೩. ತತಿಯಪಣ್ಣಾಸಕಂ

(೧೧) ೧. ಸಮ್ಬೋಧವಗ್ಗೋ

೧. ಪುಬ್ಬೇವಸಮ್ಬೋಧಸುತ್ತಂ

೧೦೪. ‘‘ಪುಬ್ಬೇವ ಮೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಮ್ಬೋಧಾ ಅನಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸೇವ ಸತೋ ಏತದಹೋಸಿ – ‘ಕೋ ನು ಖೋ ಲೋಕೇ ಅಸ್ಸಾದೋ, ಕೋ ಆದೀನವೋ, ಕಿಂ ನಿಸ್ಸರಣ’ನ್ತಿ? ತಸ್ಸ ಮಯ್ಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏತದಹೋಸಿ – ‘ಯಂ ಖೋ ಲೋಕಂ [ಲೋಕೇ (ಸೀ. ಸ್ಯಾ. ಕಂ. ಪೀ.)] ಪಟಿಚ್ಚ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಸುಖಂ ಸೋಮನಸ್ಸಂ, ಅಯಂ ಲೋಕೇ ಅಸ್ಸಾದೋ. ಯಂ ಲೋಕೋ [ಲೋಕೇ (ಪೀ. ಕ.)] ಅನಿಚ್ಚೋ ದುಕ್ಖೋ ವಿಪರಿಣಾಮಧಮ್ಮೋ, ಅಯಂ ಲೋಕೇ ಆದೀನವೋ. ಯೋ ಲೋಕೇ ಛನ್ದರಾಗವಿನಯೋ ಛನ್ದರಾಗಪ್ಪಹಾನಂ, ಇದಂ ಲೋಕೇ ನಿಸ್ಸರಣ’ನ್ತಿ [ಲೋಕನಿಸ್ಸರಣಂ (ಅಟ್ಠ.) ‘‘ಲೋಕೇ ನಿಸ್ಸರಣ’’ನ್ತಿ ಪದೇನ ಸಂಸನ್ದಿತಬ್ಬಂ]. ಯಾವಕೀವಞ್ಚಾಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏವಂ ಲೋಕಸ್ಸ ಅಸ್ಸಾದಞ್ಚ ಅಸ್ಸಾದತೋ ಆದೀನವಞ್ಚ ಆದೀನವತೋ ನಿಸ್ಸರಣಞ್ಚ ನಿಸ್ಸರಣತೋ ಯಥಾಭೂತಂ ನಾಬ್ಭಞ್ಞಾಸಿಂ, ನೇವ ತಾವಾಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸದೇವಕೇ ಲೋಕೇ ಸಮಾರಕೇ ಸಬ್ರಹ್ಮಕೇ ಸಸ್ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಿಯಾ ಪಜಾಯ ಸದೇವಮನುಸ್ಸಾಯ ‘ಅನುತ್ತರಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬೋಧಿಂ ಅಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧೋ’ತಿ [ಅಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧೋ (ಸೀ. ಸ್ಯಾ. ಕಂ. ಕ.)] ಪಚ್ಚಞ್ಞಾಸಿಂ. ಯತೋ ಚ ಖ್ವಾಹಂ [ಖೋ ಅಹಂ (ಸೀ. ಪೀ.), ಖೋಹಂ (ಸ್ಯಾ. ಕಂ. ಕ.)], ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏವಂ ಲೋಕಸ್ಸ ಅಸ್ಸಾದಞ್ಚ ಅಸ್ಸಾದತೋ ಆದೀನವಞ್ಚ ಆದೀನವತೋ ನಿಸ್ಸರಣಞ್ಚ ನಿಸ್ಸರಣತೋ ಯಥಾಭೂತಂ ಅಬ್ಭಞ್ಞಾಸಿಂ, ಅಥಾಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸದೇವಕೇ ಲೋಕೇ ಸಮಾರಕೇ ಸಬ್ರಹ್ಮಕೇ ಸಸ್ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಿಯಾ ಪಜಾಯ ಸದೇವಮನುಸ್ಸಾಯ ‘ಅನುತ್ತರಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬೋಧಿಂ ಅಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧೋ’ತಿ ಪಚ್ಚಞ್ಞಾಸಿಂ. ಞಾಣಞ್ಚ ಪನ ಮೇ ದಸ್ಸನಂ ಉದಪಾದಿ – ‘ಅಕುಪ್ಪಾ ಮೇ ವಿಮುತ್ತಿ [ಚೇತೋವಿಮುತ್ತಿ (ಸೀ. ಪೀ. ಕ.)], ಅಯಮನ್ತಿಮಾ ಜಾತಿ, ನತ್ಥಿ ದಾನಿ ಪುನಬ್ಭವೋ’’’ತಿ. ಪಠಮಂ.

೨. ಪಠಮಅಸ್ಸಾದಸುತ್ತಂ

೧೦೫. ‘‘ಲೋಕಸ್ಸಾಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಸ್ಸಾದಪರಿಯೇಸನಂ ಅಚರಿಂ. ಯೋ ಲೋಕೇ ಅಸ್ಸಾದೋ ತದಜ್ಝಗಮಂ. ಯಾವತಕೋ ಲೋಕೇ ಅಸ್ಸಾದೋ, ಪಞ್ಞಾಯ ಮೇ ಸೋ ಸುದಿಟ್ಠೋ. ಲೋಕಸ್ಸಾಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಆದೀನವಪರಿಯೇಸನಂ ಅಚರಿಂ. ಯೋ ಲೋಕೇ ಆದೀನವೋ ತದಜ್ಝಗಮಂ. ಯಾವತಕೋ ಲೋಕೇ ಆದೀನವೋ, ಪಞ್ಞಾಯ ಮೇ ಸೋ ಸುದಿಟ್ಠೋ. ಲೋಕಸ್ಸಾಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ನಿಸ್ಸರಣಪರಿಯೇಸನಂ ಅಚರಿಂ. ಯಂ ಲೋಕೇ ನಿಸ್ಸರಣಂ ತದಜ್ಝಗಮಂ. ಯಾವತಕಂ ಲೋಕೇ ನಿಸ್ಸರಣಂ, ಪಞ್ಞಾಯ ಮೇ ತಂ ಸುದಿಟ್ಠಂ. ಯಾವಕೀವಞ್ಚಾಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಲೋಕಸ್ಸ ಅಸ್ಸಾದಞ್ಚ ಅಸ್ಸಾದತೋ ಆದೀನವಞ್ಚ ಆದೀನವತೋ ನಿಸ್ಸರಣಞ್ಚ ನಿಸ್ಸರಣತೋ ಯಥಾಭೂತಂ ನಾಬ್ಭಞ್ಞಾಸಿಂ, ನೇವ ತಾವಾಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸದೇವಕೇ ಲೋಕೇ ಸಮಾರಕೇ ಸಬ್ರಹ್ಮಕೇ ಸಸ್ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಿಯಾ ಪಜಾಯ ಸದೇವಮನುಸ್ಸಾಯ ‘ಅನುತ್ತರಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬೋಧಿಂ ಅಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧೋ’ತಿ ಪಚ್ಚಞ್ಞಾಸಿಂ. ಯತೋ ಚ ಖ್ವಾಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಲೋಕಸ್ಸ ಅಸ್ಸಾದಞ್ಚ ಅಸ್ಸಾದತೋ ಆದೀನವಞ್ಚ ಆದೀನವತೋ ನಿಸ್ಸರಣಞ್ಚ ನಿಸ್ಸರಣತೋ ಯಥಾಭೂತಂ ಅಬ್ಭಞ್ಞಾಸಿಂ, ಅಥಾಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸದೇವಕೇ ಲೋಕೇ ಸಮಾರಕೇ ಸಬ್ರಹ್ಮಕೇ ಸಸ್ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಿಯಾ ಪಜಾಯ ಸದೇವಮನುಸ್ಸಾಯ ‘ಅನುತ್ತರಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬೋಧಿಂ ಅಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧೋ’ತಿ ಪಚ್ಚಞ್ಞಾಸಿಂ. ಞಾಣಞ್ಚ ಪನ ಮೇ ದಸ್ಸನಂ ಉದಪಾದಿ – ‘ಅಕುಪ್ಪಾ ಮೇ ವಿಮುತ್ತಿ, ಅಯಮನ್ತಿಮಾ ಜಾತಿ, ನತ್ಥಿ ದಾನಿ ಪುನಬ್ಭವೋ’’’ತಿ. ದುತಿಯಂ.

೩. ದುತಿಯಅಸ್ಸಾದಸುತ್ತಂ

೧೦೬. ‘‘ನೋ ಚೇದಂ [ನೋ ಚೇತಂ (ಸ್ಯಾ. ಕಂ. ಪೀ. ಕ.) ಸಂ. ನಿ. ೩.೨೮ ಪಸ್ಸಿತಬ್ಬಂ], ಭಿಕ್ಖವೇ, ಲೋಕೇ ಅಸ್ಸಾದೋ ಅಭವಿಸ್ಸ, ನಯಿದಂ ಸತ್ತಾ ಲೋಕೇ ಸಾರಜ್ಜೇಯ್ಯುಂ. ಯಸ್ಮಾ ಚ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅತ್ಥಿ ಲೋಕೇ ಅಸ್ಸಾದೋ, ತಸ್ಮಾ ಸತ್ತಾ ಲೋಕೇ ಸಾರಜ್ಜನ್ತಿ. ನೋ ಚೇದಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಲೋಕೇ ಆದೀನವೋ ಅಭವಿಸ್ಸ, ನಯಿದಂ ಸತ್ತಾ ಲೋಕೇ ನಿಬ್ಬಿನ್ದೇಯ್ಯುಂ. ಯಸ್ಮಾ ಚ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅತ್ಥಿ ಲೋಕೇ ಆದೀನವೋ, ತಸ್ಮಾ ಸತ್ತಾ ಲೋಕೇ ನಿಬ್ಬಿನ್ದನ್ತಿ. ನೋ ಚೇದಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಲೋಕೇ ನಿಸ್ಸರಣಂ ಅಭವಿಸ್ಸ, ನಯಿದಂ ಸತ್ತಾ ಲೋಕಮ್ಹಾ [ಲೋಕೇ (ಕ.)] ನಿಸ್ಸರೇಯ್ಯುಂ. ಯಸ್ಮಾ ಚ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅತ್ಥಿ ಲೋಕೇ ನಿಸ್ಸರಣಂ, ತಸ್ಮಾ ಸತ್ತಾ ಲೋಕಮ್ಹಾ ನಿಸ್ಸರನ್ತಿ. ಯಾವಕೀವಞ್ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸತ್ತಾ ಲೋಕಸ್ಸ ಅಸ್ಸಾದಞ್ಚ ಅಸ್ಸಾದತೋ ಆದೀನವಞ್ಚ ಆದೀನವತೋ ನಿಸ್ಸರಣಞ್ಚ ನಿಸ್ಸರಣತೋ ಯಥಾಭೂತಂ ನಾಬ್ಭಞ್ಞಾಸುಂ [ನಾಬ್ಭಞ್ಞಂಸು (ಸಂ. ನಿ. ೩.೨೮], ನೇವ ತಾವ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸತ್ತಾ ಸದೇವಕಾ ಲೋಕಾ ಸಮಾರಕಾ ಸಬ್ರಹ್ಮಕಾ ಸಸ್ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಿಯಾ ಪಜಾಯ ಸದೇವಮನುಸ್ಸಾಯ ನಿಸ್ಸಟಾ ವಿಸಂಯುತ್ತಾ ವಿಪ್ಪಮುತ್ತಾ [ವಿಪ್ಪಯುತ್ತಾ (ಕ.)] ವಿಮರಿಯಾದೀಕತೇನ [ವಿಮರಿಯಾದಿಕತೇನ (ಸೀ. ಪೀ. ಕ.)] ಚೇತಸಾ ವಿಹರಿಂಸು. ಯತೋ ಚ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸತ್ತಾ ಲೋಕಸ್ಸ ಅಸ್ಸಾದಞ್ಚ ಅಸ್ಸಾದತೋ ಆದೀನವಞ್ಚ ಆದೀನವತೋ ನಿಸ್ಸರಣಞ್ಚ ನಿಸ್ಸರಣತೋ ಯಥಾಭೂತಂ ಅಬ್ಭಞ್ಞಾಸುಂ, ಅಥ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸತ್ತಾ ಸದೇವಕಾ ಲೋಕಾ ಸಮಾರಕಾ ಸಬ್ರಹ್ಮಕಾ ಸಸ್ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಿಯಾ ಪಜಾಯ ಸದೇವಮನುಸ್ಸಾಯ ನಿಸ್ಸಟಾ ವಿಸಂಯುತ್ತಾ ವಿಪ್ಪಮುತ್ತಾ ವಿಮರಿಯಾದೀಕತೇನ ಚೇತಸಾ ವಿಹರನ್ತೀ’’ತಿ. ತತಿಯಂ.

೪. ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಸುತ್ತಂ

೧೦೭. ‘‘ಯೇ ಕೇಚಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಮಣಾ ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ವಾ ಲೋಕಸ್ಸ ಅಸ್ಸಾದಞ್ಚ ಅಸ್ಸಾದತೋ ಆದೀನವಞ್ಚ ಆದೀನವತೋ ನಿಸ್ಸರಣಞ್ಚ ನಿಸ್ಸರಣತೋ ಯಥಾಭೂತಂ ನಪ್ಪಜಾನನ್ತಿ, ನ ಮೇ ತೇ [ನ ತೇ (ಕ.)], ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಮಣಾ ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ವಾ ಸಮಣೇಸು ವಾ ಸಮಣಸಮ್ಮತಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇಸು ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸಮ್ಮತಾ, ನ ಚ ಪನ ತೇ ಆಯಸ್ಮನ್ತೋ ಸಾಮಞ್ಞತ್ಥಂ ವಾ ಬ್ರಹ್ಮಞ್ಞತ್ಥಂ ವಾ ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ಸಯಂ ಅಭಿಞ್ಞಾ ಸಚ್ಛಿಕತ್ವಾ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರನ್ತಿ. ಯೇ ಚ ಖೋ ಕೇಚಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಮಣಾ ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ವಾ ಲೋಕಸ್ಸ ಅಸ್ಸಾದಞ್ಚ ಅಸ್ಸಾದತೋ ಆದೀನವಞ್ಚ ಆದೀನವತೋ ನಿಸ್ಸರಣಞ್ಚ ನಿಸ್ಸರಣತೋ ಯಥಾಭೂತಂ ಪಜಾನನ್ತಿ, ತೇ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಮಣಾ ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ವಾ ಸಮಣೇಸು ವಾ ಸಮಣಸಮ್ಮತಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇಸು ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸಮ್ಮತಾ, ತೇ ಚ ಪನಾಯಸ್ಮನ್ತೋ ಸಾಮಞ್ಞತ್ಥಞ್ಚ ಬ್ರಹ್ಮಞ್ಞತ್ಥಞ್ಚ ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ಸಯಂ ಅಭಿಞ್ಞಾ ಸಚ್ಛಿಕತ್ವಾ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರನ್ತೀ’’ತಿ [ವಿಹರಿಸ್ಸನ್ತಿ (ಸೀ. ಪೀ.)]. ಚತುತ್ಥಂ.

೫. ರುಣ್ಣಸುತ್ತಂ

೧೦೮. ‘‘ರುಣ್ಣಮಿದಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅರಿಯಸ್ಸ ವಿನಯೇ ಯದಿದಂ ಗೀತಂ. ಉಮ್ಮತ್ತಕಮಿದಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅರಿಯಸ್ಸ ವಿನಯೇ ಯದಿದಂ ನಚ್ಚಂ. ಕೋಮಾರಕಮಿದಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅರಿಯಸ್ಸ ವಿನಯೇ ಯದಿದಂ ಅತಿವೇಲಂ ದನ್ತವಿದಂಸಕಹಸಿತಂ [ದನ್ತವಿದಂಸಕಂ ಹಸಿತಂ (ಸೀ. ಪೀ.)]. ತಸ್ಮಾತಿಹ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸೇತುಘಾತೋ ಗೀತೇ, ಸೇತುಘಾತೋ ನಚ್ಚೇ, ಅಲಂ ವೋ ಧಮ್ಮಪ್ಪಮೋದಿತಾನಂ ಸತಂ ಸಿತಂ ಸಿತಮತ್ತಾಯಾ’’ತಿ. ಪಞ್ಚಮಂ.

೬. ಅತಿತ್ತಿಸುತ್ತಂ

೧೦೯. ‘‘ತಿಣ್ಣಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಟಿಸೇವನಾಯ ನತ್ಥಿ ತಿತ್ತಿ. ಕತಮೇಸಂ ತಿಣ್ಣಂ? ಸೋಪ್ಪಸ್ಸ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಟಿಸೇವನಾಯ ನತ್ಥಿ ತಿತ್ತಿ. ಸುರಾಮೇರಯಪಾನಸ್ಸ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಟಿಸೇವನಾಯ ನತ್ಥಿ ತಿತ್ತಿ. ಮೇಥುನಧಮ್ಮಸಮಾಪತ್ತಿಯಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಟಿಸೇವನಾಯ ನತ್ಥಿ ತಿತ್ತಿ. ಇಮೇಸಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತಿಣ್ಣಂ ಪಟಿಸೇವನಾಯ ನತ್ಥಿ ತಿತ್ತೀ’’ತಿ. ಛಟ್ಠಂ.

೭. ಅರಕ್ಖಿತಸುತ್ತಂ

೧೧೦. ಅಥ ಖೋ ಅನಾಥಪಿಣ್ಡಿಕೋ ಗಹಪತಿ ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಭಗವನ್ತಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿ. ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನಂ ಖೋ ಅನಾಥಪಿಣ್ಡಿಕಂ ಗಹಪತಿಂ ಭಗವಾ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಚಿತ್ತೇ, ಗಹಪತಿ, ಅರಕ್ಖಿತೇ ಕಾಯಕಮ್ಮಮ್ಪಿ ಅರಕ್ಖಿತಂ ಹೋತಿ, ವಚೀಕಮ್ಮಮ್ಪಿ ಅರಕ್ಖಿತಂ ಹೋತಿ, ಮನೋಕಮ್ಮಮ್ಪಿ ಅರಕ್ಖಿತಂ ಹೋತಿ. ತಸ್ಸ ಅರಕ್ಖಿತಕಾಯಕಮ್ಮನ್ತಸ್ಸ ಅರಕ್ಖಿತವಚೀಕಮ್ಮನ್ತಸ್ಸ ಅರಕ್ಖಿತಮನೋಕಮ್ಮನ್ತಸ್ಸ ಕಾಯಕಮ್ಮಮ್ಪಿ ಅವಸ್ಸುತಂ ಹೋತಿ, ವಚೀಕಮ್ಮಮ್ಪಿ ಅವಸ್ಸುತಂ ಹೋತಿ, ಮನೋಕಮ್ಮಮ್ಪಿ ಅವಸ್ಸುತಂ ಹೋತಿ. ತಸ್ಸ ಅವಸ್ಸುತಕಾಯಕಮ್ಮನ್ತಸ್ಸ ಅವಸ್ಸುತವಚೀಕಮ್ಮನ್ತಸ್ಸ ಅವಸ್ಸುತಮನೋಕಮ್ಮನ್ತಸ್ಸ ಕಾಯಕಮ್ಮಮ್ಪಿ ಪೂತಿಕಂ ಹೋತಿ, ವಚೀಕಮ್ಮಮ್ಪಿ ಪೂತಿಕಂ ಹೋತಿ, ಮನೋಕಮ್ಮಮ್ಪಿ ಪೂತಿಕಂ ಹೋತಿ. ತಸ್ಸ ಪೂತಿಕಾಯಕಮ್ಮನ್ತಸ್ಸ ಪೂತಿವಚೀಕಮ್ಮನ್ತಸ್ಸ ಪೂತಿಮನೋಕಮ್ಮನ್ತಸ್ಸ ನ ಭದ್ದಕಂ ಮರಣಂ ಹೋತಿ, ನ ಭದ್ದಿಕಾ ಕಾಲಙ್ಕಿರಿಯಾ.

‘‘ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಗಹಪತಿ, ಕೂಟಾಗಾರೇ ದುಚ್ಛನ್ನೇ ಕೂಟಮ್ಪಿ ಅರಕ್ಖಿತಂ ಹೋತಿ, ಗೋಪಾನಸಿಯೋಪಿ ಅರಕ್ಖಿತಾ ಹೋನ್ತಿ, ಭಿತ್ತಿಪಿ ಅರಕ್ಖಿತಾ ಹೋತಿ; ಕೂಟಮ್ಪಿ ಅವಸ್ಸುತಂ ಹೋತಿ, ಗೋಪಾನಸಿಯೋಪಿ ಅವಸ್ಸುತಾ ಹೋನ್ತಿ, ಭಿತ್ತಿಪಿ ಅವಸ್ಸುತಾ ಹೋತಿ; ಕೂಟಮ್ಪಿ ಪೂತಿಕಂ ಹೋತಿ, ಗೋಪಾನಸಿಯೋಪಿ ಪೂತಿಕಾ ಹೋನ್ತಿ, ಭಿತ್ತಿಪಿ ಪೂತಿಕಾ ಹೋತಿ.

‘‘ಏವಮೇವಂ ಖೋ, ಗಹಪತಿ, ಚಿತ್ತೇ ಅರಕ್ಖಿತೇ ಕಾಯಕಮ್ಮಮ್ಪಿ ಅರಕ್ಖಿತಂ ಹೋತಿ, ವಚೀಕಮ್ಮಮ್ಪಿ ಅರಕ್ಖಿತಂ ಹೋತಿ, ಮನೋಕಮ್ಮಮ್ಪಿ ಅರಕ್ಖಿತಂ ಹೋತಿ. ತಸ್ಸ ಅರಕ್ಖಿತಕಾಯಕಮ್ಮನ್ತಸ್ಸ ಅರಕ್ಖಿತವಚೀಕಮ್ಮನ್ತಸ್ಸ ಅರಕ್ಖಿತಮನೋಕಮ್ಮನ್ತಸ್ಸ ಕಾಯಕಮ್ಮಮ್ಪಿ ಅವಸ್ಸುತಂ ಹೋತಿ, ವಚೀಕಮ್ಮಮ್ಪಿ ಅವಸ್ಸುತಂ ಹೋತಿ, ಮನೋಕಮ್ಮಮ್ಪಿ ಅವಸ್ಸುತಂ ಹೋತಿ. ತಸ್ಸ ಅವಸ್ಸುತಕಾಯಕಮ್ಮನ್ತಸ್ಸ ಅವಸ್ಸುತವಚೀಕಮ್ಮನ್ತಸ್ಸ ಅವಸ್ಸುತಮನೋಕಮ್ಮನ್ತಸ್ಸ ಕಾಯಕಮ್ಮಮ್ಪಿ ಪೂತಿಕಂ ಹೋತಿ, ವಚೀಕಮ್ಮಮ್ಪಿ ಪೂತಿಕಂ ಹೋತಿ, ಮನೋಕಮ್ಮಮ್ಪಿ ಪೂತಿಕಂ ಹೋತಿ. ತಸ್ಸ ಪೂತಿಕಾಯಕಮ್ಮನ್ತಸ್ಸ ಪೂತಿವಚೀಕಮ್ಮನ್ತಸ್ಸ ಪೂತಿಮನೋಕಮ್ಮನ್ತಸ್ಸ ನ ಭದ್ದಕಂ ಮರಣಂ ಹೋತಿ, ನ ಭದ್ದಿಕಾ ಕಾಲಙ್ಕಿರಿಯಾ.

‘‘ಚಿತ್ತೇ, ಗಹಪತಿ, ರಕ್ಖಿತೇ ಕಾಯಕಮ್ಮಮ್ಪಿ ರಕ್ಖಿತಂ ಹೋತಿ, ವಚೀಕಮ್ಮಮ್ಪಿ ರಕ್ಖಿತಂ ಹೋತಿ, ಮನೋಕಮ್ಮಮ್ಪಿ ರಕ್ಖಿತಂ ಹೋತಿ. ತಸ್ಸ ರಕ್ಖಿತಕಾಯಕಮ್ಮನ್ತಸ್ಸ ರಕ್ಖಿತವಚೀಕಮ್ಮನ್ತಸ್ಸ ರಕ್ಖಿತಮನೋಕಮ್ಮನ್ತಸ್ಸ ಕಾಯಕಮ್ಮಮ್ಪಿ ಅನವಸ್ಸುತಂ ಹೋತಿ, ವಚೀಕಮ್ಮಮ್ಪಿ ಅನವಸ್ಸುತಂ ಹೋತಿ, ಮನೋಕಮ್ಮಮ್ಪಿ ಅನವಸ್ಸುತಂ ಹೋತಿ. ತಸ್ಸ ಅನವಸ್ಸುತಕಾಯಕಮ್ಮನ್ತಸ್ಸ ಅನವಸ್ಸುತವಚೀಕಮ್ಮನ್ತಸ್ಸ ಅನವಸ್ಸುತಮನೋಕಮ್ಮನ್ತಸ್ಸ ಕಾಯಕಮ್ಮಮ್ಪಿ ಅಪೂತಿಕಂ ಹೋತಿ, ವಚೀಕಮ್ಮಮ್ಪಿ ಅಪೂತಿಕಂ ಹೋತಿ, ಮನೋಕಮ್ಮಮ್ಪಿ ಅಪೂತಿಕಂ ಹೋತಿ. ತಸ್ಸ ಅಪೂತಿಕಾಯಕಮ್ಮನ್ತಸ್ಸ ಅಪೂತಿವಚೀಕಮ್ಮನ್ತಸ್ಸ ಅಪೂತಿಮನೋಕಮ್ಮನ್ತಸ್ಸ ಭದ್ದಕಂ ಮರಣಂ ಹೋತಿ, ಭದ್ದಿಕಾ ಕಾಲಙ್ಕಿರಿಯಾ.

‘‘ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಗಹಪತಿ, ಕೂಟಾಗಾರೇ ಸುಚ್ಛನ್ನೇ ಕೂಟಮ್ಪಿ ರಕ್ಖಿತಂ ಹೋತಿ, ಗೋಪಾನಸಿಯೋಪಿ ರಕ್ಖಿತಾ ಹೋನ್ತಿ, ಭಿತ್ತಿಪಿ ರಕ್ಖಿತಾ ಹೋತಿ; ಕೂಟಮ್ಪಿ ಅನವಸ್ಸುತಂ ಹೋತಿ, ಗೋಪಾನಸಿಯೋಪಿ ಅನವಸ್ಸುತಾ ಹೋನ್ತಿ, ಭಿತ್ತಿಪಿ ಅನವಸ್ಸುತಾ ಹೋತಿ; ಕೂಟಮ್ಪಿ ಅಪೂತಿಕಂ ಹೋತಿ, ಗೋಪಾನಸಿಯೋಪಿ ಅಪೂತಿಕಾ ಹೋನ್ತಿ, ಭಿತ್ತಿಪಿ ಅಪೂತಿಕಾ ಹೋತಿ.

ಏವಮೇವಂ ಖೋ, ಗಹಪತಿ, ಚಿತ್ತೇ ರಕ್ಖಿತೇ ಕಾಯಕಮ್ಮಮ್ಪಿ ರಕ್ಖಿತಂ ಹೋತಿ, ವಚೀಕಮ್ಮಮ್ಪಿ ರಕ್ಖಿತಂ ಹೋತಿ, ಮನೋಕಮ್ಮಮ್ಪಿ ರಕ್ಖಿತಂ ಹೋತಿ. ತಸ್ಸ ರಕ್ಖಿತಕಾಯಕಮ್ಮನ್ತಸ್ಸ ರಕ್ಖಿತವಚೀಕಮ್ಮನ್ತಸ್ಸ ರಕ್ಖಿತಮನೋಕಮ್ಮನ್ತಸ್ಸ ಕಾಯಕಮ್ಮಮ್ಪಿ ಅನವಸ್ಸುತಂ ಹೋತಿ, ವಚೀಕಮ್ಮಮ್ಪಿ ಅನವಸ್ಸುತಂ ಹೋತಿ, ಮನೋಕಮ್ಮಮ್ಪಿ ಅನವಸ್ಸುತಂ ಹೋತಿ. ತಸ್ಸ ಅನವಸ್ಸುತಕಾಯಕಮ್ಮನ್ತಸ್ಸ ಅನವಸ್ಸುತವಚೀಕಮ್ಮನ್ತಸ್ಸ ಅನವಸ್ಸುತಮನೋಕಮ್ಮನ್ತಸ್ಸ ಕಾಯಕಮ್ಮಮ್ಪಿ ಅಪೂತಿಕಂ ಹೋತಿ, ವಚೀಕಮ್ಮಮ್ಪಿ ಅಪೂತಿಕಂ ಹೋತಿ, ಮನೋಕಮ್ಮಮ್ಪಿ ಅಪೂತಿಕಂ ಹೋತಿ. ತಸ್ಸ ಅಪೂತಿಕಾಯಕಮ್ಮನ್ತಸ್ಸ ಅಪೂತಿವಚೀಕಮ್ಮನ್ತಸ್ಸ ಅಪೂತಿಮನೋಕಮ್ಮನ್ತಸ್ಸ ಭದ್ದಕಂ ಮರಣಂ ಹೋತಿ, ಭದ್ದಿಕಾ ಕಾಲಙ್ಕಿರಿಯಾ’’ತಿ. ಸತ್ತಮಂ.

೮. ಬ್ಯಾಪನ್ನಸುತ್ತಂ

೧೧೧. ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನಂ ಖೋ ಅನಾಥಪಿಣ್ಡಿಕಂ ಗಹಪತಿಂ ಭಗವಾ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಚಿತ್ತೇ, ಗಹಪತಿ, ಬ್ಯಾಪನ್ನೇ ಕಾಯಕಮ್ಮಮ್ಪಿ ಬ್ಯಾಪನ್ನಂ ಹೋತಿ, ವಚೀಕಮ್ಮಮ್ಪಿ ಬ್ಯಾಪನ್ನಂ ಹೋತಿ, ಮನೋಕಮ್ಮಮ್ಪಿ ಬ್ಯಾಪನ್ನಂ ಹೋತಿ. ತಸ್ಸ ಬ್ಯಾಪನ್ನಕಾಯಕಮ್ಮನ್ತಸ್ಸ ಬ್ಯಾಪನ್ನವಚೀಕಮ್ಮನ್ತಸ್ಸ ಬ್ಯಾಪನ್ನಮನೋಕಮ್ಮನ್ತಸ್ಸ ನ ಭದ್ದಕಂ ಮರಣಂ ಹೋತಿ, ನ ಭದ್ದಿಕಾ ಕಾಲಙ್ಕಿರಿಯಾ. ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಗಹಪತಿ, ಕೂಟಾಗಾರೇ ದುಚ್ಛನ್ನೇ ಕೂಟಮ್ಪಿ ಬ್ಯಾಪನ್ನಂ ಹೋತಿ, ಗೋಪಾನಸಿಯೋಪಿ ಬ್ಯಾಪನ್ನಾ ಹೋನ್ತಿ, ಭಿತ್ತಿಪಿ ಬ್ಯಾಪನ್ನಾ ಹೋತಿ; ಏವಮೇವಂ ಖೋ, ಗಹಪತಿ, ಚಿತ್ತೇ ಬ್ಯಾಪನ್ನೇ ಕಾಯಕಮ್ಮಮ್ಪಿ ಬ್ಯಾಪನ್ನಂ ಹೋತಿ, ವಚೀಕಮ್ಮಮ್ಪಿ ಬ್ಯಾಪನ್ನಂ ಹೋತಿ, ಮನೋಕಮ್ಮಮ್ಪಿ ಬ್ಯಾಪನ್ನಂ ಹೋತಿ. ತಸ್ಸ ಬ್ಯಾಪನ್ನಕಾಯಕಮ್ಮನ್ತಸ್ಸ ಬ್ಯಾಪನ್ನವಚೀಕಮ್ಮನ್ತಸ್ಸ ಬ್ಯಾಪನ್ನಮನೋಕಮ್ಮನ್ತಸ್ಸ ನ ಭದ್ದಕಂ ಮರಣಂ ಹೋತಿ, ನ ಭದ್ದಿಕಾ ಕಾಲಙ್ಕಿರಿಯಾ.

‘‘ಚಿತ್ತೇ, ಗಹಪತಿ, ಅಬ್ಯಾಪನ್ನೇ ಕಾಯಕಮ್ಮಮ್ಪಿ ಅಬ್ಯಾಪನ್ನಂ ಹೋತಿ, ವಚೀಕಮ್ಮಮ್ಪಿ ಅಬ್ಯಾಪನ್ನಂ ಹೋತಿ, ಮನೋಕಮ್ಮಮ್ಪಿ ಅಬ್ಯಾಪನ್ನಂ ಹೋತಿ. ತಸ್ಸ ಅಬ್ಯಾಪನ್ನಕಾಯಕಮ್ಮನ್ತಸ್ಸ ಅಬ್ಯಾಪನ್ನವಚೀಕಮ್ಮನ್ತಸ್ಸ ಅಬ್ಯಾಪನ್ನಮನೋಕಮ್ಮನ್ತಸ್ಸ ಭದ್ದಕಂ ಮರಣಂ ಹೋತಿ, ಭದ್ದಿಕಾ ಕಾಲಙ್ಕಿರಿಯಾ. ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಗಹಪತಿ, ಕೂಟಾಗಾರೇ ಸುಚ್ಛನ್ನೇ ಕೂಟಮ್ಪಿ ಅಬ್ಯಾಪನ್ನಂ ಹೋತಿ, ಗೋಪಾನಸಿಯೋಪಿ ಅಬ್ಯಾಪನ್ನಾ ಹೋನ್ತಿ, ಭಿತ್ತಿಪಿ ಅಬ್ಯಾಪನ್ನಾ ಹೋತಿ; ಏವಮೇವಂ ಖೋ, ಗಹಪತಿ, ಚಿತ್ತೇ ಅಬ್ಯಾಪನ್ನೇ ಕಾಯಕಮ್ಮಮ್ಪಿ ಅಬ್ಯಾಪನ್ನಂ ಹೋತಿ, ವಚೀಕಮ್ಮಮ್ಪಿ ಅಬ್ಯಾಪನ್ನಂ ಹೋತಿ, ಮನೋಕಮ್ಮಮ್ಪಿ ಅಬ್ಯಾಪನ್ನಂ ಹೋತಿ. ತಸ್ಸ ಅಬ್ಯಾಪನ್ನಕಾಯಕಮ್ಮನ್ತಸ್ಸ…ಪೇ… ಅಬ್ಯಾಪನ್ನಮನೋಕಮ್ಮನ್ತಸ್ಸ ಭದ್ದಕಂ ಮರಣಂ ಹೋತಿ, ಭದ್ದಿಕಾ ಕಾಲಙ್ಕಿರಿಯಾ’’ತಿ. ಅಟ್ಠಮಂ.

೯. ಪಠಮನಿದಾನಸುತ್ತಂ

೧೧೨. ‘‘ತೀಣಿಮಾನಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ನಿದಾನಾನಿ ಕಮ್ಮಾನಂ ಸಮುದಯಾಯ. ಕತಮಾನಿ ತೀಣಿ? ಲೋಭೋ ನಿದಾನಂ ಕಮ್ಮಾನಂ ಸಮುದಯಾಯ, ದೋಸೋ ನಿದಾನಂ ಕಮ್ಮಾನಂ ಸಮುದಯಾಯ, ಮೋಹೋ ನಿದಾನಂ ಕಮ್ಮಾನಂ ಸಮುದಯಾಯ. ಯಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಲೋಭಪಕತಂ ಕಮ್ಮಂ ಲೋಭಜಂ ಲೋಭನಿದಾನಂ ಲೋಭಸಮುದಯಂ, ತಂ ಕಮ್ಮಂ ಅಕುಸಲಂ ತಂ ಕಮ್ಮಂ ಸಾವಜ್ಜಂ ತಂ ಕಮ್ಮಂ ದುಕ್ಖವಿಪಾಕಂ, ತಂ ಕಮ್ಮಂ ಕಮ್ಮಸಮುದಯಾಯ ಸಂವತ್ತತಿ, ನ ತಂ ಕಮ್ಮಂ ಕಮ್ಮನಿರೋಧಾಯ ಸಂವತ್ತತಿ. ಯಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದೋಸಪಕತಂ ಕಮ್ಮಂ ದೋಸಜಂ ದೋಸನಿದಾನಂ ದೋಸಸಮುದಯಂ, ತಂ ಕಮ್ಮಂ ಅಕುಸಲಂ ತಂ ಕಮ್ಮಂ ಸಾವಜ್ಜಂ ತಂ ಕಮ್ಮಂ ದುಕ್ಖವಿಪಾಕಂ, ತಂ ಕಮ್ಮಂ ಕಮ್ಮಸಮುದಯಾಯ ಸಂವತ್ತತಿ, ನ ತಂ ಕಮ್ಮಂ ಕಮ್ಮನಿರೋಧಾಯ ಸಂವತ್ತತಿ. ಯಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮೋಹಪಕತಂ ಕಮ್ಮಂ ಮೋಹಜಂ ಮೋಹನಿದಾನಂ ಮೋಹಸಮುದಯಂ, ತಂ ಕಮ್ಮಂ ಅಕುಸಲಂ ತಂ ಕಮ್ಮಂ ಸಾವಜ್ಜಂ ತಂ ಕಮ್ಮಂ ದುಕ್ಖವಿಪಾಕಂ, ತಂ ಕಮ್ಮಂ ಕಮ್ಮಸಮುದಯಾಯ ಸಂವತ್ತತಿ, ನ ತಂ ಕಮ್ಮಂ ಕಮ್ಮನಿರೋಧಾಯ ಸಂವತ್ತತಿ. ಇಮಾನಿ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತೀಣಿ ನಿದಾನಾನಿ ಕಮ್ಮಾನಂ ಸಮುದಯಾಯ.

‘‘ತೀಣಿಮಾನಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ನಿದಾನಾನಿ ಕಮ್ಮಾನಂ ಸಮುದಯಾಯ. ಕತಮಾನಿ ತೀಣಿ? ಅಲೋಭೋ ನಿದಾನಂ ಕಮ್ಮಾನಂ ಸಮುದಯಾಯ, ಅದೋಸೋ ನಿದಾನಂ ಕಮ್ಮಾನಂ ಸಮುದಯಾಯ, ಅಮೋಹೋ ನಿದಾನಂ ಕಮ್ಮಾನಂ ಸಮುದಯಾಯ. ಯಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಲೋಭಪಕತಂ ಕಮ್ಮಂ ಅಲೋಭಜಂ ಅಲೋಭನಿದಾನಂ ಅಲೋಭಸಮುದಯಂ, ತಂ ಕಮ್ಮಂ ಕುಸಲಂ ತಂ ಕಮ್ಮಂ ಅನವಜ್ಜಂ ತಂ ಕಮ್ಮಂ ಸುಖವಿಪಾಕಂ, ತಂ ಕಮ್ಮಂ ಕಮ್ಮನಿರೋಧಾಯ ಸಂವತ್ತತಿ, ನ ತಂ ಕಮ್ಮಂ ಕಮ್ಮಸಮುದಯಾಯ ಸಂವತ್ತತಿ. ಯಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅದೋಸಪಕತಂ ಕಮ್ಮಂ ಅದೋಸಜಂ ಅದೋಸನಿದಾನಂ ಅದೋಸಸಮುದಯಂ, ತಂ ಕಮ್ಮಂ ಕುಸಲಂ ತಂ ಕಮ್ಮಂ ಅನವಜ್ಜಂ ತಂ ಕಮ್ಮಂ ಸುಖವಿಪಾಕಂ, ತಂ ಕಮ್ಮಂ ಕಮ್ಮನಿರೋಧಾಯ ಸಂವತ್ತತಿ, ನ ತಂ ಕಮ್ಮಂ ಕಮ್ಮಸಮುದಯಾಯ ಸಂವತ್ತತಿ. ಯಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಮೋಹಪಕತಂ ಕಮ್ಮಂ ಅಮೋಹಜಂ ಅಮೋಹನಿದಾನಂ ಅಮೋಹಸಮುದಯಂ, ತಂ ಕಮ್ಮಂ ಕುಸಲಂ ತಂ ಕಮ್ಮಂ ಅನವಜ್ಜಂ ತಂ ಕಮ್ಮಂ ಸುಖವಿಪಾಕಂ, ತಂ ಕಮ್ಮಂ ಕಮ್ಮನಿರೋಧಾಯ ಸಂವತ್ತತಿ, ನ ತಂ ಕಮ್ಮಂ ಕಮ್ಮಸಮುದಯಾಯ ಸಂವತ್ತತಿ. ಇಮಾನಿ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತೀಣಿ ನಿದಾನಾನಿ ಕಮ್ಮಾನಂ ಸಮುದಯಾಯಾ’’ತಿ. ನವಮಂ.

೧೦. ದುತಿಯನಿದಾನಸುತ್ತಂ

೧೧೩. ‘‘ತೀಣಿಮಾನಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ನಿದಾನಾನಿ ಕಮ್ಮಾನಂ ಸಮುದಯಾಯ. ಕತಮಾನಿ ತೀಣಿ? ಅತೀತೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಛನ್ದರಾಗಟ್ಠಾನಿಯೇ ಧಮ್ಮೇ ಆರಬ್ಭ ಛನ್ದೋ ಜಾಯತಿ; ಅನಾಗತೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಛನ್ದರಾಗಟ್ಠಾನಿಯೇ ಧಮ್ಮೇ ಆರಬ್ಭ ಛನ್ದೋ ಜಾಯತಿ; ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಛನ್ದರಾಗಟ್ಠಾನಿಯೇ ಧಮ್ಮೇ ಆರಬ್ಭ ಛನ್ದೋ ಜಾಯತಿ. ಕಥಞ್ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅತೀತೇ ಛನ್ದರಾಗಟ್ಠಾನಿಯೇ ಧಮ್ಮೇ ಆರಬ್ಭ ಛನ್ದೋ ಜಾಯತಿ? ಅತೀತೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಛನ್ದರಾಗಟ್ಠಾನಿಯೇ ಧಮ್ಮೇ ಆರಬ್ಭ ಚೇತಸಾ ಅನುವಿತಕ್ಕೇತಿ ಅನುವಿಚಾರೇತಿ. ತಸ್ಸ ಅತೀತೇ ಛನ್ದರಾಗಟ್ಠಾನಿಯೇ ಧಮ್ಮೇ ಆರಬ್ಭ ಚೇತಸಾ ಅನುವಿತಕ್ಕಯತೋ ಅನುವಿಚಾರಯತೋ ಛನ್ದೋ ಜಾಯತಿ. ಛನ್ದಜಾತೋ ತೇಹಿ ಧಮ್ಮೇಹಿ ಸಂಯುತ್ತೋ ಹೋತಿ. ಏತಮಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಂಯೋಜನಂ ವದಾಮಿ ಯೋ ಚೇತಸೋ ಸಾರಾಗೋ. ಏವಂ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅತೀತೇ ಛನ್ದರಾಗಟ್ಠಾನಿಯೇ ಧಮ್ಮೇ ಆರಬ್ಭ ಛನ್ದೋ ಜಾಯತಿ.

‘‘ಕಥಞ್ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅನಾಗತೇ ಛನ್ದರಾಗಟ್ಠಾನಿಯೇ ಧಮ್ಮೇ ಆರಬ್ಭ ಛನ್ದೋ ಜಾಯತಿ? ಅನಾಗತೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಛನ್ದರಾಗಟ್ಠಾನಿಯೇ ಧಮ್ಮೇ ಆರಬ್ಭ ಚೇತಸಾ ಅನುವಿತಕ್ಕೇತಿ ಅನುವಿಚಾರೇತಿ. ತಸ್ಸ ಅನಾಗತೇ ಛನ್ದರಾಗಟ್ಠಾನಿಯೇ ಧಮ್ಮೇ ಆರಬ್ಭ ಚೇತಸಾ ಅನುವಿತಕ್ಕಯತೋ ಅನುವಿಚಾರಯತೋ ಛನ್ದೋ ಜಾಯತಿ. ಛನ್ದಜಾತೋ ತೇಹಿ ಧಮ್ಮೇಹಿ ಸಂಯುತ್ತೋ ಹೋತಿ. ಏತಮಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಂಯೋಜನಂ ವದಾಮಿ ಯೋ ಚೇತಸೋ ಸಾರಾಗೋ. ಏವಂ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅನಾಗತೇ ಛನ್ದರಾಗಟ್ಠಾನಿಯೇ ಧಮ್ಮೇ ಆರಬ್ಭ ಛನ್ದೋ ಜಾಯತಿ.

‘‘ಕಥಞ್ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನೇ ಛನ್ದರಾಗಟ್ಠಾನಿಯೇ ಧಮ್ಮೇ ಆರಬ್ಭ ಛನ್ದೋ ಜಾಯತಿ? ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಛನ್ದರಾಗಟ್ಠಾನಿಯೇ ಧಮ್ಮೇ ಆರಬ್ಭ ಚೇತಸಾ ಅನುವಿತಕ್ಕೇತಿ ಅನುವಿಚಾರೇತಿ. ತಸ್ಸ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನೇ ಛನ್ದರಾಗಟ್ಠಾನಿಯೇ ಧಮ್ಮೇ ಆರಬ್ಭ ಚೇತಸಾ ಅನುವಿತಕ್ಕಯತೋ ಅನುವಿಚಾರಯತೋ ಛನ್ದೋ ಜಾಯತಿ. ಛನ್ದಜಾತೋ ತೇಹಿ ಧಮ್ಮೇಹಿ ಸಂಯುತ್ತೋ ಹೋತಿ. ಏತಮಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಂಯೋಜನಂ ವದಾಮಿ ಯೋ ಚೇತಸೋ ಸಾರಾಗೋ. ಏವಂ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನೇ ಛನ್ದರಾಗಟ್ಠಾನಿಯೇ ಧಮ್ಮೇ ಆರಬ್ಭ ಛನ್ದೋ ಜಾಯತಿ. ಇಮಾನಿ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತೀಣಿ ನಿದಾನಾನಿ ಕಮ್ಮಾನಂ ಸಮುದಯಾಯ.

‘‘ತೀಣಿಮಾನಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ನಿದಾನಾನಿ ಕಮ್ಮಾನಂ ಸಮುದಯಾಯ. ಕತಮಾನಿ ತೀಣಿ? ಅತೀತೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಛನ್ದರಾಗಟ್ಠಾನಿಯೇ ಧಮ್ಮೇ ಆರಬ್ಭ ಛನ್ದೋ ನ ಜಾಯತಿ; ಅನಾಗತೇ ಭಿಕ್ಖವೇ, ಛನ್ದರಾಗಟ್ಠಾನಿಯೇ ಧಮ್ಮೇ ಆರಬ್ಭ ಛನ್ದೋ ನ ಜಾಯತಿ; ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಛನ್ದರಾಗಟ್ಠಾನಿಯೇ ಧಮ್ಮೇ ಆರಬ್ಭ ಛನ್ದೋ ನ ಜಾಯತಿ. ಕಥಞ್ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅತೀತೇ ಛನ್ದರಾಗಟ್ಠಾನಿಯೇ ಧಮ್ಮೇ ಆರಬ್ಭ ಛನ್ದೋ ನ ಜಾಯತಿ? ಅತೀತಾನಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಛನ್ದರಾಗಟ್ಠಾನಿಯಾನಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಆಯತಿಂ ವಿಪಾಕಂ ಪಜಾನಾತಿ. ಆಯತಿಂ ವಿಪಾಕಂ ವಿದಿತ್ವಾ ತದಭಿನಿವತ್ತೇತಿ. ತದಭಿನಿವತ್ತೇತ್ವಾ [ತದಭಿನಿವಜ್ಜೇತಿ, ತದಭಿನಿವಜ್ಜೇತ್ವಾ (ಸೀ. ಸ್ಯಾ. ಕಂ.)] ಚೇತಸಾ ಅಭಿನಿವಿಜ್ಝಿತ್ವಾ [ಅಭಿವಿರಾಜೇತ್ವಾ (ಸೀ. ಸ್ಯಾ. ಕಂ. ಪೀ.)] ಪಞ್ಞಾಯ ಅತಿವಿಜ್ಝ [ಅಭಿನಿವಿಜ್ಝ (ಕ.)] ಪಸ್ಸತಿ. ಏವಂ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅತೀತೇ ಛನ್ದರಾಗಟ್ಠಾನಿಯೇ ಧಮ್ಮೇ ಆರಬ್ಭ ಛನ್ದೋ ನ ಜಾಯತಿ.

‘‘ಕಥಞ್ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅನಾಗತೇ ಛನ್ದರಾಗಟ್ಠಾನಿಯೇ ಧಮ್ಮೇ ಆರಬ್ಭ ಛನ್ದೋ ನ ಜಾಯತಿ? ಅನಾಗತಾನಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಛನ್ದರಾಗಟ್ಠಾನಿಯಾನಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಆಯತಿಂ ವಿಪಾಕಂ ಪಜಾನಾತಿ. ಆಯತಿಂ ವಿಪಾಕಂ ವಿದಿತ್ವಾ ತದಭಿನಿವತ್ತೇತಿ. ತದಭಿನಿವತ್ತೇತ್ವಾ ಚೇತಸಾ ಅಭಿನಿವಿಜ್ಝಿತ್ವಾ ಪಞ್ಞಾಯ ಅತಿವಿಜ್ಝ ಪಸ್ಸತಿ. ಏವಂ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅನಾಗತೇ ಛನ್ದರಾಗಟ್ಠಾನಿಯೇ ಧಮ್ಮೇ ಆರಬ್ಭ ಛನ್ದೋ ನ ಜಾಯತಿ.

‘‘ಕಥಞ್ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನೇ ಛನ್ದರಾಗಟ್ಠಾನಿಯೇ ಧಮ್ಮೇ ಆರಬ್ಭ ಛನ್ದೋ ನ ಜಾಯತಿ? ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಾನಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಛನ್ದರಾಗಟ್ಠಾನಿಯಾನಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಆಯತಿಂ ವಿಪಾಕಂ ಪಜಾನಾತಿ, ಆಯತಿಂ ವಿಪಾಕಂ ವಿದಿತ್ವಾ ತದಭಿನಿವತ್ತೇತಿ, ತದಭಿನಿವತ್ತೇತ್ವಾ ಚೇತಸಾ ಅಭಿನಿವಿಜ್ಝಿತ್ವಾ ಪಞ್ಞಾಯ ಅತಿವಿಜ್ಝ ಪಸ್ಸತಿ. ಏವಂ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನೇ ಛನ್ದರಾಗಟ್ಠಾನಿಯೇ ಧಮ್ಮೇ ಆರಬ್ಭ ಛನ್ದೋ ನ ಜಾಯತಿ. ಇಮಾನಿ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತೀಣಿ ನಿದಾನಾನಿ ಕಮ್ಮಾನಂ ಸಮುದಯಾಯಾ’’ತಿ. ದಸಮಂ.

ಸಮ್ಬೋಧವಗ್ಗೋ ಪಠಮೋ.

ತಸ್ಸುದ್ದಾನಂ –

ಪುಬ್ಬೇವ ದುವೇ ಅಸ್ಸಾದಾ, ಸಮಣೋ ರುಣ್ಣಪಞ್ಚಮಂ;

ಅತಿತ್ತಿ ದ್ವೇ ಚ ವುತ್ತಾನಿ, ನಿದಾನಾನಿ ಅಪರೇ ದುವೇತಿ.

(೧೨) ೨. ಆಪಾಯಿಕವಗ್ಗೋ

೧. ಆಪಾಯಿಕಸುತ್ತಂ

೧೧೪. ‘‘ತಯೋಮೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಆಪಾಯಿಕಾ ನೇರಯಿಕಾ ಇದಮಪ್ಪಹಾಯ. ಕತಮೇ ತಯೋ? ಯೋ ಚ ಅಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿಪಟಿಞ್ಞೋ, ಯೋ ಚ ಸುದ್ಧಂ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ಚರನ್ತಂ ಅಮೂಲಕೇನ [ಅಭೂತೇನ (ಕ.)] ಅಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯೇನ ಅನುದ್ಧಂಸೇತಿ, ಯೋ ಚಾಯಂ ಏವಂವಾದೀ ಏವಂದಿಟ್ಠಿ – ‘ನತ್ಥಿ ಕಾಮೇಸು ದೋಸೋ’ತಿ, ಸೋ ತಾಯ ಕಾಮೇಸು ಪಾತಬ್ಯತಂ ಆಪಜ್ಜತಿ. ಇಮೇ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತಯೋ ಆಪಾಯಿಕಾ ನೇರಯಿಕಾ ಇದಮಪ್ಪಹಾಯಾ’’ತಿ. ಪಠಮಂ.

೨. ದುಲ್ಲಭಸುತ್ತಂ

೧೧೫. ‘‘ತಿಣ್ಣಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಾತುಭಾವೋ ದುಲ್ಲಭೋ ಲೋಕಸ್ಮಿಂ. ಕತಮೇಸಂ ತಿಣ್ಣಂ? ತಥಾಗತಸ್ಸ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅರಹತೋ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಪಾತುಭಾವೋ ದುಲ್ಲಭೋ ಲೋಕಸ್ಮಿಂ, ತಥಾಗತಪ್ಪವೇದಿತಸ್ಸ ಧಮ್ಮವಿನಯಸ್ಸ ದೇಸೇತಾ ಪುಗ್ಗಲೋ ದುಲ್ಲಭೋ ಲೋಕಸ್ಮಿಂ, ಕತಞ್ಞೂ ಕತವೇದೀ ಪುಗ್ಗಲೋ ದುಲ್ಲಭೋ ಲೋಕಸ್ಮಿಂ. ಇಮೇಸಂ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತಿಣ್ಣಂ ಪಾತುಭಾವೋ ದುಲ್ಲಭೋ ಲೋಕಸ್ಮಿ’’ನ್ತಿ. ದುತಿಯಂ.

೩. ಅಪ್ಪಮೇಯ್ಯಸುತ್ತಂ

೧೧೬. ‘‘ತಯೋಮೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪುಗ್ಗಲಾ ಸನ್ತೋ ಸಂವಿಜ್ಜಮಾನಾ ಲೋಕಸ್ಮಿಂ. ಕತಮೇ ತಯೋ? ಸುಪ್ಪಮೇಯ್ಯೋ, ದುಪ್ಪಮೇಯ್ಯೋ, ಅಪ್ಪಮೇಯ್ಯೋ. ಕತಮೋ ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪುಗ್ಗಲೋ ಸುಪ್ಪಮೇಯ್ಯೋ? ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏಕಚ್ಚೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ಉದ್ಧತೋ ಹೋತಿ ಉನ್ನಳೋ ಚಪಲೋ ಮುಖರೋ ವಿಕಿಣ್ಣವಾಚೋ ಮುಟ್ಠಸ್ಸತಿ ಅಸಮ್ಪಜಾನೋ ಅಸಮಾಹಿತೋ ವಿಬ್ಭನ್ತಚಿತ್ತೋ ಪಾಕತಿನ್ದ್ರಿಯೋ. ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪುಗ್ಗಲೋ ಸುಪ್ಪಮೇಯ್ಯೋ.

‘‘ಕತಮೋ ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪುಗ್ಗಲೋ ದುಪ್ಪಮೇಯ್ಯೋ? ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏಕಚ್ಚೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ಅನುದ್ಧತೋ ಹೋತಿ ಅನುನ್ನಳೋ ಅಚಪಲೋ ಅಮುಖರೋ ಅವಿಕಿಣ್ಣವಾಚೋ ಉಪಟ್ಠಿತಸ್ಸತಿ ಸಮ್ಪಜಾನೋ ಸಮಾಹಿತೋ ಏಕಗ್ಗಚಿತ್ತೋ ಸಂವುತಿನ್ದ್ರಿಯೋ. ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪುಗ್ಗಲೋ ದುಪ್ಪಮೇಯ್ಯೋ.

‘‘ಕತಮೋ ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪುಗ್ಗಲೋ ಅಪ್ಪಮೇಯ್ಯೋ? ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಅರಹಂ ಹೋತಿ ಖೀಣಾಸವೋ. ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪುಗ್ಗಲೋ ಅಪ್ಪಮೇಯ್ಯೋ. ಇಮೇ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತಯೋ ಪುಗ್ಗಲಾ ಸನ್ತೋ ಸಂವಿಜ್ಜಮಾನಾ ಲೋಕಸ್ಮಿ’’ನ್ತಿ. ತತಿಯಂ.

೪. ಆನೇಞ್ಜಸುತ್ತಂ

೧೧೭. ‘‘ತಯೋಮೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪುಗ್ಗಲಾ ಸನ್ತೋ ಸಂವಿಜ್ಜಮಾನಾ ಲೋಕಸ್ಮಿಂ. ಕತಮೇ ತಯೋ? ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏಕಚ್ಚೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ಸಬ್ಬಸೋ ರೂಪಸಞ್ಞಾನಂ ಸಮತಿಕ್ಕಮಾ ಪಟಿಘಸಞ್ಞಾನಂ ಅತ್ಥಙ್ಗಮಾ ನಾನತ್ತಸಞ್ಞಾನಂ ಅಮನಸಿಕಾರಾ ‘ಅನನ್ತೋ ಆಕಾಸೋ’ತಿ ಆಕಾಸಾನಞ್ಚಾಯತನಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರತಿ. ಸೋ ತದಸ್ಸಾದೇತಿ ತಂ ನಿಕಾಮೇತಿ ತೇನ ಚ ವಿತ್ತಿಂ ಆಪಜ್ಜತಿ, ತತ್ರ ಠಿತೋ ತದಧಿಮುತ್ತೋ ತಬ್ಬಹುಲವಿಹಾರೀ ಅಪರಿಹೀನೋ ಕಾಲಂ ಕುರುಮಾನೋ ಆಕಾಸಾನಞ್ಚಾಯತನೂಪಗಾನಂ ದೇವಾನಂ ಸಹಬ್ಯತಂ ಉಪಪಜ್ಜತಿ. ಆಕಾಸಾನಞ್ಚಾಯತನೂಪಗಾನಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದೇವಾನಂ ವೀಸತಿ ಕಪ್ಪಸಹಸ್ಸಾನಿ ಆಯುಪ್ಪಮಾಣಂ. ತತ್ಥ ಪುಥುಜ್ಜನೋ ಯಾವತಾಯುಕಂ ಠತ್ವಾ ಯಾವತಕಂ ತೇಸಂ ದೇವಾನಂ ಆಯುಪ್ಪಮಾಣಂ ತಂ ಸಬ್ಬಂ ಖೇಪೇತ್ವಾ ನಿರಯಮ್ಪಿ ಗಚ್ಛತಿ ತಿರಚ್ಛಾನಯೋನಿಮ್ಪಿ ಗಚ್ಛತಿ ಪೇತ್ತಿವಿಸಯಮ್ಪಿ ಗಚ್ಛತಿ. ಭಗವತೋ ಪನ ಸಾವಕೋ ತತ್ಥ ಯಾವತಾಯುಕಂ ಠತ್ವಾ ಯಾವತಕಂ ತೇಸಂ ದೇವಾನಂ ಆಯುಪ್ಪಮಾಣಂ ತಂ ಸಬ್ಬಂ ಖೇಪೇತ್ವಾ ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ಭವೇ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯತಿ. ಅಯಂ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವಿಸೇಸೋ ಅಯಂ ಅಧಿಪ್ಪಯಾಸೋ ಇದಂ ನಾನಾಕರಣಂ ಸುತವತೋ ಅರಿಯಸಾವಕಸ್ಸ ಅಸ್ಸುತವತಾ ಪುಥುಜ್ಜನೇನ, ಯದಿದಂ ಗತಿಯಾ ಉಪಪತ್ತಿಯಾ.

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇಧೇಕಚ್ಚೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ಸಬ್ಬಸೋ ಆಕಾಸಾನಞ್ಚಾಯತನಂ ಸಮತಿಕ್ಕಮ್ಮ ‘ಅನನ್ತಂ ವಿಞ್ಞಾಣ’ನ್ತಿ ವಿಞ್ಞಾಣಞ್ಚಾಯತನಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರತಿ. ಸೋ ತದಸ್ಸಾದೇತಿ ತಂ ನಿಕಾಮೇತಿ ತೇನ ಚ ವಿತ್ತಿಂ ಆಪಜ್ಜತಿ, ತತ್ರ ಠಿತೋ ತದಧಿಮುತ್ತೋ ತಬ್ಬಹುಲವಿಹಾರೀ ಅಪರಿಹೀನೋ ಕಾಲಂ ಕುರುಮಾನೋ ವಿಞ್ಞಾಣಞ್ಚಾಯತನೂಪಗಾನಂ ದೇವಾನಂ ಸಹಬ್ಯತಂ ಉಪಪಜ್ಜತಿ. ವಿಞ್ಞಾಣಞ್ಚಾಯತನೂಪಗಾನಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದೇವಾನಂ ಚತ್ತಾರೀಸಂ ಕಪ್ಪಸಹಸ್ಸಾನಿ ಆಯುಪ್ಪಮಾಣಂ. ತತ್ಥ ಪುಥುಜ್ಜನೋ ಯಾವತಾಯುಕಂ ಠತ್ವಾ ಯಾವತಕಂ ತೇಸಂ ದೇವಾನಂ ಆಯುಪ್ಪಮಾಣಂ ತಂ ಸಬ್ಬಂ ಖೇಪೇತ್ವಾ ನಿರಯಮ್ಪಿ ಗಚ್ಛತಿ ತಿರಚ್ಛಾನಯೋನಿಮ್ಪಿ ಗಚ್ಛತಿ ಪೇತ್ತಿವಿಸಯಮ್ಪಿ ಗಚ್ಛತಿ. ಭಗವತೋ ಪನ ಸಾವಕೋ ತತ್ಥ ಯಾವತಾಯುಕಂ ಠತ್ವಾ ಯಾವತಕಂ ತೇಸಂ ದೇವಾನಂ ಆಯುಪ್ಪಮಾಣಂ ತಂ ಸಬ್ಬಂ ಖೇಪೇತ್ವಾ ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ಭವೇ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯತಿ. ಅಯಂ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವಿಸೇಸೋ ಅಯಂ ಅಧಿಪ್ಪಯಾಸೋ ಇದಂ ನಾನಾಕರಣಂ ಸುತವತೋ ಅರಿಯಸಾವಕಸ್ಸ ಅಸ್ಸುತವತಾ ಪುಥುಜ್ಜನೇನ, ಯದಿದಂ ಗತಿಯಾ ಉಪಪತ್ತಿಯಾ.

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇಧೇಕಚ್ಚೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ಸಬ್ಬಸೋ ವಿಞ್ಞಾಣಞ್ಚಾಯತನಂ ಸಮತಿಕ್ಕಮ್ಮ ‘ನತ್ಥಿ ಕಿಞ್ಚೀ’ತಿ ಆಕಿಞ್ಚಞ್ಞಾಯತನಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರತಿ. ಸೋ ತದಸ್ಸಾದೇತಿ ತಂ ನಿಕಾಮೇತಿ ತೇನ ಚ ವಿತ್ತಿಂ ಆಪಜ್ಜತಿ, ತತ್ರ ಠಿತೋ ತದಧಿಮುತ್ತೋ ತಬ್ಬಹುಲವಿಹಾರೀ ಅಪರಿಹೀನೋ ಕಾಲಂ ಕುರುಮಾನೋ ಆಕಿಞ್ಚಞ್ಞಾಯತನೂಪಗಾನಂ ದೇವಾನಂ ಸಹಬ್ಯತಂ ಉಪಪಜ್ಜತಿ. ಆಕಿಞ್ಚಞ್ಞಾಯತನೂಪಗಾನಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದೇವಾನಂ ಸಟ್ಠಿ ಕಪ್ಪಸಹಸ್ಸಾನಿ ಆಯುಪ್ಪಮಾಣಂ. ತತ್ಥ ಪುಥುಜ್ಜನೋ ಯಾವತಾಯುಕಂ ಠತ್ವಾ ಯಾವತಕಂ ತೇಸಂ ದೇವಾನಂ ಆಯುಪ್ಪಮಾಣಂ ತಂ ಸಬ್ಬಂ ಖೇಪೇತ್ವಾ ನಿರಯಮ್ಪಿ ಗಚ್ಛತಿ ತಿರಚ್ಛಾನಯೋನಿಮ್ಪಿ ಗಚ್ಛತಿ ಪೇತ್ತಿವಿಸಯಮ್ಪಿ ಗಚ್ಛತಿ. ಭಗವತೋ ಪನ ಸಾವಕೋ ತತ್ಥ ಯಾವತಾಯುಕಂ ಠತ್ವಾ ಯಾವತಕಂ ತೇಸಂ ದೇವಾನಂ ಆಯುಪ್ಪಮಾಣಂ ತಂ ಸಬ್ಬಂ ಖೇಪೇತ್ವಾ ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ಭವೇ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯತಿ. ಅಯಂ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವಿಸೇಸೋ, ಅಯಂ ಅಧಿಪ್ಪಯಾಸೋ ಇದಂ ನಾನಾಕರಣಂ ಸುತವತೋ ಅರಿಯಸಾವಕಸ್ಸ ಅಸ್ಸುತವತಾ ಪುಥುಜ್ಜನೇನ, ಯದಿದಂ ಗತಿಯಾ ಉಪಪತ್ತಿಯಾ. ‘ಇಮೇ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತಯೋ ಪುಗ್ಗಲಾ ಸನ್ತೋ ಸಂವಿಜ್ಜಮಾನಾ ಲೋಕಸ್ಮಿ’’’ನ್ತಿ. ಚತುತ್ಥಂ.

೫. ವಿಪತ್ತಿಸಮ್ಪದಾಸುತ್ತಂ

೧೧೮. ‘‘ತಿಸ್ಸೋ ಇಮಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವಿಪತ್ತಿಯೋ. ಕತಮಾ ತಿಸ್ಸೋ? ಸೀಲವಿಪತ್ತಿ, ಚಿತ್ತವಿಪತ್ತಿ, ದಿಟ್ಠಿವಿಪತ್ತಿ. ಕತಮಾ ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸೀಲವಿಪತ್ತಿ? ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏಕಚ್ಚೋ ಪಾಣಾತಿಪಾತೀ ಹೋತಿ, ಅದಿನ್ನಾದಾಯೀ ಹೋತಿ, ಕಾಮೇಸುಮಿಚ್ಛಾಚಾರೀ ಹೋತಿ, ಮುಸಾವಾದೀ ಹೋತಿ, ಪಿಸುಣವಾಚೋ ಹೋತಿ, ಫರುಸವಾಚೋ ಹೋತಿ, ಸಮ್ಫಪ್ಪಲಾಪೀ ಹೋತಿ. ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸೀಲವಿಪತ್ತಿ.

‘‘ಕತಮಾ ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಚಿತ್ತವಿಪತ್ತಿ? ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏಕಚ್ಚೋ ಅಭಿಜ್ಝಾಲು ಹೋತಿ ಬ್ಯಾಪನ್ನಚಿತ್ತೋ. ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಚಿತ್ತವಿಪತ್ತಿ.

‘‘ಕತಮಾ ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದಿಟ್ಠಿವಿಪತ್ತಿ? ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏಕಚ್ಚೋ ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಕೋ ಹೋತಿ ವಿಪರೀತದಸ್ಸನೋ – ‘ನತ್ಥಿ ದಿನ್ನಂ, ನತ್ಥಿ ಯಿಟ್ಠಂ, ನತ್ಥಿ ಹುತಂ, ನತ್ಥಿ ಸುಕತದುಕ್ಕಟಾನಂ, ಕಮ್ಮಾನಂ ಫಲಂ ವಿಪಾಕೋ, ನತ್ಥಿ ಅಯಂ ಲೋಕೋ, ನತ್ಥಿ ಪರೋ ಲೋಕೋ, ನತ್ಥಿ ಮಾತಾ, ನತ್ಥಿ ಪಿತಾ, ನತ್ಥಿ ಸತ್ತಾ ಓಪಪಾತಿಕಾ, ನತ್ಥಿ ಲೋಕೇ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಸಮ್ಮಗ್ಗತಾ ಸಮ್ಮಾಪಟಿಪನ್ನಾ ಯೇ ಇಮಞ್ಚ ಲೋಕಂ ಪರಞ್ಚ ಲೋಕಂ ಸಯಂ ಅಭಿಞ್ಞಾ ಸಚ್ಛಿಕತ್ವಾ ಪವೇದೇನ್ತೀ’ತಿ. ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದಿಟ್ಠಿವಿಪತ್ತಿ. ಸೀಲವಿಪತ್ತಿಹೇತು ವಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸತ್ತಾ ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾ ಪರಂ ಮರಣಾ ಅಪಾಯಂ ದುಗ್ಗತಿಂ ವಿನಿಪಾತಂ ನಿರಯಂ ಉಪಪಜ್ಜನ್ತಿ; ಚಿತ್ತವಿಪತ್ತಿಹೇತು ವಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸತ್ತಾ ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾ ಪರಂ ಮರಣಾ ಅಪಾಯಂ ದುಗ್ಗತಿಂ ವಿನಿಪಾತಂ ನಿರಯಂ ಉಪಪಜ್ಜನ್ತಿ; ದಿಟ್ಠಿವಿಪತ್ತಿಹೇತು ವಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸತ್ತಾ ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾ ಪರಂ ಮರಣಾ ಅಪಾಯಂ ದುಗ್ಗತಿಂ ವಿನಿಪಾತಂ ನಿರಯಂ ಉಪಪಜ್ಜನ್ತಿ. ಇಮಾ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತಿಸ್ಸೋ ವಿಪತ್ತಿಯೋತಿ.

‘‘ತಿಸ್ಸೋ ಇಮಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಮ್ಪದಾ. ಕತಮಾ ತಿಸ್ಸೋ? ಸೀಲಸಮ್ಪದಾ, ಚಿತ್ತಸಮ್ಪದಾ, ದಿಟ್ಠಿಸಮ್ಪದಾ. ಕತಮಾ ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸೀಲಸಮ್ಪದಾ? ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏಕಚ್ಚೋ ಪಾಣಾತಿಪಾತಾ ಪಟಿವಿರತೋ ಹೋತಿ, ಅದಿನ್ನಾದಾನಾ ಪಟಿವಿರತೋ ಹೋತಿ, ಕಾಮೇಸುಮಿಚ್ಛಾಚಾರಾ ಪಟಿವಿರತೋ ಹೋತಿ, ಮುಸಾವಾದಾ ಪಟಿವಿರತೋ ಹೋತಿ, ಪಿಸುಣಾಯ ವಾಚಾಯ ಪಟಿವಿರತೋ ಹೋತಿ, ಫರುಸಾಯ ವಾಚಾಯ ಪಟಿವಿರತೋ ಹೋತಿ, ಸಮ್ಫಪ್ಪಲಾಪಾ ಪಟಿವಿರತೋ ಹೋತಿ. ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸೀಲಸಮ್ಪದಾ.

‘‘ಕತಮಾ ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಚಿತ್ತಸಮ್ಪದಾ? ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏಕಚ್ಚೋ ಅನಭಿಜ್ಝಾಲು ಹೋತಿ ಅಬ್ಯಾಪನ್ನಚಿತ್ತೋ. ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಚಿತ್ತಸಮ್ಪದಾ.

‘‘ಕತಮಾ ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದಿಟ್ಠಿಸಮ್ಪದಾ? ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏಕಚ್ಚೋ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿಕೋ ಹೋತಿ ಅವಿಪರೀತದಸ್ಸನೋ – ‘ಅತ್ಥಿ ದಿನ್ನಂ, ಅತ್ಥಿ ಯಿಟ್ಠಂ, ಅತ್ಥಿ ಹುತಂ, ಅತ್ಥಿ ಸುಕತದುಕ್ಕಟಾನಂ ಕಮ್ಮಾನಂ ಫಲಂ ವಿಪಾಕೋ, ಅತ್ಥಿ ಅಯಂ ಲೋಕೋ, ಅತ್ಥಿ ಪರೋ ಲೋಕೋ, ಅತ್ಥಿ ಮಾತಾ, ಅತ್ಥಿ ಪಿತಾ, ಅತ್ಥಿ ಸತ್ತಾ ಓಪಪಾತಿಕಾ, ಅತ್ಥಿ ಲೋಕೇ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಸಮ್ಮಗ್ಗತಾ ಸಮ್ಮಾಪಟಿಪನ್ನಾ ಯೇ ಇಮಞ್ಚ ಲೋಕಂ ಪರಞ್ಚ ಲೋಕಂ ಸಯಂ ಅಭಿಞ್ಞಾ ಸಚ್ಛಿಕತ್ವಾ ಪವೇದೇನ್ತೀ’ತಿ. ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದಿಟ್ಠಿಸಮ್ಪದಾ. ಸೀಲಸಮ್ಪದಾಹೇತು ವಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸತ್ತಾ ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾ ಪರಂ ಮರಣಾ ಸುಗತಿಂ ಸಗ್ಗಂ ಲೋಕಂ ಉಪಪಜ್ಜನ್ತಿ; ಚಿತ್ತಸಮ್ಪದಾಹೇತು ವಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸತ್ತಾ ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾ ಪರಂ ಮರಣಾ ಸುಗತಿಂ ಸಗ್ಗಂ ಲೋಕಂ ಉಪಪಜ್ಜನ್ತಿ; ದಿಟ್ಠಿಸಮ್ಪದಾಹೇತು ವಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸತ್ತಾ ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾ ಪರಂ ಮರಣಾ ಸುಗತಿಂ ಸಗ್ಗಂ ಲೋಕಂ ಉಪಪಜ್ಜನ್ತಿ. ಇಮಾ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತಿಸ್ಸೋ ಸಮ್ಪದಾ’’ತಿ. ಪಞ್ಚಮಂ.

೬. ಅಪಣ್ಣಕಸುತ್ತಂ

೧೧೯. ‘‘ತಿಸ್ಸೋ ಇಮಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವಿಪತ್ತಿಯೋ. ಕತಮಾ ತಿಸ್ಸೋ? ಸೀಲವಿಪತ್ತಿ, ಚಿತ್ತವಿಪತ್ತಿ, ದಿಟ್ಠಿವಿಪತ್ತಿ. ಕತಮಾ ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸೀಲವಿಪತ್ತಿ? ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏಕಚ್ಚೋ ಪಾಣಾತಿಪಾತೀ ಹೋತಿ…ಪೇ… ಸಮ್ಫಪ್ಪಲಾಪೀ ಹೋತಿ. ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸೀಲವಿಪತ್ತಿ.

‘‘ಕತಮಾ ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದಿಟ್ಠಿವಿಪತ್ತಿ? ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏಕಚ್ಚೋ ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಕೋ ಹೋತಿ ವಿಪರೀತದಸ್ಸನೋ – ‘ನತ್ಥಿ ದಿನ್ನಂ, ನತ್ಥಿ ಯಿಟ್ಠಂ…ಪೇ… ಯೇ ಇಮಞ್ಚ ಲೋಕಂ ಪರಞ್ಚ ಲೋಕಂ ಸಯಂ ಅಭಿಞ್ಞಾ ಸಚ್ಛಿಕತ್ವಾ ಪವೇದೇನ್ತೀ’ತಿ. ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದಿಟ್ಠಿವಿಪತ್ತಿ. ಸೀಲವಿಪತ್ತಿಹೇತು ವಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ…ಪೇ… ದಿಟ್ಠಿವಿಪತ್ತಿಹೇತು ವಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸತ್ತಾ ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾ ಪರಂ ಮರಣಾ ಅಪಾಯಂ ದುಗ್ಗತಿಂ ವಿನಿಪಾತಂ ನಿರಯಂ ಉಪಪಜ್ಜನ್ತಿ. ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಪಣ್ಣಕೋ ಮಣಿ ಉದ್ಧಂ ಖಿತ್ತೋ ಯೇನ ಯೇನೇವ ಪತಿಟ್ಠಾತಿ ಸುಪ್ಪತಿಟ್ಠಿತಂಯೇವ ಪತಿಟ್ಠಾತಿ; ಏವಮೇವಂ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸೀಲವಿಪತ್ತಿಹೇತು ವಾ ಸತ್ತಾ…ಪೇ… ಉಪಪಜ್ಜನ್ತಿ. ಇಮಾ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತಿಸ್ಸೋ ವಿಪತ್ತಿಯೋತಿ.

‘‘ತಿಸ್ಸೋ ಇಮಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಮ್ಪದಾ. ಕತಮಾ ತಿಸ್ಸೋ? ಸೀಲಸಮ್ಪದಾ, ಚಿತ್ತಸಮ್ಪದಾ, ದಿಟ್ಠಿಸಮ್ಪದಾ. ಕತಮಾ ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸೀಲಸಮ್ಪದಾ? ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏಕಚ್ಚೋ ಪಾಣಾತಿಪಾತಾ ಪಟಿವಿರತೋ ಹೋತಿ…ಪೇ… ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸೀಲಸಮ್ಪದಾ.

‘‘ಕತಮಾ ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದಿಟ್ಠಿಸಮ್ಪದಾ? ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏಕಚ್ಚೋ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿಕೋ ಹೋತಿ ಅವಿಪರೀತದಸ್ಸನೋ – ‘ಅತ್ಥಿ ದಿನ್ನಂ, ಅತ್ಥಿ ಯಿಟ್ಠಂ…ಪೇ… ಯೇ ಇಮಞ್ಚ ಲೋಕಂ ಪರಞ್ಚ ಲೋಕಂ ಸಯಂ ಅಭಿಞ್ಞಾ ಸಚ್ಛಿಕತ್ವಾ ಪವೇದೇನ್ತೀ’ತಿ. ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದಿಟ್ಠಿಸಮ್ಪದಾ. ಸೀಲಸಮ್ಪದಾಹೇತು ವಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸತ್ತಾ ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾ ಪರಂ ಮರಣಾ ಸುಗತಿಂ ಸಗ್ಗಂ ಲೋಕಂ ಉಪಪಜ್ಜನ್ತಿ. ಚಿತ್ತಸಮ್ಪದಾಹೇತು ವಾ…ಪೇ… ದಿಟ್ಠಿಸಮ್ಪದಾಹೇತು ವಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸತ್ತಾ ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾ ಪರಂ ಮರಣಾ ಸುಗತಿಂ ಸಗ್ಗಂ ಲೋಕಂ ಉಪಪಜ್ಜನ್ತಿ. ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಪಣ್ಣಕೋ ಮಣಿ ಉದ್ಧಂ ಖಿತ್ತೋ ಯೇನ ಯೇನೇವ ಪತಿಟ್ಠಾತಿ ಸುಪ್ಪತಿಟ್ಠಿತಂಯೇವ ಪತಿಟ್ಠಾತಿ; ಏವಮೇವಂ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸೀಲಸಮ್ಪದಾಹೇತು ವಾ ಸತ್ತಾ ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾ ಪರಂ ಮರಣಾ ಸುಗತಿಂ ಸಗ್ಗಂ ಲೋಕಂ ಉಪಪಜ್ಜನ್ತಿ, ಚಿತ್ತಸಮ್ಪದಾಹೇತು ವಾ ಸತ್ತಾ…ಪೇ… ದಿಟ್ಠಿಸಮ್ಪದಾಹೇತು ವಾ ಸತ್ತಾ ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾ ಪರಂ ಮರಣಾ ಸುಗತಿಂ ಸಗ್ಗಂ ಲೋಕಂ ಉಪಪಜ್ಜನ್ತಿ. ಇಮಾ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತಿಸ್ಸೋ ಸಮ್ಪದಾ’’ತಿ. ಛಟ್ಠಂ.

೭. ಕಮ್ಮನ್ತಸುತ್ತಂ

೧೨೦. ‘‘ತಿಸ್ಸೋ ಇಮಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವಿಪತ್ತಿಯೋ. ಕತಮಾ ತಿಸ್ಸೋ? ಕಮ್ಮನ್ತವಿಪತ್ತಿ, ಆಜೀವವಿಪತ್ತಿ, ದಿಟ್ಠಿವಿಪತ್ತಿ. ಕತಮಾ ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಕಮ್ಮನ್ತವಿಪತ್ತಿ? ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏಕಚ್ಚೋ ಪಾಣಾತಿಪಾತೀ ಹೋತಿ…ಪೇ… ಸಮ್ಫಪ್ಪಲಾಪೀ ಹೋತಿ. ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಕಮ್ಮನ್ತವಿಪತ್ತಿ.

‘‘ಕತಮಾ ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಆಜೀವವಿಪತ್ತಿ? ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏಕಚ್ಚೋ ಮಿಚ್ಛಾಆಜೀವೋ ಹೋತಿ, ಮಿಚ್ಛಾಆಜೀವೇನ ಜೀವಿಕಂ [ಜೀವಿತಂ (ಸ್ಯಾ. ಕಂ. ಕ.)] ಕಪ್ಪೇತಿ. ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಆಜೀವವಿಪತ್ತಿ.

‘‘ತಿಸ್ಸೋ ಇಮಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಮ್ಪದಾ. ಕತಮಾ ತಿಸ್ಸೋ? ಕಮ್ಮನ್ತಸಮ್ಪದಾ, ಆಜೀವಸಮ್ಪದಾ, ದಿಟ್ಠಿಸಮ್ಪದಾ. ಕತಮಾ ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಕಮ್ಮನ್ತಸಮ್ಪದಾ? ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏಕಚ್ಚೋ ಪಾಣಾತಿಪಾತಾ ಪಟಿವಿರತೋ ಹೋತಿ…ಪೇ… ಸಮ್ಫಪ್ಪಲಾಪಾ ಪಟಿವಿರತೋ ಹೋತಿ. ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಕಮ್ಮನ್ತಸಮ್ಪದಾ.

‘‘ಕತಮಾ ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಆಜೀವಸಮ್ಪದಾ? ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏಕಚ್ಚೋ ಸಮ್ಮಾಆಜೀವೋ ಹೋತಿ, ಸಮ್ಮಾಆಜೀವೇನ ಜೀವಿಕಂ ಕಪ್ಪೇತಿ. ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಆಜೀವಸಮ್ಪದಾ.

೮. ಪಠಮಸೋಚೇಯ್ಯಸುತ್ತಂ

೧೨೧. ‘‘ತೀಣಿಮಾನಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸೋಚೇಯ್ಯಾನಿ. ಕತಮಾನಿ ತೀಣಿ? ಕಾಯಸೋಚೇಯ್ಯಂ, ವಚೀಸೋಚೇಯ್ಯಂ, ಮನೋಸೋಚೇಯ್ಯಂ. ಕತಮಞ್ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಕಾಯಸೋಚೇಯ್ಯಂ? ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏಕಚ್ಚೋ ಪಾಣಾತಿಪಾತಾ ಪಟಿವಿರತೋ ಹೋತಿ, ಅದಿನ್ನಾದಾನಾ ಪಟಿವಿರತೋ ಹೋತಿ, ಕಾಮೇಸುಮಿಚ್ಛಾಚಾರಾ ಪಟಿವಿರತೋ ಹೋತಿ. ಇದಂ ವುಚ್ಚತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಕಾಯಸೋಚೇಯ್ಯಂ.

‘‘ಕತಮಞ್ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವಚೀಸೋಚೇಯ್ಯಂ? ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏಕಚ್ಚೋ ಮುಸಾವಾದಾ ಪಟಿವಿರತೋ ಹೋತಿ, ಪಿಸುಣಾಯ ವಾಚಾಯ ಪಟಿವಿರತೋ ಹೋತಿ, ಫರುಸಾಯ ವಾಚಾಯ ಪಟಿವಿರತೋ ಹೋತಿ, ಸಮ್ಫಪ್ಪಲಾಪಾ ಪಟಿವಿರತೋ ಹೋತಿ. ಇದಂ ವುಚ್ಚತಿ ಭಿಕ್ಖವೇ, ವಚೀಸೋಚೇಯ್ಯಂ.

‘‘ಕತಮಞ್ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮನೋಸೋಚೇಯ್ಯಂ? ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏಕಚ್ಚೋ ಅನಭಿಜ್ಝಾಲು ಹೋತಿ ಅಬ್ಯಾಪನ್ನಚಿತ್ತೋ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿಕೋ. ಇದಂ ವುಚ್ಚತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮನೋಸೋಚೇಯ್ಯಂ. ಇಮಾನಿ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತೀಣಿ ಸೋಚೇಯ್ಯಾನೀ’’ತಿ. ಅಟ್ಠಮಂ.

೯. ದುತಿಯಸೋಚೇಯ್ಯಸುತ್ತಂ

೧೨೨. ‘‘ತೀಣಿಮಾನಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸೋಚೇಯ್ಯಾನಿ. ಕತಮಾನಿ ತೀಣಿ? ಕಾಯಸೋಚೇಯ್ಯಂ, ವಚೀಸೋಚೇಯ್ಯಂ, ಮನೋಸೋಚೇಯ್ಯಂ. ಕತಮಞ್ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಕಾಯಸೋಚೇಯ್ಯಂ? ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಪಾಣಾತಿಪಾತಾ ಪಟಿವಿರತೋ ಹೋತಿ, ಅದಿನ್ನಾದಾನಾ ಪಟಿವಿರತೋ ಹೋತಿ, ಅಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಾ ಪಟಿವಿರತೋ ಹೋತಿ. ಇದಂ ವುಚ್ಚತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಕಾಯಸೋಚೇಯ್ಯಂ.

‘‘ಕತಮಞ್ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವಚೀಸೋಚೇಯ್ಯಂ? ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಮುಸಾವಾದಾ ಪಟಿವಿರತೋ ಹೋತಿ, ಪಿಸುಣಾಯ ವಾಚಾಯ ಪಟಿವಿರತೋ ಹೋತಿ, ಫರುಸಾಯ ವಾಚಾಯ ಪಟಿವಿರತೋ ಹೋತಿ, ಸಮ್ಫಪ್ಪಲಾಪಾ ಪಟಿವಿರತೋ ಹೋತಿ. ಇದಂ ವುಚ್ಚತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವಚೀಸೋಚೇಯ್ಯಂ.

‘‘ಕತಮಞ್ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮನೋಸೋಚೇಯ್ಯಂ? ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಸನ್ತಂ ವಾ ಅಜ್ಝತ್ತಂ ಕಾಮಚ್ಛನ್ದಂ – ‘ಅತ್ಥಿ ಮೇ ಅಜ್ಝತ್ತಂ ಕಾಮಚ್ಛನ್ದೋ’ತಿ ಪಜಾನಾತಿ; ಅಸನ್ತಂ ವಾ ಅಜ್ಝತ್ತಂ ಕಾಮಚ್ಛನ್ದಂ – ‘ನತ್ಥಿ ಮೇ ಅಜ್ಝತ್ತಂ ಕಾಮಚ್ಛನ್ದೋ’ತಿ ಪಜಾನಾತಿ; ಯಥಾ ಚ ಅನುಪ್ಪನ್ನಸ್ಸ ಕಾಮಚ್ಛನ್ದಸ್ಸ ಉಪ್ಪಾದೋ ಹೋತಿ, ತಞ್ಚ ಪಜಾನಾತಿ; ಯಥಾ ಚ ಉಪ್ಪನ್ನಸ್ಸ ಕಾಮಚ್ಛನ್ದಸ್ಸ ಪಹಾನಂ ಹೋತಿ, ತಞ್ಚ ಪಜಾನಾತಿ; ಯಥಾ ಚ ಪಹೀನಸ್ಸ ಕಾಮಚ್ಛನ್ದಸ್ಸ ಆಯತಿಂ ಅನುಪ್ಪಾದೋ ಹೋತಿ, ತಞ್ಚ ಪಜಾನಾತಿ; ಸನ್ತಂ ವಾ ಅಜ್ಝತ್ತಂ ಬ್ಯಾಪಾದಂ – ‘ಅತ್ಥಿ ಮೇ ಅಜ್ಝತ್ತಂ ಬ್ಯಾಪಾದೋ’ತಿ ಪಜಾನಾತಿ; ಅಸನ್ತಂ ವಾ ಅಜ್ಝತ್ತಂ ಬ್ಯಾಪಾದಂ – ‘ನತ್ಥಿ ಮೇ ಅಜ್ಝತ್ತಂ ಬ್ಯಾಪಾದೋ’ತಿ ಪಜಾನಾತಿ; ಯಥಾ ಚ ಅನುಪ್ಪನ್ನಸ್ಸ ಬ್ಯಾಪಾದಸ್ಸ ಉಪ್ಪಾದೋ ಹೋತಿ, ತಞ್ಚ ಪಜಾನಾತಿ; ಯಥಾ ಚ ಉಪ್ಪನ್ನಸ್ಸ ಬ್ಯಾಪಾದಸ್ಸ ಪಹಾನಂ ಹೋತಿ, ತಞ್ಚ ಪಜಾನಾತಿ; ಯಥಾ ಚ ಪಹೀನಸ್ಸ ಬ್ಯಾಪಾದಸ್ಸ ಆಯತಿಂ ಅನುಪ್ಪಾದೋ ಹೋತಿ, ತಞ್ಚ ಪಜಾನಾತಿ; ಸನ್ತಂ ವಾ ಅಜ್ಝತ್ತಂ ಥಿನಮಿದ್ಧಂ – ‘ಅತ್ಥಿ ಮೇ ಅಜ್ಝತ್ತಂ ಥಿನಮಿದ್ಧ’ನ್ತಿ ಪಜಾನಾತಿ; ಅಸನ್ತಂ ವಾ ಅಜ್ಝತ್ತಂ ಥಿನಮಿದ್ಧಂ – ‘ನತ್ಥಿ ಮೇ ಅಜ್ಝತ್ತಂ ಥಿನಮಿದ್ಧ’ನ್ತಿ ಪಜಾನಾತಿ; ಯಥಾ ಚ ಅನುಪ್ಪನ್ನಸ್ಸ ಥಿನಮಿದ್ಧಸ್ಸ ಉಪ್ಪಾದೋ ಹೋತಿ, ತಞ್ಚ ಪಜಾನಾತಿ; ಯಥಾ ಚ ಉಪ್ಪನ್ನಸ್ಸ ಥಿನಮಿದ್ಧಸ್ಸ ಪಹಾನಂ ಹೋತಿ, ತಞ್ಚ ಪಜಾನಾತಿ; ಯಥಾ ಚ ಪಹೀನಸ್ಸ ಥಿನಮಿದ್ಧಸ್ಸ ಆಯತಿಂ ಅನುಪ್ಪಾದೋ ಹೋತಿ, ತಞ್ಚ ಪಜಾನಾತಿ; ಸನ್ತಂ ವಾ ಅಜ್ಝತ್ತಂ ಉದ್ಧಚ್ಚಕುಕ್ಕುಚ್ಚಂ – ‘ಅತ್ಥಿ ಮೇ ಅಜ್ಝತ್ತಂ ಉದ್ಧಚ್ಚಕುಕ್ಕುಚ್ಚ’ನ್ತಿ ಪಜಾನಾತಿ; ಅಸನ್ತಂ ವಾ ಅಜ್ಝತ್ತಂ ಉದ್ಧಚ್ಚಕುಕ್ಕುಚ್ಚಂ – ‘ನತ್ಥಿ ಮೇ ಅಜ್ಝತ್ತಂ ಉದ್ಧಚ್ಚಕುಕ್ಕುಚ್ಚ’ನ್ತಿ ಪಜಾನಾತಿ; ಯಥಾ ಚ ಅನುಪ್ಪನ್ನಸ್ಸ ಉದ್ಧಚ್ಚಕುಕ್ಕುಚ್ಚಸ್ಸ ಉಪ್ಪಾದೋ ಹೋತಿ, ತಞ್ಚ ಪಜಾನಾತಿ; ಯಥಾ ಚ ಉಪ್ಪನ್ನಸ್ಸ ಉದ್ಧಚ್ಚಕುಕ್ಕುಚ್ಚಸ್ಸ ಪಹಾನಂ ಹೋತಿ, ತಞ್ಚ ಪಜಾನಾತಿ; ಯಥಾ ಚ ಪಹೀನಸ್ಸ ಉದ್ಧಚ್ಚಕುಕ್ಕುಚ್ಚಸ್ಸ ಆಯತಿಂ ಅನುಪ್ಪಾದೋ ಹೋತಿ, ತಞ್ಚ ಪಜಾನಾತಿ; ಸನ್ತಂ ವಾ ಅಜ್ಝತ್ತಂ ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಂ – ‘ಅತ್ಥಿ ಮೇ ಅಜ್ಝತ್ತಂ ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾ’ತಿ ಪಜಾನಾತಿ; ಅಸನ್ತಂ ವಾ ಅಜ್ಝತ್ತಂ ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಂ – ‘ನತ್ಥಿ ಮೇ ಅಜ್ಝತ್ತಂ ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾ’ತಿ ಪಜಾನಾತಿ; ಯಥಾ ಚ ಅನುಪ್ಪನ್ನಾಯ ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾಯ ಉಪ್ಪಾದೋ ಹೋತಿ, ತಞ್ಚ ಪಜಾನಾತಿ; ಯಥಾ ಚ ಉಪ್ಪನ್ನಾಯ ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾಯ ಪಹಾನಂ ಹೋತಿ, ತಞ್ಚ ಪಜಾನಾತಿ; ಯಥಾ ಚ ಪಹೀನಾಯ ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾಯ ಆಯತಿಂ ಅನುಪ್ಪಾದೋ ಹೋತಿ, ತಞ್ಚ ಪಜಾನಾತಿ. ಇದಂ ವುಚ್ಚತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮನೋಸೋಚೇಯ್ಯಂ. ಇಮಾನಿ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತೀಣಿ ಸೋಚೇಯ್ಯಾನೀತಿ.

[ಇತಿವು. ೬೬] ‘‘ಕಾಯಸುಚಿಂ ವಚೀಸುಚಿಂ, ಚೇತೋಸುಚಿಂ ಅನಾಸವಂ;

ಸುಚಿಂ ಸೋಚೇಯ್ಯಸಮ್ಪನ್ನಂ, ಆಹು ನಿನ್ಹಾತಪಾಪಕ’’ನ್ತಿ. ನವಮಂ;

೧೦. ಮೋನೇಯ್ಯಸುತ್ತಂ

೧೨೩. ‘‘ತೀಣಿಮಾನಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮೋನೇಯ್ಯಾನಿ. ಕತಮಾನಿ ತೀಣಿ? ಕಾಯಮೋನೇಯ್ಯಂ, ವಚೀಮೋನೇಯ್ಯಂ, ಮನೋಮೋನೇಯ್ಯಂ. ಕತಮಞ್ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಕಾಯಮೋನೇಯ್ಯಂ? ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಪಾಣಾತಿಪಾತಾ ಪಟಿವಿರತೋ ಹೋತಿ, ಅದಿನ್ನಾದಾನಾ ಪಟಿವಿರತೋ ಹೋತಿ, ಅಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಾ ಪಟಿವಿರತೋ ಹೋತಿ. ಇದಂ ವುಚ್ಚತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಕಾಯಮೋನೇಯ್ಯಂ.

‘‘ಕತಮಞ್ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವಚೀಮೋನೇಯ್ಯಂ? ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಮುಸಾವಾದಾ ಪಟಿವಿರತೋ ಹೋತಿ, ಪಿಸುಣಾಯ ವಾಚಾಯ ಪಟಿವಿರತೋ ಹೋತಿ, ಫರುಸಾಯ ವಾಚಾಯ ಪಟಿವಿರತೋ ಹೋತಿ, ಸಮ್ಫಪ್ಪಲಾಪಾ ಪಟಿವಿರತೋ ಹೋತಿ. ಇದಂ ವುಚ್ಚತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವಚೀಮೋನೇಯ್ಯಂ.

‘‘ಕತಮಞ್ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮನೋಮೋನೇಯ್ಯಂ? ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಆಸವಾನಂ ಖಯಾ ಅನಾಸವಂ ಚೇತೋವಿಮುತ್ತಿಂ ಪಞ್ಞಾವಿಮುತ್ತಿಂ ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ಸಯಂ ಅಭಿಞ್ಞಾ ಸಚ್ಛಿಕತ್ವಾ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರತಿ. ಇದಂ ವುಚ್ಚತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮನೋಮೋನೇಯ್ಯಂ. ಇಮಾನಿ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತೀಣಿ ಮೋನೇಯ್ಯಾನೀ’’ತಿ.

‘‘ಕಾಯಮುನಿಂ ವಚೀಮುನಿಂ, ಚೇತೋಮುನಿಂ ಅನಾಸವಂ;

ಮುನಿಂ ಮೋನೇಯ್ಯಸಮ್ಪನ್ನಂ, ಆಹು ಸಬ್ಬಪ್ಪಹಾಯಿನ’’ನ್ತಿ. ದಸಮಂ;

ಆಪಾಯಿಕವಗ್ಗೋ ದ್ವಾದಸಮೋ.

ತಸ್ಸುದ್ದಾನಂ –

ಆಪಾಯಿಕೋ ದುಲ್ಲಭೋ ಅಪ್ಪಮೇಯ್ಯಂ, ಆನೇಞ್ಜವಿಪತ್ತಿಸಮ್ಪದಾ;

ಅಪಣ್ಣಕೋ ಚ ಕಮ್ಮನ್ತೋ, ದ್ವೇ ಸೋಚೇಯ್ಯಾನಿ ಮೋನೇಯ್ಯನ್ತಿ.

(೧೩) ೩. ಕುಸಿನಾರವಗ್ಗೋ

೧. ಕುಸಿನಾರಸುತ್ತಂ

೧೨೪. ಏಕಂ ಸಮಯಂ ಭಗವಾ ಕುಸಿನಾರಾಯಂ ವಿಹರತಿ ಬಲಿಹರಣೇ ವನಸಣ್ಡೇ. ತತ್ರ ಖೋ ಭಗವಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಆಮನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಭಿಕ್ಖವೋ’’ತಿ. ‘‘ಭದನ್ತೇ’’ತಿ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಭಗವತೋ ಪಚ್ಚಸ್ಸೋಸುಂ. ಭಗವಾ ಏತದವೋಚ –

‘‘ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಅಞ್ಞತರಂ ಗಾಮಂ ವಾ ನಿಗಮಂ ವಾ ಉಪನಿಸ್ಸಾಯ ವಿಹರತಿ. ತಮೇನಂ ಗಹಪತಿ ವಾ ಗಹಪತಿಪುತ್ತೋ ವಾ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಸ್ವಾತನಾಯ ಭತ್ತೇನ ನಿಮನ್ತೇತಿ. ಆಕಙ್ಖಮಾನೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಅಧಿವಾಸೇತಿ. ಸೋ ತಸ್ಸಾ ರತ್ತಿಯಾ ಅಚ್ಚಯೇನ ಪುಬ್ಬಣ್ಹಸಮಯಂ ನಿವಾಸೇತ್ವಾ ಪತ್ತಚೀವರಮಾದಾಯ ಯೇನ ತಸ್ಸ ಗಹಪತಿಸ್ಸ ವಾ ಗಹಪತಿಪುತ್ತಸ್ಸ ವಾ ನಿವೇಸನಂ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮತಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಪಞ್ಞತ್ತೇ ಆಸನೇ ನಿಸೀದತಿ. ತಮೇನಂ ಸೋ ಗಹಪತಿ ವಾ ಗಹಪತಿಪುತ್ತೋ ವಾ ಪಣೀತೇನ ಖಾದನೀಯೇನ ಭೋಜನೀಯೇನ ಸಹತ್ಥಾ ಸನ್ತಪ್ಪೇತಿ ಸಮ್ಪವಾರೇತಿ.

‘‘ತಸ್ಸ ಏವಂ ಹೋತಿ – ‘ಸಾಧು ವತ ಮ್ಯಾಯಂ ಗಹಪತಿ ವಾ ಗಹಪತಿಪುತ್ತೋ ವಾ ಪಣೀತೇನ ಖಾದನೀಯೇನ ಭೋಜನೀಯೇನ ಸಹತ್ಥಾ ಸನ್ತಪ್ಪೇತಿ ಸಮ್ಪವಾರೇತೀ’ತಿ. ಏವಮ್ಪಿಸ್ಸ ಹೋತಿ – ‘ಅಹೋ ವತ ಮಾಯಂ ಗಹಪತಿ ವಾ ಗಹಪತಿಪುತ್ತೋ ವಾ ಆಯತಿಮ್ಪಿ ಏವರೂಪೇನ ಪಣೀತೇನ ಖಾದನೀಯೇನ ಭೋಜನೀಯೇನ ಸಹತ್ಥಾ ಸನ್ತಪ್ಪೇಯ್ಯ ಸಮ್ಪವಾರೇಯ್ಯಾ’ತಿ! ಸೋ ತಂ ಪಿಣ್ಡಪಾತಂ ಗಥಿತೋ [ಗಧಿತೋ (ಸ್ಯಾ. ಕಂ. ಕ.)] ಮುಚ್ಛಿತೋ ಅಜ್ಝೋಸನ್ನೋ [ಅಜ್ಝಾಪನ್ನೋ (ಸೀ. ಕ.) ಅಜ್ಝೋಪನ್ನೋ (ಟೀಕಾ)] ಅನಾದೀನವದಸ್ಸಾವೀ ಅನಿಸ್ಸರಣಪಞ್ಞೋ ಪರಿಭುಞ್ಜತಿ. ಸೋ ತತ್ಥ ಕಾಮವಿತಕ್ಕಮ್ಪಿ ವಿತಕ್ಕೇತಿ, ಬ್ಯಾಪಾದವಿತಕ್ಕಮ್ಪಿ ವಿತಕ್ಕೇತಿ, ವಿಹಿಂಸಾವಿತಕ್ಕಮ್ಪಿ ವಿತಕ್ಕೇತಿ. ಏವರೂಪಸ್ಸಾಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖುನೋ ದಿನ್ನಂ ನ ಮಹಪ್ಫಲನ್ತಿ ವದಾಮಿ. ತಂ ಕಿಸ್ಸ ಹೇತು? ಪಮತ್ತೋ ಹಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ವಿಹರತಿ.

‘‘ಇಧ ಪನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಅಞ್ಞತರಂ ಗಾಮಂ ವಾ ನಿಗಮಂ ವಾ ಉಪನಿಸ್ಸಾಯ ವಿಹರತಿ. ತಮೇನಂ ಗಹಪತಿ ವಾ ಗಹಪತಿಪುತ್ತೋ ವಾ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಸ್ವಾತನಾಯ ಭತ್ತೇನ ನಿಮನ್ತೇತಿ. ಆಕಙ್ಖಮಾನೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಅಧಿವಾಸೇತಿ. ಸೋ ತಸ್ಸಾ ರತ್ತಿಯಾ ಅಚ್ಚಯೇನ ಪುಬ್ಬಣ್ಹಸಮಯಂ ನಿವಾಸೇತ್ವಾ ಪತ್ತಚೀವರಮಾದಾಯ ಯೇನ ತಸ್ಸ ಗಹಪತಿಸ್ಸ ವಾ ಗಹಪತಿಪುತ್ತಸ್ಸ ವಾ ನಿವೇಸನಂ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮತಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಪಞ್ಞತ್ತೇ ಆಸನೇ ನಿಸೀದತಿ. ತಮೇನಂ ಸೋ ಗಹಪತಿ ವಾ ಗಹಪತಿಪುತ್ತೋ ವಾ ಪಣೀತೇನ ಖಾದನೀಯೇನ ಭೋಜನೀಯೇನ ಸಹತ್ಥಾ ಸನ್ತಪ್ಪೇತಿ ಸಮ್ಪವಾರೇತಿ.

‘‘ತಸ್ಸ ನ ಏವಂ ಹೋತಿ – ‘ಸಾಧು ವತ ಮ್ಯಾಯಂ ಗಹಪತಿ ವಾ ಗಹಪತಿಪುತ್ತೋ ವಾ ಪಣೀತೇನ ಖಾದನೀಯೇನ ಭೋಜನೀಯೇನ ಸಹತ್ಥಾ ಸನ್ತಪ್ಪೇತಿ ಸಮ್ಪವಾರೇತೀ’ತಿ. ಏವಮ್ಪಿಸ್ಸ ನ ಹೋತಿ – ‘ಅಹೋ ವತ ಮಾಯಂ ಗಹಪತಿ ವಾ ಗಹಪತಿಪುತ್ತೋ ವಾ ಆಯತಿಮ್ಪಿ ಏವರೂಪೇನ ಪಣೀತೇನ ಖಾದನೀಯೇನ ಭೋಜನೀಯೇನ ಸಹತ್ಥಾ ಸನ್ತಪ್ಪೇಯ್ಯ ಸಮ್ಪವಾರೇಯ್ಯಾ’ತಿ! ಸೋ ತಂ ಪಿಣ್ಡಪಾತಂ ಅಗಥಿತೋ ಅಮುಚ್ಛಿತೋ ಅನಜ್ಝೋಸನ್ನೋ ಆದೀನವದಸ್ಸಾವೀ ನಿಸ್ಸರಣಪಞ್ಞೋ ಪರಿಭುಞ್ಜತಿ. ಸೋ ತತ್ಥ ನೇಕ್ಖಮ್ಮವಿತಕ್ಕಮ್ಪಿ ವಿತಕ್ಕೇತಿ, ಅಬ್ಯಾಪಾದವಿತಕ್ಕಮ್ಪಿ ವಿತಕ್ಕೇತಿ, ಅವಿಹಿಂಸಾವಿತಕ್ಕಮ್ಪಿ ವಿತಕ್ಕೇತಿ. ಏವರೂಪಸ್ಸಾಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖುನೋ ದಿನ್ನಂ ಮಹಪ್ಫಲನ್ತಿ ವದಾಮಿ. ತಂ ಕಿಸ್ಸ ಹೇತು? ಅಪ್ಪಮತ್ತೋ ಹಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ವಿಹರತೀ’’ತಿ. ಪಠಮಂ.

೨. ಭಣ್ಡನಸುತ್ತಂ

೧೨೫. ‘‘ಯಸ್ಸಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದಿಸಾಯಂ ಭಿಕ್ಖೂ ಭಣ್ಡನಜಾತಾ ಕಲಹಜಾತಾ ವಿವಾದಾಪನ್ನಾ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಮುಖಸತ್ತೀಹಿ ವಿತುದನ್ತಾ ವಿಹರನ್ತಿ, ಮನಸಿ ಕಾತುಮ್ಪಿ ಮೇ ಏಸಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದಿಸಾ ನ ಫಾಸು ಹೋತಿ, ಪಗೇವ ಗನ್ತುಂ! ನಿಟ್ಠಮೇತ್ಥ ಗಚ್ಛಾಮಿ – ‘ಅದ್ಧಾ ತೇ ಆಯಸ್ಮನ್ತೋ ತಯೋ ಧಮ್ಮೇ ಪಜಹಿಂಸು, ತಯೋ ಧಮ್ಮೇ ಬಹುಲಮಕಂಸು [ಬಹುಲೀಮಕಂಸು (ಸ್ಯಾ. ಕಂ. ಪೀ.)]. ಕತಮೇ ತಯೋ ಧಮ್ಮೇ ಪಜಹಿಂಸು? ನೇಕ್ಖಮ್ಮವಿತಕ್ಕಂ, ಅಬ್ಯಾಪಾದವಿತಕ್ಕಂ, ಅವಿಹಿಂಸಾವಿತಕ್ಕಂ – ಇಮೇ ತಯೋ ಧಮ್ಮೇ ಪಜಹಿಂಸು. ಕತಮೇ ತಯೋ ಧಮ್ಮೇ ಬಹುಲಮಕಂಸು? ಕಾಮವಿತಕ್ಕಂ, ಬ್ಯಾಪಾದವಿತಕ್ಕಂ, ವಿಹಿಂಸಾವಿತಕ್ಕಂ – ಇಮೇ ತಯೋ ಧಮ್ಮೇ ಬಹುಲಮಕಂಸು’. ಯಸ್ಸಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದಿಸಾಯಂ ಭಿಕ್ಖೂ ಭಣ್ಡನಜಾತಾ ಕಲಹಜಾತಾ ವಿವಾದಾಪನ್ನಾ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಮುಖಸತ್ತೀಹಿ ವಿತುದನ್ತಾ ವಿಹರನ್ತಿ, ಮನಸಿ ಕಾತುಮ್ಪಿ ಮೇ ಏಸಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದಿಸಾ ನ ಫಾಸು ಹೋತಿ, ಪಗೇವ ಗನ್ತುಂ! ನಿಟ್ಠಮೇತ್ಥ ಗಚ್ಛಾಮಿ – ‘ಅದ್ಧಾ ತೇ ಆಯಸ್ಮನ್ತೋ ಇಮೇ ತಯೋ ಧಮ್ಮೇ ಪಜಹಿಂಸು, ಇಮೇ ತಯೋ ಧಮ್ಮೇ ಬಹುಲಮಕಂಸು’’’.

‘‘ಯಸ್ಸಂ ಪನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದಿಸಾಯಂ ಭಿಕ್ಖೂ ಸಮಗ್ಗಾ ಸಮ್ಮೋದಮಾನಾ ಅವಿವದಮಾನಾ ಖೀರೋದಕೀಭೂತಾ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಪಿಯಚಕ್ಖೂಹಿ ಸಮ್ಪಸ್ಸನ್ತಾ ವಿಹರನ್ತಿ, ಗನ್ತುಮ್ಪಿ ಮೇ ಏಸಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದಿಸಾ ಫಾಸು ಹೋತಿ, ಪಗೇವ ಮನಸಿ ಕಾತುಂ! ನಿಟ್ಠಮೇತ್ಥ ಗಚ್ಛಾಮಿ – ‘ಅದ್ಧಾ ತೇ ಆಯಸ್ಮನ್ತೋ ತಯೋ ಧಮ್ಮೇ ಪಜಹಿಂಸು, ತಯೋ ಧಮ್ಮೇ ಬಹುಲಮಕಂಸು. ಕತಮೇ ತಯೋ ಧಮ್ಮೇ ಪಜಹಿಂಸು? ಕಾಮವಿತಕ್ಕಂ, ಬ್ಯಾಪಾದವಿತಕ್ಕಂ, ವಿಹಿಂಸಾವಿತಕ್ಕಂ – ಇಮೇ ತಯೋ ಧಮ್ಮೇ ಪಜಹಿಂಸು. ಕತಮೇ ತಯೋ ಧಮ್ಮೇ ಬಹುಲಮಕಂಸು? ನೇಕ್ಖಮ್ಮವಿತಕ್ಕಂ, ಅಬ್ಯಾಪಾದವಿತಕ್ಕಂ, ಅವಿಹಿಂಸಾವಿತಕ್ಕಂ – ಇಮೇ ತಯೋ ಧಮ್ಮೇ ಬಹುಲಮಕಂಸು’. ಯಸ್ಸಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದಿಸಾಯಂ ಭಿಕ್ಖೂ ಸಮಗ್ಗಾ ಸಮ್ಮೋದಮಾನಾ ಅವಿವದಮಾನಾ ಖೀರೋದಕೀಭೂತಾ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಪಿಯಚಕ್ಖೂಹಿ ಸಮ್ಪಸ್ಸನ್ತಾ ವಿಹರನ್ತಿ, ಗನ್ತುಮ್ಪಿ ಮೇ ಏಸಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದಿಸಾ ಫಾಸು ಹೋತಿ, ಪಗೇವ ಮನಸಿ ಕಾತುಂ! ನಿಟ್ಠಮೇತ್ಥ ಗಚ್ಛಾಮಿ – ‘ಅದ್ಧಾ ತೇ ಆಯಸ್ಮನ್ತೋ ಇಮೇ ತಯೋ ಧಮ್ಮೇ ಪಜಹಿಂಸು, ಇಮೇ ತಯೋ ಧಮ್ಮೇ ಬಹುಲಮಕಂಸೂ’’’ತಿ. ದುತಿಯಂ.

೩. ಗೋತಮಕಚೇತಿಯಸುತ್ತಂ

೧೨೬. ಏಕಂ ಸಮಯಂ ಭಗವಾ ವೇಸಾಲಿಯಂ ವಿಹರತಿ ಗೋತಮಕೇ ಚೇತಿಯೇ. ತತ್ರ ಖೋ ಭಗವಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಆಮನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಭಿಕ್ಖವೋ’’ತಿ. ‘‘ಭದನ್ತೇ’’ತಿ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಭಗವತೋ ಪಚ್ಚಸ್ಸೋಸುಂ. ಭಗವಾ ಏತದವೋಚ –

‘‘ಅಭಿಞ್ಞಾಯಾಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇಮಿ, ನೋ ಅನಭಿಞ್ಞಾಯ. ಸನಿದಾನಾಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇಮಿ, ನೋ ಅನಿದಾನಂ. ಸಪ್ಪಾಟಿಹಾರಿಯಾಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇಮಿ, ನೋ ಅಪ್ಪಾಟಿಹಾರಿಯಂ. ತಸ್ಸ ಮಯ್ಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಭಿಞ್ಞಾಯ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸಯತೋ ನೋ ಅನಭಿಞ್ಞಾಯ, ಸನಿದಾನಂ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸಯತೋ ನೋ ಅನಿದಾನಂ, ಸಪ್ಪಾಟಿಹಾರಿಯಂ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸಯತೋ ನೋ ಅಪ್ಪಾಟಿಹಾರಿಯಂ, ಕರಣೀಯೋ ಓವಾದೋ, ಕರಣೀಯಾ ಅನುಸಾಸನೀ. ಅಲಞ್ಚ ಪನ ವೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತುಟ್ಠಿಯಾ, ಅಲಂ ಅತ್ತಮನತಾಯ, ಅಲಂ ಸೋಮನಸ್ಸಾಯ – ‘ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಭಗವಾ, ಸ್ವಾಕ್ಖಾತೋ ಧಮ್ಮೋ, ಸುಪ್ಪಟಿಪನ್ನೋ ಸಙ್ಘೋ’’’ತಿ.

ಇದಮವೋಚ ಭಗವಾ. ಅತ್ತಮನಾ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಭಗವತೋ ಭಾಸಿತಂ ಅಭಿನನ್ದುನ್ತಿ. ಇಮಸ್ಮಿಞ್ಚ ಪನ ವೇಯ್ಯಾಕರಣಸ್ಮಿಂ ಭಞ್ಞಮಾನೇ ಸಹಸ್ಸೀ ಲೋಕಧಾತು ಅಕಮ್ಪಿತ್ಥಾತಿ. ತತಿಯಂ.

೪. ಭರಣ್ಡುಕಾಲಾಮಸುತ್ತಂ

೧೨೭. ಏಕಂ ಸಮಯಂ ಭಗವಾ ಕೋಸಲೇಸು ಚಾರಿಕಂ ಚರಮಾನೋ ಯೇನ ಕಪಿಲವತ್ಥು ತದವಸರಿ. ಅಸ್ಸೋಸಿ ಖೋ ಮಹಾನಾಮೋ ಸಕ್ಕೋ – ‘‘ಭಗವಾ ಕಿರ ಕಪಿಲವತ್ಥುಂ ಅನುಪ್ಪತ್ತೋ’’ತಿ. ಅಥ ಖೋ ಮಹಾನಾಮೋ ಸಕ್ಕೋ ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಭಗವನ್ತಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ಏಕಮನ್ತಂ ಠಿತಂ ಖೋ ಮಹಾನಾಮಂ ಸಕ್ಕಂ ಭಗವಾ ಏತದವೋಚ –

‘‘ಗಚ್ಛ, ಮಹಾನಾಮ, ಕಪಿಲವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ, ತಥಾರೂಪಂ ಆವಸಥಂ ಜಾನ ಯತ್ಥಜ್ಜ ಮಯಂ ಏಕರತ್ತಿಂ ವಿಹರೇಯ್ಯಾಮಾ’’ತಿ. ‘‘ಏವಂ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ಖೋ ಮಹಾನಾಮೋ ಸಕ್ಕೋ ಭಗವತೋ ಪಟಿಸ್ಸುತ್ವಾ ಕಪಿಲವತ್ಥುಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಕೇವಲಕಪ್ಪಂ ಕಪಿಲವತ್ಥುಂ ಅನ್ವಾಹಿಣ್ಡನ್ತೋ [ಆಹಿಣ್ಡನ್ತೋ (ಸ್ಯಾ. ಕಂ.)] ನಾದ್ದಸ ಕಪಿಲವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ತಥಾರೂಪಂ ಆವಸಥಂ ಯತ್ಥಜ್ಜ ಭಗವಾ ಏಕರತ್ತಿಂ ವಿಹರೇಯ್ಯ.

ಅಥ ಖೋ ಮಹಾನಾಮೋ ಸಕ್ಕೋ ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಭಗವನ್ತಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ನತ್ಥಿ, ಭನ್ತೇ, ಕಪಿಲವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ತಥಾರೂಪೋ ಆವಸಥೋ ಯತ್ಥಜ್ಜ ಭಗವಾ ಏಕರತ್ತಿಂ ವಿಹರೇಯ್ಯ. ಅಯಂ, ಭನ್ತೇ, ಭರಣ್ಡು ಕಾಲಾಮೋ ಭಗವತೋ ಪುರಾಣಸಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀ. ತಸ್ಸಜ್ಜ ಭಗವಾ ಅಸ್ಸಮೇ ಏಕರತ್ತಿಂ ವಿಹರತೂ’’ತಿ. ‘‘ಗಚ್ಛ, ಮಹಾನಾಮ, ಸನ್ಥರಂ ಪಞ್ಞಪೇಹೀ’’ತಿ. ‘‘ಏವಂ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ಖೋ ಮಹಾನಾಮೋ ಸಕ್ಕೋ ಭಗವತೋ ಪಟಿಸ್ಸುತ್ವಾ ಯೇನ ಭರಣ್ಡುಸ್ಸ ಕಾಲಾಮಸ್ಸ ಅಸ್ಸಮೋ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಸನ್ಥರಂ ಪಞ್ಞಾಪೇತ್ವಾ ಉದಕಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಪಾದಾನಂ ಧೋವನಾಯ ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಭಗವನ್ತಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಸನ್ಥತೋ, ಭನ್ತೇ, ಸನ್ಥಾರೋ, ಉದಕಂ ಠಪಿತಂ ಪಾದಾನಂ ಧೋವನಾಯ. ಯಸ್ಸದಾನಿ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವಾ ಕಾಲಂ ಮಞ್ಞತೀ’’ತಿ.

ಅಥ ಖೋ ಭಗವಾ ಯೇನ ಭರಣ್ಡುಸ್ಸ ಕಾಲಾಮಸ್ಸ ಅಸ್ಸಮೋ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಪಞ್ಞತ್ತೇ ಆಸನೇ ನಿಸೀದಿ. ನಿಸಜ್ಜ ಖೋ ಭಗವಾ ಪಾದೇ ಪಕ್ಖಾಲೇಸಿ. ಅಥ ಖೋ ಮಹಾನಾಮಸ್ಸ ಸಕ್ಕಸ್ಸ ಏತದಹೋಸಿ – ‘‘ಅಕಾಲೋ ಖೋ ಅಜ್ಜ ಭಗವನ್ತಂ ಪಯಿರುಪಾಸಿತುಂ. ಕಿಲನ್ತೋ ಭಗವಾ. ಸ್ವೇ ದಾನಾಹಂ ಭಗವನ್ತಂ ಪಯಿರುಪಾಸಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಭಗವನ್ತಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಪದಕ್ಖಿಣಂ ಕತ್ವಾ ಪಕ್ಕಾಮಿ.

ಅಥ ಖೋ ಮಹಾನಾಮೋ ಸಕ್ಕೋ ತಸ್ಸಾ ರತ್ತಿಯಾ ಅಚ್ಚಯೇನ ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿ. ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನಂ ಖೋ ಮಹಾನಾಮಂ ಸಕ್ಕಂ ಭಗವಾ ಏತದವೋಚ – ‘‘ತಯೋ ಖೋಮೇ, ಮಹಾನಾಮ, ಸತ್ಥಾರೋ ಸನ್ತೋ ಸಂವಿಜ್ಜಮಾನಾ ಲೋಕಸ್ಮಿಂ. ಕತಮೇ ತಯೋ? ಇಧ, ಮಹಾನಾಮ, ಏಕಚ್ಚೋ ಸತ್ಥಾ ಕಾಮಾನಂ ಪರಿಞ್ಞಂ ಪಞ್ಞಾಪೇತಿ; ನ ರೂಪಾನಂ ಪರಿಞ್ಞಂ ಪಞ್ಞಾಪೇತಿ, ನ ವೇದನಾನಂ ಪರಿಞ್ಞಂ ಪಞ್ಞಾಪೇತಿ. ಇಧ ಪನ, ಮಹಾನಾಮ, ಏಕಚ್ಚೋ ಸತ್ಥಾ ಕಾಮಾನಂ ಪರಿಞ್ಞಂ ಪಞ್ಞಾಪೇತಿ, ರೂಪಾನಂ ಪರಿಞ್ಞಂ ಪಞ್ಞಾಪೇತಿ; ನ ವೇದನಾನಂ ಪರಿಞ್ಞಂ ಪಞ್ಞಾಪೇತಿ. ಇಧ ಪನ, ಮಹಾನಾಮ, ಏಕಚ್ಚೋ ಸತ್ಥಾ ಕಾಮಾನಂ ಪರಿಞ್ಞಂ ಪಞ್ಞಾಪೇತಿ, ರೂಪಾನಂ ಪರಿಞ್ಞಂ ಪಞ್ಞಾಪೇತಿ, ವೇದನಾನಂ ಪರಿಞ್ಞಂ ಪಞ್ಞಾಪೇತಿ. ಇಮೇ ಖೋ, ಮಹಾನಾಮ, ತಯೋ ಸತ್ಥಾರೋ ಸನ್ತೋ ಸಂವಿಜ್ಜಮಾನಾ ಲೋಕಸ್ಮಿಂ. ‘ಇಮೇಸಂ, ಮಹಾನಾಮ, ತಿಣ್ಣಂ ಸತ್ಥಾರಾನಂ ಏಕಾ ನಿಟ್ಠಾ ಉದಾಹು ಪುಥು ನಿಟ್ಠಾ’’’ತಿ?

ಏವಂ ವುತ್ತೇ ಭರಣ್ಡು ಕಾಲಾಮೋ ಮಹಾನಾಮಂ ಸಕ್ಕಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಏಕಾತಿ, ಮಹಾನಾಮ, ವದೇಹೀ’’ತಿ. ಏವಂ ವುತ್ತೇ ಭಗವಾ ಮಹಾನಾಮಂ ಸಕ್ಕಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ನಾನಾತಿ, ಮಹಾನಾಮ, ವದೇಹೀ’’ತಿ. ದುತಿಯಮ್ಪಿ ಖೋ ಭರಣ್ಡು ಕಾಲಾಮೋ ಮಹಾನಾಮಂ ಸಕ್ಕಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಏಕಾತಿ, ಮಹಾನಾಮ, ವದೇಹೀ’’ತಿ. ದುತಿಯಮ್ಪಿ ಖೋ ಭಗವಾ ಮಹಾನಾಮಂ ಸಕ್ಕಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ನಾನಾತಿ, ಮಹಾನಾಮ, ವದೇಹೀ’’ತಿ. ತತಿಯಮ್ಪಿ ಖೋ ಭರಣ್ಡು ಕಾಲಾಮೋ ಮಹಾನಾಮಂ ಸಕ್ಕಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಏಕಾತಿ, ಮಹಾನಾಮ, ವದೇಹೀ’’ತಿ. ತತಿಯಮ್ಪಿ ಖೋ ಭಗವಾ ಮಹಾನಾಮಂ ಸಕ್ಕಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ನಾನಾತಿ, ಮಹಾನಾಮ, ವದೇಹೀ’’ತಿ.

ಅಥ ಖೋ ಭರಣ್ಡು ಕಾಲಾಮಸ್ಸ ಏತದಹೋಸಿ – ‘‘ಮಹೇಸಕ್ಖಸ್ಸ ವತಮ್ಹಿ ಮಹಾನಾಮಸ್ಸ ಸಕ್ಕಸ್ಸ ಸಮ್ಮುಖಾ ಸಮಣೇನ ಗೋತಮೇನ ಯಾವತತಿಯಂ ಅಪಸಾದಿತೋ. ಯಂನೂನಾಹಂ ಕಪಿಲವತ್ಥುಮ್ಹಾ ಪಕ್ಕಮೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ. ಅಥ ಖೋ ಭರಣ್ಡು ಕಾಲಾಮೋ ಕಪಿಲವತ್ಥುಮ್ಹಾ ಪಕ್ಕಾಮಿ. ಯಂ ಕಪಿಲವತ್ಥುಮ್ಹಾ ಪಕ್ಕಾಮಿ ತಥಾ ಪಕ್ಕನ್ತೋವ ಅಹೋಸಿ ನ ಪುನ ಪಚ್ಚಾಗಚ್ಛೀತಿ. ಚತುತ್ಥಂ.

೫. ಹತ್ಥಕಸುತ್ತಂ

೧೨೮. ಏಕಂ ಸಮಯಂ ಭಗವಾ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ವಿಹರತಿ ಜೇತವನೇ ಅನಾಥಪಿಣ್ಡಿಕಸ್ಸ ಆರಾಮೇ. ಅಥ ಖೋ ಹತ್ಥಕೋ ದೇವಪುತ್ತೋ ಅಭಿಕ್ಕನ್ತಾಯ ರತ್ತಿಯಾ ಅಭಿಕ್ಕನ್ತವಣ್ಣೋ ಕೇವಲಕಪ್ಪಂ ಜೇತವನಂ ಓಭಾಸೇತ್ವಾ ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ – ‘‘ಭಗವತೋ ಪುರತೋ ಠಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಓಸೀದತಿಮೇವ ಸಂಸೀದತಿಮೇವ [ಓಸೀದತಿ ಚೇವ ಸಂಸೀದತಿ ಚ (ಸೀ. ಪೀ.), ಓಸೀದತಿ ಸಂಸೀದತಿ (ಸ್ಯಾ. ಕಂ.)], ನ ಸಕ್ಕೋತಿ ಸಣ್ಠಾತುಂ. ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ನಾಮ ಸಪ್ಪಿ ವಾ ತೇಲಂ ವಾ ವಾಲುಕಾಯ ಆಸಿತ್ತಂ ಓಸೀದತಿಮೇವ ಸಂಸೀದತಿಮೇವ, ನ ಸಣ್ಠಾತಿ; ಏವಮೇವಂ ಹತ್ಥಕೋ ದೇವಪುತ್ತೋ – ‘‘ಭಗವತೋ ಪುರತೋ ಠಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಓಸೀದತಿಮೇವ ಸಂಸೀದತಿಮೇವ, ನ ಸಕ್ಕೋತಿ ಸಣ್ಠಾತುಂ.

ಅಥ ಖೋ ಭಗವಾ ಹತ್ಥಕಂ ದೇವಪುತ್ತಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಓಳಾರಿಕಂ, ಹತ್ಥಕ, ಅತ್ತಭಾವಂ ಅಭಿನಿಮ್ಮಿನಾಹೀ’’ತಿ. ‘‘ಏವಂ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ, ಖೋ ಹತ್ಥಕೋ ದೇವಪುತ್ತೋ ಭಗವತೋ ಪಟಿಸ್ಸುತ್ವಾ ಓಳಾರಿಕಂ ಅತ್ತಭಾವಂ ಅಭಿನಿಮ್ಮಿನಿತ್ವಾ ಭಗವನ್ತಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ಏಕಮನ್ತಂ ಠಿತಂ ಖೋ ಹತ್ಥಕಂ ದೇವಪುತ್ತಂ ಭಗವಾ ಏತದವೋಚ –

‘‘ಯೇ ತೇ, ಹತ್ಥಕ, ಧಮ್ಮಾ ಪುಬ್ಬೇ ಮನುಸ್ಸಭೂತಸ್ಸ ಪವತ್ತಿನೋ ಅಹೇಸುಂ, ಅಪಿ ನು ತೇ ತೇ ಧಮ್ಮಾ ಏತರಹಿ ಪವತ್ತಿನೋ’’ತಿ? ‘‘ಯೇ ಚ ಮೇ, ಭನ್ತೇ, ಧಮ್ಮಾ ಪುಬ್ಬೇ ಮನುಸ್ಸಭೂತಸ್ಸ ಪವತ್ತಿನೋ ಅಹೇಸುಂ, ತೇ ಚ ಮೇ ಧಮ್ಮಾ ಏತರಹಿ ಪವತ್ತಿನೋ; ಯೇ ಚ ಮೇ, ಭನ್ತೇ, ಧಮ್ಮಾ ಪುಬ್ಬೇ ಮನುಸ್ಸಭೂತಸ್ಸ ನಪ್ಪವತ್ತಿನೋ ಅಹೇಸುಂ, ತೇ ಚ ಮೇ ಧಮ್ಮಾ ಏತರಹಿ ಪವತ್ತಿನೋ. ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವಾ ಏತರಹಿ ಆಕಿಣ್ಣೋ ವಿಹರತಿ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಭಿಕ್ಖುನೀಹಿ ಉಪಾಸಕೇಹಿ ಉಪಾಸಿಕಾಹಿ ರಾಜೂಹಿ ರಾಜಮಹಾಮತ್ತೇಹಿ ತಿತ್ಥಿಯೇಹಿ ತಿತ್ಥಿಯಸಾವಕೇಹಿ; ಏವಮೇವಂ ಖೋ ಅಹಂ, ಭನ್ತೇ, ಆಕಿಣ್ಣೋ ವಿಹರಾಮಿ ದೇವಪುತ್ತೇಹಿ. ದೂರತೋಪಿ, ಭನ್ತೇ, ದೇವಪುತ್ತಾ ಆಗಚ್ಛನ್ತಿ ಹತ್ಥಕಸ್ಸ ದೇವಪುತ್ತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ‘ಧಮ್ಮಂ ಸೋಸ್ಸಾಮಾ’ತಿ. ತಿಣ್ಣಾಹಂ, ಭನ್ತೇ, ಧಮ್ಮಾನಂ ಅತಿತ್ತೋ ಅಪ್ಪಟಿವಾನೋ ಕಾಲಙ್ಕತೋ. ಕತಮೇಸಂ ತಿಣ್ಣಂ? ಭಗವತೋ ಅಹಂ, ಭನ್ತೇ, ದಸ್ಸನಸ್ಸ ಅತಿತ್ತೋ ಅಪ್ಪಟಿವಾನೋ ಕಾಲಙ್ಕತೋ; ಸದ್ಧಮ್ಮಸವನಸ್ಸಾಹಂ, ಭನ್ತೇ, ಅತಿತ್ತೋ ಅಪ್ಪಟಿವಾನೋ ಕಾಲಙ್ಕತೋ; ಸಙ್ಘಸ್ಸಾಹಂ, ಭನ್ತೇ, ಉಪಟ್ಠಾನಸ್ಸ ಅತಿತ್ತೋ ಅಪ್ಪಟಿವಾನೋ ಕಾಲಙ್ಕತೋ. ಇಮೇಸಂ ಖೋ ಅಹಂ, ಭನ್ತೇ, ತಿಣ್ಣಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಅತಿತ್ತೋ ಅಪ್ಪಟಿವಾನೋ ಕಾಲಙ್ಕತೋ’’ತಿ.

‘‘ನಾಹಂ ಭಗವತೋ ದಸ್ಸನಸ್ಸ, ತಿತ್ತಿಮಜ್ಝಗಾ [ತಿತ್ತಿ ತಿತ್ತಿಸಮ್ಭವಂ (ಕ.)] ಕುದಾಚನಂ;

ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಉಪಟ್ಠಾನಸ್ಸ, ಸದ್ಧಮ್ಮಸವನಸ್ಸ ಚ.

‘‘ಅಧಿಸೀಲಂ ಸಿಕ್ಖಮಾನೋ, ಸದ್ಧಮ್ಮಸವನೇ ರತೋ;

ತಿಣ್ಣಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಅತಿತ್ತೋ, ಹತ್ಥಕೋ ಅವಿಹಂ ಗತೋ’’ತಿ. ಪಞ್ಚಮಂ;

೬. ಕಟುವಿಯಸುತ್ತಂ

೧೨೯. ಏಕಂ ಸಮಯಂ ಭಗವಾ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ವಿಹರತಿ ಇಸಿಪತನೇ ಮಿಗದಾಯೇ. ಅಥ ಖೋ ಭಗವಾ ಪುಬ್ಬಣ್ಹಸಮಯಂ ನಿವಾಸೇತ್ವಾ ಪತ್ತಚೀವರಮಾದಾಯ ಬಾರಾಣಸಿಂ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಪಾವಿಸಿ. ಅದ್ದಸಾ ಖೋ ಭಗವಾ ಗೋಯೋಗಪಿಲಕ್ಖಸ್ಮಿಂ [ಗೋಯೋಗಮಿಲಕ್ಖಸ್ಮಿಂ (ಸ್ಯಾ. ಕಂ. ಕ.)] ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರಮಾನೋ [ಚರಮಾನಂ (ಕ.)] ಅಞ್ಞತರಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ರಿತ್ತಸ್ಸಾದಂ ಬಾಹಿರಸ್ಸಾದಂ ಮುಟ್ಠಸ್ಸತಿಂ ಅಸಮ್ಪಜಾನಂ ಅಸಮಾಹಿತಂ ವಿಬ್ಭನ್ತಚಿತ್ತಂ ಪಾಕತಿನ್ದ್ರಿಯಂ. ದಿಸ್ವಾ ತಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಏತದವೋಚ –

‘‘ಮಾ ಖೋ ತ್ವಂ, ಭಿಕ್ಖು, ಅತ್ತಾನಂ ಕಟುವಿಯಮಕಾಸಿ. ತಂ ವತ ಭಿಕ್ಖು ಕಟುವಿಯಕತಂ ಅತ್ತಾನಂ ಆಮಗನ್ಧೇನ [ಆಮಗನ್ಧೇ (ಸೀ. ಸ್ಯಾ. ಕಂ. ಪೀ.)] ಅವಸ್ಸುತಂ ಮಕ್ಖಿಕಾ ನಾನುಪತಿಸ್ಸನ್ತಿ ನಾನ್ವಾಸ್ಸವಿಸ್ಸನ್ತೀತಿ [ನಾನುಬನ್ಧಿಸ್ಸನ್ತಿ (ಕ.)], ನೇತಂ ಠಾನಂ ವಿಜ್ಜತೀ’’ತಿ. ಅಥ ಖೋ ಸೋ ಭಿಕ್ಖು ಭಗವತಾ ಇಮಿನಾ ಓವಾದೇನ ಓವದಿತೋ ಸಂವೇಗಮಾಪಾದಿ. ಅಥ ಖೋ ಭಗವಾ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರಿತ್ವಾ ಪಚ್ಛಾಭತ್ತಂ ಪಿಣ್ಡಪಾತಪಟಿಕ್ಕನ್ತೋ ಭಿಕ್ಖೂ ಆಮನ್ತೇಸಿ –

‘‘ಇಧಾಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪುಬ್ಬಣ್ಹಸಮಯಂ ನಿವಾಸೇತ್ವಾ ಪತ್ತಚೀವರಮಾದಾಯ ಬಾರಾಣಸಿಂ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಪಾವಿಸಿಂ. ಅದ್ದಸಂ ಖೋ ಅಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಗೋಯೋಗಪಿಲಕ್ಖಸ್ಮಿಂ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರಮಾನೋ ಅಞ್ಞತರಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ರಿತ್ತಸ್ಸಾದಂ ಬಾಹಿರಸ್ಸಾದಂ ಮುಟ್ಠಸ್ಸತಿಂ ಅಸಮ್ಪಜಾನಂ ಅಸಮಾಹಿತಂ ವಿಬ್ಭನ್ತಚಿತ್ತಂ ಪಾಕತಿನ್ದ್ರಿಯಂ. ದಿಸ್ವಾ ತಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಏತದವೋಚಂ –

‘‘‘ಮಾ ಖೋ ತ್ವಂ, ಭಿಕ್ಖು, ಅತ್ತಾನಂ ಕಟುವಿಯಮಕಾಸಿ. ತಂ ವತ ಭಿಕ್ಖು ಕಟುವಿಯಕತಂ ಅತ್ತಾನಂ ಆಮಗನ್ಧೇನ ಅವಸ್ಸುತಂ ಮಕ್ಖಿಕಾ ನಾನುಪತಿಸ್ಸನ್ತಿ ನಾನ್ವಾಸ್ಸವಿಸ್ಸನ್ತೀತಿ, ನೇತಂ ಠಾನಂ ವಿಜ್ಜತೀ’ತಿ. ಅಥ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸೋ ಭಿಕ್ಖು ಮಯಾ ಇಮಿನಾ ಓವಾದೇನ ಓವದಿತೋ ಸಂವೇಗಮಾಪಾದೀ’’ತಿ. ಏವಂ ವುತ್ತೇ ಅಞ್ಞತರೋ ಭಿಕ್ಖು ಭಗವನ್ತಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಕಿಂ ನು ಖೋ, ಭನ್ತೇ, ಕಟುವಿಯಂ? ಕೋ ಆಮಗನ್ಧೋ? ಕಾ ಮಕ್ಖಿಕಾ’’ತಿ?

‘‘ಅಭಿಜ್ಝಾ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖು, ಕಟುವಿಯಂ; ಬ್ಯಾಪಾದೋ ಆಮಗನ್ಧೋ; ಪಾಪಕಾ ಅಕುಸಲಾ ವಿತಕ್ಕಾ ಮಕ್ಖಿಕಾ. ತಂ ವತ, ಭಿಕ್ಖು, ಕಟುವಿಯಕತಂ ಅತ್ತಾನಂ ಆಮಗನ್ಧೇನ ಅವಸ್ಸುತಂ ಮಕ್ಖಿಕಾ ನಾನುಪತಿಸ್ಸನ್ತಿ ನಾನ್ವಾಸ್ಸವಿಸ್ಸನ್ತೀತಿ, ನೇತಂ ಠಾನಂ ವಿಜ್ಜತೀ’’ತಿ.

‘‘ಅಗುತ್ತಂ ಚಕ್ಖುಸೋತಸ್ಮಿಂ, ಇನ್ದ್ರಿಯೇಸು ಅಸಂವುತಂ;

ಮಕ್ಖಿಕಾನುಪತಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಸಙ್ಕಪ್ಪಾ ರಾಗನಿಸ್ಸಿತಾ.

‘‘ಕಟುವಿಯಕತೋ ಭಿಕ್ಖು, ಆಮಗನ್ಧೇ ಅವಸ್ಸುತೋ;

ಆರಕಾ ಹೋತಿ ನಿಬ್ಬಾನಾ, ವಿಘಾತಸ್ಸೇವ ಭಾಗವಾ.

‘‘ಗಾಮೇ ವಾ ಯದಿ ವಾರಞ್ಞೇ, ಅಲದ್ಧಾ ಸಮಥಮತ್ತನೋ [ಸಮಮತ್ತನೋ (ಸೀ. ಸ್ಯಾ. ಕಂ.), ಸಮ್ಮಮತ್ತನೋ (ಪೀ.)];

ಪರೇತಿ [ಚರೇತಿ (ಸ್ಯಾ. ಕ.)] ಬಾಲೋ ದುಮ್ಮೇಧೋ, ಮಕ್ಖಿಕಾಹಿ ಪುರಕ್ಖತೋ.

‘‘ಯೇ ಚ ಸೀಲೇನ ಸಮ್ಪನ್ನಾ, ಪಞ್ಞಾಯೂಪಸಮೇರತಾ;

ಉಪಸನ್ತಾ ಸುಖಂ ಸೇನ್ತಿ, ನಾಸಯಿತ್ವಾನ ಮಕ್ಖಿಕಾ’’ತಿ. ಛಟ್ಠಂ;

೭. ಪಠಮಅನುರುದ್ಧಸುತ್ತಂ

೧೩೦. ಅಥ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಅನುರುದ್ಧೋ ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಭಗವನ್ತಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿ. ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನೋ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಅನುರುದ್ಧೋ ಭಗವನ್ತಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಇಧಾಹಂ, ಭನ್ತೇ, ದಿಬ್ಬೇನ ಚಕ್ಖುನಾ ವಿಸುದ್ಧೇನ ಅತಿಕ್ಕನ್ತಮಾನುಸಕೇನ ಯೇಭುಯ್ಯೇನ ಪಸ್ಸಾಮಿ ಮಾತುಗಾಮಂ ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾ ಪರಂ ಮರಣಾ ಅಪಾಯಂ ದುಗ್ಗತಿಂ ವಿನಿಪಾತಂ ನಿರಯಂ ಉಪಪಜ್ಜಮಾನಂ. ಕತಿಹಿ ನು ಖೋ, ಭನ್ತೇ, ಧಮ್ಮೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಮಾತುಗಾಮೋ ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾ ಪರಂ ಮರಣಾ ಅಪಾಯಂ ದುಗ್ಗತಿಂ ವಿನಿಪಾತಂ ನಿರಯಂ ಉಪಪಜ್ಜತೀ’’ತಿ?

‘‘ತೀಹಿ ಖೋ, ಅನುರುದ್ಧ, ಧಮ್ಮೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಮಾತುಗಾಮೋ ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾ ಪರಂ ಮರಣಾ ಅಪಾಯಂ ದುಗ್ಗತಿಂ ವಿನಿಪಾತಂ ನಿರಯಂ ಉಪಪಜ್ಜತಿ. ಕತಮೇಹಿ ತೀಹಿ? ಇಧ, ಅನುರುದ್ಧ, ಮಾತುಗಾಮೋ ಪುಬ್ಬಣ್ಹಸಮಯಂ ಮಚ್ಛೇರಮಲಪರಿಯುಟ್ಠಿತೇನ ಚೇತಸಾ ಅಗಾರಂ ಅಜ್ಝಾವಸತಿ, ಮಜ್ಝನ್ಹಿಕಸಮಯಂ ಇಸ್ಸಾಪರಿಯುಟ್ಠಿತೇನ ಚೇತಸಾ ಅಗಾರಂ ಅಜ್ಝಾವಸತಿ, ಸಾಯನ್ಹಸಮಯಂ ಕಾಮರಾಗಪರಿಯುಟ್ಠಿತೇನ ಚೇತಸಾ ಅಗಾರಂ ಅಜ್ಝಾವಸತಿ. ಇಮೇಹಿ ಖೋ, ಅನುರುದ್ಧ, ತೀಹಿ ಧಮ್ಮೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಮಾತುಗಾಮೋ ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾ ಪರಂ ಮರಣಾ ಅಪಾಯಂ ದುಗ್ಗತಿಂ ವಿನಿಪಾತಂ ನಿರಯಂ ಉಪಪಜ್ಜತೀ’’ತಿ. ಸತ್ತಮಂ.

೮. ದುತಿಯಅನುರುದ್ಧಸುತ್ತಂ

೧೩೧. ಅಥ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಅನುರುದ್ಧೋ ಯೇನಾಯಸ್ಮಾ ಸಾರಿಪುತ್ತೋ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಆಯಸ್ಮತಾ ಸಾರಿಪುತ್ತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಸಮ್ಮೋದಿ. ಸಮ್ಮೋದನೀಯಂ ಕಥಂ ಸಾರಣೀಯಂ ವೀತಿಸಾರೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿ. ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನೋ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಅನುರುದ್ಧೋ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಸಾರಿಪುತ್ತಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಇಧಾಹಂ, ಆವುಸೋ ಸಾರಿಪುತ್ತ, ದಿಬ್ಬೇನ ಚಕ್ಖುನಾ ವಿಸುದ್ಧೇನ ಅತಿಕ್ಕನ್ತಮಾನುಸಕೇನ ಸಹಸ್ಸಂ ಲೋಕಂ ಓಲೋಕೇಮಿ. ಆರದ್ಧಂ ಖೋ ಪನ ಮೇ ವೀರಿಯಂ ಅಸಲ್ಲೀನಂ, ಉಪಟ್ಠಿತಾ ಸತಿ ಅಸಮ್ಮುಟ್ಠಾ [ಅಪಮ್ಮುಟ್ಠಾ (ಸೀ.), ಅಪಮುಟ್ಠಾ (ಸ್ಯಾ. ಕಂ.)], ಪಸ್ಸದ್ಧೋ ಕಾಯೋ ಅಸಾರದ್ಧೋ, ಸಮಾಹಿತಂ ಚಿತ್ತಂ ಏಕಗ್ಗಂ. ಅಥ ಚ ಪನ ಮೇ ನಾನುಪಾದಾಯ [ನ ಅನುಪಾದಾಯ (ಸೀ. ಸ್ಯಾ. ಕಂ. ಪೀ.)] ಆಸವೇಹಿ ಚಿತ್ತಂ ವಿಮುಚ್ಚತೀ’’ತಿ.

‘‘ಯಂ ಖೋ ತೇ, ಆವುಸೋ ಅನುರುದ್ಧ, ಏವಂ ಹೋತಿ – ‘ಅಹಂ ದಿಬ್ಬೇನ ಚಕ್ಖುನಾ ವಿಸುದ್ಧೇನ ಅತಿಕ್ಕನ್ತಮಾನುಸಕೇನ ಸಹಸ್ಸಂ ಲೋಕಂ ವೋಲೋಕೇಮೀ’ತಿ, ಇದಂ ತೇ ಮಾನಸ್ಮಿಂ. ಯಮ್ಪಿ ತೇ, ಆವುಸೋ ಅನುರುದ್ಧ, ಏವಂ ಹೋತಿ – ‘ಆರದ್ಧಂ ಖೋ ಪನ ಮೇ ವೀರಿಯಂ ಅಸಲ್ಲೀನಂ, ಉಪಟ್ಠಿತಾ ಸತಿ ಅಸಮ್ಮುಟ್ಠಾ, ಪಸ್ಸದ್ಧೋ ಕಾಯೋ ಅಸಾರದ್ಧೋ, ಸಮಾಹಿತಂ ಚಿತ್ತಂ ಏಕಗ್ಗ’ನ್ತಿ, ಇದಂ ತೇ ಉದ್ಧಚ್ಚಸ್ಮಿಂ. ಯಮ್ಪಿ ತೇ, ಆವುಸೋ ಅನುರುದ್ಧ, ಏವಂ ಹೋತಿ – ‘ಅಥ ಚ ಪನ ಮೇ ನಾನುಪಾದಾಯ ಆಸವೇಹಿ ಚಿತ್ತಂ ವಿಮುಚ್ಚತೀ’ತಿ, ಇದಂ ತೇ ಕುಕ್ಕುಚ್ಚಸ್ಮಿಂ. ಸಾಧು ವತಾಯಸ್ಮಾ ಅನುರುದ್ಧೋ ಇಮೇ ತಯೋ ಧಮ್ಮೇ ಪಹಾಯ, ಇಮೇ ತಯೋ ಧಮ್ಮೇ ಅಮನಸಿಕರಿತ್ವಾ ಅಮತಾಯ ಧಾತುಯಾ ಚಿತ್ತಂ ಉಪಸಂಹರತೂ’’ತಿ.

ಅಥ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಅನುರುದ್ಧೋ ಅಪರೇನ ಸಮಯೇನ ಇಮೇ ತಯೋ ಧಮ್ಮೇ ಪಹಾಯ, ಇಮೇ ತಯೋ ಧಮ್ಮೇ ಅಮನಸಿಕರಿತ್ವಾ ಅಮತಾಯ ಧಾತುಯಾ ಚಿತ್ತಂ ಉಪಸಂಹರಿ [ಉಪಸಂಹಾಸಿ (ಸ್ಯಾ. ಕಂ. ಪೀ.), ಉಪಸಂಹರತಿ (ಕ.)]. ಅಥ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಅನುರುದ್ಧೋ ಏಕೋ ವೂಪಕಟ್ಠೋ ಅಪ್ಪಮತ್ತೋ ಆತಾಪೀ ಪಹಿತತ್ತೋ ವಿಹರನ್ತೋ ನಚಿರಸ್ಸೇವ – ಯಸ್ಸತ್ಥಾಯ ಕುಲಪುತ್ತಾ ಸಮ್ಮದೇವ ಅಗಾರಸ್ಮಾ ಅನಗಾರಿಯಂ ಪಬ್ಬಜನ್ತಿ, ತದನುತ್ತರಂ – ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಪರಿಯೋಸಾನಂ ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ಸಯಂ ಅಭಿಞ್ಞಾ ಸಚ್ಛಿಕತ್ವಾ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹಾಸಿ. ‘‘ಖೀಣಾ ಜಾತಿ, ವುಸಿತಂ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ, ಕತಂ ಕರಣೀಯಂ, ನಾಪರಂ ಇತ್ಥತ್ತಾಯಾ’’ತಿ ಅಬ್ಭಞ್ಞಾಸಿ. ಅಞ್ಞತರೋ ಚ ಪನಾಯಸ್ಮಾ ಅನುರುದ್ಧೋ ಅರಹತಂ ಅಹೋಸೀತಿ. ಅಟ್ಠಮಂ.

೯. ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಸುತ್ತಂ

೧೩೨. ‘‘ತೀಣಿಮಾನಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಾನಿ ಆವಹನ್ತಿ [ವಹನ್ತಿ (ಸೀ. ಸ್ಯಾ. ಕಂ. ಪೀ.)], ನೋ ವಿವಟಾನಿ. ಕತಮಾನಿ ತೀಣಿ? ಮಾತುಗಾಮೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಟಿಚ್ಛನ್ನೋ ಆವಹತಿ, ನೋ ವಿವಟೋ; ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮನ್ತಾ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಾ ಆವಹನ್ತಿ, ನೋ ವಿವಟಾ; ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಾ ಆವಹತಿ, ನೋ ವಿವಟಾ. ಇಮಾನಿ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತೀಣಿ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಾನಿ ಆವಹನ್ತಿ, ನೋ ವಿವಟಾನಿ.

‘‘ತೀಣಿಮಾನಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವಿವಟಾನಿ ವಿರೋಚನ್ತಿ, ನೋ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಾನಿ. ಕತಮಾನಿ ತೀಣಿ? ಚನ್ದಮಣ್ಡಲಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವಿವಟಂ ವಿರೋಚತಿ, ನೋ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಂ; ಸೂರಿಯಮಣ್ಡಲಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವಿವಟಂ ವಿರೋಚತಿ, ನೋ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಂ; ತಥಾಗತಪ್ಪವೇದಿತೋ ಧಮ್ಮವಿನಯೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವಿವಟೋ ವಿರೋಚತಿ, ನೋ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನೋ. ಇಮಾನಿ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತೀಣಿ ವಿವಟಾನಿ ವಿರೋಚನ್ತಿ, ನೋ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಾನೀ’’ತಿ. ನವಮಂ.

೧೦. ಲೇಖಸುತ್ತಂ

೧೩೩. ‘‘ತಯೋಮೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪುಗ್ಗಲಾ ಸನ್ತೋ ಸಂವಿಜ್ಜಮಾನಾ ಲೋಕಸ್ಮಿಂ. ಕತಮೇ ತಯೋ? ಪಾಸಾಣಲೇಖೂಪಮೋ ಪುಗ್ಗಲೋ, ಪಥವಿಲೇಖೂಪಮೋ ಪುಗ್ಗಲೋ, ಉದಕಲೇಖೂಪಮೋ ಪುಗ್ಗಲೋ. ಕತಮೋ ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಾಸಾಣಲೇಖೂಪಮೋ ಪುಗ್ಗಲೋ? ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏಕಚ್ಚೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ಅಭಿಣ್ಹಂ ಕುಜ್ಝತಿ. ಸೋ ಚ ಖ್ವಸ್ಸ ಕೋಧೋ ದೀಘರತ್ತಂ ಅನುಸೇತಿ. ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಾಸಾಣೇ ಲೇಖಾ ನ ಖಿಪ್ಪಂ ಲುಜ್ಜತಿ ವಾತೇನ ವಾ ಉದಕೇನ ವಾ, ಚಿರಟ್ಠಿತಿಕಾ ಹೋತಿ; ಏವಮೇವಂ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇಧೇಕಚ್ಚೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ಅಭಿಣ್ಹಂ ಕುಜ್ಝತಿ. ಸೋ ಚ ಖ್ವಸ್ಸ ಕೋಧೋ ದೀಘರತ್ತಂ ಅನುಸೇತಿ. ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಾಸಾಣಲೇಖೂಪಮೋ ಪುಗ್ಗಲೋ.

‘‘ಕತಮೋ ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಥವಿಲೇಖೂಪಮೋ ಪುಗ್ಗಲೋ? ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏಕಚ್ಚೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ಅಭಿಣ್ಹಂ ಕುಜ್ಝತಿ. ಸೋ ಚ ಖ್ವಸ್ಸ ಕೋಧೋ ನ ದೀಘರತ್ತಂ ಅನುಸೇತಿ. ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಥವಿಯಾ ಲೇಖಾ ಖಿಪ್ಪಂ ಲುಜ್ಜತಿ ವಾತೇನ ವಾ ಉದಕೇನ ವಾ, ನ ಚಿರಟ್ಠಿತಿಕಾ ಹೋತಿ; ಏವಮೇವಂ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇಧೇಕಚ್ಚೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ಅಭಿಣ್ಹಂ ಕುಜ್ಝತಿ. ಸೋ ಚ ಖ್ವಸ್ಸ ಕೋಧೋ ನ ದೀಘರತ್ತಂ ಅನುಸೇತಿ. ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಥವಿಲೇಖೂಪಮೋ ಪುಗ್ಗಲೋ.

‘‘ಕತಮೋ ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಉದಕಲೇಖೂಪಮೋ ಪುಗ್ಗಲೋ? ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏಕಚ್ಚೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ಆಗಾಳ್ಹೇನಪಿ ವುಚ್ಚಮಾನೋ ಫರುಸೇನಪಿ ವುಚ್ಚಮಾನೋ ಅಮನಾಪೇನಪಿ ವುಚ್ಚಮಾನೋ ಸನ್ಧಿಯತಿಮೇವ [… ಯೇವ (ಸ್ಯಾ. ಕಂ.) … ಚೇವ (ಪೀ.)] ಸಂಸನ್ದತಿಮೇವ [… ಯೇವ (ಸ್ಯಾ. ಕಂ.) … ಚೇವ (ಪೀ.)] ಸಮ್ಮೋದತಿಮೇವ [… ಯೇವ (ಸ್ಯಾ. ಕಂ.) … ಚೇವ (ಪೀ.)]. ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಉದಕೇ ಲೇಖಾ ಖಿಪ್ಪಂಯೇವ ಪಟಿವಿಗಚ್ಛತಿ, ನ ಚಿರಟ್ಠಿತಿಕಾ ಹೋತಿ; ಏವಮೇವಂ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇಧೇಕಚ್ಚೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ಆಗಾಳ್ಹೇನಪಿ ವುಚ್ಚಮಾನೋ ಫರುಸೇನಪಿ ವುಚ್ಚಮಾನೋ ಅಮನಾಪೇನಪಿ ವುಚ್ಚಮಾನೋ ಸನ್ಧಿಯತಿಮೇವ ಸಂಸನ್ದತಿಮೇವ ಸಮ್ಮೋದತಿಮೇವ. ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಉದಕಲೇಖೂಪಮೋ ಪುಗ್ಗಲೋ. ಇಮೇ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತಯೋ ಪುಗ್ಗಲಾ ಸನ್ತೋ ಸಂವಿಜ್ಜಮಾನಾ ಲೋಕಸ್ಮಿ’’ನ್ತಿ [ಪು. ಪ. ೧೧೫]. ದಸಮಂ.