ್ತಿ, ನೋ ವಿವಟಾ; ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಾ ಆವಹತಿ, ನೋ ವಿವಟಾ. ಇಮಾನಿ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತೀಣಿ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಾನಿ ಆವಹನ್ತಿ, ನೋ ವಿವಟಾನಿ.

‘‘ತೀಣಿಮಾನಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವಿವಟಾನಿ ವಿರೋಚನ್ತಿ, ನೋ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಾನಿ. ಕತಮಾನಿ ತೀಣಿ? ಚನ್ದಮಣ್ಡಲಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವಿವಟಂ ವಿರೋಚತಿ, ನೋ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಂ; ಸೂರಿಯಮಣ್ಡಲಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವಿವಟಂ ವಿರೋಚತಿ, ನೋ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಂ; ತಥಾಗತಪ್ಪವೇದಿತೋ ಧಮ್ಮವಿನಯೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವಿವಟೋ ವಿರೋಚತಿ, ನೋ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನೋ. ಇಮಾನಿ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತೀಣಿ ವಿವಟಾನಿ ವಿರೋಚನ್ತಿ, ನೋ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಾನೀ’’ತಿ. ನವಮಂ.

೧೦. ಲೇಖಸುತ್ತಂ

೧೩೩. ‘‘ತಯೋಮೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪುಗ್ಗಲಾ ಸನ್ತೋ ಸಂವಿಜ್ಜಮಾನಾ ಲೋಕಸ್ಮಿಂ. ಕತಮೇ ತಯೋ? ಪಾಸಾಣಲೇಖೂಪಮೋ ಪುಗ್ಗಲೋ, ಪಥವಿಲೇಖೂಪಮೋ ಪುಗ್ಗಲೋ, ಉದಕಲೇಖೂಪಮೋ ಪುಗ್ಗಲೋ. ಕತಮೋ ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಾಸಾಣಲೇಖೂಪಮೋ ಪುಗ್ಗಲೋ? ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏಕಚ್ಚೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ಅಭಿಣ್ಹಂ ಕುಜ್ಝತಿ. ಸೋ ಚ ಖ್ವಸ್ಸ ಕೋಧೋ ದೀಘರತ್ತಂ ಅನುಸೇತಿ. ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಾಸಾಣೇ ಲೇಖಾ ನ ಖಿಪ್ಪಂ ಲುಜ್ಜತಿ ವಾತೇನ ವಾ ಉದಕೇನ ವಾ, ಚಿರಟ್ಠಿತಿಕಾ ಹೋತಿ; ಏವಮೇವಂ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇಧೇಕಚ್ಚೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ಅಭಿಣ್ಹಂ ಕುಜ್ಝತಿ. ಸೋ ಚ ಖ್ವಸ್ಸ ಕೋಧೋ ದೀಘರತ್ತಂ ಅನುಸೇತಿ. ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಾಸಾಣಲೇಖೂಪಮೋ ಪುಗ್ಗಲೋ.

‘‘ಕತಮೋ ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಥವಿಲೇಖೂಪಮೋ ಪುಗ್ಗಲೋ? ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏಕಚ್ಚೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ಅಭಿಣ್ಹಂ ಕುಜ್ಝತಿ. ಸೋ ಚ ಖ್ವಸ್ಸ ಕೋಧೋ ನ ದೀಘರತ್ತಂ ಅನುಸೇತಿ. ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಥವಿಯಾ ಲೇಖಾ ಖಿಪ್ಪಂ ಲುಜ್ಜತಿ ವಾತೇನ ವಾ ಉದಕೇನ ವಾ, ನ ಚಿರಟ್ಠಿತಿಕಾ ಹೋತಿ; ಏವಮೇವಂ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇಧೇಕಚ್ಚೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ಅಭಿಣ್ಹಂ ಕುಜ್ಝತಿ. ಸೋ ಚ ಖ್ವಸ್ಸ ಕೋಧೋ ನ ದೀಘರತ್ತಂ ಅನುಸೇತಿ. ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಥವಿಲೇಖೂಪಮೋ ಪುಗ್ಗಲೋ.

‘‘ಕತಮೋ ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಉದಕಲೇಖೂಪಮೋ ಪುಗ್ಗಲೋ? ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏಕಚ್ಚೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ಆಗಾಳ್ಹೇನಪಿ ವುಚ್ಚಮಾನೋ ಫರುಸೇನಪಿ ವುಚ್ಚಮಾನೋ ಅಮನಾಪೇನಪಿ ವುಚ್ಚಮಾನೋ ಸನ್ಧಿಯತಿಮೇವ [… ಯೇವ (ಸ್ಯಾ. ಕಂ.) … ಚೇವ (ಪೀ.)] ಸಂಸನ್ದತಿಮೇವ [… ಯೇವ (ಸ್ಯಾ. ಕಂ.) … ಚೇವ (ಪೀ.)] ಸಮ್ಮೋದತಿಮೇವ [… ಯೇವ (ಸ್ಯಾ. ಕಂ.) … ಚೇವ (ಪೀ.)]. ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಉದಕೇ ಲೇಖಾ ಖಿಪ್ಪಂಯೇವ ಪಟಿವಿಗಚ್ಛತಿ, ನ ಚಿರಟ್ಠಿತಿಕಾ ಹೋತಿ; ಏವಮೇವಂ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇಧೇಕಚ್ಚೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ಆಗಾಳ್ಹೇನಪಿ ವುಚ್ಚಮಾನೋ ಫರುಸೇನಪಿ ವುಚ್ಚಮಾನೋ ಅಮನಾಪೇನಪಿ ವುಚ್ಚಮಾನೋ ಸನ್ಧಿಯತಿಮೇವ ಸಂಸನ್ದತಿಮೇವ ಸಮ್ಮೋದತಿಮೇವ. ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಉದಕಲೇಖೂಪಮೋ ಪುಗ್ಗಲೋ. ಇಮೇ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತಯೋ ಪುಗ್ಗಲಾ ಸನ್ತೋ ಸಂವಿಜ್ಜಮಾನಾ ಲೋಕಸ್ಮಿ’’ನ್ತಿ [ಪು. ಪ. ೧೧೫]. ದಸಮಂ.

ಕುಸಿನಾರವಗ್ಗೋ ತೇರಸಮೋ.