(೬) ೧. ಬ್ರಾಹ್ಮಣವಗ್ಗೋ

೧. ಪಠಮದ್ವೇಬ್ರಾಹ್ಮಣಸುತ್ತಂ

೫೨. ಅಥ ಖೋ ದ್ವೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಜಿಣ್ಣಾ ವುದ್ಧಾ ಮಹಲ್ಲಕಾ ಅದ್ಧಗತಾ ವಯೋಅನುಪ್ಪತ್ತಾ ವೀಸವಸ್ಸಸತಿಕಾ ಜಾತಿಯಾ ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿಂಸು; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಭಗವತಾ ಸದ್ಧಿಂ ಸಮ್ಮೋದಿಂಸು. ಸಮ್ಮೋದನೀಯಂ ಕಥಂ ಸಾರಣೀಯಂ ವೀತಿಸಾರೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿಂಸು. ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನಾ ಖೋ ತೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಭಗವನ್ತಂ ಏತದವೋಚುಂ – ‘‘ಮಯಮಸ್ಸು, ಭೋ ಗೋತಮ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಜಿಣ್ಣಾ ವುದ್ಧಾ ಮಹಲ್ಲಕಾ ಅದ್ಧಗತಾ ವಯೋಅನುಪ್ಪತ್ತಾ ವೀಸವಸ್ಸಸತಿಕಾ ಜಾತಿಯಾ; ತೇ ಚಮ್ಹಾ ಅಕತಕಲ್ಯಾಣಾ ಅಕತಕುಸಲಾ ಅಕತಭೀರುತ್ತಾಣಾ. ಓವದತು ನೋ ಭವಂ ಗೋತಮೋ, ಅನುಸಾಸತು ನೋ ಭವಂ ಗೋತಮೋ ಯಂ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಅಸ್ಸ ದೀಘರತ್ತಂ ಹಿತಾಯ ಸುಖಾಯಾ’’ತಿ.

‘‘ತಗ್ಘ ತುಮ್ಹೇ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ, ಜಿಣ್ಣಾ ವುದ್ಧಾ ಮಹಲ್ಲಕಾ ಅದ್ಧಗತಾ ವಯೋಅನುಪ್ಪತ್ತಾ ವೀಸವಸ್ಸಸತಿಕಾ ಜಾತಿಯಾ; ತೇ ಚತ್ಥ ಅಕತಕಲ್ಯಾಣಾ ಅಕತಕುಸಲಾ ಅಕತಭೀರುತ್ತಾಣಾ. ಉಪನೀಯತಿ ಖೋ ಅಯಂ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ, ಲೋಕೋ ಜರಾಯ ಬ್ಯಾಧಿನಾ ಮರಣೇನ. ಏವಂ ಉಪನೀಯಮಾನೇ ಖೋ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ, ಲೋಕೇ ಜರಾಯ ಬ್ಯಾಧಿನಾ ಮರಣೇನ, ಯೋ ಇಧ ಕಾಯೇನ ಸಂಯಮೋ ವಾಚಾಯ ಸಂಯಮೋ ಮನಸಾ ಸಂಯಮೋ, ತಂ ತಸ್ಸ ಪೇತಸ್ಸ ತಾಣಞ್ಚ ಲೇಣಞ್ಚ ದೀಪಞ್ಚ ಸರಣಞ್ಚ ಪರಾಯಣಞ್ಚಾ’’ತಿ.

‘‘ಉಪನೀಯತಿ ಜೀವಿತಮಪ್ಪಮಾಯು,

ಜರೂಪನೀತಸ್ಸ ನ ಸನ್ತಿ ತಾಣಾ;

ಏತಂ ಭಯಂ ಮರಣೇ ಪೇಕ್ಖಮಾನೋ,

ಪುಞ್ಞಾನಿ ಕಯಿರಾಥ ಸುಖಾವಹಾನಿ.

‘‘ಯೋಧ ಕಾಯೇನ ಸಂಯಮೋ, ವಾಚಾಯ ಉದ ಚೇತಸಾ;

ತಂ ತಸ್ಸ ಪೇತಸ್ಸ ಸುಖಾಯ ಹೋತಿ,

ಯಂ ಜೀವಮಾನೋ ಪಕರೋತಿ ಪುಞ್ಞ’’ನ್ತಿ. [ಸಂ. ನಿ. ೧.೧೦೦] ಪಠಮಂ;

೨. ದುತಿಯದ್ವೇಬ್ರಾಹ್ಮಣಸುತ್ತಂ

೫೩. ಅಥ ಖೋ ದ್ವೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಜಿಣ್ಣಾ ವುದ್ಧಾ ಮಹಲ್ಲಕಾ ಅದ್ಧಗತಾ ವಯೋಅನುಪ್ಪತ್ತಾ ವೀಸವಸ್ಸಸತಿಕಾ ಜಾತಿಯಾ ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿಂಸು; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಭಗವನ್ತಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿಂಸು. ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನಾ ಖೋ ತೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಭಗವನ್ತಂ ಏತದವೋಚುಂ – ‘‘ಮಯಮಸ್ಸು, ಭೋ ಗೋತಮ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಜಿಣ್ಣಾ ವುದ್ಧಾ ಮಹಲ್ಲಕಾ ಅದ್ಧಗತಾ ವಯೋಅನುಪ್ಪತ್ತಾ ವೀಸವಸ್ಸಸತಿಕಾ ಜಾತಿಯಾ; ತೇ ಚಮ್ಹಾ ಅಕತಕಲ್ಯಾಣಾ ಅಕತಕುಸಲಾ ಅಕತಭೀರುತ್ತಾಣಾ. ಓವದತು ನೋ ಭವಂ ಗೋತಮೋ, ಅನುಸಾಸತು ನೋ ಭವಂ ಗೋತಮೋ ಯಂ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಅಸ್ಸ ದೀಘರತ್ತಂ ಹಿತಾಯ ಸುಖಾಯಾ’’ತಿ.

‘‘ತಗ್ಘ ತುಮ್ಹೇ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ, ಜಿಣ್ಣಾ ವುದ್ಧಾ ಮಹಲ್ಲಕಾ ಅದ್ಧಗತಾ ವಯೋಅನುಪ್ಪತ್ತಾ ವೀಸವಸ್ಸಸತಿಕಾ ಜಾತಿಯಾ; ತೇ ಚತ್ಥ ಅಕತಕಲ್ಯಾಣಾ ಅಕತಕುಸಲಾ ಅಕತಭೀರುತ್ತಾಣಾ. ಆದಿತ್ತೋ ಖೋ ಅಯಂ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ, ಲೋಕೋ ಜರಾಯ ಬ್ಯಾಧಿನಾ ಮರಣೇನ. ಏವಂ ಆದಿತ್ತೇ ಖೋ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ, ಲೋಕೇ ಜರಾಯ ಬ್ಯಾಧಿನಾ ಮರಣೇನ, ಯೋ ಇಧ ಕಾಯೇನ ಸಂಯಮೋ ವಾಚಾಯ ಸಂಯಮೋ ಮನಸಾ ಸಂಯಮೋ, ತಂ ತಸ್ಸ ಪೇತಸ್ಸ ತಾಣಞ್ಚ ಲೇಣಞ್ಚ ದೀಪಞ್ಚ ಸರಣಞ್ಚ ಪರಾಯಣಞ್ಚಾ’’ತಿ.

‘‘ಆದಿತ್ತಸ್ಮಿಂ ಅಗಾರಸ್ಮಿಂ, ಯಂ ನೀಹರತಿ ಭಾಜನಂ;

ತಂ ತಸ್ಸ ಹೋತಿ ಅತ್ಥಾಯ, ನೋ ಚ ಯಂ ತತ್ಥ ಡಯ್ಹತಿ.

‘‘ಏವಂ ಆದಿತ್ತೋ ಖೋ [ಏವಂ ಆದೀವಿತೋ (ಸೀ. ಪೀ.), ಏವಂ ಆದಿತ್ತಕೋ (ಸ್ಯಾ. ಕಂ.) ಸಂ. ನಿ. ೧.೪೧] ಲೋಕೋ, ಜರಾಯ ಮರಣೇನ ಚ;

ನೀಹರೇಥೇವ ದಾನೇನ, ದಿನ್ನಂ ಹೋತಿ ಸುನೀಹತಂ [ಸುನಿಬ್ಭತಂ (ಕ.)].

‘‘ಯೋಧ ಕಾಯೇನ ಸಂಯಮೋ, ವಾಚಾಯ ಉದ ಚೇತಸಾ;

ತಂ ತಸ್ಸ ಪೇತಸ್ಸ ಸುಖಾಯ ಹೋತಿ,

ಯಂ ಜೀವಮಾನೋ ಪಕರೋತಿ ಪುಞ್ಞ’’ನ್ತಿ. ದುತಿಯಂ;

೩. ಅಞ್ಞತರಬ್ರಾಹ್ಮಣಸುತ್ತಂ

೫೪. ಅಥ ಖೋ ಅಞ್ಞತರೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಭಗವತಾ ಸದ್ಧಿಂ ಸಮ್ಮೋದಿ…ಪೇ… ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನೋ ಖೋ ಸೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಭಗವನ್ತಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘‘ಸನ್ದಿಟ್ಠಿಕೋ ಧಮ್ಮೋ ಸನ್ದಿಟ್ಠಿಕೋ ಧಮ್ಮೋ’ತಿ, ಭೋ ಗೋತಮ, ವುಚ್ಚತಿ. ಕಿತ್ತಾವತಾ ನು ಖೋ, ಭೋ ಗೋತಮ, ಸನ್ದಿಟ್ಠಿಕೋ ಧಮ್ಮೋ ಹೋತಿ ಅಕಾಲಿಕೋ ಏಹಿಪಸ್ಸಿಕೋ ಓಪನೇಯ್ಯಿಕೋ [ಓಪನಯಿಕೋ (ಸೀ. ಸ್ಯಾ. ಕಂ. ಪೀ.) ಪಞ್ಚಮಸುತ್ತಸ್ಸ ಟೀಕಾ ಓಲೋಕೇತಬ್ಬಾ] ಪಚ್ಚತ್ತಂ ವೇದಿತಬ್ಬೋ ವಿಞ್ಞೂಹೀ’’ತಿ?

‘‘ರತ್ತೋ ಖೋ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ರಾಗೇನ ಅಭಿಭೂತೋ ಪರಿಯಾದಿನ್ನಚಿತ್ತೋ ಅತ್ತಬ್ಯಾಬಾಧಾಯಪಿ ಚೇತೇತಿ, ಪರಬ್ಯಾಬಾಧಾಯಪಿ ಚೇತೇತಿ, ಉಭಯಬ್ಯಾಬಾಧಾಯಪಿ ಚೇತೇತಿ, ಚೇತಸಿಕಮ್ಪಿ ದುಕ್ಖಂ ದೋಮನಸ್ಸಂ ಪಟಿಸಂವೇದೇತಿ. ರಾಗೇ ಪಹೀನೇ ನೇವತ್ತಬ್ಯಾಬಾಧಾಯಪಿ ಚೇತೇತಿ, ನ ಪರಬ್ಯಾಬಾಧಾಯಪಿ ಚೇತೇತಿ, ನ ಉಭಯಬ್ಯಾಬಾಧಾಯಪಿ ಚೇತೇತಿ, ನ ಚೇತಸಿಕಂ ದುಕ್ಖಂ ದೋಮನಸ್ಸಂ ಪಟಿಸಂವೇದೇತಿ. (ರತ್ತೋ ಖೋ…ಪೇ… ಕಾಯೇನ ದುಚ್ಚರಿತಂ ಚರತಿ, ವಾಚಾಯ ದುಚ್ಚರಿತಂ ಚರತಿ, ಮನಸಾ ದುಚ್ಚರಿತಂ ಚರತಿ. ರಾಗೇ ಪಹೀನಾ ನೇವ ಕಾಯೇನ ದುಚ್ಚರಿತಂ ಚರತಿ, ನ ವಾಚಾಯ ದುಚ್ಚರಿತಂ ಚರತಿ, ನ ಮನಸಾ ದುಚ್ಚರಿತಂ ಚರತಿ. ರತ್ತೋ ಖೋ…ಪೇ… ಅತ್ತತ್ಥಮ್ಪಿ ಯಥಾಭೂತಂ ನಪ್ಪಜಾನಾತಿ, ಪರತ್ಥಮ್ಪಿ ಯಥಾಭೂತಂ ನಪ್ಪಜಾನಾತಿ, ಉಭಯತ್ಥಮ್ಪಿ ಯಥಾಭೂತಂ ನಪ್ಪಜಾನಾತಿ. ರಾಗೇ ಪಹೀನೇ ಅತ್ತತ್ಥಮ್ಪಿ ಯಥಾಭೂತಂ ಪಜಾನಾತಿ, ಪರತ್ಥಮ್ಪಿ ಯಥಾಭೂತಂ ಪಜಾನಾತಿ, ಉಭಯತ್ಥಮ್ಪಿ ಯಥಾಭೂತಂ ಪಜಾನಾತಿ.) [( ) ಏತ್ಥನ್ತರೇ ಪಾಠೋ ಸೀ. ಸ್ಯಾ. ಕಂ. ಪೀ. ಪೋತ್ಥಕೇಸು ನ ದಿಸ್ಸತಿ, ಇಧಪಿ ದುಟ್ಠಮೂಳ್ಹವಾರೇಸು] ಏವಮ್ಪಿ ಖೋ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಸನ್ದಿಟ್ಠಿಕೋ ಧಮ್ಮೋ ಹೋತಿ…ಪೇ….

‘‘ದುಟ್ಠೋ ಖೋ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ದೋಸೇನ ಅಭಿಭೂತೋ ಪರಿಯಾದಿನ್ನಚಿತ್ತೋ ಅತ್ತಬ್ಯಾಬಾಧಾಯಪಿ ಚೇತೇತಿ, ಪರಬ್ಯಾಬಾಧಾಯಪಿ ಚೇತೇತಿ, ಉಭಯಬ್ಯಾಬಾಧಾಯಪಿ ಚೇತೇತಿ, ಚೇತಸಿಕಮ್ಪಿ ದುಕ್ಖಂ ದೋಮನಸ್ಸಂ ಪಟಿಸಂವೇದೇತಿ. ದೋಸೇ ಪಹೀನೇ ನೇವತ್ತಬ್ಯಾಬಾಧಾಯಪಿ ಚೇತೇತಿ, ನ ಪರಬ್ಯಾಬಾಧಾಯಪಿ ಚೇತೇತಿ, ನ ಉಭಯಬ್ಯಾಬಾಧಾಯಪಿ ಚೇತೇತಿ, ನ ಚೇತಸಿಕಮ್ಪಿ [ನ ಚೇತಸಿಕಂ (ಸೀ. ಸ್ಯಾ. ಕ.)] ದುಕ್ಖಂ ದೋಮನಸ್ಸಂ ಪಟಿಸಂವೇದೇತಿ. ಏವಮ್ಪಿ ಖೋ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಸನ್ದಿಟ್ಠಿಕೋ ಧಮ್ಮೋ ಹೋತಿ…ಪೇ….

‘‘ಮೂಳ್ಹೋ ಖೋ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಮೋಹೇನ ಅಭಿಭೂತೋ ಪರಿಯಾದಿನ್ನಚಿತ್ತೋ ಅತ್ತಬ್ಯಾಬಾಧಾಯಪಿ ಚೇತೇತಿ, ಪರಬ್ಯಾಬಾಧಾಯಪಿ ಚೇತೇತಿ, ಉಭಯಬ್ಯಾಬಾಧಾಯಪಿ ಚೇತೇತಿ, ಚೇತಸಿಕಮ್ಪಿ ದುಕ್ಖಂ ದೋಮನಸ್ಸಂ ಪಟಿಸಂವೇದೇತಿ. ಮೋಹೇ ಪಹೀನೇ ನೇವತ್ತಬ್ಯಾಬಾಧಾಯಪಿ ಚೇತೇತಿ, ನ ಪರಬ್ಯಾಬಾಧಾಯಪಿ ಚೇತೇತಿ, ನ ಉಭಯಬ್ಯಾಬಾಧಾಯಪಿ ಚೇತೇತಿ, ನ ಚೇತಸಿಕಂ ದುಕ್ಖಂ ದೋಮನಸ್ಸಂ ಪಟಿಸಂವೇದೇತಿ. ಏವಂ ಖೋ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಸನ್ದಿಟ್ಠಿಕೋ ಧಮ್ಮೋ ಹೋತಿ ಅಕಾಲಿಕೋ ಏಹಿಪಸ್ಸಿಕೋ ಓಪನೇಯ್ಯಿಕೋ ಪಚ್ಚತ್ತಂ ವೇದಿತಬ್ಬೋ ವಿಞ್ಞೂಹೀ’’ತಿ.

‘‘ಅಭಿಕ್ಕನ್ತಂ, ಭೋ ಗೋತಮ, ಅಭಿಕ್ಕನ್ತಂ, ಭೋ ಗೋತಮ! ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಭೋ ಗೋತಮ, ನಿಕ್ಕುಜ್ಜಿತಂ ವಾ ಉಕ್ಕುಜ್ಜೇಯ್ಯ, ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಂ ವಾ ವಿವರೇಯ್ಯ, ಮೂಳ್ಹಸ್ಸ ವಾ ಮಗ್ಗಂ ಆಚಿಕ್ಖೇಯ್ಯ, ಅನ್ಧಕಾರೇ ವಾ ತೇಲಪಜ್ಜೋತಂ ಧಾರೇಯ್ಯ – ‘ಚಕ್ಖುಮನ್ತೋ ರೂಪಾನಿ ದಕ್ಖನ್ತೀ’ತಿ; ಏವಮೇವಂ ಭೋತಾ ಗೋತಮೇನ ಅನೇಕಪರಿಯಾಯೇನ ಧಮ್ಮೋ ಪಕಾಸಿತೋ. ಏಸಾಹಂ ಭವನ್ತಂ ಗೋತಮಂ ಸರಣಂ ಗಚ್ಛಾಮಿ ಧಮ್ಮಞ್ಚ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಞ್ಚ. ಉಪಾಸಕಂ ಮಂ ಭವಂ ಗೋತಮೋ ಧಾರೇತು ಅಜ್ಜತಗ್ಗೇ ಪಾಣುಪೇತಂ ಸರಣಂ ಗತ’’ನ್ತಿ. ತತಿಯಂ.

೪. ಪರಿಬ್ಬಾಜಕಸುತ್ತಂ

೫೫. ಅಥ ಖೋ ಅಞ್ಞತರೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಪರಿಬ್ಬಾಜಕೋ ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ…ಪೇ… ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನೋ ಖೋ ಸೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಪರಿಬ್ಬಾಜಕೋ ಭಗವನ್ತಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘‘ಸನ್ದಿಟ್ಠಿಕೋ ಧಮ್ಮೋ ಸನ್ದಿಟ್ಠಿಕೋ ಧಮ್ಮೋ’ತಿ, ಭೋ ಗೋತಮ, ವುಚ್ಚತಿ. ಕಿತ್ತಾವತಾ ನು ಖೋ, ಭೋ ಗೋತಮ, ಸನ್ದಿಟ್ಠಿಕೋ ಧಮ್ಮೋ ಹೋತಿ ಅಕಾಲಿಕೋ ಏಹಿಪಸ್ಸಿಕೋ ಓಪನೇಯ್ಯಿಕೋ ಪಚ್ಚತ್ತಂ ವೇದಿತಬ್ಬೋ ವಿಞ್ಞೂಹೀ’’ತಿ?

‘‘ರತ್ತೋ ಖೋ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ರಾಗೇನ ಅಭಿಭೂತೋ ಪರಿಯಾದಿನ್ನಚಿತ್ತೋ ಕಾಯೇನ ದುಚ್ಚರಿತಂ ಚರತಿ, ವಾಚಾಯ ದುಚ್ಚರಿತಂ ಚರತಿ, ಮನಸಾ ದುಚ್ಚರಿತಂ ಚರತಿ. ರಾಗೇ ಪಹೀನೇ ನೇವ ಕಾಯೇನ ದುಚ್ಚರಿತಂ ಚರತಿ, ನ ವಾಚಾಯ ದುಚ್ಚರಿತಂ ಚರತಿ, ನ ಮನಸಾ ದುಚ್ಚರಿತಂ ಚರತಿ.

‘‘ರತ್ತೋ ಖೋ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ರಾಗೇನ ಅಭಿಭೂತೋ ಪರಿಯಾದಿನ್ನಚಿತ್ತೋ ಅತ್ತತ್ಥಮ್ಪಿ ಯಥಾಭೂತಂ ನಪ್ಪಜಾನಾತಿ, ಪರತ್ಥಮ್ಪಿ ಯಥಾಭೂತಂ ನಪ್ಪಜಾನಾತಿ, ಉಭಯತ್ಥಮ್ಪಿ ಯಥಾಭೂತಂ ನಪ್ಪಜಾನಾತಿ. ರಾಗೇ ಪಹೀನೇ ಅತ್ತತ್ಥಮ್ಪಿ ಯಥಾಭೂತಂ ಪಜಾನಾತಿ, ಪರತ್ಥಮ್ಪಿ ಯಥಾಭೂತಂ ಪಜಾನಾತಿ, ಉಭಯತ್ಥಮ್ಪಿ ಯಥಾಭೂತಂ ಪಜಾನಾತಿ. ಏವಮ್ಪಿ ಖೋ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಸನ್ದಿಟ್ಠಿಕೋ ಧಮ್ಮೋ ಹೋತಿ…ಪೇ….

‘‘ದುಟ್ಠೋ ಖೋ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ದೋಸೇನ…ಪೇ… ಮೂಳ್ಹೋ ಖೋ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಮೋಹೇನ ಅಭಿಭೂತೋ ಪರಿಯಾದಿನ್ನಚಿತ್ತೋ ಅತ್ತಬ್ಯಾಬಾಧಾಯಪಿ ಚೇತೇತಿ, ಪರಬ್ಯಾಬಾಧಾಯಪಿ ಚೇತೇತಿ, ಉಭಯಬ್ಯಾಬಾಧಾಯಪಿ ಚೇತೇತಿ, ಚೇತಸಿಕಮ್ಪಿ ದುಕ್ಖಂ ದೋಮನಸ್ಸಂ ಪಟಿಸಂವೇದೇತಿ. ಮೋಹೇ ಪಹೀನೇ ನೇವತ್ತಬ್ಯಾಬಾಧಾಯಪಿ ಚೇತೇತಿ, ನ ಪರಬ್ಯಾಬಾಧಾಯಪಿ ಚೇತೇತಿ, ನ ಉಭಯಬ್ಯಾಬಾಧಾಯಪಿ ಚೇತೇತಿ, ನ ಚೇತಸಿಕಂ ದುಕ್ಖಂ ದೋಮನಸ್ಸಂ ಪಟಿಸಂವೇದೇತಿ.

‘‘ಮೂಳ್ಹೋ ಖೋ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಮೋಹೇನ ಅಭಿಭೂತೋ ಪರಿಯಾದಿನ್ನಚಿತ್ತೋ, ಕಾಯೇನ ದುಚ್ಚರಿತಂ ಚರತಿ, ವಾಚಾಯ ದುಚ್ಚರಿತಂ ಚರತಿ, ಮನಸಾ ದುಚ್ಚರಿತಂ ಚರತಿ. ಮೋಹೇ ಪಹೀನೇ ನೇವ ಕಾಯೇನ ದುಚ್ಚರಿತಂ ಚರತಿ, ನ ವಾಚಾಯ ದುಚ್ಚರಿತಂ ಚರತಿ, ನ ಮನಸಾ ದುಚ್ಚರಿತಂ ಚರತಿ.

‘‘ಮೂಳ್ಹೋ ಖೋ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಮೋಹೇನ ಅಭಿಭೂತೋ ಪರಿಯಾದಿನ್ನಚಿತ್ತೋ ಅತ್ತತ್ಥಮ್ಪಿ ಯಥಾಭೂತಂ ನಪ್ಪಜಾನಾತಿ, ಪರತ್ಥಮ್ಪಿ ಯಥಾಭೂತಂ ನಪ್ಪಜಾನಾತಿ, ಉಭಯತ್ಥಮ್ಪಿ ಯಥಾಭೂತಂ ನಪ್ಪಜಾನಾತಿ. ಮೋಹೇ ಪಹೀನೇ ಅತ್ತತ್ಥಮ್ಪಿ ಯಥಾಭೂತಂ ಪಜಾನಾತಿ, ಪರತ್ಥಮ್ಪಿ ಯಥಾಭೂತಂ ಪಜಾನಾತಿ, ಉಭಯತ್ಥಮ್ಪಿ ಯಥಾಭೂತಂ ಪಜಾನಾತಿ. ಏವಂ ಖೋ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಸನ್ದಿಟ್ಠಿಕೋ ಧಮ್ಮೋ ಹೋತಿ ಅಕಾಲಿಕೋ ಏಹಿಪಸ್ಸಿಕೋ ಓಪನೇಯ್ಯಿಕೋ ಪಚ್ಚತ್ತಂ ವೇದಿತಬ್ಬೋ ವಿಞ್ಞೂಹೀ’’ತಿ.

‘‘ಅಭಿಕ್ಕನ್ತಂ, ಭೋ ಗೋತಮ…ಪೇ… ಉಪಾಸಕಂ ಮಂ ಭವಂ ಗೋತಮೋ ಧಾರೇತು ಅಜ್ಜತಗ್ಗೇ ಪಾಣುಪೇತಂ ಸರಣಂ ಗತ’’ನ್ತಿ. ಚತುತ್ಥಂ.

೫. ನಿಬ್ಬುತಸುತ್ತಂ

೫೬. ಅಥ ಖೋ ಜಾಣುಸ್ಸೋಣಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಭಗವನ್ತಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿ. ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನೋ ಖೋ ಜಾಣುಸ್ಸೋಣಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಭಗವನ್ತಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘‘ಸನ್ದಿಟ್ಠಿಕಂ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಸನ್ದಿಟ್ಠಿಕಂ ನಿಬ್ಬಾನ’ನ್ತಿ, ಭೋ ಗೋತಮ, ವುಚ್ಚತಿ. ಕಿತ್ತಾವತಾ ನು ಖೋ, ಭೋ ಗೋತಮ, ಸನ್ದಿಟ್ಠಿಕಂ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಹೋತಿ ಅಕಾಲಿಕಂ ಏಹಿಪಸ್ಸಿಕಂ ಓಪನೇಯ್ಯಿಕಂ ಪಚ್ಚತ್ತಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ ವಿಞ್ಞೂಹೀ’’ತಿ?

‘‘ದುಟ್ಠೋ ಖೋ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ…ಪೇ… ಮೂಳ್ಹೋ ಖೋ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಮೋಹೇನ ಅಭಿಭೂತೋ ಪರಿಯಾದಿನ್ನಚಿತ್ತೋ ಅತ್ತಬ್ಯಾಬಾಧಾಯಪಿ ಚೇತೇತಿ, ಪರಬ್ಯಾಬಾಧಾಯಪಿ ಚೇತೇತಿ, ಉಭಯಬ್ಯಾಬಾಧಾಯಪಿ ಚೇತೇತಿ, ಚೇತಸಿಕಮ್ಪಿ ದುಕ್ಖಂ ದೋಮನಸ್ಸಂ ಪಟಿಸಂವೇದೇತಿ. ಮೋಹೇ ಪಹೀನೇ ನೇವತ್ತಬ್ಯಾಬಾಧಾಯಪಿ ಚೇತೇತಿ, ನ ಪರಬ್ಯಾಬಾಧಾಯಪಿ ಚೇತೇತಿ, ನ ಉಭಯಬ್ಯಾಬಾಧಾಯಪಿ ಚೇತೇತಿ, ನ ಚೇತಸಿಕಂ ದುಕ್ಖಂ ದೋಮನಸ್ಸಂ ಪಟಿಸಂವೇದೇತಿ. ಏವಮ್ಪಿ ಖೋ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಸನ್ದಿಟ್ಠಿಕಂ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಹೋತಿ.

‘‘ಯತೋ ಖೋ ಅಯಂ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ [ಯತೋ ಚ ಖೋ ಅಯಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ (ಸೀ.), ಯತೋ ಖೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಅಕಾಲಿಕಂ ಏಹಿಪಸ್ಸಿಕಂ ಓಪನೇಯ್ಯಿಕಂ ಪಚ್ಚತ್ತಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ (ಕ.)], ಅನವಸೇಸಂ ರಾಗಕ್ಖಯಂ ಪಟಿಸಂವೇದೇತಿ, ಅನವಸೇಸಂ ದೋಸಕ್ಖಯಂ ಪಟಿಸಂವೇದೇತಿ, ಅನವಸೇಸಂ ಮೋಹಕ್ಖಯಂ ಪಟಿಸಂವೇದೇತಿ; ಏವಂ ಖೋ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಸನ್ದಿಟ್ಠಿಕಂ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಹೋತಿ ಅಕಾಲಿಕಂ ಏಹಿಪಸ್ಸಿಕಂ ಓಪನೇಯ್ಯಿಕಂ ಪಚ್ಚತ್ತಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ ವಿಞ್ಞೂಹೀ’’ತಿ. ‘‘ಅಭಿಕ್ಕನ್ತಂ, ಭೋ ಗೋತಮ…ಪೇ… ಉಪಾಸಕಂ ಮಂ ಭವಂ ಗೋತಮೋ ಧಾರೇತು ಅಜ್ಜತಗ್ಗೇ ಪಾಣುಪೇತಂ ಸರಣಂ ಗತ’’ನ್ತಿ. ಪಞ್ಚಮಂ.

೬. ಪಲೋಕಸುತ್ತಂ

೫೭. ಅಥ ಖೋ ಅಞ್ಞತರೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಮಹಾಸಾಲೋ ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ…ಪೇ… ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನೋ ಖೋ ಸೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಮಹಾಸಾಲೋ ಭಗವನ್ತಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಸುತಂ ಮೇತಂ, ಭೋ ಗೋತಮ, ಪುಬ್ಬಕಾನಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ವುದ್ಧಾನಂ ಮಹಲ್ಲಕಾನಂ ಆಚರಿಯಪಾಚರಿಯಾನಂ ಭಾಸಮಾನಾನಂ – ‘ಪುಬ್ಬೇ ಸುದಂ [ಪುಬ್ಬಸ್ಸುದಂ (ಸೀ. ಸ್ಯಾ. ಕಂ. ಪೀ.)] ಅಯಂ ಲೋಕೋ ಅವೀಚಿ ಮಞ್ಞೇ ಫುಟೋ ಅಹೋಸಿ ಮನುಸ್ಸೇಹಿ, ಕುಕ್ಕುಟಸಂಪಾತಿಕಾ ಗಾಮನಿಗಮರಾಜಧಾನಿಯೋ’ತಿ. ಕೋ ನು ಖೋ, ಭೋ ಗೋತಮ, ಹೇತು ಕೋ ಪಚ್ಚಯೋ ಯೇನೇತರಹಿ ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಖಯೋ ಹೋತಿ, ತನುತ್ತಂ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ಗಾಮಾಪಿ ಅಗಾಮಾ ಹೋನ್ತಿ, ನಿಗಮಾಪಿ ಅನಿಗಮಾ ಹೋನ್ತಿ, ನಗರಾಪಿ ಅನಗರಾ ಹೋನ್ತಿ, ಜನಪದಾಪಿ ಅಜನಪದಾ ಹೋನ್ತೀ’’ತಿ?

‘‘ಏತರಹಿ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಮನುಸ್ಸಾ ಅಧಮ್ಮರಾಗರತ್ತಾ ವಿಸಮಲೋಭಾಭಿಭೂತಾ ಮಿಚ್ಛಾಧಮ್ಮಪರೇತಾ. ತೇ ಅಧಮ್ಮರಾಗರತ್ತಾ ವಿಸಮಲೋಭಾಭಿಭೂತಾ ಮಿಚ್ಛಾಧಮ್ಮಪರೇತಾ ತಿಣ್ಹಾನಿ ಸತ್ಥಾನಿ ಗಹೇತ್ವಾ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ [ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಸ್ಸ (ಸಬ್ಬತ್ಥ)] ಜೀವಿತಾ ವೋರೋಪೇನ್ತಿ, ತೇನ ಬಹೂ ಮನುಸ್ಸಾ ಕಾಲಂ ಕರೋನ್ತಿ. ಅಯಮ್ಪಿ ಖೋ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಹೇತು ಅಯಂ ಪಚ್ಚಯೋ ಯೇನೇತರಹಿ ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಖಯೋ ಹೋತಿ, ತನುತ್ತಂ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ಗಾಮಾಪಿ ಅಗಾಮಾ ಹೋನ್ತಿ, ನಿಗಮಾಪಿ ಅನಿಗಮಾ ಹೋನ್ತಿ, ನಗರಾಪಿ ಅನಗರಾ ಹೋನ್ತಿ, ಜನಪದಾಪಿ ಅಜನಪದಾ ಹೋನ್ತಿ.

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಏತರಹಿ ಮನುಸ್ಸಾ ಅಧಮ್ಮರಾಗರತ್ತಾ ವಿಸಮಲೋಭಾಭಿಭೂತಾ ಮಿಚ್ಛಾಧಮ್ಮಪರೇತಾ. ತೇಸಂ ಅಧಮ್ಮರಾಗರತ್ತಾನಂ ವಿಸಮಲೋಭಾಭಿಭೂತಾನಂ ಮಿಚ್ಛಾಧಮ್ಮಪರೇತಾನಂ ದೇವೋ ನ ಸಮ್ಮಾಧಾರಂ ಅನುಪ್ಪವೇಚ್ಛತಿ. ತೇನ ದುಬ್ಭಿಕ್ಖಂ ಹೋತಿ ದುಸ್ಸಸ್ಸಂ ಸೇತಟ್ಠಿಕಂ ಸಲಾಕಾವುತ್ತಂ. ತೇನ ಬಹೂ ಮನುಸ್ಸಾ ಕಾಲಂ ಕರೋನ್ತಿ. ಅಯಮ್ಪಿ ಖೋ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಹೇತು ಅಯಂ ಪಚ್ಚಯೋ ಯೇನೇತರಹಿ ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಖಯೋ ಹೋತಿ, ತನುತ್ತಂ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ಗಾಮಾಪಿ ಅಗಾಮಾ ಹೋನ್ತಿ, ನಿಗಮಾಪಿ ಅನಿಗಮಾ ಹೋನ್ತಿ, ನಗರಾಪಿ ಅನಗರಾ ಹೋನ್ತಿ, ಜನಪದಾಪಿ ಅಜನಪದಾ ಹೋನ್ತಿ.

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಏತರಹಿ ಮನುಸ್ಸಾ ಅಧಮ್ಮರಾಗರತ್ತಾ ವಿಸಮಲೋಭಾಭಿಭೂತಾ ಮಿಚ್ಛಾಧಮ್ಮಪರೇತಾ. ತೇಸಂ ಅಧಮ್ಮರಾಗರತ್ತಾನಂ ವಿಸಮಲೋಭಾಭಿಭೂತಾನಂ ಮಿಚ್ಛಾಧಮ್ಮಪರೇತಾನಂ ಯಕ್ಖಾ ವಾಳೇ ಅಮನುಸ್ಸೇ ಓಸ್ಸಜ್ಜನ್ತಿ [ಓಸ್ಸಜನ್ತಿ (ಸೀ.)], ತೇನ ಬಹೂ ಮನುಸ್ಸಾ ಕಾಲಂ ಕರೋನ್ತಿ. ಅಯಮ್ಪಿ ಖೋ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಹೇತು ಅಯಂ ಪಚ್ಚಯೋ ಯೇನೇತರಹಿ ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಖಯೋ ಹೋತಿ, ತನುತ್ತಂ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ಗಾಮಾಪಿ ಅಗಾಮಾ ಹೋನ್ತಿ, ನಿಗಮಾಪಿ ಅನಿಗಮಾ ಹೋನ್ತಿ, ನಗರಾಪಿ ಅನಗರಾ ಹೋನ್ತಿ, ಜನಪದಾಪಿ ಅಜನಪದಾ ಹೋನ್ತೀ’’ತಿ.

‘‘ಅಭಿಕ್ಕನ್ತಂ, ಭೋ ಗೋತಮ…ಪೇ… ಉಪಾಸಕಂ ಮಂ ಭವಂ ಗೋತಮೋ ಧಾರೇತು ಅಜ್ಜತಗ್ಗೇ ಪಾಣುಪೇತಂ ಸರಣಂ ಗತ’’ನ್ತಿ. ಛಟ್ಠಂ.

೭. ವಚ್ಛಗೋತ್ತಸುತ್ತಂ

೫೮. ಅಥ ಖೋ ವಚ್ಛಗೋತ್ತೋ [ವಚ್ಛಪುತ್ತೋ (ಕ.)] ಪರಿಬ್ಬಾಜಕೋ ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಭಗವತಾ ಸದ್ಧಿಂ ಸಮ್ಮೋದಿ. ಸಮ್ಮೋದನೀಯಂ ಕಥಂ ಸಾರಣೀಯಂ ವೀತಿಸಾರೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿ. ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನೋ ಖೋ ವಚ್ಛಗೋತ್ತೋ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕೋ ಭಗವನ್ತಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಸುತಂ ಮೇತಂ, ಭೋ ಗೋತಮ, ಸಮಣೋ ಗೋತಮೋ ಏವಮಾಹ – ‘ಮಯ್ಹಮೇವ ದಾನಂ ದಾತಬ್ಬಂ, ನಾಞ್ಞೇಸಂ ದಾನಂ ದಾತಬ್ಬಂ; ಮಯ್ಹಮೇವ ಸಾವಕಾನಂ ದಾನಂ ದಾತಬ್ಬಂ, ನಾಞ್ಞೇಸಂ ಸಾವಕಾನಂ ದಾನಂ ದಾತಬ್ಬಂ; ಮಯ್ಹಮೇವ ದಿನ್ನಂ ಮಹಪ್ಫಲಂ, ನಾಞ್ಞೇಸಂ ದಿನ್ನಂ ಮಹಪ್ಫಲಂ; ಮಯ್ಹಮೇವ ಸಾವಕಾನಂ ದಿನ್ನಂ ಮಹಪ್ಫಲಂ, ನಾಞ್ಞೇಸಂ ಸಾವಕಾನಂ ದಿನ್ನಂ ಮಹಪ್ಫಲ’ನ್ತಿ. ಯೇ ತೇ, ಭೋ ಗೋತಮ, ಏವಮಾಹಂಸು ‘ಸಮಣೋ ಗೋತಮೋ ಏವಮಾಹ ಮಯ್ಹಮೇವ ದಾನಂ ದಾತಬ್ಬಂ, ನಾಞ್ಞೇಸಂ ದಾನಂ ದಾತಬ್ಬಂ. ಮಯ್ಹಮೇವ ಸಾವಕಾನಂ ದಾನಂ ದಾತಬ್ಬಂ, ನಾಞ್ಞೇಸಂ ಸಾವಕಾನಂ ದಾನಂ ದಾತಬ್ಬಂ. ಮಯ್ಹಮೇವ ದಿನ್ನಂ ಮಹಪ್ಫಲಂ, ನಾಞ್ಞೇಸಂ ದಿನ್ನಂ ಮಹಪ್ಫಲಂ. ಮಯ್ಹಮೇವ ಸಾವಕಾನಂ ದಿನ್ನಂ ಮಹಪ್ಫಲಂ, ನಾಞ್ಞೇಸಂ ಸಾವಕಾನಂ ದಿನ್ನಂ ಮಹಪ್ಫಲ’ನ್ತಿ. ಕಚ್ಚಿ ತೇ ಭೋತೋ ಗೋತಮಸ್ಸ ವುತ್ತವಾದಿನೋ ಚ ಭವನ್ತಂ ಗೋತಮಂ ಅಭೂತೇನ ಅಬ್ಭಾಚಿಕ್ಖನ್ತಿ, ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಚಾನುಧಮ್ಮಂ ಬ್ಯಾಕರೋನ್ತಿ, ನ ಚ ಕೋಚಿ ಸಹಧಮ್ಮಿಕೋ ವಾದಾನುಪಾತೋ [ವಾದಾನುವಾದೋ (ಕ.)] ಗಾರಯ್ಹಂ ಠಾನಂ ಆಗಚ್ಛತಿ? ಅನಬ್ಭಕ್ಖಾತುಕಾಮಾ ಹಿ ಮಯಂ ಭವನ್ತಂ ಗೋತಮ’’ನ್ತಿ.

‘‘ಯೇ ತೇ, ವಚ್ಛ, ಏವಮಾಹಂಸು – ‘ಸಮಣೋ ಗೋತಮೋ ಏವಮಾಹ – ಮಯ್ಹಮೇವ ದಾನಂ ದಾತಬ್ಬಂ…ಪೇ… ನಾಞ್ಞೇಸಂ ಸಾವಕಾನಂ ದಿನ್ನಂ ಮಹಪ್ಫಲ’ನ್ತಿ ನ ಮೇ ತೇ ವುತ್ತವಾದಿನೋ. ಅಬ್ಭಾಚಿಕ್ಖನ್ತಿ ಚ ಪನ ಮಂ [ಚ ಪನ ಮಂ ತೇ (ಸೀ. ಸ್ಯಾ. ಕಂ. ಪೀ.)] ಅಸತಾ ಅಭೂತೇನ. ಯೋ ಖೋ, ವಚ್ಛ, ಪರಂ ದಾನಂ ದದನ್ತಂ ವಾರೇತಿ ಸೋ ತಿಣ್ಣಂ ಅನ್ತರಾಯಕರೋ ಹೋತಿ, ತಿಣ್ಣಂ ಪಾರಿಪನ್ಥಿಕೋ. ಕತಮೇಸಂ ತಿಣ್ಣಂ? ದಾಯಕಸ್ಸ ಪುಞ್ಞನ್ತರಾಯಕರೋ ಹೋತಿ, ಪಟಿಗ್ಗಾಹಕಾನಂ ಲಾಭನ್ತರಾಯಕರೋ ಹೋತಿ, ಪುಬ್ಬೇವ ಖೋ ಪನಸ್ಸ ಅತ್ತಾ ಖತೋ ಚ ಹೋತಿ ಉಪಹತೋ ಚ. ಯೋ ಖೋ, ವಚ್ಛ, ಪರಂ ದಾನಂ ದದನ್ತಂ ವಾರೇತಿ ಸೋ ಇಮೇಸಂ ತಿಣ್ಣಂ ಅನ್ತರಾಯಕರೋ ಹೋತಿ, ತಿಣ್ಣಂ ಪಾರಿಪನ್ಥಿಕೋ.

‘‘ಅಹಂ ಖೋ ಪನ, ವಚ್ಛ, ಏವಂ ವದಾಮಿ – ಯೇ ಹಿ ತೇ ಚನ್ದನಿಕಾಯ ವಾ ಓಲಿಗಲ್ಲೇ ವಾ ಪಾಣಾ, ತತ್ರಪಿ ಯೋ ಥಾಲಿಧೋವನಂ [ಥಾಲಕಧೋವನಂ (ಕ.)] ವಾ ಸರಾವಧೋವನಂ ವಾ ಛಡ್ಡೇತಿ – ಯೇ ತತ್ಥ ಪಾಣಾ ತೇ ತೇನ ಯಾಪೇನ್ತೂತಿ, ತತೋ ನಿದಾನಮ್ಪಾಹಂ, ವಚ್ಛ, ಪುಞ್ಞಸ್ಸ ಆಗಮಂ ವದಾಮಿ. ಕೋ ಪನ ವಾದೋ ಮನುಸ್ಸಭೂತೇ! ಅಪಿ ಚಾಹಂ, ವಚ್ಛ, ಸೀಲವತೋ ದಿನ್ನಂ ಮಹಪ್ಫಲಂ ವದಾಮಿ, ನೋ ತಥಾ ದುಸ್ಸೀಲಸ್ಸ, ಸೋ ಚ ಹೋತಿ ಪಞ್ಚಙ್ಗವಿಪ್ಪಹೀನೋ ಪಞ್ಚಙ್ಗಸಮನ್ನಾಗತೋ.

‘‘ಕತಮಾನಿ ಪಞ್ಚಙ್ಗಾನಿ ಪಹೀನಾನಿ ಹೋನ್ತಿ? ಕಾಮಚ್ಛನ್ದೋ ಪಹೀನೋ ಹೋತಿ, ಬ್ಯಾಪಾದೋ ಪಹೀನೋ ಹೋತಿ, ಥಿನಮಿದ್ಧಂ ಪಹೀನಂ ಹೋತಿ, ಉದ್ಧಚ್ಚಕುಕ್ಕುಚ್ಚಂ ಪಹೀನಂ ಹೋತಿ, ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾ ಪಹೀನಾ ಹೋತಿ. ಇಮಾನಿ ಪಞ್ಚಙ್ಗಾನಿ ವಿಪ್ಪಹೀನಾನಿ ಹೋನ್ತಿ.

‘‘ಕತಮೇಹಿ ಪಞ್ಚಹಿ ಅಙ್ಗೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಹೋತಿ? ಅಸೇಕ್ಖೇನ ಸೀಲಕ್ಖನ್ಧೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಹೋತಿ, ಅಸೇಕ್ಖೇನ ಸಮಾಧಿಕ್ಖನ್ಧೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಹೋತಿ, ಅಸೇಕ್ಖೇನ ಪಞ್ಞಾಕ್ಖನ್ಧೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಹೋತಿ, ಅಸೇಕ್ಖೇನ ವಿಮುತ್ತಿಕ್ಖನ್ಧೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಹೋತಿ, ಅಸೇಕ್ಖೇನ ವಿಮುತ್ತಿಞಾಣದಸ್ಸನಕ್ಖನ್ಧೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಹೋತಿ; ಇಮೇಹಿ ಪಞ್ಚಹಿ ಅಙ್ಗೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಹೋತಿ. ಇತಿ ಪಞ್ಚಙ್ಗವಿಪ್ಪಹೀನೇ ಪಞ್ಚಙ್ಗಸಮನ್ನಾಗತೇ ದಿನ್ನಂ ಮಹಪ್ಫಲನ್ತಿ ವದಾಮೀ’’ತಿ.

‘‘ಇತಿ ಕಣ್ಹಾಸು ಸೇತಾಸು, ರೋಹಿಣೀಸು ಹರೀಸು ವಾ;

ಕಮ್ಮಾಸಾಸು ಸರೂಪಾಸು, ಗೋಸು ಪಾರೇವತಾಸು ವಾ.

‘‘ಯಾಸು ಕಾಸುಚಿ ಏತಾಸು, ದನ್ತೋ ಜಾಯತಿ ಪುಙ್ಗವೋ;

ಧೋರಯ್ಹೋ ಬಲಸಮ್ಪನ್ನೋ, ಕಲ್ಯಾಣಜವನಿಕ್ಕಮೋ;

ತಮೇವ ಭಾರೇ ಯುಞ್ಜನ್ತಿ, ನಾಸ್ಸ ವಣ್ಣಂ ಪರಿಕ್ಖರೇ.

‘‘ಏವಮೇವಂ ಮನುಸ್ಸೇಸು, ಯಸ್ಮಿಂ ಕಸ್ಮಿಞ್ಚಿ ಜಾತಿಯೇ;

ಖತ್ತಿಯೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇ ವೇಸ್ಸೇ, ಸುದ್ದೇ ಚಣ್ಡಾಲಪುಕ್ಕುಸೇ.

‘‘ಯಾಸು ಕಾಸುಚಿ ಏತಾಸು, ದನ್ತೋ ಜಾಯತಿ ಸುಬ್ಬತೋ;

ಧಮ್ಮಟ್ಠೋ ಸೀಲಸಮ್ಪನ್ನೋ, ಸಚ್ಚವಾದೀ ಹಿರೀಮನೋ.

‘‘ಪಹೀನಜಾತಿಮರಣೋ, ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಸ್ಸ ಕೇವಲೀ;

ಪನ್ನಭಾರೋ ವಿಸಂಯುತ್ತೋ, ಕತಕಿಚ್ಚೋ ಅನಾಸವೋ.

‘‘ಪಾರಗೂ ಸಬ್ಬಧಮ್ಮಾನಂ, ಅನುಪಾದಾಯ ನಿಬ್ಬುತೋ;

ತಸ್ಮಿಂಯೇವ [ತಸ್ಮಿಂ ವೇ (ಸ್ಯಾ. ಕಂ.)] ವಿರಜೇ ಖೇತ್ತೇ, ವಿಪುಲಾ ಹೋತಿ ದಕ್ಖಿಣಾ.

‘‘ಬಾಲಾ ಚ ಅವಿಜಾನನ್ತಾ, ದುಮ್ಮೇಧಾ ಅಸ್ಸುತಾವಿನೋ;

ಬಹಿದ್ಧಾ ದೇನ್ತಿ ದಾನಾನಿ, ನ ಹಿ ಸನ್ತೇ ಉಪಾಸರೇ.

‘‘ಯೇ ಚ ಸನ್ತೇ ಉಪಾಸನ್ತಿ, ಸಪ್ಪಞ್ಞೇ ಧೀರಸಮ್ಮತೇ;

ಸದ್ಧಾ ಚ ನೇಸಂ ಸುಗತೇ, ಮೂಲಜಾತಾ ಪತಿಟ್ಠಿತಾ.

‘‘ದೇವಲೋಕಞ್ಚ ತೇ ಯನ್ತಿ, ಕುಲೇ ವಾ ಇಧ ಜಾಯರೇ;

ಅನುಪುಬ್ಬೇನ ನಿಬ್ಬಾನಂ, ಅಧಿಗಚ್ಛನ್ತಿ ಪಣ್ಡಿತಾ’’ತಿ. ಸತ್ತಮಂ;

೮. ತಿಕಣ್ಣಸುತ್ತಂ

೫೯. ಅಥ ಖೋ ತಿಕಣ್ಣೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಭಗವತಾ ಸದ್ಧಿಂ…ಪೇ… ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನೋ ಖೋ ತಿಕಣ್ಣೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಭಗವತೋ ಸಮ್ಮುಖಾ ತೇವಿಜ್ಜಾನಂ ಸುದಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ವಣ್ಣಂ ಭಾಸತಿ – ‘‘ಏವಮ್ಪಿ ತೇವಿಜ್ಜಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ, ಇತಿಪಿ ತೇವಿಜ್ಜಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ’’ತಿ.

‘‘ಯಥಾ ಕಥಂ ಪನ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ತೇವಿಜ್ಜಂ ಪಞ್ಞಾಪೇನ್ತೀ’’ತಿ? ‘‘ಇಧ, ಭೋ ಗೋತಮ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಉಭತೋ ಸುಜಾತೋ ಹೋತಿ ಮಾತಿತೋ ಚ ಪಿತಿತೋ ಚ, ಸಂಸುದ್ಧಗಹಣಿಕೋ ಯಾವ ಸತ್ತಮಾ ಪಿತಾಮಹಯುಗಾ, ಅಕ್ಖಿತ್ತೋ ಅನುಪಕ್ಕುಟ್ಠೋ ಜಾತಿವಾದೇನ, ಅಜ್ಝಾಯಕೋ, ಮನ್ತಧರೋ, ತಿಣ್ಣಂ ವೇದಾನಂ ಪಾರಗೂ ಸನಿಘಣ್ಡುಕೇಟುಭಾನಂ ಸಾಕ್ಖರಪ್ಪಭೇದಾನಂ ಇತಿಹಾಸಪಞ್ಚಮಾನಂ, ಪದಕೋ, ವೇಯ್ಯಾಕರಣೋ, ಲೋಕಾಯತಮಹಾಪುರಿಸಲಕ್ಖಣೇಸು ಅನವಯೋತಿ. ಏವಂ ಖೋ, ಭೋ ಗೋತಮ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ತೇವಿಜ್ಜಂ ಪಞ್ಞಾಪೇನ್ತೀ’’ತಿ.

‘‘ಅಞ್ಞಥಾ ಖೋ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ತೇವಿಜ್ಜಂ ಪಞ್ಞಪೇನ್ತಿ, ಅಞ್ಞಥಾ ಚ ಪನ ಅರಿಯಸ್ಸ ವಿನಯೇ ತೇವಿಜ್ಜೋ ಹೋತೀ’’ತಿ. ‘‘ಯಥಾ ಕಥಂ ಪನ, ಭೋ ಗೋತಮ, ಅರಿಯಸ್ಸ ವಿನಯೇ ತೇವಿಜ್ಜೋ ಹೋತಿ? ಸಾಧು ಮೇ ಭವಂ ಗೋತಮೋ ತಥಾ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತು ಯಥಾ ಅರಿಯಸ್ಸ ವಿನಯೇ ತೇವಿಜ್ಜೋ ಹೋತೀ’’ತಿ. ‘‘ತೇನ ಹಿ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಸುಣಾಹಿ, ಸಾಧುಕಂ ಮನಸಿ ಕರೋಹಿ; ಭಾಸಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ‘‘ಏವಂ, ಭೋ’’ತಿ ಖೋ ತಿಕಣ್ಣೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಭಗವತೋ ಪಚ್ಚಸ್ಸೋಸಿ. ಭಗವಾ ಏತದವೋಚ –

‘‘ಇಧ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಭಿಕ್ಖು ವಿವಿಚ್ಚೇವ ಕಾಮೇಹಿ ವಿವಿಚ್ಚ ಅಕುಸಲೇಹಿ ಧಮ್ಮೇಹಿ ಸವಿತಕ್ಕಂ ಸವಿಚಾರಂ ವಿವೇಕಜಂ ಪೀತಿಸುಖಂ ಪಠಮಂ ಝಾನಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರತಿ. ವಿತಕ್ಕವಿಚಾರಾನಂ ವೂಪಸಮಾ ಅಜ್ಝತ್ತಂ ಸಮ್ಪಸಾದನಂ ಚೇತಸೋ ಏಕೋದಿಭಾವಂ ಅವಿತಕ್ಕಂ ಅವಿಚಾರಂ ಸಮಾಧಿಜಂ ಪೀತಿಸುಖಂ ದುತಿಯಂ ಝಾನಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರತಿ. ಪೀತಿಯಾ ಚ ವಿರಾಗಾ ಉಪೇಕ್ಖಕೋ ಚ ವಿಹರತಿ ಸತೋ ಚ ಸಮ್ಪಜಾನೋ, ಸುಖಞ್ಚ ಕಾಯೇನ ಪಟಿಸಂವೇದೇತಿ ಯಂ ತಂ ಅರಿಯಾ ಆಚಿಕ್ಖನ್ತಿ – ‘ಉಪೇಕ್ಖಕೋ ಸತಿಮಾ ಸುಖವಿಹಾರೀ’ತಿ ತತಿಯಂ ಝಾನಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರತಿ. ಸುಖಸ್ಸ ಚ ಪಹಾನಾ ದುಕ್ಖಸ್ಸ ಚ ಪಹಾನಾ, ಪುಬ್ಬೇವ ಸೋಮನಸ್ಸದೋಮನಸ್ಸಾನಂ ಅತ್ಥಙ್ಗಮಾ ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಂ ಉಪೇಕ್ಖಾಸತಿಪಾರಿಸುದ್ಧಿಂ ಚತುತ್ಥಂ ಝಾನಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರತಿ.

‘‘ಸೋ ಏವಂ ಸಮಾಹಿತೇ ಚಿತ್ತೇ ಪರಿಸುದ್ಧೇ ಪರಿಯೋದಾತೇ ಅನಙ್ಗಣೇ ವಿಗತೂಪಕ್ಕಿಲೇಸೇ ಮುದುಭೂತೇ ಕಮ್ಮನಿಯೇ ಠಿತೇ ಆನೇಞ್ಜಪ್ಪತ್ತೇ ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸಾನುಸ್ಸತಿಞಾಣಾಯ ಚಿತ್ತಂ ಅಭಿನಿನ್ನಾಮೇತಿ. ಸೋ ಅನೇಕವಿಹಿತಂ ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸಂ ಅನುಸ್ಸರತಿ, ಸೇಯ್ಯಥಿದಂ – ಏಕಮ್ಪಿ ಜಾತಿಂ ದ್ವೇಪಿ ಜಾತಿಯೋ ತಿಸ್ಸೋಪಿ ಜಾತಿಯೋ ಚತಸ್ಸೋಪಿ ಜಾತಿಯೋ ಪಞ್ಚಪಿ ಜಾತಿಯೋ ದಸಪಿ ಜಾತಿಯೋ ವೀಸಮ್ಪಿ ಜಾತಿಯೋ ತಿಂಸಮ್ಪಿ ಜಾತಿಯೋ ಚತ್ತಾರೀಸಮ್ಪಿ ಜಾತಿಯೋ ಪಞ್ಞಾಸಮ್ಪಿ ಜಾತಿಯೋ ಜಾತಿಸತಮ್ಪಿ ಜಾತಿಸಹಸ್ಸಮ್ಪಿ ಜಾತಿಸತಸಹಸ್ಸಮ್ಪಿ, ಅನೇಕೇಪಿ ಸಂವಟ್ಟಕಪ್ಪೇ ಅನೇಕೇಪಿ ವಿವಟ್ಟಕಪ್ಪೇ ಅನೇಕೇಪಿ ಸಂವಟ್ಟವಿವಟ್ಟಕಪ್ಪೇ – ‘ಅಮುತ್ರಾಸಿಂ ಏವಂನಾಮೋ ಏವಂಗೋತ್ತೋ ಏವಂವಣ್ಣೋ ಏವಮಾಹಾರೋ ಏವಂಸುಖದುಕ್ಖಪ್ಪಟಿಸಂವೇದೀ ಏವಮಾಯುಪರಿಯನ್ತೋ, ಸೋ ತತೋ ಚುತೋ ಅಮುತ್ರ ಉದಪಾದಿಂ. ತತ್ರಾಪಾಸಿಂ ಏವಂನಾಮೋ ಏವಂಗೋತ್ತೋ ಏವಂವಣ್ಣೋ ಏವಮಾಹಾರೋ ಏವಂಸುಖದುಕ್ಖಪ್ಪಟಿಸಂವೇದೀ ಏವಮಾಯುಪರಿಯನ್ತೋ, ಸೋ ತತೋ ಚುತೋ ಇಧೂಪಪನ್ನೋ’ತಿ. ಇತಿ ಸಾಕಾರಂ ಸಉದ್ದೇಸಂ ಅನೇಕವಿಹಿತಂ ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸಂ ಅನುಸ್ಸರತಿ. ಅಯಮಸ್ಸ ಪಠಮಾ ವಿಜ್ಜಾ ಅಧಿಗತಾ ಹೋತಿ; ಅವಿಜ್ಜಾ ವಿಹತಾ, ವಿಜ್ಜಾ ಉಪ್ಪನ್ನಾ; ತಮೋ ವಿಹತೋ, ಆಲೋಕೋ ಉಪ್ಪನ್ನೋ ಯಥಾ ತಂ ಅಪ್ಪಮತ್ತಸ್ಸ ಆತಾಪಿನೋ ಪಹಿತತ್ತಸ್ಸ ವಿಹರತೋ.

‘‘ಸೋ ಏವಂ ಸಮಾಹಿತೇ ಚಿತ್ತೇ ಪರಿಸುದ್ಧೇ ಪರಿಯೋದಾತೇ ಅನಙ್ಗಣೇ ವಿಗತೂಪಕ್ಕಿಲೇಸೇ ಮುದುಭೂತೇ ಕಮ್ಮನಿಯೇ ಠಿತೇ ಆನೇಞ್ಜಪ್ಪತ್ತೇ ಸತ್ತಾನಂ ಚುತೂಪಪಾತಞಾಣಾಯ ಚಿತ್ತಂ ಅಭಿನಿನ್ನಾಮೇತಿ. ಸೋ ದಿಬ್ಬೇನ ಚಕ್ಖುನಾ ವಿಸುದ್ಧೇನ ಅತಿಕ್ಕನ್ತಮಾನುಸಕೇನ ಸತ್ತೇ ಪಸ್ಸತಿ ಚವಮಾನೇ ಉಪಪಜ್ಜಮಾನೇ ಹೀನೇ ಪಣೀತೇ ಸುವಣ್ಣೇ ದುಬ್ಬಣ್ಣೇ, ಸುಗತೇ ದುಗ್ಗತೇ ಯಥಾಕಮ್ಮೂಪಗೇ ಸತ್ತೇ ಪಜಾನಾತಿ – ‘ಇಮೇ ವತ ಭೋನ್ತೋ ಸತ್ತಾ ಕಾಯದುಚ್ಚರಿತೇನ ಸಮನ್ನಾಗತಾ…ಪೇ… ಮನೋದುಚ್ಚರಿತೇನ ಸಮನ್ನಾಗತಾ ಅರಿಯಾನಂ ಉಪವಾದಕಾ ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಕಾ ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಕಮ್ಮಸಮಾದಾನಾ, ತೇ ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾ ಪರಂ ಮರಣಾ ಅಪಾಯಂ ದುಗ್ಗತಿಂ ವಿನಿಪಾತಂ ನಿರಯಂ ಉಪಪನ್ನಾ. ಇಮೇ ವಾ ಪನ ಭೋನ್ತೋ ಸತ್ತಾ ಕಾಯಸುಚರಿತೇನ ಸಮನ್ನಾಗತಾ, ವಚೀಸುಚರಿತೇನ ಸಮನ್ನಾಗತಾ, ಮನೋಸುಚರಿತೇನ ಸಮನ್ನಾಗತಾ ಅರಿಯಾನಂ ಅನುಪವಾದಕಾ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿಕಾ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿಕಮ್ಮಸಮಾದಾನಾ, ತೇ ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾ ಪರಂ ಮರಣಾ ಸುಗತಿಂ ಸಗ್ಗಂ ಲೋಕಂ ಉಪಪನ್ನಾ’ತಿ. ಇತಿ ದಿಬ್ಬೇನ ಚಕ್ಖುನಾ ವಿಸುದ್ಧೇನ ಅತಿಕ್ಕನ್ತಮಾನುಸಕೇನ ಸತ್ತೇ ಪಸ್ಸತಿ ಚವಮಾನೇ ಉಪಪಜ್ಜಮಾನೇ ಹೀನೇ ಪಣೀತೇ ಸುವಣ್ಣೇ ದುಬ್ಬಣ್ಣೇ, ಸುಗತೇ ದುಗ್ಗತೇ ಯಥಾಕಮ್ಮೂಪಗೇ ಸತ್ತೇ ಪಜಾನಾತಿ. ಅಯಮಸ್ಸ ದುತಿಯಾ ವಿಜ್ಜಾ ಅಧಿಗತಾ ಹೋತಿ; ಅವಿಜ್ಜಾ ವಿಹತಾ, ವಿಜ್ಜಾ ಉಪ್ಪನ್ನಾ; ತಮೋ ವಿಹತೋ, ಆಲೋಕೋ ಉಪ್ಪನ್ನೋ ಯಥಾ ತಂ ಅಪ್ಪಮತ್ತಸ್ಸ ಆತಾಪಿನೋ ಪಹಿತತ್ತಸ್ಸ ವಿಹರತೋ.

‘‘ಸೋ ಏವಂ ಸಮಾಹಿತೇ ಚಿತ್ತೇ ಪರಿಸುದ್ಧೇ ಪರಿಯೋದಾತೇ ಅನಙ್ಗಣೇ ವಿಗತೂಪಕ್ಕಿಲೇಸೇ ಮುದುಭೂತೇ ಕಮ್ಮನಿಯೇ ಠಿತೇ ಆನೇಞ್ಜಪ್ಪತ್ತೇ ಆಸವಾನಂ ಖಯಞಾಣಾಯ ಚಿತ್ತಂ ಅಭಿನಿನ್ನಾಮೇತಿ. ಸೋ ‘ಇದಂ ದುಕ್ಖ’ನ್ತಿ ಯಥಾಭೂತಂ ಪಜಾನಾತಿ, ‘ಅಯಂ ದುಕ್ಖಸಮುದಯೋ’ತಿ ಯಥಾಭೂತಂ ಪಜಾನಾತಿ, ‘ಅಯಂ ದುಕ್ಖನಿರೋಧೋ’ತಿ ಯಥಾಭೂತಂ ಪಜಾನಾತಿ, ‘ಅಯಂ ದುಕ್ಖನಿರೋಧಗಾಮಿನೀ ಪಟಿಪದಾ’ತಿ ಯಥಾಭೂತಂ ಪಜಾನಾತಿ; ‘ಇಮೇ ಆಸವಾ’ತಿ ಯಥಾಭೂತಂ ಪಜಾನಾತಿ, ‘ಅಯಂ ಆಸವಸಮುದಯೋ’ತಿ ಯಥಾಭೂತಂ ಪಜಾನಾತಿ, ‘ಅಯಂ ಆಸವನಿರೋಧೋ’ತಿ ಯಥಾಭೂತಂ ಪಜಾನಾತಿ, ‘ಅಯಂ ಆಸವನಿರೋಧಗಾಮಿನೀ ಪಟಿಪದಾ’ತಿ ಯಥಾಭೂತಂ ಪಜಾನಾತಿ. ತಸ್ಸ ಏವಂ ಜಾನತೋ ಏವಂ ಪಸ್ಸತೋ ಕಾಮಾಸವಾಪಿ ಚಿತ್ತಂ ವಿಮುಚ್ಚತಿ, ಭವಾಸವಾಪಿ ಚಿತ್ತಂ ವಿಮುಚ್ಚತಿ, ಅವಿಜ್ಜಾಸವಾಪಿ ಚಿತ್ತಂ ವಿಮುಚ್ಚತಿ; ವಿಮುತ್ತಸ್ಮಿಂ ವಿಮುತ್ತಮಿತಿ ಞಾಣಂ ಹೋತಿ. ‘ಖೀಣಾ ಜಾತಿ, ವುಸಿತಂ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ, ಕತಂ ಕರಣೀಯಂ, ನಾಪರಂ ಇತ್ಥತ್ತಾಯಾ’ತಿ ಪಜಾನಾತಿ. ಅಯಮಸ್ಸ ತತಿಯಾ ವಿಜ್ಜಾ ಅಧಿಗತಾ ಹೋತಿ; ಅವಿಜ್ಜಾ ವಿಹತಾ, ವಿಜ್ಜಾ ಉಪ್ಪನ್ನಾ; ತಮೋ ವಿಹತೋ, ಆಲೋಕೋ ಉಪ್ಪನ್ನೋ ಯಥಾ ತಂ ಅಪ್ಪಮತ್ತಸ್ಸ ಆತಾಪಿನೋ ಪಹಿತತ್ತಸ್ಸ ವಿಹರತೋ’’ತಿ.

‘‘ಅನುಚ್ಚಾವಚಸೀಲಸ್ಸ, ನಿಪಕಸ್ಸ ಚ ಝಾಯಿನೋ;

ಚಿತ್ತಂ ಯಸ್ಸ ವಸೀಭೂತಂ, ಏಕಗ್ಗಂ ಸುಸಮಾಹಿತಂ.

‘‘ತಂ ವೇ ತಮೋನುದಂ ಧೀರಂ, ತೇವಿಜ್ಜಂ ಮಚ್ಚುಹಾಯಿನಂ;

ಹಿತಂ ದೇವಮನುಸ್ಸಾನಂ, ಆಹು ಸಬ್ಬಪ್ಪಹಾಯಿನಂ.

‘‘ತೀಹಿ ವಿಜ್ಜಾಹಿ ಸಮ್ಪನ್ನಂ, ಅಸಮ್ಮೂಳ್ಹವಿಹಾರಿನಂ;

ಬುದ್ಧಂ ಅನ್ತಿಮದೇಹಿನಂ [ಅನ್ತಿಮಸಾರೀರಂ (ಸೀ. ಸ್ಯಾ. ಕಂ. ಪೀ.)], ತಂ ನಮಸ್ಸನ್ತಿ ಗೋತಮಂ.

[ಧ. ಪ. ೪೨೩; ಇತಿವು. ೯೯] ‘‘ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸಂ ಯೋ ವೇದೀ, ಸಗ್ಗಾಪಾಯಞ್ಚ ಪಸ್ಸತಿ;

ಅಥೋ ಜಾತಿಕ್ಖಯಂ ಪತ್ತೋ, ಅಭಿಞ್ಞಾವೋಸಿತೋ ಮುನಿ.

‘‘ಏತಾಹಿ ತೀಹಿ ವಿಜ್ಜಾಹಿ, ತೇವಿಜ್ಜೋ ಹೋತಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ;

ತಮಹಂ ವದಾಮಿ ತೇವಿಜ್ಜಂ, ನಾಞ್ಞಂ ಲಪಿತಲಾಪನ’’ನ್ತಿ.

‘‘ಏವಂ ಖೋ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಅರಿಯಸ್ಸ ವಿನಯೇ ತೇವಿಜ್ಜೋ ಹೋತೀ’’ತಿ. ‘‘ಅಞ್ಞಥಾ, ಭೋ ಗೋತಮ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ತೇವಿಜ್ಜೋ, ಅಞ್ಞಥಾ ಚ ಪನ ಅರಿಯಸ್ಸ ವಿನಯೇ ತೇವಿಜ್ಜೋ ಹೋತಿ. ಇಮಸ್ಸ ಚ ಪನ, ಭೋ ಗೋತಮ, ಅರಿಯಸ್ಸ ವಿನಯೇ ತೇವಿಜ್ಜಸ್ಸ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ತೇವಿಜ್ಜೋ ಕಲಂ ನಾಗ್ಘತಿ ಸೋಳಸಿಂ’’.

‘‘ಅಭಿಕ್ಕನ್ತಂ, ಭೋ ಗೋತಮ…ಪೇ… ಉಪಾಸಕಂ ಮಂ ಭವಂ ಗೋತಮೋ ಧಾರೇತು ಅಜ್ಜತಗ್ಗೇ ಪಾಣುಪೇತಂ ಸರಣಂ ಗತ’’ನ್ತಿ. ಅಟ್ಠಮಂ.

೯. ಜಾಣುಸ್ಸೋಣಿಸುತ್ತಂ

೬೦. ಅಥ ಖೋ ಜಾಣುಸ್ಸೋಣಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಭಗವತಾ ಸದ್ಧಿಂ…ಪೇ… ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನೋ ಖೋ ಜಾಣುಸ್ಸೋಣಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಭಗವನ್ತಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಯಸ್ಸಸ್ಸು, ಭೋ ಗೋತಮ, ಯಞ್ಞೋ ವಾ ಸದ್ಧಂ ವಾ ಥಾಲಿಪಾಕೋ ವಾ ದೇಯ್ಯಧಮ್ಮಂ ವಾ, ತೇವಿಜ್ಜೇಸು ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇಸು ದಾನಂ ದದೇಯ್ಯಾ’’ತಿ. ‘‘ಯಥಾ ಕಥಂ ಪನ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ತೇವಿಜ್ಜಂ ಪಞ್ಞಪೇನ್ತೀ’’ತಿ? ‘‘ಇಧ ಖೋ, ಭೋ ಗೋತಮ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಉಭತೋ ಸುಜಾತೋ ಹೋತಿ ಮಾತಿತೋ ಚ ಪಿತಿತೋ ಚ ಸಂಸುದ್ಧಗಹಣಿಕೋ ಯಾವ ಸತ್ತಮಾ ಪಿತಾಮಹಯುಗಾ ಅಕ್ಖಿತ್ತೋ ಅನುಪಕ್ಕುಟ್ಠೋ ಜಾತಿವಾದೇನ, ಅಜ್ಝಾಯಕೋ ಮನ್ತಧರೋ, ತಿಣ್ಣಂ ವೇದಾನಂ ಪಾರಗೂ ಸನಿಘಣ್ಡುಕೇಟುಭಾನಂ ಸಾಕ್ಖರಪ್ಪಭೇದಾನಂ ಇತಿಹಾಸಪಞ್ಚಮಾನಂ, ಪದಕೋ, ವೇಯ್ಯಾಕರಣೋ, ಲೋಕಾಯತಮಹಾಪುರಿಸಲಕ್ಖಣೇಸು ಅನವಯೋತಿ. ಏವಂ ಖೋ, ಭೋ ಗೋತಮ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ತೇವಿಜ್ಜಂ ಪಞ್ಞಪೇನ್ತೀ’’ತಿ.

‘‘ಅಞ್ಞಥಾ ಖೋ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ತೇವಿಜ್ಜಂ ಪಞ್ಞಪೇನ್ತಿ, ಅಞ್ಞಥಾ ಚ ಪನ ಅರಿಯಸ್ಸ ವಿನಯೇ ತೇವಿಜ್ಜೋ ಹೋತೀ’’ತಿ. ‘‘ಯಥಾ ಕಥಂ ಪನ, ಭೋ ಗೋತಮ, ಅರಿಯಸ್ಸ ವಿನಯೇ ತೇವಿಜ್ಜೋ ಹೋತಿ? ಸಾಧು ಮೇ ಭವಂ ಗೋತಮೋ ತಥಾ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತು ಯಥಾ ಅರಿಯಸ್ಸ ವಿನಯೇ ತೇವಿಜ್ಜೋ ಹೋತೀ’’ತಿ. ‘‘ತೇನ ಹಿ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಸುಣಾಹಿ, ಸಾಧುಕಂ ಮನಸಿ ಕರೋಹಿ; ಭಾಸಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ‘‘ಏವಂ, ಭೋ’’ತಿ ಖೋ ಜಾಣುಸ್ಸೋಣಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಭಗವತೋ ಪಚ್ಚಸ್ಸೋಸಿ. ಭಗವಾ ಏತದವೋಚ –

‘‘ಇಧ ಪನ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಭಿಕ್ಖು ವಿವಿಚ್ಚೇವ ಕಾಮೇಹಿ…ಪೇ… ಚತುತ್ಥಂ ಝಾನಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರತಿ.

‘‘ಸೋ ಏವಂ ಸಮಾಹಿತೇ ಚಿತ್ತೇ ಪರಿಸುದ್ಧೇ ಪರಿಯೋದಾತೇ ಅನಙ್ಗಣೇ ವಿಗತೂಪಕ್ಕಿಲೇಸೇ ಮುದುಭೂತೇ ಕಮ್ಮನಿಯೇ ಠಿತೇ ಆನೇಞ್ಜಪ್ಪತ್ತೇ ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸಾನುಸ್ಸತಿಞಾಣಾಯ ಚಿತ್ತಂ ಅಭಿನಿನ್ನಾಮೇತಿ. ಸೋ ಅನೇಕವಿಹಿತಂ ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸಂ ಅನುಸ್ಸರತಿ, ಸೇಯ್ಯಥಿದಂ – ಏಕಮ್ಪಿ ಜಾತಿಂ ದ್ವೇಪಿ ಜಾತಿಯೋ…ಪೇ… ಇತಿ ಸಾಕಾರಂ ಸಉದ್ದೇಸಂ ಅನೇಕವಿಹಿತಂ ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸಂ ಅನುಸ್ಸರತಿ. ಅಯಮಸ್ಸ ಪಠಮಾ ವಿಜ್ಜಾ ಅಧಿಗತಾ ಹೋತಿ; ಅವಿಜ್ಜಾ ವಿಹತಾ, ವಿಜ್ಜಾ ಉಪ್ಪನ್ನಾ; ತಮೋ ವಿಹತೋ, ಆಲೋಕೋ ಉಪ್ಪನ್ನೋ ಯಥಾ ತಂ ಅಪ್ಪಮತ್ತಸ್ಸ ಆತಾಪಿನೋ ಪಹಿತತ್ತಸ್ಸ ವಿಹರತೋ.

‘‘ಸೋ ಏವಂ ಸಮಾಹಿತೇ ಚಿತ್ತೇ ಪರಿಸುದ್ಧೇ ಪರಿಯೋದಾತೇ ಅನಙ್ಗಣೇ ವಿಗತೂಪಕ್ಕಿಲೇಸೇ ಮುದುಭೂತೇ ಕಮ್ಮನಿಯೇ ಠಿತೇ ಆನೇಞ್ಜಪ್ಪತ್ತೇ ಸತ್ತಾನಂ ಚುತೂಪಪಾತಞಾಣಾಯ ಚಿತ್ತಂ ಅಭಿನಿನ್ನಾಮೇತಿ. ಸೋ ದಿಬ್ಬೇನ ಚಕ್ಖುನಾ ವಿಸುದ್ಧೇನ ಅತಿಕ್ಕನ್ತಮಾನುಸಕೇನ…ಪೇ… ಯಥಾಕಮ್ಮೂಪಗೇ ಸತ್ತೇ ಪಜಾನಾತಿ. ಅಯಮಸ್ಸ ದುತಿಯಾ ವಿಜ್ಜಾ ಅಧಿಗತಾ ಹೋತಿ; ಅವಿಜ್ಜಾ ವಿಹತಾ, ವಿಜ್ಜಾ ಉಪ್ಪನ್ನಾ; ತಮೋ ವಿಹತೋ, ಆಲೋಕೋ ಉಪ್ಪನ್ನೋ ಯಥಾ ತಂ ಅಪ್ಪಮತ್ತಸ್ಸ ಆತಾಪಿನೋ ಪಹಿತತ್ತಸ್ಸ ವಿಹರತೋ.

‘‘ಸೋ ಏವಂ ಸಮಾಹಿತೇ ಚಿತ್ತೇ ಪರಿಸುದ್ಧೇ ಪರಿಯೋದಾತೇ ಅನಙ್ಗಣೇ ವಿಗತೂಪಕ್ಕಿಲೇಸೇ ಮುದುಭೂತೇ ಕಮ್ಮನಿಯೇ ಠಿತೇ ಆನೇಞ್ಜಪ್ಪತ್ತೇ ಆಸವಾನಂ ಖಯಞಾಣಾಯ ಚಿತ್ತಂ ಅಭಿನಿನ್ನಾಮೇತಿ. ಸೋ ‘ಇದಂ ದುಕ್ಖ’ನ್ತಿ ಯಥಾಭೂತಂ ಪಜಾನಾತಿ…ಪೇ… ‘ಅಯಂ ದುಕ್ಖನಿರೋಧಗಾಮಿನೀ ಪಟಿಪದಾ’ತಿ ಯಥಾಭೂತಂ ಪಜಾನಾತಿ; ‘ಇಮೇ ಆಸವಾ’ತಿ ಯಥಾಭೂತಂ ಪಜಾನಾತಿ…ಪೇ… ‘ಅಯಂ ಆಸವನಿರೋಧಗಾಮಿನೀ ಪಟಿಪದಾ’ತಿ ಯಥಾಭೂತಂ ಪಜಾನಾತಿ. ತಸ್ಸ ಏವಂ ಜಾನತೋ ಏವಂ ಪಸ್ಸತೋ ಕಾಮಾಸವಾಪಿ ಚಿತ್ತಂ ವಿಮುಚ್ಚತಿ, ಭವಾಸವಾಪಿ ಚಿತ್ತಂ ವಿಮುಚ್ಚತಿ, ಅವಿಜ್ಜಾಸವಾಪಿ ಚಿತ್ತಂ ವಿಮುಚ್ಚತಿ; ವಿಮುತ್ತಸ್ಮಿಂ ವಿಮುತ್ತಮಿತಿ ಞಾಣಂ ಹೋತಿ. ‘ಖೀಣಾ ಜಾತಿ, ವುಸಿತಂ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ, ಕತಂ ಕರಣೀಯಂ, ನಾಪರಂ ಇತ್ಥತ್ತಾಯಾ’ತಿ ಪಜಾನಾತಿ. ಅಯಮಸ್ಸ ತತಿಯಾ ವಿಜ್ಜಾ ಅಧಿಗತಾ ಹೋತಿ; ಅವಿಜ್ಜಾ ವಿಹತಾ, ವಿಜ್ಜಾ ಉಪ್ಪನ್ನಾ; ತಮೋ ವಿಹತೋ, ಆಲೋಕೋ ಉಪ್ಪನ್ನೋ ಯಥಾ ತಂ ಅಪ್ಪಮತ್ತಸ್ಸ ಆತಾಪಿನೋ ಪಹಿತತ್ತಸ್ಸ ವಿಹರತೋ’’ತಿ.

‘‘ಯೋ ಸೀಲಬ್ಬತಸಮ್ಪನ್ನೋ, ಪಹಿತತ್ತೋ ಸಮಾಹಿತೋ;

ಚಿತ್ತಂ ಯಸ್ಸ ವಸೀಭೂತಂ, ಏಕಗ್ಗಂ ಸುಸಮಾಹಿತಂ.

[ಧ. ಪ. ೪೨೩; ಇತಿವು. ೯೯] ‘‘ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸಂ ಯೋ ವೇದೀ, ಸಗ್ಗಾಪಾಯಞ್ಚ ಪಸ್ಸತಿ;

ಅಥೋ ಜಾತಿಕ್ಖಯಂ ಪತ್ತೋ, ಅಭಿಞ್ಞಾವೋಸಿತೋ ಮುನಿ.

‘‘ಏತಾಹಿ ತೀಹಿ ವಿಜ್ಜಾಹಿ, ತೇವಿಜ್ಜೋ ಹೋತಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ;

ತಮಹಂ ವದಾಮಿ ತೇವಿಜ್ಜಂ, ನಾಞ್ಞಂ ಲಪಿತಲಾಪನ’’ನ್ತಿ.

‘‘ಏವಂ ಖೋ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಅರಿಯಸ್ಸ ವಿನಯೇ ತೇವಿಜ್ಜೋ ಹೋತೀ’’ತಿ. ‘‘ಅಞ್ಞಥಾ, ಭೋ ಗೋತಮ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ತೇವಿಜ್ಜೋ, ಅಞ್ಞಥಾ ಚ ಪನ ಅರಿಯಸ್ಸ ವಿನಯೇ ತೇವಿಜ್ಜೋ ಹೋತಿ. ಇಮಸ್ಸ ಚ, ಭೋ ಗೋತಮ, ಅರಿಯಸ್ಸ ವಿನಯೇ ತೇವಿಜ್ಜಸ್ಸ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ತೇವಿಜ್ಜೋ ಕಲಂ ನಾಗ್ಘತಿ ಸೋಳಸಿಂ’’.

‘‘ಅಭಿಕ್ಕನ್ತಂ, ಭೋ ಗೋತಮ…ಪೇ… ಉಪಾಸಕಂ ಮಂ ಭವಂ ಗೋತಮೋ ಧಾರೇತು ಅಜ್ಜತಗ್ಗೇ ಪಾಣುಪೇತಂ ಸರಣಂ ಗತ’’ನ್ತಿ. ನವಮಂ.

೧೦. ಸಙ್ಗಾರವಸುತ್ತಂ

೬೧. ಅಥ ಖೋ ಸಙ್ಗಾರವೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಭಗವತಾ ಸದ್ಧಿಂ ಸಮ್ಮೋದಿ. ಸಮ್ಮೋದನೀಯಂ ಕಥಂ ಸಾರಣೀಯಂ ವೀತಿಸಾರೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿ. ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನೋ ಖೋ ಸಙ್ಗಾರವೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಭಗವನ್ತಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಮಯಮಸ್ಸು, ಭೋ ಗೋತಮ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ನಾಮ. ಯಞ್ಞಂ ಯಜಾಮಪಿ ಯಜಾಪೇಮಪಿ. ತತ್ರ, ಭೋ ಗೋತಮ, ಯೋ ಚೇವ ಯಜತಿ [ಯೋ ಚೇವ ಯಞ್ಞಂ ಯಜತಿ (ಸ್ಯಾ. ಕಂ.)] ಯೋ ಚ ಯಜಾಪೇತಿ ಸಬ್ಬೇ ತೇ ಅನೇಕಸಾರೀರಿಕಂ ಪುಞ್ಞಪ್ಪಟಿಪದಂ ಪಟಿಪನ್ನಾ ಹೋನ್ತಿ, ಯದಿದಂ ಯಞ್ಞಾಧಿಕರಣಂ. ಯೋ ಪನಾಯಂ, ಭೋ ಗೋತಮ, ಯಸ್ಸ ವಾ ತಸ್ಸ ವಾ ಕುಲಾ ಅಗಾರಸ್ಮಾ ಅನಗಾರಿಯಂ ಪಬ್ಬಜಿತೋ ಏಕಮತ್ತಾನಂ ದಮೇತಿ, ಏಕಮತ್ತಾನಂ ಸಮೇತಿ, ಏಕಮತ್ತಾನಂ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಪೇತಿ, ಏವಮಸ್ಸಾಯಂ ಏಕಸಾರೀರಿಕಂ ಪುಞ್ಞಪ್ಪಟಿಪದಂ ಪಟಿಪನ್ನೋ ಹೋತಿ, ಯದಿದಂ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾಧಿಕರಣ’’ನ್ತಿ.

‘‘ತೇನ ಹಿ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ತಞ್ಞೇವೇತ್ಥ ಪಟಿಪುಚ್ಛಿಸ್ಸಾಮಿ. ಯಥಾ ತೇ ಖಮೇಯ್ಯ ತಥಾ ನಂ ಬ್ಯಾಕರೇಯ್ಯಾಸಿ. ತಂ ಕಿಂ ಮಞ್ಞಸಿ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಇಧ ತಥಾಗತೋ ಲೋಕೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಅರಹಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ವಿಜ್ಜಾಚರಣಸಮ್ಪನ್ನೋ ಸುಗತೋ ಲೋಕವಿದೂ ಅನುತ್ತರೋ ಪುರಿಸದಮ್ಮಸಾರಥಿ ಸತ್ಥಾ ದೇವಮನುಸ್ಸಾನಂ ಬುದ್ಧೋ ಭಗವಾ. ಸೋ ಏವಮಾಹ – ‘ಏಥಾಯಂ ಮಗ್ಗೋ ಅಯಂ ಪಟಿಪದಾ ಯಥಾಪಟಿಪನ್ನೋ ಅಹಂ ಅನುತ್ತರಂ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯೋಗಧಂ ಸಯಂ ಅಭಿಞ್ಞಾ ಸಚ್ಛಿಕತ್ವಾ ಪವೇದೇಮಿ; ಏಥ [ಏತಂ (ಕ.)], ತುಮ್ಹೇಪಿ ತಥಾ ಪಟಿಪಜ್ಜಥ, ಯಥಾಪಟಿಪನ್ನಾ ತುಮ್ಹೇಪಿ ಅನುತ್ತರಂ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯೋಗಧಂ ಸಯಂ ಅಭಿಞ್ಞಾ ಸಚ್ಛಿಕತ್ವಾ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರಿಸ್ಸಥಾ’ತಿ. ಇತಿ ಅಯಞ್ಚೇವ [ಸಯಂ ಚೇವ (ಕ.)] ಸತ್ಥಾ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತಿ, ಪರೇ ಚ ತಥತ್ಥಾಯ ಪಟಿಪಜ್ಜನ್ತಿ, ತಾನಿ ಖೋ ಪನ ಹೋನ್ತಿ ಅನೇಕಾನಿಪಿ ಸತಾನಿ ಅನೇಕಾನಿಪಿ ಸಹಸ್ಸಾನಿ ಅನೇಕಾನಿಪಿ ಸತಸಹಸ್ಸಾನಿ.

‘‘ತಂ ಕಿಂ ಮಞ್ಞಸಿ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಇಚ್ಚಾಯಂ ಏವಂ ಸನ್ತೇ ಏಕಸಾರೀರಿಕಾ ವಾ ಪುಞ್ಞಪ್ಪಟಿಪದಾ ಹೋತಿ ಅನೇಕಸಾರೀರಿಕಾ ವಾ, ಯದಿದಂ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾಧಿಕರಣ’’ನ್ತಿ? ‘‘ಇಚ್ಚಾಯಮ್ಪಿ [ಇಚ್ಚಾಯನ್ತೇ (ಕ.)], ಭೋ ಗೋತಮ, ಏವಂ ಸನ್ತೇ ಅನೇಕಸಾರೀರಿಕಾ ಪುಞ್ಞಪ್ಪಟಿಪದಾ ಹೋತಿ, ಯದಿದಂ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾಧಿಕರಣ’’ನ್ತಿ.

ಏವಂ ವುತ್ತೇ ಆಯಸ್ಮಾ ಆನನ್ದೋ ಸಙ್ಗಾರವಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಇಮಾಸಂ ತೇ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ದ್ವಿನ್ನಂ ಪಟಿಪದಾನಂ ಕತಮಾ ಪಟಿಪದಾ ಖಮತಿ ಅಪ್ಪತ್ಥತರಾ ಚ ಅಪ್ಪಸಮಾರಮ್ಭತರಾ ಚ ಮಹಪ್ಫಲತರಾ ಚ ಮಹಾನಿಸಂಸತರಾ ಚಾ’’ತಿ? ಏವಂ ವುತ್ತೇ ಸಙ್ಗಾರವೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಆನನ್ದಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ಭವಂ ಗೋತಮೋ ಭವಂ ಚಾನನ್ದೋ. ಏತೇ ಮೇ ಪುಜ್ಜಾ, ಏತೇ ಮೇ ಪಾಸಂಸಾ’’ತಿ.

ದುತಿಯಮ್ಪಿ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಆನನ್ದೋ ಸಙ್ಗಾರವಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ನ ಖೋ ತ್ಯಾಹಂ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಏವಂ ಪುಚ್ಛಾಮಿ – ‘ಕೇ ವಾ ತೇ ಪುಜ್ಜಾ ಕೇ ವಾ ತೇ ಪಾಸಂಸಾ’ತಿ? ಏವಂ ಖೋ ತ್ಯಾಹಂ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಪುಚ್ಛಾಮಿ – ‘ಇಮಾಸಂ ತೇ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ದ್ವಿನ್ನಂ ಪಟಿಪದಾನಂ ಕತಮಾ ಪಟಿಪದಾ ಖಮತಿ ಅಪ್ಪತ್ಥತರಾ ಚ ಅಪ್ಪಸಮಾರಮ್ಭತರಾ ಚ ಮಹಪ್ಫಲತರಾ ಚ ಮಹಾನಿಸಂಸತರಾ ಚಾ’’’ತಿ? ದುತಿಯಮ್ಪಿ ಖೋ ಸಙ್ಗಾರವೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಆನನ್ದಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ಭವಂ ಗೋತಮೋ ಭವಂ ಚಾನನ್ದೋ. ಏತೇ ಮೇ ಪುಜ್ಜಾ, ಏತೇ ಮೇ ಪಾಸಂಸಾ’’ತಿ.

ತತಿಯಮ್ಪಿ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಆನನ್ದೋ ಸಙ್ಗಾರವಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ನ ಖೋ ತ್ಯಾಹಂ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಏವಂ ಪುಚ್ಛಾಮಿ – ‘ಕೇ ವಾ ತೇ ಪುಜ್ಜಾ ಕೇ ವಾ ತೇ ಪಾಸಂಸಾ’ತಿ? ಏವಂ ಖೋ ತ್ಯಾಹಂ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಪುಚ್ಛಾಮಿ – ‘ಇಮಾಸಂ ತೇ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ದ್ವಿನ್ನಂ ಪಟಿಪದಾನಂ ಕತಮಾ ಪಟಿಪದಾ ಖಮತಿ ಅಪ್ಪತ್ಥತರಾ ಚ ಅಪ್ಪಸಮಾರಮ್ಭತರಾ ಚ ಮಹಪ್ಫಲತರಾ ಚ ಮಹಾನಿಸಂಸತರಾ ಚಾ’’’ತಿ? ತತಿಯಮ್ಪಿ ಖೋ ಸಙ್ಗಾರವೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಆನನ್ದಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ಭವಂ ಗೋತಮೋ ಭವಂ ಚಾನನ್ದೋ. ಏತೇ ಮೇ ಪುಜ್ಜಾ, ಏತೇ ಮೇ ಪಾಸಂಸಾ’’ತಿ.

ಅಥ ಖೋ ಭಗವತೋ ಏತದಹೋಸಿ – ‘‘ಯಾವ ತತಿಯಮ್ಪಿ ಖೋ ಸಙ್ಗಾರವೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಆನನ್ದೇನ ಸಹಧಮ್ಮಿಕಂ ಪಞ್ಹಂ ಪುಟ್ಠೋ ಸಂಸಾದೇತಿ [ಮ. ನಿ. ೧.೩೩೭] ನೋ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತಿ. ಯಂನೂನಾಹಂ ಪರಿಮೋಚೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ. ಅಥ ಖೋ ಭಗವಾ ಸಙ್ಗಾರವಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಕಾ ನ್ವಜ್ಜ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ರಾಜನ್ತೇಪುರೇ ರಾಜಪುರಿಸಾನಂ [ರಾಜಪರಿಸಾಯಂ (ಸೀ. ಸ್ಯಾ. ಕಂ. ಪೀ.)] ಸನ್ನಿಸಿನ್ನಾನಂ ಸನ್ನಿಪತಿತಾನಂ ಅನ್ತರಾಕಥಾ ಉದಪಾದೀ’’ತಿ? ‘‘ಅಯಂ ಖ್ವಜ್ಜ, ಭೋ ಗೋತಮ, ರಾಜನ್ತೇಪುರೇ ರಾಜಪುರಿಸಾನಂ ಸನ್ನಿಸಿನ್ನಾನಂ ಸನ್ನಿಪತಿತಾನಂ ಅನ್ತರಾಕಥಾ ಉದಪಾದಿ – ‘ಪುಬ್ಬೇ ಸುದಂ ಅಪ್ಪತರಾ ಚೇವ ಭಿಕ್ಖೂ ಅಹೇಸುಂ ಬಹುತರಾ ಚ ಉತ್ತರಿ ಮನುಸ್ಸಧಮ್ಮಾ ಇದ್ಧಿಪಾಟಿಹಾರಿಯಂ ದಸ್ಸೇಸುಂ; ಏತರಹಿ ಪನ ಬಹುತರಾ ಚೇವ ಭಿಕ್ಖೂ ಅಪ್ಪತರಾ ಚ ಉತ್ತರಿ ಮನುಸ್ಸಧಮ್ಮಾ ಇದ್ಧಿಪಾಟಿಹಾರಿಯಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೀ’ತಿ. ಅಯಂ ಖ್ವಜ್ಜ, ಭೋ ಗೋತಮ, ರಾಜನ್ತೇಪುರೇ ರಾಜಪುರಿಸಾನಂ ಸನ್ನಿಸಿನ್ನಾನಂ ಸನ್ನಿಪತಿತಾನಂ ಅನ್ತರಾಕಥಾ ಉದಪಾದೀ’’ತಿ.

[ಪಟಿ. ಮ. ೩.೩೦; ದೀ. ನಿ. ೧.೪೮೩] ‘‘ತೀಣಿ ಖೋ ಇಮಾನಿ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಪಾಟಿಹಾರಿಯಾನಿ. ಕತಮಾನಿ ತೀಣಿ? ಇದ್ಧಿಪಾಟಿಹಾರಿಯಂ, ಆದೇಸನಾಪಾಟಿಹಾರಿಯಂ, ಅನುಸಾಸನೀಪಾಟಿಹಾರಿಯಂ. ಕತಮಞ್ಚ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಇದ್ಧಿಪಾಟಿಹಾರಿಯಂ? ಇಧ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಏಕಚ್ಚೋ ಅನೇಕವಿಹಿತಂ ಇದ್ಧಿವಿಧಂ ಪಚ್ಚನುಭೋತಿ – ‘ಏಕೋಪಿ ಹುತ್ವಾ ಬಹುಧಾ ಹೋತಿ, ಬಹುಧಾಪಿ ಹುತ್ವಾ ಏಕೋ ಹೋತಿ; ಆವಿಭಾವಂ, ತಿರೋಭಾವಂ; ತಿರೋಕುಟ್ಟಂ ತಿರೋಪಾಕಾರಂ ತಿರೋಪಬ್ಬತಂ ಅಸಜ್ಜಮಾನೋ ಗಚ್ಛತಿ, ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ಆಕಾಸೇ; ಪಥವಿಯಾಪಿ ಉಮ್ಮುಜ್ಜನಿಮುಜ್ಜಂ ಕರೋತಿ, ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ಉದಕೇ; ಉದಕೇಪಿ ಅಭಿಜ್ಜಮಾನೇ ಗಚ್ಛತಿ, ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ಪಥವಿಯಂ; ಆಕಾಸೇಪಿ ಪಲ್ಲಙ್ಕೇನ ಕಮತಿ, ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ಪಕ್ಖೀ ಸಕುಣೋ; ಇಮೇಪಿ ಚನ್ದಿಮಸೂರಿಯೇ ಏವಂಮಹಿದ್ಧಿಕೇ ಏವಂಮಹಾನುಭಾವೇ ಪಾಣಿನಾ ಪರಿಮಸತಿ [ಪರಾಮಸತಿ (ದೀ. ನಿ. ೧.೪೮೪; ಪಟಿ. ಮ. ೧.೧೦೨] ಪರಿಮಜ್ಜತಿ, ಯಾವ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಾಪಿ ಕಾಯೇನ ವಸಂ ವತ್ತೇತಿ’. ಇದಂ ವುಚ್ಚತಿ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಇದ್ಧಿಪಾಟಿಹಾರಿಯಂ.

‘‘ಕತಮಞ್ಚ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಆದೇಸನಾಪಾಟಿಹಾರಿಯಂ? ಇಧ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಏಕಚ್ಚೋ ನಿಮಿತ್ತೇನ ಆದಿಸತಿ – ‘ಏವಮ್ಪಿ ತೇ ಮನೋ, ಇತ್ಥಮ್ಪಿ ತೇ ಮನೋ, ಇತಿಪಿ ತೇ ಚಿತ್ತ’ನ್ತಿ. ಸೋ ಬಹುಂ ಚೇಪಿ ಆದಿಸತಿ ತಥೇವ ತಂ ಹೋತಿ, ನೋ ಅಞ್ಞಥಾ.

‘‘ಇಧ ಪನ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಏಕಚ್ಚೋ ನ ಹೇವ ಖೋ ನಿಮಿತ್ತೇನ ಆದಿಸತಿ, ಅಪಿ ಚ ಖೋ ಮನುಸ್ಸಾನಂ ವಾ ಅಮನುಸ್ಸಾನಂ ವಾ ದೇವತಾನಂ ವಾ ಸದ್ದಂ ಸುತ್ವಾ ಆದಿಸತಿ – ‘ಏವಮ್ಪಿ ತೇ ಮನೋ, ಇತ್ಥಮ್ಪಿ ತೇ ಮನೋ, ಇತಿಪಿ ತೇ ಚಿತ್ತ’ನ್ತಿ. ಸೋ ಬಹುಂ ಚೇಪಿ ಆದಿಸತಿ ತಥೇವ ತಂ ಹೋತಿ, ನೋ ಅಞ್ಞಥಾ.

‘‘ಇಧ ಪನ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಏಕಚ್ಚೋ ನ ಹೇವ ಖೋ ನಿಮಿತ್ತೇನ ಆದಿಸತಿ ನಪಿ ಮನುಸ್ಸಾನಂ ವಾ ಅಮನುಸ್ಸಾನಂ ವಾ ದೇವತಾನಂ ವಾ ಸದ್ದಂ ಸುತ್ವಾ ಆದಿಸತಿ, ಅಪಿ ಚ ಖೋ ವಿತಕ್ಕಯತೋ ವಿಚಾರಯತೋ ವಿತಕ್ಕವಿಪ್ಫಾರಸದ್ದಂ ಸುತ್ವಾ ಆದಿಸತಿ – ‘ಏವಮ್ಪಿ ತೇ ಮನೋ, ಇತ್ಥಮ್ಪಿ ತೇ ಮನೋ, ಇತಿಪಿ ತೇ ಚಿತ್ತ’ನ್ತಿ. ಸೋ ಬಹುಂ ಚೇಪಿ ಆದಿಸತಿ ತಥೇವ ತಂ ಹೋತಿ, ನೋ ಅಞ್ಞಥಾ.

‘‘ಇಧ ಪನ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಏಕಚ್ಚೋ ನ ಹೇವ ಖೋ ನಿಮಿತ್ತೇನ ಆದಿಸತಿ, ನಪಿ ಮನುಸ್ಸಾನಂ ವಾ ಅಮನುಸ್ಸಾನಂ ವಾ ದೇವತಾನಂ ವಾ ಸದ್ದಂ ಸುತ್ವಾ ಆದಿಸತಿ, ನಪಿ ವಿತಕ್ಕಯತೋ ವಿಚಾರಯತೋ ವಿತಕ್ಕವಿಪ್ಫಾರಸದ್ದಂ ಸುತ್ವಾ ಆದಿಸತಿ, ಅಪಿ ಚ ಖೋ ಅವಿತಕ್ಕಂ ಅವಿಚಾರಂ ಸಮಾಧಿಂ ಸಮಾಪನ್ನಸ್ಸ ಚೇತಸಾ ಚೇತೋ ಪರಿಚ್ಚ ಪಜಾನಾತಿ – ‘ಯಥಾ ಇಮಸ್ಸ ಭೋತೋ ಮನೋಸಙ್ಖಾರಾ ಪಣಿಹಿತಾ ಇಮಸ್ಸ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಅನನ್ತರಾ ಅಮುಂ ನಾಮ ವಿತಕ್ಕಂ ವಿತಕ್ಕೇಸ್ಸತೀ’ತಿ. ಸೋ ಬಹುಂ ಚೇಪಿ ಆದಿಸತಿ ತಥೇವ ತಂ ಹೋತಿ, ನೋ ಅಞ್ಞಥಾ. ಇದಂ ವುಚ್ಚತಿ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಆದೇಸನಾಪಾಟಿಹಾರಿಯಂ.

‘‘ಕತಮಞ್ಚ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಅನುಸಾಸನೀಪಾಟಿಹಾರಿಯಂ? ಇಧ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಏಕಚ್ಚೋ ಏವಮನುಸಾಸತಿ – ‘ಏವಂ ವಿತಕ್ಕೇಥ, ಮಾ ಏವಂ ವಿತಕ್ಕಯಿತ್ಥ; ಏವಂ ಮನಸಿ ಕರೋಥ, ಮಾ ಏವಂ ಮನಸಾಕತ್ಥ; ಇದಂ ಪಜಹಥ, ಇದಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರಥಾ’ತಿ. ಇದಂ ವುಚ್ಚತಿ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಅನುಸಾಸನೀಪಾಟಿಹಾರಿಯಂ. ಇಮಾನಿ ಖೋ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ತೀಣಿ ಪಾಟಿಹಾರಿಯಾನಿ. ಇಮೇಸಂ ತೇ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ತಿಣ್ಣಂ ಪಾಟಿಹಾರಿಯಾನಂ ಕತಮಂ ಪಾಟಿಹಾರಿಯಂ ಖಮತಿ ಅಭಿಕ್ಕನ್ತತರಞ್ಚ ಪಣೀತತರಞ್ಚಾ’’ತಿ?

‘‘ತತ್ರ, ಭೋ ಗೋತಮ, ಯದಿದಂ [ಯಮಿದಂ (ಸ್ಯಾ. ಕಂ. ಪೀ.)] ಪಾಟಿಹಾರಿಯಂ ಇಧೇಕಚ್ಚೋ ಅನೇಕವಿಹಿತಂ ಇದ್ಧಿವಿಧಂ ಪಚ್ಚನುಭೋತಿ…ಪೇ… ಯಾವ ಬ್ರಾಹ್ಮಲೋಕಾಪಿ ಕಾಯೇನ ವಸಂ ವತ್ತೇತಿ, ಇದಂ, ಭೋ ಗೋತಮ, ಪಾಟಿಹಾರಿಯಂ ಯೋವ [ಯೋ ಚ (ಸ್ಯಾ. ಕಂ. ಪೀ. ಕ.)] ನಂ ಕರೋತಿ ಸೋವ [ಸೋಚ ಚ (ಸ್ಯಾ. ಕಂ ಪೀ. ಕ.)] ನಂ ಪಟಿಸಂವೇದೇತಿ, ಯೋವ [ಯೋ ಚ (ಸ್ಯಾ. ಕಂ. ಪೀ. ಕ.)] ನಂ ಕರೋತಿ ತಸ್ಸೇವ [ತಸ್ಸಮೇವ (ಸೀ. ಕ.), ತಸ್ಸ ಚೇವ (ಸ್ಯಾ. ಕಂ. ಪೀ.)] ತಂ ಹೋತಿ. ಇದಂ ಮೇ, ಭೋ ಗೋತಮ, ಪಾಟಿಹಾರಿಯಂ ಮಾಯಾಸಹಧಮ್ಮರೂಪಂ ವಿಯ ಖಾಯತಿ.

‘‘ಯಮ್ಪಿದಂ, ಭೋ ಗೋತಮ, ಪಾಟಿಹಾರಿಯಂ ಇಧೇಕಚ್ಚೋ ನಿಮಿತ್ತೇನ ಆದಿಸತಿ – ‘ಏವಮ್ಪಿ ತೇ ಮನೋ, ಇತ್ಥಮ್ಪಿ ತೇ ಮನೋ, ಇತಿಪಿ ತೇ ಚಿತ್ತ’ನ್ತಿ, ಸೋ ಬಹುಂ ಚೇಪಿ ಆದಿಸತಿ ತಥೇವ ತಂ ಹೋತಿ, ನೋ ಅಞ್ಞಥಾ. ಇಧ ಪನ, ಭೋ ಗೋತಮ, ಏಕಚ್ಚೋ ನ ಹೇವ ಖೋ ನಿಮಿತ್ತೇನ ಆದಿಸತಿ, ಅಪಿ ಚ ಖೋ ಮನುಸ್ಸಾನಂ ವಾ ಅಮನುಸ್ಸಾನಂ ವಾ ದೇವತಾನಂ ವಾ ಸದ್ದಂ ಸುತ್ವಾ ಆದಿಸತಿ…ಪೇ… ನಪಿ ಮನುಸ್ಸಾನಂ ವಾ ಅಮನುಸ್ಸಾನಂ ವಾ ದೇವತಾನಂ ವಾ ಸದ್ದಂ ಸುತ್ವಾ ಆದಿಸತಿ, ಅಪಿ ಚ ಖೋ ವಿತಕ್ಕಯತೋ ವಿಚಾರಯತೋ ವಿತಕ್ಕವಿಪ್ಫಾರಸದ್ದಂ ಸುತ್ವಾ ಆದಿಸತಿ…ಪೇ… ನಪಿ ವಿತಕ್ಕಯತೋ ವಿಚಾರಯತೋ ವಿತಕ್ಕವಿಪ್ಫಾರಸದ್ದಂ ಸುತ್ವಾ ಆದಿಸತಿ, ಅಪಿ ಚ ಖೋ ಅವಿತಕ್ಕಂ ಅವಿಚಾರಂ ಸಮಾಧಿಂ ಸಮಾಪನ್ನಸ್ಸ ಚೇತಸಾ ಚೇತೋ ಪರಿಚ್ಚ ಪಜಾನಾತಿ – ‘ಯಥಾ ಇಮಸ್ಸ ಭೋತೋ ಮನೋಸಙ್ಖಾರಾ ಪಣಿಹಿತಾ ಇಮಸ್ಸ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಅನನ್ತರಾ ಅಮ್ಹಂ ನಾಮ ವಿತಕ್ಕಂ ವಿತಕ್ಕೇಸ್ಸತೀ’ತಿ, ಸೋ ಬಹುಂ ಚೇಪಿ ಆದಿಸತಿ ತಥೇವ ತಂ ಹೋತಿ, ನೋ ಅಞ್ಞಥಾ. ಇದಮ್ಪಿ, ಭೋ ಗೋತಮ, ಪಾಟಿಹಾರಿಯಂ ಯೋವ ನಂ ಕರೋತಿ ಸೋವ ನಂ ಪಟಿಸಂವೇದೇತಿ, ಯೋವ ನಂ ಕರೋತಿ ತಸ್ಸೇವ ತಂ ಹೋತಿ. ಇದಮ್ಪಿ ಮೇ, ಭೋ ಗೋತಮ, ಪಾಟಿಹಾರಿಯಂ ಮಾಯಾಸಹಧಮ್ಮರೂಪಂ ವಿಯ ಖಾಯತಿ.

‘‘ಯಞ್ಚ ಖೋ ಇದಂ, ಭೋ ಗೋತಮ, ಪಾಟಿಹಾರಿಯಂ ಇಧೇಕಚ್ಚೋ ಏವಂ ಅನುಸಾಸತಿ – ‘ಏವಂ ವಿತಕ್ಕೇಥ, ಮಾ ಏವಂ ವಿತಕ್ಕಯಿತ್ಥ; ಏವಂ ಮನಸಿ ಕರೋಥ, ಮಾ ಏವಂ ಮನಸಾಕತ್ಥ; ಇದಂ ಪಜಹಥ, ಇದಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರಥಾ’ತಿ. ಇದಮೇವ, ಭೋ ಗೋತಮ, ಪಾಟಿಹಾರಿಯಂ ಖಮತಿ ಇಮೇಸಂ ತಿಣ್ಣಂ ಪಾಟಿಹಾರಿಯಾನಂ ಅಭಿಕ್ಕನ್ತತರಞ್ಚ ಪಣೀತತರಞ್ಚ.

‘‘ಅಚ್ಛರಿಯಂ, ಭೋ ಗೋತಮ, ಅಬ್ಭುತಂ, ಭೋ ಗೋತಮ! ಯಾವಸುಭಾಸಿತಮಿದಂ ಭೋತಾ ಗೋತಮೇನ ಇಮೇಹಿ ಚ ಮಯಂ ತೀಹಿ ಪಾಟಿಹಾರಿಯೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತಂ ಭವನ್ತಂ ಗೋತಮಂ ಧಾರೇಮ. ಭವಞ್ಹಿ ಗೋತಮೋ ಅನೇಕವಿಹಿತಂ ಇದ್ಧಿವಿಧಂ ಪಚ್ಚನುಭೋತಿ…ಪೇ… ಯಾವ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಾಪಿ ಕಾಯೇನ ವಸಂ ವತ್ತೇತಿ, ಭವಞ್ಹಿ ಗೋತಮೋ ಅವಿತಕ್ಕಂ ಅವಿಚಾರಂ ಸಮಾಧಿಂ ಸಮಾಪನ್ನಸ್ಸ ಚೇತಸಾ ಚೇತೋ ಪರಿಚ್ಚ ಪಜಾನಾತಿ – ‘ಯಥಾ ಇಮಸ್ಸ ಭೋತೋ ಮನೋಸಙ್ಖಾರಾ ಪಣಿಹಿತಾ ಇಮಸ್ಸ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಅನನ್ತರಾ ಅಮುಂ ನಾಮ ವಿತಕ್ಕಂ ವಿತಕ್ಕೇಸ್ಸತೀ’ತಿ. ಭವಞ್ಹಿ ಗೋತಮೋ ಏವಮನುಸಾಸತಿ – ‘ಏವಂ ವಿತಕ್ಕೇಥ, ಮಾ ಏವಂ ವಿತಕ್ಕಯಿತ್ಥ; ಏವಂ ಮನಸಿ ಕರೋಥ, ಮಾ ಏವಂ ಮನಸಾಕತ್ಥ; ಇದಂ ಪಜಹಥ, ಇದಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರಥಾ’’’ತಿ.

‘‘ಅದ್ಧಾ ಖೋ ತ್ಯಾಹಂ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಆಸಜ್ಜ ಉಪನೀಯ ವಾಚಾ ಭಾಸಿತಾ; ಅಪಿ ಚ ತ್ಯಾಹಂ ಬ್ಯಾಕರಿಸ್ಸಾಮಿ. ಅಹಞ್ಹಿ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಅನೇಕವಿಹಿತಂ ಇದ್ಧಿವಿಧಂ ಪಚ್ಚನುಭೋಮಿ…ಪೇ… ಯಾವ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಾಪಿ ಕಾಯೇನ ವಸಂ ವತ್ತೇಮಿ. ಅಹಞ್ಹಿ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಅವಿತಕ್ಕಂ ಅವಿಚಾರಂ ಸಮಾಧಿಂ ಸಮಾಪನ್ನಸ್ಸ ಚೇತಸಾ ಚೇತೋ ಪರಿಚ್ಚ ಪಜಾನಾಮಿ – ‘ಯಥಾ ಇಮಸ್ಸ ಭೋತೋ ಮನೋಸಙ್ಖಾರಾ ಪಣಿಹಿತಾ, ಇಮಸ್ಸ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಅನನ್ತರಾ ಅಮುಂ ನಾಮ ವಿತಕ್ಕಂ ವಿತಕ್ಕೇಸ್ಸತೀ’ತಿ. ಅಹಞ್ಹಿ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಏವಮನುಸಾಸಾಮಿ – ‘ಏವಂ ವಿತಕ್ಕೇಥ, ಮಾ ಏವಂ ವಿತಕ್ಕಯಿತ್ಥ; ಏವಂ ಮನಸಿ ಕರೋಥ, ಮಾ ಏವಂ ಮನಸಾಕತ್ಥ; ಇದಂ ಪಜಹಥ, ಇದಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರಥಾ’’’ತಿ.

‘‘ಅತ್ಥಿ ಪನ, ಭೋ ಗೋತಮ, ಅಞ್ಞೋ ಏಕಭಿಕ್ಖುಪಿ ಯೋ ಇಮೇಹಿ ತೀಹಿ ಪಾಟಿಹಾರಿಯೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ, ಅಞ್ಞತ್ರ ಭೋತಾ ಗೋತಮೇನಾ’’ತಿ? ‘‘ನ ಖೋ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಏಕಂಯೇವ ಸತಂ ನ ದ್ವೇ ಸತಾನಿ ನ ತೀಣಿ ಸತಾನಿ ನ ಚತ್ತಾರಿ ಸತಾನಿ ನ ಪಞ್ಚ ಸತಾನಿ, ಅಥ ಖೋ ಭಿಯ್ಯೋವ, ಯೇ [ತೇ (ಕ.) ಪಸ್ಸ ಮ. ನಿ. ೨.೧೯೫] ಭಿಕ್ಖೂ ಇಮೇಹಿ ತೀಹಿ ಪಾಟಿಹಾರಿಯೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತಾ’’ತಿ. ‘‘ಕಹಂ ಪನ, ಭೋ ಗೋತಮ, ಏತರಹಿ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ವಿಹರನ್ತೀ’’ತಿ? ‘‘ಇಮಸ್ಮಿಂಯೇವ ಖೋ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೇ’’ತಿ.

‘‘ಅಭಿಕ್ಕನ್ತಂ, ಭೋ ಗೋತಮ, ಅಭಿಕ್ಕನ್ತಂ, ಭೋ ಗೋತಮ! ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ಭೋ ಗೋತಮ, ನಿಕ್ಕುಜ್ಜಿತಂ ವಾ ಉಕ್ಕುಜ್ಜೇಯ್ಯ, ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಂ ವಾ ವಿವರೇಯ್ಯ, ಮೂಳ್ಹಸ್ಸ ವಾ ಮಗ್ಗಂ ಆಚಿಕ್ಖೇಯ್ಯ, ಅನ್ಧಕಾರೇ ವಾ ತೇಲಪಜ್ಜೋತಂ ಧಾರೇಯ್ಯ – ‘ಚಕ್ಖುಮನ್ತೋ ರೂಪಾನಿ ದಕ್ಖನ್ತೀ’ತಿ, ಏವಮೇವಂ ಭೋತಾ ಗೋತಮೇನ ಅನೇಕಪರಿಯಾಯೇನ ಧಮ್ಮೋ ಪಕಾಸಿತೋ. ಏಸಾಹಂ ಭವನ್ತಂ ಗೋತಮಂ ಸರಣಂ ಗಚ್ಛಾಮಿ, ಧಮ್ಮಞ್ಚ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಞ್ಚ. ಉಪಾಸಕಂ ಮಂ ಭವಂ ಗೋತಮೋ ಧಾರೇತು ಅಜ್ಜತಗ್ಗೇ ಪಾಣುಪೇತಂ ಸರಣಂ ಗತ’’ನ್ತಿ. ದಸಮಂ.

ಬ್ರಾಹ್ಮಣವಗ್ಗೋ ಪಠಮೋ.