(೭) ೨. ಮಹಾವಗ್ಗೋ

೧. ತಿತ್ಥಾಯತನಾದಿಸುತ್ತಂ

೬೨. ‘‘ತೀಣಿಮಾನಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತಿತ್ಥಾಯತನಾನಿ ಯಾನಿ ಪಣ್ಡಿತೇಹಿ ಸಮನುಯುಞ್ಜಿಯಮಾನಾನಿ [ಸಮನುಗ್ಗಾಹಿಯಮಾನಾನಿ (ಸ್ಯಾ. ಕಂ. ಕ.)] ಸಮನುಗಾಹಿಯಮಾನಾನಿ ಸಮನುಭಾಸಿಯಮಾನಾನಿ ಪರಮ್ಪಿ ಗನ್ತ್ವಾ ಅಕಿರಿಯಾಯ ಸಣ್ಠಹನ್ತಿ. ಕತಮಾನಿ ತೀಣಿ? ಸನ್ತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏಕೇ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಏವಂವಾದಿನೋ ಏವಂದಿಟ್ಠಿನೋ – ‘ಯಂ ಕಿಞ್ಚಾಯಂ ಪುರಿಸಪುಗ್ಗಲೋ ಪಟಿಸಂವೇದೇತಿ ಸುಖಂ ವಾ ದುಕ್ಖಂ ವಾ ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಂ ವಾ ಸಬ್ಬಂ ತಂ ಪುಬ್ಬೇಕತಹೇತೂ’ತಿ. ಸನ್ತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏಕೇ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಏವಂವಾದಿನೋ ಏವಂದಿಟ್ಠಿನೋ – ‘ಯಂ ಕಿಞ್ಚಾಯಂ ಪುರಿಸಪುಗ್ಗಲೋ ಪಟಿಸಂವೇದೇತಿ ಸುಖಂ ವಾ ದುಕ್ಖಂ ವಾ ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಂ ವಾ ಸಬ್ಬಂ ತಂ ಇಸ್ಸರನಿಮ್ಮಾನಹೇತೂ’ತಿ. ಸನ್ತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏಕೇ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಏವಂವಾದಿನೋ ಏವಂದಿಟ್ಠಿನೋ – ‘ಯಂ ಕಿಞ್ಚಾಯಂ ಪುರಿಸಪುಗ್ಗಲೋ ಪಟಿಸಂವೇದೇತಿ ಸುಖಂ ವಾ ದುಕ್ಖಂ ವಾ ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಂ ವಾ ಸಬ್ಬಂ ತಂ ಅಹೇತುಅಪ್ಪಚ್ಚಯಾ’’’ತಿ.

‘‘ತತ್ರ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಯೇ ತೇ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಏವಂವಾದಿನೋ ಏವಂದಿಟ್ಠಿನೋ – ‘ಯಂ ಕಿಞ್ಚಾಯಂ ಪುರಿಸಪುಗ್ಗಲೋ ಪಟಿಸಂವೇದೇತಿ ಸುಖಂ ವಾ ದುಕ್ಖಂ ವಾ ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಂ ವಾ ಸಬ್ಬಂ ತಂ ಪುಬ್ಬೇಕತಹೇತೂ’ತಿ, ತ್ಯಾಹಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಏವಂ ವದಾಮಿ – ‘ಸಚ್ಚಂ ಕಿರ ತುಮ್ಹೇ ಆಯಸ್ಮನ್ತೋ ಏವಂವಾದಿನೋ ಏವಂದಿಟ್ಠಿನೋ – ಯಂ ಕಿಞ್ಚಾಯಂ ಪುರಿಸಪುಗ್ಗಲೋ ಪಟಿಸಂವೇದೇತಿ ಸುಖಂ ವಾ ದುಕ್ಖಂ ವಾ ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಂ ವಾ ಸಬ್ಬಂ ತಂ ಪುಬ್ಬೇಕತಹೇತೂ’ತಿ? ತೇ ಚ ಮೇ [ತೇ ಚೇ ಮೇ (ಸೀ. ಸ್ಯಾ. ಕಂ. ಪೀ.)] ಏವಂ ಪುಟ್ಠಾ ‘ಆಮಾ’ತಿ [ಆಮೋತಿ (ಸೀ.)] ಪಟಿಜಾನನ್ತಿ. ತ್ಯಾಹಂ ಏವಂ ವದಾಮಿ – ‘ತೇನಹಾಯಸ್ಮನ್ತೋ ಪಾಣಾತಿಪಾತಿನೋ ಭವಿಸ್ಸನ್ತಿ ಪುಬ್ಬೇಕತಹೇತು, ಅದಿನ್ನಾದಾಯಿನೋ ಭವಿಸ್ಸನ್ತಿ ಪುಬ್ಬೇಕತಹೇತು, ಅಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿನೋ ಭವಿಸ್ಸನ್ತಿ ಪುಬ್ಬೇಕತಹೇತು, ಮುಸಾವಾದಿನೋ ಭವಿಸ್ಸನ್ತಿ ಪುಬ್ಬೇಕತಹೇತು, ಪಿಸುಣವಾಚಾ ಭವಿಸ್ಸನ್ತಿ ಪುಬ್ಬೇಕತಹೇತು, ಫರುಸವಾಚಾ ಭವಿಸ್ಸನ್ತಿ ಪುಬ್ಬೇಕತಹೇತು, ಸಮ್ಫಪ್ಪಲಾಪಿನೋ ಭವಿಸ್ಸನ್ತಿ ಪುಬ್ಬೇಕತಹೇತು, ಅಭಿಜ್ಝಾಲುನೋ ಭವಿಸ್ಸನ್ತಿ ಪುಬ್ಬೇಕತಹೇತು, ಬ್ಯಾಪನ್ನಚಿತ್ತಾ ಭವಿಸ್ಸನ್ತಿ ಪುಬ್ಬೇಕತಹೇತು, ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಕಾ ಭವಿಸ್ಸನ್ತಿ ಪುಬ್ಬೇಕತಹೇತು’’’.

‘‘ಪುಬ್ಬೇಕತಂ ಖೋ ಪನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಾರತೋ ಪಚ್ಚಾಗಚ್ಛತಂ ನ ಹೋತಿ ಛನ್ದೋ ವಾ ವಾಯಾಮೋ ವಾ ಇದಂ ವಾ ಕರಣೀಯಂ ಇದಂ ವಾ ಅಕರಣೀಯನ್ತಿ. ಇತಿ ಕರಣೀಯಾಕರಣೀಯೇ ಖೋ ಪನ ಸಚ್ಚತೋ ಥೇತತೋ ಅನುಪಲಬ್ಭಿಯಮಾನೇ ಮುಟ್ಠಸ್ಸತೀನಂ ಅನಾರಕ್ಖಾನಂ ವಿಹರತಂ ನ ಹೋತಿ ಪಚ್ಚತ್ತಂ ಸಹಧಮ್ಮಿಕೋ ಸಮಣವಾದೋ. ಅಯಂ ಖೋ ಮೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತೇಸು ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣೇಸು ಏವಂವಾದೀಸು ಏವಂದಿಟ್ಠೀಸು ಪಠಮೋ ಸಹಧಮ್ಮಿಕೋ ನಿಗ್ಗಹೋ ಹೋತಿ.

‘‘ತತ್ರ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಯೇ ತೇ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಏವಂವಾದಿನೋ ಏವಂದಿಟ್ಠಿನೋ – ‘ಯಂ ಕಿಞ್ಚಾಯಂ ಪುರಿಸಪುಗ್ಗಲೋ ಪಟಿಸಂವೇದೇತಿ ಸುಖಂ ವಾ ದುಕ್ಖಂ ವಾ ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಂ ವಾ ಸಬ್ಬಂ ತಂ ಇಸ್ಸರನಿಮ್ಮಾನಹೇತೂ’ತಿ, ತ್ಯಾಹಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಏವಂ ವದಾಮಿ – ‘ಸಚ್ಚಂ ಕಿರ ತುಮ್ಹೇ ಆಯಸ್ಮನ್ತೋ ಏವಂವಾದಿನೋ ಏವದಿಟ್ಠಿನೋ – ಯಂ ಕಿಞ್ಚಾಯಂ ಪುರಿಸಪುಗ್ಗಲೋ ಪಟಿಸಂವೇದೇತಿ ಸುಖಂ ವಾ ದುಕ್ಖಂ ವಾ ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಂ ವಾ ಸಬ್ಬಂ ತಂ ಇಸ್ಸರನಿಮ್ಮಾನಹೇತೂ’ತಿ? ತೇ ಚ ಮೇ ಏವಂ ಪುಟ್ಠಾ ‘ಆಮಾ’ತಿ ಪಟಿಜಾನನ್ತಿ. ತ್ಯಾಹಂ ಏವಂ ವದಾಮಿ – ‘ತೇನಹಾಯಸ್ಮನ್ತೋ ಪಾಣಾತಿಪಾತಿನೋ ಭವಿಸ್ಸನ್ತಿ ಇಸ್ಸರನಿಮ್ಮಾನಹೇತು, ಅದಿನ್ನಾದಾಯಿನೋ ಭವಿಸ್ಸನ್ತಿ ಇಸ್ಸರನಿಮ್ಮಾನಹೇತು, ಅಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿನೋ ಭವಿಸ್ಸನ್ತಿ ಇಸ್ಸರನಿಮ್ಮಾನಹೇತು, ಮುಸಾವಾದಿನೋ ಭವಿಸ್ಸನ್ತಿ ಇಸ್ಸರನಿಮ್ಮಾನಹೇತು, ಪಿಸುಣವಾಚಾ ಭವಿಸ್ಸನ್ತಿ ಇಸ್ಸರನಿಮ್ಮಾನಹೇತು, ಫರುಸವಾಚಾ ಭವಿಸ್ಸನ್ತಿ ಇಸ್ಸರನಿಮ್ಮಾನಹೇತು, ಸಮ್ಫಪ್ಪಲಾಪಿನೋ ಭವಿಸ್ಸನ್ತಿ ಇಸ್ಸರನಿಮ್ಮಾನಹೇತು, ಅಭಿಜ್ಝಾಲುನೋ ಭವಿಸ್ಸನ್ತಿ ಇಸ್ಸರನಿಮ್ಮಾನಹೇತು, ಬ್ಯಾಪನ್ನಚಿತ್ತಾ ಭವಿಸ್ಸನ್ತಿ ಇಸ್ಸರನಿಮ್ಮಾನಹೇತು, ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಕಾ ಭವಿಸ್ಸನ್ತಿ ಇಸ್ಸರನಿಮ್ಮಾನಹೇತು’’’.

‘‘ಇಸ್ಸರನಿಮ್ಮಾನಂ ಖೋ ಪನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಾರತೋ ಪಚ್ಚಾಗಚ್ಛತಂ ನ ಹೋತಿ ಛನ್ದೋ ವಾ ವಾಯಾಮೋ ವಾ ಇದಂ ವಾ ಕರಣೀಯಂ ಇದಂ ವಾ ಅಕರಣೀಯನ್ತಿ. ಇತಿ ಕರಣೀಯಾಕರಣೀಯೇ ಖೋ ಪನ ಸಚ್ಚತೋ ಥೇತತೋ ಅನುಪಲಬ್ಭಿಯಮಾನೇ ಮುಟ್ಠಸ್ಸತೀನಂ ಅನಾರಕ್ಖಾನಂ ವಿಹರತಂ ನ ಹೋತಿ ಪಚ್ಚತ್ತಂ ಸಹಧಮ್ಮಿಕೋ ಸಮಣವಾದೋ. ಅಯಂ ಖೋ ಮೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತೇಸು ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣೇಸು ಏವಂವಾದೀಸು ಏವಂದಿಟ್ಠೀಸು ದುತಿಯೋ ಸಹಧಮ್ಮಿಕೋ ನಿಗ್ಗಹೋ ಹೋತಿ.

‘‘ತತ್ರ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಯೇ ತೇ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಏವಂವಾದಿನೋ ಏವಂದಿಟ್ಠಿನೋ – ‘ಯಂ ಕಿಂ ಚಾಯಂ ಪುರಿಸಪುಗ್ಗಲೋ ಪಟಿಸಂವೇದೇತಿ ಸುಖಂ ವಾ ದುಕ್ಖಂ ವಾ ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಂ ವಾ ಸಬ್ಬಂ ತಂ ಅಹೇತುಅಪ್ಪಚ್ಚಯಾ’ತಿ, ತ್ಯಾಹಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಏವಂ ವದಾಮಿ – ‘ಸಚ್ಚಂ ಕಿರ ತುಮ್ಹೇ ಆಯಸ್ಮನ್ತೋ ಏವಂವಾದಿನೋ ಏವಂದಿಟ್ಠಿನೋ – ಯಂ ಕಿಂ ಚಾಯಂ ಪುರಿಸಪುಗ್ಗಲೋ ಪಟಿಸಂವೇದೇತಿ ಸುಖಂ ವಾ ದುಕ್ಖಂ ವಾ ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಂ ವಾ ಸಬ್ಬಂ ತಂ ಅಹೇತುಅಪ್ಪಚ್ಚಯಾ’ತಿ? ತೇ ಚ ಮೇ ಏವಂ ಪುಟ್ಠಾ ‘ಆಮಾ’ತಿ ಪಟಿಜಾನನ್ತಿ. ತ್ಯಾಹಂ ಏವಂ ವದಾಮಿ – ‘ತೇನಹಾಯಸ್ಮನ್ತೋ ಪಾಣಾತಿಪಾತಿನೋ ಭವಿಸ್ಸನ್ತಿ ಅಹೇತುಅಪ್ಪಚ್ಚಯಾ…ಪೇ… ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಕಾ ಭವಿಸ್ಸನ್ತಿ ಅಹೇತುಅಪ್ಪಚ್ಚಯಾ’’’.

‘‘ಅಹೇತುಅಪ್ಪಚ್ಚಯಂ [ಅಹೇತುಂ (ಸೀ.), ಅಹೇತು (ಸ್ಯಾ. ಕಂ.), ಅಹೇತುಅಪ್ಪಚ್ಚಯಾ (ಪೀ.), ಅಹೇತುಂ ಅಪ್ಪಚ್ಚಯಂ (ಕ.)] ಖೋ ಪನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಾರತೋ ಪಚ್ಚಾಗಚ್ಛತಂ ನ ಹೋತಿ ಛನ್ದೋ ವಾ ವಾಯಾಮೋ ವಾ ಇದಂ ವಾ ಕರಣೀಯಂ ಇದಂ ವಾ ಅಕರಣೀಯನ್ತಿ. ಇತಿ ಕರಣೀಯಾಕರಣೀಯೇ ಖೋ ಪನ ಸಚ್ಚತೋ ಥೇತತೋ ಅನುಪಲಬ್ಭಿಯಮಾನೇ ಮುಟ್ಠಸ್ಸತೀನಂ ಅನಾರಕ್ಖಾನಂ ವಿಹರತಂ ನ ಹೋತಿ ಪಚ್ಚತ್ತಂ ಸಹಧಮ್ಮಿಕೋ ಸಮಣವಾದೋ. ಅಯಂ ಖೋ ಮೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತೇಸು ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣೇಸು ಏವಂವಾದೀಸು ಏವಂದಿಟ್ಠೀಸು ತತಿಯೋ ಸಹಧಮ್ಮಿಕೋ ನಿಗ್ಗಹೋ ಹೋತಿ.

‘‘ಇಮಾನಿ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತೀಣಿ ತಿತ್ಥಾಯತನಾನಿ ಯಾನಿ ಪಣ್ಡಿತೇಹಿ ಸಮನುಯುಞ್ಜಿಯಮಾನಾನಿ ಸಮನುಗಾಹಿಯಮಾನಾನಿ ಸಮನುಭಾಸಿಯಮಾನಾನಿ ಪರಮ್ಪಿ ಗನ್ತ್ವಾ ಅಕಿರಿಯಾಯ ಸಣ್ಠಹನ್ತಿ.

‘‘ಅಯಂ ಖೋ ಪನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಯಾ ಧಮ್ಮೋ ದೇಸಿತೋ ಅನಿಗ್ಗಹಿತೋ ಅಸಂಕಿಲಿಟ್ಠೋ ಅನುಪವಜ್ಜೋ ಅಪ್ಪಟಿಕುಟ್ಠೋ ಸಮಣೇಹಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇಹಿ ವಿಞ್ಞೂಹಿ. ಕತಮೋ ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಯಾ ಧಮ್ಮೋ ದೇಸಿತೋ ಅನಿಗ್ಗಹಿತೋ ಅಸಂಕಿಲಿಟ್ಠೋ ಅನುಪವಜ್ಜೋ ಅಪ್ಪಟಿಕುಟ್ಠೋ ಸಮಣೇಹಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇಹಿ ವಿಞ್ಞೂಹಿ? ಇಮಾ ಛ ಧಾತುಯೋತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಯಾ ಧಮ್ಮೋ ದೇಸಿತೋ ಅನಿಗ್ಗಹಿತೋ ಅಸಂಕಿಲಿಟ್ಠೋ ಅನುಪವಜ್ಜೋ ಅಪ್ಪಟಿಕುಟ್ಠೋ ಸಮಣೇಹಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇಹಿ ವಿಞ್ಞೂಹಿ. ಇಮಾನಿ ಛ ಫಸ್ಸಾಯತನಾನೀತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಯಾ ಧಮ್ಮೋ ದೇಸಿತೋ ಅನಿಗ್ಗಹಿತೋ ಅಸಂಕಿಲಿಟ್ಠೋ ಅನುಪವಜ್ಜೋ ಅಪ್ಪಟಿಕುಟ್ಠೋ ಸಮಣೇಹಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇಹಿ ವಿಞ್ಞೂಹಿ. ಇಮೇ ಅಟ್ಠಾರಸ ಮನೋಪವಿಚಾರಾತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಯಾ ಧಮ್ಮೋ ದೇಸಿತೋ ಅನಿಗ್ಗಹಿತೋ ಅಸಂಕಿಲಿಟ್ಠೋ ಅನುಪವಜ್ಜೋ ಅಪ್ಪಟಿಕುಟ್ಠೋ ಸಮಣೇಹಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇಹಿ ವಿಞ್ಞೂಹಿ. ಇಮಾನಿ ಚತ್ತಾರಿ ಅರಿಯಸಚ್ಚಾನೀತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಯಾ ಧಮ್ಮೋ ದೇಸಿತೋ ಅನಿಗ್ಗಹಿತೋ ಅಸಂಕಿಲಿಟ್ಠೋ ಅನುಪವಜ್ಜೋ ಅಪ್ಪಟಿಕುಟ್ಠೋ ಸಮಣೇಹಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇಹಿ ವಿಞ್ಞೂಹಿ.

‘‘ಇಮಾ ಛ ಧಾತುಯೋತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಯಾ ಧಮ್ಮೋ ದೇಸಿತೋ ಅನಿಗ್ಗಹಿತೋ ಅಸಂಕಿಲಿಟ್ಠೋ ಅನುಪವಜ್ಜೋ ಅಪ್ಪಟಿಕುಟ್ಠೋ ಸಮಣೇಹಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇಹಿ ವಿಞ್ಞೂಹೀತಿ. ಇತಿ ಖೋ ಪನೇತಂ ವುತ್ತಂ. ಕಿಞ್ಚೇತಂ ಪಟಿಚ್ಚ ವುತ್ತಂ? ಛಯಿಮಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಧಾತುಯೋ – ಪಥವೀಧಾತು, ಆಪೋಧಾತು, ತೇಜೋಧಾತು, ವಾಯೋಧಾತು, ಆಕಾಸಧಾತು, ವಿಞ್ಞಾಣಧಾತು. ಇಮಾ ಛ ಧಾತುಯೋತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಯಾ ಧಮ್ಮೋ ದೇಸಿತೋ ಅನಿಗ್ಗಹಿತೋ ಅಸಂಕಿಲಿಟ್ಠೋ ಅನುಪವಜ್ಜೋ ಅಪ್ಪಟಿಕುಟ್ಠೋ ಸಮಣೇಹಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇಹಿ ವಿಞ್ಞೂಹೀತಿ. ಇತಿ ಯಂ ತಂ ವುತ್ತಂ, ಇದಮೇತಂ ಪಟಿಚ್ಚ ವುತ್ತಂ.

‘‘ಇಮಾನಿ ಛ ಫಸ್ಸಾಯತನಾನೀತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಯಾ ಧಮ್ಮೋ ದೇಸಿತೋ ಅನಿಗ್ಗಹಿತೋ ಅಸಂಕಿಲಿಟ್ಠೋ ಅನುಪವಜ್ಜೋ ಅಪ್ಪಟಿಕುಟ್ಠೋ ಸಮಣೇಹಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇಹಿ ವಿಞ್ಞೂಹೀತಿ. ಇತಿ ಖೋ ಪನೇತಂ ವುತ್ತಂ. ಕಿಞ್ಚೇತಂ ಪಟಿಚ್ಚ ವುತ್ತಂ? ಛಯಿಮಾನಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಫಸ್ಸಾಯತನಾನಿ – ಚಕ್ಖು ಫಸ್ಸಾಯತನಂ, ಸೋತಂ ಫಸ್ಸಾಯತನಂ, ಘಾನಂ ಫಸ್ಸಾಯತನಂ, ಜಿವ್ಹಾ ಫಸ್ಸಾಯತನಂ, ಕಾಯೋ ಫಸ್ಸಾಯತನಂ, ಮನೋ ಫಸ್ಸಾಯತನಂ. ಇಮಾನಿ ಛ ಫಸ್ಸಾಯತನಾನೀತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಯಾ ಧಮ್ಮೋ ದೇಸಿತೋ ಅನಿಗ್ಗಹಿತೋ ಅಸಂಕಿಲಿಟ್ಠೋ ಅನುಪವಜ್ಜೋ ಅಪ್ಪಟಿಕುಟ್ಠೋ ಸಮಣೇಹಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇಹಿ ವಿಞ್ಞೂಹೀತಿ. ಇತಿ ಯಂ ತಂ ವುತ್ತಂ, ಇದಮೇತಂ ಪಟಿಚ್ಚ ವುತ್ತಂ.

‘‘ಇಮೇ ಅಟ್ಠಾರಸ ಮನೋಪವಿಚಾರಾತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಯಾ ಧಮ್ಮೋ ದೇಸಿತೋ ಅನಿಗ್ಗಹಿತೋ ಅಸಂಕಿಲಿಟ್ಠೋ ಅನುಪವಜ್ಜೋ ಅಪ್ಪಟಿಕುಟ್ಠೋ ಸಮಣೇಹಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇಹಿ ವಿಞ್ಞೂಹೀತಿ. ಇತಿ ಖೋ ಪನೇತಂ ವುತ್ತಂ. ಕಿಞ್ಚೇತಂ ಪಟಿಚ್ಚ ವುತ್ತಂ? ಚಕ್ಖುನಾ ರೂಪಂ ದಿಸ್ವಾ ಸೋಮನಸ್ಸಟ್ಠಾನಿಯಂ ರೂಪಂ ಉಪವಿಚರತಿ ದೋಮನಸ್ಸಟ್ಠಾನಿಯಂ ರೂಪಂ ಉಪವಿಚರತಿ ಉಪೇಕ್ಖಾಟ್ಠಾನಿಯಂ ರೂಪಂ ಉಪವಿಚರತಿ, ಸೋತೇನ ಸದ್ದಂ ಸುತ್ವಾ… ಘಾನೇನ ಗನ್ಧಂ ಘಾಯಿತ್ವಾ… ಜಿವ್ಹಾಯ ರಸಂ ಸಾಯಿತ್ವಾ… ಕಾಯೇನ ಫೋಟ್ಠಬ್ಬಂ ಫುಸಿತ್ವಾ… ಮನಸಾ ಧಮ್ಮಂ ವಿಞ್ಞಾಯ ಸೋಮನಸ್ಸಟ್ಠಾನಿಯಂ ಧಮ್ಮಂ ಉಪವಿಚರತಿ ದೋಮನಸ್ಸಟ್ಠಾನಿಯಂ ಧಮ್ಮಂ ಉಪವಿಚರತಿ ಉಪೇಕ್ಖಾಟ್ಠಾನಿಯಂ ಧಮ್ಮಂ ಉಪವಿಚರತಿ. ಇಮೇ ಅಟ್ಠಾರಸ ಮನೋಪವಿಚಾರಾತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಯಾ ಧಮ್ಮೋ ದೇಸಿತೋ ಅನಿಗ್ಗಹಿತೋ ಅಸಂಕಿಲಿಟ್ಠೋ ಅನುಪವಜ್ಜೋ ಅಪ್ಪಟಿಕುಟ್ಠೋ ಸಮಣೇಹಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇಹಿ ವಿಞ್ಞೂಹೀತಿ. ಇತಿ ಯಂ ತಂ ವುತ್ತಂ, ಇದಮೇತಂ ಪಟಿಚ್ಚ ವುತ್ತಂ.

‘‘ಇಮಾನಿ ಚತ್ತಾರಿ ಅರಿಯಸಚ್ಚಾನೀತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಯಾ ಧಮ್ಮೋ ದೇಸಿತೋ ಅನಿಗ್ಗಹಿತೋ ಅಸಂಕಿಲಿಟ್ಠೋ ಅನುಪವಜ್ಜೋ ಅಪ್ಪಟಿಕುಟ್ಠೋ ಸಮಣೇಹಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇಹಿ ವಿಞ್ಞೂಹೀತಿ. ಇತಿ ಖೋ ಪನೇತಂ ವುತ್ತಂ. ಕಿಞ್ಚೇತಂ ಪಟಿಚ್ಚ ವುತ್ತಂ? ಛನ್ನಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಧಾತೂನಂ ಉಪಾದಾಯ ಗಬ್ಭಸ್ಸಾವಕ್ಕನ್ತಿ ಹೋತಿ; ಓಕ್ಕನ್ತಿಯಾ ಸತಿ ನಾಮರೂಪಂ, ನಾಮರೂಪಪಚ್ಚಯಾ ಸಳಾಯತನಂ, ಸಳಾಯತನಪಚ್ಚಯಾ ಫಸ್ಸೋ, ಫಸ್ಸಪಚ್ಚಯಾ ವೇದನಾ. ವೇದಿಯಮಾನಸ್ಸ ಖೋ ಪನಾಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇದಂ ದುಕ್ಖನ್ತಿ ಪಞ್ಞಪೇಮಿ, ಅಯಂ ದುಕ್ಖಸಮುದಯೋತಿ ಪಞ್ಞಪೇಮಿ, ಅಯಂ ದುಕ್ಖನಿರೋಧೋತಿ ಪಞ್ಞಪೇಮಿ, ಅಯಂ ದುಕ್ಖನಿರೋಧಗಾಮಿನೀ ಪಟಿಪದಾತಿ ಪಞ್ಞಪೇಮಿ.

‘‘ಕತಮಞ್ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದುಕ್ಖಂ ಅರಿಯಸಚ್ಚಂ? ಜಾತಿಪಿ ದುಕ್ಖಾ, ಜರಾಪಿ ದುಕ್ಖಾ, ( ) [(ಬ್ಯಾಧಿಪಿ ದುಕ್ಖೋ) (ಸೀ. ಪೀ. ಕ.) ಅಟ್ಠಕಥಾಯ ಸಂಸನ್ದೇತಬ್ಬಂ ವಿಸುದ್ಧಿ. ೨.೫೩೭] ಮರಣಮ್ಪಿ ದುಕ್ಖಂ, ಸೋಕಪರಿದೇವದುಕ್ಖದೋಮನಸ್ಸುಪಾಯಾಸಾಪಿ ದುಕ್ಖಾ, (ಅಪ್ಪಿಯೇಹಿ ಸಮ್ಪಯೋಗೋ ದುಕ್ಖೋ, ಪಿಯೇಹಿ ವಿಪ್ಪಯೋಗೋ ದುಕ್ಖೋ,) [(ನತ್ಥಿ ಕತ್ಥಚಿ)] ಯಮ್ಪಿಚ್ಛಂ ನ ಲಭತಿ ತಮ್ಪಿ ದುಕ್ಖಂ. ಸಂಖಿತ್ತೇನ ಪಞ್ಚುಪಾದಾನಕ್ಖನ್ಧಾ ದುಕ್ಖಾ. ಇದಂ ವುಚ್ಚತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದುಕ್ಖಂ ಅರಿಯಸಚ್ಚಂ.

‘‘ಕತಮಞ್ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದುಕ್ಖಸಮುದಯಂ [ದುಕ್ಖಸಮುದಯೋ (ಸ್ಯಾ. ಕಂ.)] ಅರಿಯಸಚ್ಚಂ? ಅವಿಜ್ಜಾಪಚ್ಚಯಾ ಸಙ್ಖಾರಾ, ಸಙ್ಖಾರಪಚ್ಚಯಾ ವಿಞ್ಞಾಣಂ, ವಿಞ್ಞಾಣಪಚ್ಚಯಾ ನಾಮರೂಪಂ, ನಾಮರೂಪಪಚ್ಚಯಾ ಸಳಾಯತನಂ, ಸಳಾಯತನಪಚ್ಚಯಾ ಫಸ್ಸೋ, ಫಸ್ಸಪಚ್ಚಯಾ ವೇದನಾ, ವೇದನಾಪಚ್ಚಯಾ ತಣ್ಹಾ, ತಣ್ಹಾಪಚ್ಚಯಾ ಉಪಾದಾನಂ, ಉಪಾದಾನಪಚ್ಚಯಾ ಭವೋ, ಭವಪಚ್ಚಯಾ ಜಾತಿ, ಜಾತಿಪಚ್ಚಯಾ ಜರಾಮರಣಂ ಸೋಕಪರಿದೇವದುಕ್ಖದೋಮನಸ್ಸುಪಾಯಾಸಾ ಸಮ್ಭವನ್ತಿ. ಏವಮೇತಸ್ಸ ಕೇವಲಸ್ಸ ದುಕ್ಖಕ್ಖನ್ಧಸ್ಸ ಸಮುದಯೋ ಹೋತಿ. ಇದಂ ವುಚ್ಚತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದುಕ್ಖಸಮುದಯಂ ಅರಿಯಸಚ್ಚಂ.

‘‘ಕತಮಞ್ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದುಕ್ಖನಿರೋಧಂ [ದುಕ್ಖನಿರೋಧೋ (ಸ್ಯಾ. ಕಂ.)] ಅರಿಯಸಚ್ಚಂ? ಅವಿಜ್ಜಾಯ ತ್ವೇವ ಅಸೇಸವಿರಾಗನಿರೋಧಾ ಸಙ್ಖಾರನಿರೋಧೋ, ಸಙ್ಖಾರನಿರೋಧಾ ವಿಞ್ಞಾಣನಿರೋಧೋ, ವಿಞ್ಞಾಣನಿರೋಧಾ ನಾಮರೂಪನಿರೋಧೋ, ನಾಮರೂಪನಿರೋಧಾ ಸಳಾಯತನನಿರೋಧೋ, ಸಳಾಯತನನಿರೋಧಾ ಫಸ್ಸನಿರೋಧೋ, ಫಸ್ಸನಿರೋಧಾ ವೇದನಾನಿರೋಧೋ, ವೇದನಾನಿರೋಧಾ ತಣ್ಹಾನಿರೋಧೋ, ತಣ್ಹಾನಿರೋಧಾ ಉಪಾದಾನನಿರೋಧೋ, ಉಪಾದಾನನಿರೋಧಾ ಭವನಿರೋಧೋ, ಭವನಿರೋಧಾ ಜಾತಿನಿರೋಧೋ, ಜಾತಿನಿರೋಧಾ ಜರಾಮರಣಂ ಸೋಕಪರಿದೇವದುಕ್ಖದೋಮನಸ್ಸುಪಾಯಾಸಾ ನಿರುಜ್ಝನ್ತಿ. ಏವಮೇತಸ್ಸ ಕೇವಲಸ್ಸ ದುಕ್ಖಕ್ಖನ್ಧಸ್ಸ ನಿರೋಧೋ ಹೋತಿ. ಇದಂ ವುಚ್ಚತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದುಕ್ಖನಿರೋಧಂ ಅರಿಯಸಚ್ಚಂ.

‘‘ಕತಮಞ್ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದುಕ್ಖನಿರೋಧಗಾಮಿನೀ ಪಟಿಪದಾ ಅರಿಯಸಚ್ಚಂ? ಅಯಮೇವ ಅರಿಯೋ ಅಟ್ಠಙ್ಗಿಕೋ ಮಗ್ಗೋ, ಸೇಯ್ಯಥಿದಂ – ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿ, ಸಮ್ಮಾಸಙ್ಕಪ್ಪೋ, ಸಮ್ಮಾವಾಚಾ, ಸಮ್ಮಾಕಮ್ಮನ್ತೋ, ಸಮ್ಮಾಆಜೀವೋ, ಸಮ್ಮಾವಾಯಾಮೋ, ಸಮ್ಮಾಸತಿ, ಸಮ್ಮಾಸಮಾಧಿ. ಇದಂ ವುಚ್ಚತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದುಕ್ಖನಿರೋಧಗಾಮಿನೀ ಪಟಿಪದಾ ಅರಿಯಸಚ್ಚಂ. ‘ಇಮಾನಿ ಚತ್ತಾರಿ ಅರಿಯಸಚ್ಚಾನೀ’ತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಯಾ ಧಮ್ಮೋ ದೇಸಿತೋ ಅನಿಗ್ಗಹಿತೋ ಅಸಂಕಿಲಿಟ್ಠೋ ಅನುಪವಜ್ಜೋ ಅಪ್ಪಟಿಕುಟ್ಠೋ ಸಮಣೇಹಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇಹಿ ವಿಞ್ಞೂಹೀತಿ. ಇತಿ ಯಂ ತಂ ವುತ್ತಂ ಇದಮೇತಂ ಪಟಿಚ್ಚ ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ. ಪಠಮಂ.

೬೩. ‘‘ತೀಣಿಮಾನಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಮಾತಾಪುತ್ತಿಕಾನಿ ಭಯಾನೀತಿ ಅಸ್ಸುತವಾ ಪುಥುಜ್ಜನೋ ಭಾಸತಿ. ಕತಮಾನಿ ತೀಣಿ? ಹೋತಿ ಸೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಮಯೋ ಯಂ ಮಹಾಅಗ್ಗಿಡಾಹೋ ವುಟ್ಠಾತಿ. ಮಹಾಅಗ್ಗಿಡಾಹೇ ಖೋ ಪನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವುಟ್ಠಿತೇ ತೇನ ಗಾಮಾಪಿ ಡಯ್ಹನ್ತಿ ನಿಗಮಾಪಿ ಡಯ್ಹನ್ತಿ ನಗರಾಪಿ ಡಯ್ಹನ್ತಿ. ಗಾಮೇಸುಪಿ ಡಯ್ಹಮಾನೇಸು ನಿಗಮೇಸುಪಿ ಡಯ್ಹಮಾನೇಸು ನಗರೇಸುಪಿ ಡಯ್ಹಮಾನೇಸು ತತ್ಥ ಮಾತಾಪಿ ಪುತ್ತಂ ನಪ್ಪಟಿಲಭತಿ, ಪುತ್ತೋಪಿ ಮಾತರಂ ನಪ್ಪಟಿಲಭತಿ. ಇದಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಠಮಂ ಅಮಾತಾಪುತ್ತಿಕಂ ಭಯನ್ತಿ ಅಸ್ಸುತವಾ ಪುಥುಜ್ಜನೋ ಭಾಸತಿ.

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಹೋತಿ ಸೋ ಸಮಯೋ ಯಂ ಮಹಾಮೇಘೋ ವುಟ್ಠಾತಿ. ಮಹಾಮೇಘೇ ಖೋ ಪನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವುಟ್ಠಿತೇ ಮಹಾಉದಕವಾಹಕೋ ಸಞ್ಜಾಯತಿ. ಮಹಾಉದಕವಾಹಕೇ ಖೋ ಪನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಞ್ಜಾಯನ್ತೇ ತೇನ ಗಾಮಾಪಿ ವುಯ್ಹನ್ತಿ ನಿಗಮಾಪಿ ವುಯ್ಹನ್ತಿ ನಗರಾಪಿ ವುಯ್ಹನ್ತಿ. ಗಾಮೇಸುಪಿ ವುಯ್ಹಮಾನೇಸು ನಿಗಮೇಸುಪಿ ವುಯ್ಹಮಾನೇಸು ನಗರೇಸುಪಿ ವುಯ್ಹಮಾನೇಸು ತತ್ಥ ಮಾತಾಪಿ ಪುತ್ತಂ ನಪ್ಪಟಿಲಭತಿ, ಪುತ್ತೋಪಿ ಮಾತರಂ ನಪ್ಪಟಿಲಭತಿ. ಇದಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದುತಿಯಂ ಅಮಾತಾಪುತ್ತಿಕಂ ಭಯನ್ತಿ ಅಸ್ಸುತವಾ ಪುಥುಜ್ಜನೋ ಭಾಸತಿ.

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಹೋತಿ ಸೋ ಸಮಯೋ ಯಂ ಭಯಂ ಹೋತಿ ಅಟವಿಸಙ್ಕೋಪೋ, ಚಕ್ಕಸಮಾರುಳ್ಹಾ ಜಾನಪದಾ ಪರಿಯಾಯನ್ತಿ. ಭಯೇ ಖೋ ಪನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸತಿ ಅಟವಿಸಙ್ಕೋಪೇ ಚಕ್ಕಸಮಾರುಳ್ಹೇಸು ಜಾನಪದೇಸು ಪರಿಯಾಯನ್ತೇಸು ತತ್ಥ ಮಾತಾಪಿ ಪುತ್ತಂ ನಪ್ಪಟಿಲಭತಿ, ಪುತ್ತೋಪಿ ಮಾತರಂ ನಪ್ಪಟಿಲಭತಿ. ಇದಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತತಿಯಂ ಅಮಾತಾಪುತ್ತಿಕಂ ಭಯನ್ತಿ ಅಸ್ಸುತವಾ ಪುಥುಜ್ಜನೋ ಭಾಸತಿ. ಇಮಾನಿ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತೀಣಿ ಅಮಾತಾಪುತ್ತಿಕಾನಿ ಭಯಾನೀತಿ ಅಸ್ಸುತವಾ ಪುಥುಜ್ಜನೋ ಭಾಸತಿ.

‘‘ತಾನಿ ಖೋ ಪನಿಮಾನಿ [ಇಮಾನಿ ಖೋ (ಸೀ.), ಇಮಾನಿ ಖೋ ಪನ (ಕ.)], ಭಿಕ್ಖವೇ, ತೀಣಿ ಸಮಾತಾಪುತ್ತಿಕಾನಿಯೇವ ಭಯಾನಿ ಅಮಾತಾಪುತ್ತಿಕಾನಿ ಭಯಾನೀತಿ ಅಸ್ಸುತವಾ ಪುಥುಜ್ಜನೋ ಭಾಸತಿ. ಕತಮಾನಿ ತೀಣಿ? ಹೋತಿ ಸೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಮಯೋ ಯಂ ಮಹಾಅಗ್ಗಿಡಾಹೋ ವುಟ್ಠಾತಿ. ಮಹಾಅಗ್ಗಿಡಾಹೇ ಖೋ ಪನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವುಟ್ಠಿತೇ ತೇನ ಗಾಮಾಪಿ ಡಯ್ಹನ್ತಿ ನಿಗಮಾಪಿ ಡಯ್ಹನ್ತಿ ನಗರಾಪಿ ಡಯ್ಹನ್ತಿ. ಗಾಮೇಸುಪಿ ಡಯ್ಹಮಾನೇಸು ನಿಗಮೇಸುಪಿ ಡಯ್ಹಮಾನೇಸು ನಗರೇಸುಪಿ ಡಯ್ಹಮಾನೇಸು ಹೋತಿ ಸೋ ಸಮಯೋ ಯಂ ಕದಾಚಿ ಕರಹಚಿ ಮಾತಾಪಿ ಪುತ್ತಂ ಪಟಿಲಭತಿ, ಪುತ್ತೋಪಿ ಮಾತರಂ ಪಟಿಲಭತಿ. ಇದಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಠಮಂ ಸಮಾತಾಪುತ್ತಿಕಂಯೇವ ಭಯಂ ಅಮಾತಾಪುತ್ತಿಕಂ ಭಯನ್ತಿ ಅಸ್ಸುತವಾ ಪುಥುಜ್ಜನೋ ಭಾಸತಿ.

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಹೋತಿ ಸೋ ಸಮಯೋ ಯಂ ಮಹಾಮೇಘೋ ವುಟ್ಠಾತಿ. ಮಹಾಮೇಘೇ ಖೋ ಪನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವುಟ್ಠಿತೇ ಮಹಾಉದಕವಾಹಕೋ ಸಞ್ಜಾಯತಿ. ಮಹಾಉದಕವಾಹಕೇ ಖೋ ಪನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಞ್ಜಾತೇ ತೇನ ಗಾಮಾಪಿ ವುಯ್ಹನ್ತಿ ನಿಗಮಾಪಿ ವುಯ್ಹನ್ತಿ ನಗರಾಪಿ ವುಯ್ಹನ್ತಿ. ಗಾಮೇಸುಪಿ ವುಯ್ಹಮಾನೇಸು ನಿಗಮೇಸುಪಿ ವುಯ್ಹಮಾನೇಸು ನಗರೇಸುಪಿ ವುಯ್ಹಮಾನೇಸು ಹೋತಿ ಸೋ ಸಮಯೋ ಯಂ ಕದಾಚಿ ಕರಹಚಿ ಮಾತಾಪಿ ಪುತ್ತಂ ಪಟಿಲಭತಿ, ಪುತ್ತೋಪಿ ಮಾತರಂ ಪಟಿಲಭತಿ. ಇದಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದುತಿಯಂ ಸಮಾತಾಪುತ್ತಿಕಂಯೇವ ಭಯಂ ಅಮಾತಾಪುತ್ತಿಕಂ ಭಯನ್ತಿ ಅಸ್ಸುತವಾ ಪುಥುಜ್ಜನೋ ಭಾಸತಿ.

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಹೋತಿ ಸೋ ಸಮಯೋ ಯಂ ಭಯಂ ಹೋತಿ ಅಟವಿಸಙ್ಕೋಪೋ, ಚಕ್ಕಸಮಾರುಳ್ಹಾ ಜಾನಪದಾ ಪರಿಯಾಯನ್ತಿ. ಭಯೇ ಖೋ ಪನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸತಿ ಅಟವಿಸಙ್ಕೋಪೇ ಚಕ್ಕಸಮಾರುಳ್ಹೇಸು ಜಾನಪದೇಸು ಪರಿಯಾಯನ್ತೇಸು ಹೋತಿ ಸೋ ಸಮಯೋ ಯಂ ಕದಾಚಿ ಕರಹಚಿ ಮಾತಾಪಿ ಪುತ್ತಂ ಪಟಿಲಭತಿ, ಪುತ್ತೋಪಿ ಮಾತರಂ ಪಟಿಲಭತಿ. ಇದಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತತಿಯಂ ಸಮಾತಾಪುತ್ತಿಕಂಯೇವ ಭಯಂ ಅಮಾತಾಪುತ್ತಿಕಂ ಭಯನ್ತಿ ಅಸ್ಸುತವಾ ಪುಥುಜ್ಜನೋ ಭಾಸತಿ. ‘‘ಇಮಾನಿ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತೀಣಿ ಸಮಾತಾಪುತ್ತಿಕಾನಿಯೇವ ಭಯಾನಿ ಅಮಾತಾಪುತ್ತಿಕಾನಿ ಭಯಾನೀತಿ ಅಸ್ಸುತವಾ ಪುಥುಜ್ಜನೋ ಭಾಸತಿ’’.

‘‘ತೀಣಿಮಾನಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಮಾತಾಪುತ್ತಿಕಾನಿ ಭಯಾನಿ. ಕತಮಾನಿ ತೀಣಿ? ಜರಾಭಯಂ, ಬ್ಯಾಧಿಭಯಂ, ಮರಣಭಯನ್ತಿ. ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಾತಾ ಪುತ್ತಂ ಜೀರಮಾನಂ ಏವಂ ಲಭತಿ – ‘ಅಹಂ ಜೀರಾಮಿ, ಮಾ ಮೇ ಪುತ್ತೋ ಜೀರೀ’ತಿ; ಪುತ್ತೋ ವಾ ಪನ ಮಾತರಂ ಜೀರಮಾನಂ ನ ಏವಂ ಲಭತಿ – ‘ಅಹಂ ಜೀರಾಮಿ, ಮಾ ಮೇ ಮಾತಾ ಜೀರೀ’’’ತಿ.

‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಾತಾ ಪುತ್ತಂ ಬ್ಯಾಧಿಯಮಾನಂ ಏವಂ ಲಭತಿ – ‘ಅಹಂ ಬ್ಯಾಧಿಯಾಮಿ, ಮಾ ಮೇ ಪುತ್ತೋ ಬ್ಯಾಧಿಯೀ’ತಿ; ಪುತ್ತೋ ವಾ ಪನ ಮಾತರಂ ಬ್ಯಾಧಿಯಮಾನಂ ನ ಏವಂ ಲಭತಿ – ‘ಅಹಂ ಬ್ಯಾಧಿಯಾಮಿ, ಮಾ ಮೇ ಮಾತಾ ಬ್ಯಾಧಿಯೀ’’’ತಿ.

‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಾತಾ ಪುತ್ತಂ ಮೀಯಮಾನಂ ಏವಂ ಲಭತಿ – ‘ಅಹಂ ಮೀಯಾಮಿ, ಮಾ ಮೇ ಪುತ್ತೋ ಮೀಯೀ’ತಿ; ಪುತ್ತೋ ವಾ ಪನ ಮಾತರಂ ಮೀಯಮಾನಂ ನ ಏವಂ ಲಭತಿ – ‘ಅಹಂ ಮೀಯಾಮಿ, ಮಾ ಮೇ ಮಾತಾ ಮೀಯೀ’ತಿ. ಇಮಾನಿ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತೀಣಿ ಅಮಾತಾಪುತ್ತಿಕಾನಿ ಭಯಾನೀ’’ತಿ.

‘‘ಅತ್ಥಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಗ್ಗೋ ಅತ್ಥಿ ಪಟಿಪದಾ ಇಮೇಸಞ್ಚ ತಿಣ್ಣಂ ಸಮಾತಾಪುತ್ತಿಕಾನಂ ಭಯಾನಂ ಇಮೇಸಞ್ಚ ತಿಣ್ಣಂ ಅಮಾತಾಪುತ್ತಿಕಾನಂ ಭಯಾನಂ ಪಹಾನಾಯ ಸಮತಿಕ್ಕಮಾಯ ಸಂವತ್ತತಿ. ಕತಮೋ ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಗ್ಗೋ ಕತಮಾ ಚ ಪಟಿಪದಾ ಇಮೇಸಞ್ಚ ತಿಣ್ಣಂ ಸಮಾತಾಪುತ್ತಿಕಾನಂ ಭಯಾನಂ ಇಮೇಸಞ್ಚ ತಿಣ್ಣಂ ಅಮಾತಾಪುತ್ತಿಕಾನಂ ಭಯಾನಂ ಪಹಾನಾಯ ಸಮತಿಕ್ಕಮಾಯ ಸಂವತ್ತತಿ? ಅಯಮೇವ ಅರಿಯೋ ಅಟ್ಠಙ್ಗಿಕೋ ಮಗ್ಗೋ, ಸೇಯ್ಯಥಿದಂ – ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿ, ಸಮ್ಮಾಸಙ್ಕಪೋ, ಸಮ್ಮಾವಾಚಾ, ಸಮ್ಮಾಕಮ್ಮನ್ತೋ, ಸಮ್ಮಾಆಜೀವೋ, ಸಮ್ಮಾವಾಯಾಮೋ, ಸಮ್ಮಾಸತಿ, ಸಮ್ಮಾಸಮಾಧಿ. ಅಯಂ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಗ್ಗೋ ಅಯಂ ಪಟಿಪದಾ ಇಮೇಸಞ್ಚ ತಿಣ್ಣಂ ಸಮಾತಾಪುತ್ತಿಕಾನಂ ಭಯಾನಂ ಇಮೇಸಞ್ಚ ತಿಣ್ಣಂ ಅಮಾತಾಪುತ್ತಿಕಾನಂ ಭಯಾನಂ ಪಹಾನಾಯ ಸಮತಿಕ್ಕಮಾಯ ಸಂವತ್ತತೀ’’ತಿ. ದುತಿಯಂ.

೩. ವೇನಾಗಪುರಸುತ್ತಂ

೬೪. ಏಕಂ ಸಮಯಂ ಭಗವಾ ಕೋಸಲೇಸು ಚಾರಿಕಂ ಚರಮಾನೋ ಮಹತಾ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಯೇನ ವೇನಾಗಪುರಂ ನಾಮ ಕೋಸಲಾನಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಗಾಮೋ ತದವಸರಿ. ಅಸ್ಸೋಸುಂ ಖೋ ವೇನಾಗಪುರಿಕಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಗಹಪತಿಕಾ – ‘‘ಸಮಣೋ ಖಲು, ಭೋ, ಗೋತಮೋ ಸಕ್ಯಪುತ್ತೋ ಸಕ್ಯಕುಲಾ ಪಬ್ಬಜಿತೋ ವೇನಾಗಪುರಂ ಅನುಪ್ಪತ್ತೋ. ತಂ ಖೋ ಪನ ಭವನ್ತಂ ಗೋತಮಂ ಏವಂ ಕಲ್ಯಾಣೋ ಕಿತ್ತಿಸದ್ದೋ ಅಬ್ಭುಗ್ಗತೋ – ‘ಇತಿಪಿ ಸೋ ಭಗವಾ ಅರಹಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ವಿಜ್ಜಾಚರಣಸಮ್ಪನ್ನೋ ಸುಗತೋ ಲೋಕವಿದೂ ಅನುತ್ತರೋ ಪುರಿಸದಮ್ಮಸಾರಥಿ ಸತ್ಥಾ ದೇವಮನುಸ್ಸಾನಂ ಬುದ್ಧೋ ಭಗವಾ’ತಿ [ಭಗವಾ (ಸೀ. ಸ್ಯಾ ಕಂ. ಪೀ.) ಇದಂ ಸುತ್ತವಣ್ಣನಾಯ ಅಟ್ಠಕಥಾಯ ಸಂಸನ್ದೇತಬ್ಬಂ ಪಾರಾ. ೧; ದೀ. ನಿ. ೧.೨೫೫ ಪಸ್ಸಿತಬ್ಬಂ]. ಸೋ ಇಮಂ ಲೋಕಂ ಸದೇವಕಂ ಸಮಾರಕಂ ಸಬ್ರಹ್ಮಕಂ ಸಸ್ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಿಂ ಪಜಂ ಸದೇವಮನುಸ್ಸಂ ಸಯಂ ಅಭಿಞ್ಞಾ ಸಚ್ಛಿಕತ್ವಾ ಪವೇದೇತಿ. ಸೋ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತಿ ಆದಿಕಲ್ಯಾಣಂ ಮಜ್ಝೇಕಲ್ಯಾಣಂ ಪರಿಯೋಸಾನಕಲ್ಯಾಣಂ ಸಾತ್ಥಂ ಸಬ್ಯಞ್ಜನಂ, ಕೇವಲಪರಿಪುಣ್ಣಂ ಪರಿಸುದ್ಧಂ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ಪಕಾಸೇತಿ. ಸಾಧು ಖೋ ಪನ ತಥಾರೂಪಾನಂ ಅರಹತಂ ದಸ್ಸನಂ ಹೋತೀ’’ತಿ.

ಅಥ ಖೋ ವೇನಾಗಪುರಿಕಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಗಹಪತಿಕಾ ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿಂಸು; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಅಪ್ಪೇಕಚ್ಚೇ ಭಗವನ್ತಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿಂಸು, ಅಪ್ಪೇಕಚ್ಚೇ ಭಗವತಾ ಸದ್ಧಿಂ ಸಮ್ಮೋದಿಂಸು, ಸಮ್ಮೋದನೀಯಂ ಕಥಂ ಸಾರಣೀಯಂ ವೀತಿಸಾರೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿಂಸು, ಅಪ್ಪೇಕಚ್ಚೇ ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನಞ್ಜಲಿಂ ಪಣಾಮೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿಂಸು, ಅಪ್ಪೇಕಚ್ಚೇ ನಾಮಗೋತ್ತಂ ಸಾವೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿಂಸು, ಅಪ್ಪೇಕಚ್ಚೇ ತುಣ್ಹೀಭೂತಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿಂಸು. ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನೋ ಖೋ ವೇನಾಗಪುರಿಕೋ ವಚ್ಛಗೋತ್ತೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಭಗವನ್ತಂ ಏತದವೋಚ –

‘‘ಅಚ್ಛರಿಯಂ, ಭೋ ಗೋತಮ, ಅಬ್ಭುತಂ, ಭೋ ಗೋತಮ! ಯಾವಞ್ಚಿದಂ ಭೋತೋ ಗೋತಮಸ್ಸ ವಿಪ್ಪಸನ್ನಾನಿ ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಿ, ಪರಿಸುದ್ಧೋ ಛವಿವಣ್ಣೋ ಪರಿಯೋದಾತೋ. ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಭೋ ಗೋತಮ, ಸಾರದಂ ಬದರಪಣ್ಡುಂ [ಮಣ್ಡಂ (ಕ.)] ಪರಿಸುದ್ಧಂ ಹೋತಿ ಪರಿಯೋದಾತಂ; ಏವಮೇವಂ ಭೋತೋ ಗೋತಮಸ್ಸ ವಿಪ್ಪಸನ್ನಾನಿ ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ಪರಿಸುದ್ಧೋ ಛವಿವಣ್ಣೋ ಪರಿಯೋದಾತೋ. ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಭೋ ಗೋತಮ, ತಾಲಪಕ್ಕಂ ಸಮ್ಪತಿ ಬನ್ಧನಾ ಪಮುತ್ತಂ [ಮುತ್ತಂ (ಸೀ. ಪೀ. ಕ.)] ಪರಿಸುದ್ಧಂ ಹೋತಿ ಪರಿಯೋದಾತಂ; ಏವಮೇವಂ ಭೋತೋ ಗೋತಮಸ್ಸ ವಿಪ್ಪಸನ್ನಾನಿ ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ಪರಿಸುದ್ಧೋ ಛವಿವಣ್ಣೋ ಪರಿಯೋದಾತೋ. ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಭೋ ಗೋತಮ, ನೇಕ್ಖಂ [ನಿಕ್ಖಂ-ಇತಿಪಿ (ಮ. ನಿ. ೩.೧೬೮)] ಜಮ್ಬೋನದಂ ದಕ್ಖಕಮ್ಮಾರಪುತ್ತಸುಪರಿಕಮ್ಮಕತಂ ಉಕ್ಕಾಮುಖೇ ಸುಕುಸಲಸಮ್ಪಹಟ್ಠಂ ಪಣ್ಡುಕಮ್ಬಲೇ ನಿಕ್ಖಿತ್ತಂ ಭಾಸತೇ ಚ ತಪತೇ ಚ ವಿರೋಚತಿ ಚ; ಏವಮೇವಂ ಭೋತೋ ಗೋತಮಸ್ಸ ವಿಪ್ಪಸನ್ನಾನಿ ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ಪರಿಸುದ್ಧೋ ಛವಿವಣ್ಣೋ ಪರಿಯೋದಾತೋ. ಯಾನಿ ತಾನಿ, ಭೋ ಗೋತಮ, ಉಚ್ಚಾಸಯನಮಹಾಸಯನಾನಿ, ಸೇಯ್ಯಥಿದಂ – ಆಸನ್ದಿ ಪಲ್ಲಙ್ಕೋ ಗೋನಕೋ ಚಿತ್ತಕೋ ಪಟಿಕಾ ಪಟಲಿಕಾ ತೂಲಿಕಾ ವಿಕತಿಕಾ ಉದ್ದಲೋಮೀ ಏಕನ್ತಲೋಮೀ ಕಟ್ಟಿಸ್ಸಂ ಕೋಸೇಯ್ಯಂ ಕುತ್ತಕಂ ಹತ್ಥತ್ಥರಂ ಅಸ್ಸತ್ಥರಂ ರಥತ್ಥರಂ ಅಜಿನಪ್ಪವೇಣೀ ಕದಲಿಮಿಗಪವರಪಚ್ಚತ್ಥರಣಂ [ಕಾದಲಿಮಿಗಪವರಪಚ್ಚತ್ಥರಣಂ (ಸೀ.)] ಸಉತ್ತರಚ್ಛದಂ ಉಭತೋಲೋಹಿತಕೂಪಧಾನಂ, ಏವರೂಪಾನಂ ನೂನ ಭವಂ ಗೋತಮೋ ಉಚ್ಚಾಸಯನಮಹಾಸಯನಾನಂ ನಿಕಾಮಲಾಭೀ ಅಕಿಚ್ಛಲಾಭೀ ಅಕಸಿರಲಾಭೀ’’ತಿ.

‘‘ಯಾನಿ ಖೋ ಪನ ತಾನಿ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಉಚ್ಚಾಸಯನಮಹಾಸಯನಾನಿ, ಸೇಯ್ಯಥಿದಂ – ಆಸನ್ದಿ ಪಲ್ಲಙ್ಕೋ ಗೋನಕೋ ಚಿತ್ತಕೋ ಪಟಿಕಾ ಪಟಲಿಕಾ ತೂಲಿಕಾ ವಿಕತಿಕಾ ಉದ್ದಲೋಮೀ ಏಕನ್ತಲೋಮೀ ಕಟ್ಟಿಸ್ಸಂ ಕೋಸೇಯ್ಯಂ ಕುತ್ತಕಂ ಹತ್ಥತ್ಥರಂ ಅಸ್ಸತ್ಥರಂ ರಥತ್ಥರಂ ಅಜಿನಪ್ಪವೇಣೀ ಕದಲಿಮಿಗಪವರಪಚ್ಚತ್ಥರಣಂ ಸಉತ್ತರಚ್ಛದಂ ಉಭತೋಲೋಹಿತಕೂಪಧಾನಂ. ದುಲ್ಲಭಾನಿ ತಾನಿ ಪಬ್ಬಜಿತಾನಂ ಲದ್ಧಾ ಚ ಪನ [ಲದ್ಧಾನಿ ಚ (ಸೀ. ಸ್ಯಾ. ಕಂ.), ಲದ್ಧಾ ಚ (ಪೀ.)] ನ ಕಪ್ಪನ್ತಿ.

‘‘ತೀಣಿ ಖೋ, ಇಮಾನಿ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಉಚ್ಚಾಸಯನಮಹಾಸಯನಾನಿ, ಯೇಸಾಹಂ ಏತರಹಿ ನಿಕಾಮಲಾಭೀ ಅಕಿಚ್ಛಲಾಭೀ ಅಕಸಿರಲಾಭೀ. ಕತಮಾನಿ ತೀಣಿ? ದಿಬ್ಬಂ ಉಚ್ಚಾಸಯನಮಹಾಸಯನಂ, ಬ್ರಹ್ಮಂ ಉಚ್ಚಾಸಯನಮಹಾಸಯನಂ, ಅರಿಯಂ ಉಚ್ಚಾಸಯನಮಹಾಸಯನಂ. ಇಮಾನಿ ಖೋ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ತೀಣಿ ಉಚ್ಚಾಸಯನಮಹಾಸಯನಾನಿ, ಯೇಸಾಹಂ ಏತರಹಿ ನಿಕಾಮಲಾಭೀ ಅಕಿಚ್ಛಲಾಭೀ ಅಕಸಿರಲಾಭೀ’’ತಿ.

‘‘ಕತಮಂ ಪನ ತಂ, ಭೋ ಗೋತಮ, ದಿಬ್ಬಂ ಉಚ್ಚಾಸಯನಮಹಾಸಯನಂ, ಯಸ್ಸ ಭವಂ ಗೋತಮೋ ಏತರಹಿ ನಿಕಾಮಲಾಭೀ ಅಕಿಚ್ಛಲಾಭೀ ಅಕಸಿರಲಾಭೀ’’ತಿ? ‘‘ಇಧಾಹಂ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಯಂ ಗಾಮಂ ವಾ ನಿಗಮಂ ವಾ ಉಪನಿಸ್ಸಾಯ ವಿಹರಾಮಿ, ಸೋ ಪುಬ್ಬಣ್ಹಸಮಯಂ ನಿವಾಸೇತ್ವಾ ಪತ್ತಚೀವರಮಾದಾಯ ತಮೇವ ಗಾಮಂ ವಾ ನಿಗಮಂ ವಾ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಪವಿಸಾಮಿ. ಸೋ ಪಚ್ಛಾಭತ್ತಂ ಪಿಣ್ಡಪಾತಪಟಿಕ್ಕನ್ತೋ ವನನ್ತಞ್ಞೇವ ಪವಿಸಾಮಿ [ಪಚಾರಯಾಮಿ (ಸೀ. ಸ್ಯಾ. ಕಂ.)]. ಸೋ ಯದೇವ ತತ್ಥ ಹೋನ್ತಿ ತಿಣಾನಿ ವಾ ಪಣ್ಣಾನಿ ವಾ ತಾನಿ ಏಕಜ್ಝಂ ಸಙ್ಘರಿತ್ವಾ ನಿಸೀದಾಮಿ ಪಲ್ಲಙ್ಕಂ ಆಭುಜಿತ್ವಾ ಉಜುಂ ಕಾಯಂ ಪಣಿಧಾಯ ಪರಿಮುಖಂ ಸತಿಂ ಉಪಟ್ಠಪೇತ್ವಾ. ಸೋ ವಿವಿಚ್ಚೇವ ಕಾಮೇಹಿ ವಿವಿಚ್ಚ ಅಕುಸಲೇಹಿ ಧಮ್ಮೇಹಿ ಸವಿತಕ್ಕಂ ಸವಿಚಾರಂ ವಿವೇಕಜಂ ಪೀತಿಸುಖಂ ಪಠಮಂ ಝಾನಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರಾಮಿ; ವಿತಕ್ಕವಿಚಾರಾನಂ ವೂಪಸಮಾ ಅಜ್ಝತ್ತಂ ಸಮ್ಪಸಾದನಂ ಚೇತಸೋ ಏಕೋದಿಭಾವಂ ಅವಿತಕ್ಕಂ ಅವಿಚಾರಂ ಸಮಾಧಿಜಂ ಪೀತಿಸುಖಂ ದುತಿಯಂ ಝಾನಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರಾಮಿ; ಪೀತಿಯಾ ಚ ವಿರಾಗಾ ಉಪೇಕ್ಖಕೋ ಚ ವಿಹರಾಮಿ ಸತೋ ಚ ಸಮ್ಪಜಾನೋ ಸುಖಞ್ಚ ಕಾಯೇನ ಪಟಿಸಂವೇದೇಮಿ, ಯಂ ತಂ ಅರಿಯಾ ಆಚಿಕ್ಖನ್ತಿ – ‘ಉಪೇಕ್ಖಕೋ ಸತಿಮಾ ಸುಖವಿಹಾರೀ’ತಿ ತತಿಯಂ ಝಾನಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರಾಮಿ; ಸುಖಸ್ಸ ಚ ಪಹಾನಾ ದುಕ್ಖಸ್ಸ ಚ ಪಹಾನಾ ಪುಬ್ಬೇವ ಸೋಮನಸ್ಸದೋಮನಸ್ಸಾನಂ ಅತ್ಥಙ್ಗಮಾ ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಂ ಉಪೇಕ್ಖಾಸತಿಪಾರಿಸುದ್ಧಿಂ ಚತುತ್ಥಂ ಝಾನಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರಾಮಿ. ಸೋ ಚೇ ಅಹಂ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಏವಂಭೂತೋ ಚಙ್ಕಮಾಮಿ, ದಿಬ್ಬೋ ಮೇ ಏಸೋ ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಚಙ್ಕಮೋ ಹೋತಿ. ಸೋ ಚೇ ಅಹಂ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಏವಂಭೂತೋ ತಿಟ್ಠಾಮಿ, ದಿಬ್ಬಂ ಮೇ ಏತಂ ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಠಾನಂ ಹೋತಿ. ಸೋ ಚೇ ಅಹಂ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಏವಂಭೂತೋ ನಿಸೀದಾಮಿ, ದಿಬ್ಬಂ ಮೇ ಏತಂ ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಆಸನಂ ಹೋತಿ. ಸೋ ಚೇ ಅಹಂ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಏವಂಭೂತೋ ಸೇಯ್ಯಂ ಕಪ್ಪೇಮಿ, ದಿಬ್ಬಂ ಮೇ ಏತಂ ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಉಚ್ಚಾಸಯನಮಹಾಸಯನಂ ಹೋತಿ. ಇದಂ ಖೋ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ದಿಬ್ಬಂ ಉಚ್ಚಾಸಯನಮಹಾಸಯನಂ, ಯಸ್ಸಾಹಂ ಏತರಹಿ ನಿಕಾಮಲಾಭೀ ಅಕಿಚ್ಛಲಾಭೀ ಅಕಸಿರಲಾಭೀ’’ತಿ.

‘‘ಅಚ್ಛರಿಯಂ, ಭೋ ಗೋತಮ, ಅಬ್ಭುತಂ, ಭೋ ಗೋತಮ! ಕೋ ಚಞ್ಞೋ ಏವರೂಪಸ್ಸ ದಿಬ್ಬಸ್ಸ ಉಚ್ಚಾಸಯನಮಹಾಸಯನಸ್ಸ ನಿಕಾಮಲಾಭೀ ಭವಿಸ್ಸತಿ ಅಕಿಚ್ಛಲಾಭೀ ಅಕಸಿರಲಾಭೀ, ಅಞ್ಞತ್ರ ಭೋತಾ ಗೋತಮೇನ!

‘‘ಕತಮಂ ಪನ ತಂ, ಭೋ ಗೋತಮ, ಬ್ರಹ್ಮಂ ಉಚ್ಚಾಸಯನಮಹಾಸಯನಂ, ಯಸ್ಸ ಭವಂ ಗೋತಮೋ ಏತರಹಿ ನಿಕಾಮಲಾಭೀ ಅಕಿಚ್ಛಲಾಭೀ ಅಕಸಿರಲಾಭೀ’’ತಿ? ‘‘ಇಧಾಹಂ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಯಂ ಗಾಮಂ ವಾ ನಿಗಮಂ ವಾ ಉಪನಿಸ್ಸಾಯ ವಿಹರಾಮಿ, ಸೋ ಪುಬ್ಬಣ್ಹಸಮಯಂ ನಿವಾಸೇತ್ವಾ ಪತ್ತಚೀವರಮಾದಾಯ ತಮೇವ ಗಾಮಂ ವಾ ನಿಗಮಂ ವಾ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಪವಿಸಾಮಿ. ಸೋ ಪಚ್ಛಾಭತ್ತಂ ಪಿಣ್ಡಪಾತಪಟಿಕ್ಕನ್ತೋ ವನನ್ತಞ್ಞೇವ ಪವಿಸಾಮಿ. ಸೋ ಯದೇವ ತತ್ಥ ಹೋನ್ತಿ ತಿಣಾನಿ ವಾ ಪಣ್ಣಾನಿ ವಾ ತಾನಿ ಏಕಜ್ಝಂ ಸಙ್ಘರಿತ್ವಾ ನಿಸೀದಾಮಿ ಪಲ್ಲಙ್ಕಂ ಆಭುಜಿತ್ವಾ ಉಜುಂ ಕಾಯಂ ಪಣಿಧಾಯ ಪರಿಮುಖಂ ಸತಿಂ ಉಪಟ್ಠಪೇತ್ವಾ. ಸೋ ಮೇತ್ತಾಸಹಗತೇನ ಚೇತಸಾ ಏಕಂ ದಿಸಂ ಫರಿತ್ವಾ ವಿಹರಾಮಿ, ತಥಾ ದುತಿಯಂ, ತಥಾ ತತಿಯಂ, ತಥಾ ಚತುತ್ಥಂ, ಇತಿ ಉದ್ಧಮಧೋ ತಿರಿಯಂ ಸಬ್ಬಧಿ ಸಬ್ಬತ್ತತಾಯ ಸಬ್ಬಾವನ್ತಂ ಲೋಕಂ ಮೇತ್ತಾಸಹಗತೇನ ಚೇತಸಾ ವಿಪುಲೇನ ಮಹಗ್ಗತೇನ ಅಪ್ಪಮಾಣೇನ ಅವೇರೇನ ಅಬ್ಯಾಪಜ್ಝೇನ [ಅಬ್ಯಾಪಜ್ಝೇನ (ಸಬ್ಬತ್ಥ)] ಫರಿತ್ವಾ ವಿಹರಾಮಿ. ಕರುಣಾಸಹಗತೇನ ಚೇತಸಾ…ಪೇ… ಮುದಿತಾಸಹಗತೇನ ಚೇತಸಾ…ಪೇ… ಉಪೇಕ್ಖಾಸಹಗತೇನ ಚೇತಸಾ ಏಕಂ ದಿಸಂ ಫರಿತ್ವಾ ವಿಹರಾಮಿ, ತಥಾ ದುತಿಯಂ, ತಥಾ ತತಿಯಂ, ತಥಾ ಚತುತ್ಥಂ [ಚತುತ್ಥಿಂ (ಸೀ.)], ಇತಿ ಉದ್ಧಮಧೋ ತಿರಿಯಂ ಸಬ್ಬಧಿ ಸಬ್ಬತ್ತತಾಯ ಸಬ್ಬಾವನ್ತಂ ಲೋಕಂ ಉಪೇಕ್ಖಾಸಹಗತೇನ ಚೇತಸಾ ವಿಪುಲೇನ ಮಹಗ್ಗತೇನ ಅಪ್ಪಮಾಣೇನ ಅವೇರೇನ ಅಬ್ಯಾಪಜ್ಝೇನ ಫರಿತ್ವಾ ವಿಹರಾಮಿ. ಸೋ ಚೇ ಅಹಂ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಏವಂಭೂತೋ ಚಙ್ಕಮಾಮಿ, ಬ್ರಹ್ಮಾ ಮೇ ಏಸೋ ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಚಙ್ಕಮೋ ಹೋತಿ. ಸೋ ಚೇ ಅಹಂ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಏವಂಭೂತೋ ತಿಟ್ಠಾಮಿ…ಪೇ… ನಿಸೀದಾಮಿ…ಪೇ… ಸೇಯ್ಯಂ ಕಪ್ಪೇಮಿ, ಬ್ರಹ್ಮಂ ಮೇ ಏತಂ ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಉಚ್ಚಾಸಯನಮಹಾಸಯನಂ ಹೋತಿ. ಇದಂ ಖೋ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಬ್ರಹ್ಮಂ ಉಚ್ಚಾಸಯನಮಹಾಸಯನಂ, ಯಸ್ಸಾಹಂ ಏತರಹಿ ನಿಕಾಮಲಾಭೀ ಅಕಿಚ್ಛಲಾಭೀ ಅಕಸಿರಲಾಭೀ’’ತಿ.

‘‘ಅಚ್ಛರಿಯಂ, ಭೋ ಗೋತಮ, ಅಬ್ಭುತಂ, ಭೋ ಗೋತಮ! ಕೋ ಚಞ್ಞೋ ಏವರೂಪಸ್ಸ ಬ್ರಹ್ಮಸ್ಸ ಉಚ್ಚಾಸಯನಮಹಾಸಯನಸ್ಸ ನಿಕಾಮಲಾಭೀ ಭವಿಸ್ಸತಿ ಅಕಿಚ್ಛಲಾಭೀ ಅಕಸಿರಲಾಭೀ, ಅಞ್ಞತ್ರ ಭೋತಾ ಗೋತಮೇನ!

‘‘ಕತಮಂ ಪನ ತಂ, ಭೋ ಗೋತಮ, ಅರಿಯಂ ಉಚ್ಚಾಸಯನಮಹಾಸಯನಂ, ಯಸ್ಸ ಭವಂ ಗೋತಮೋ ಏತರಹಿ ನಿಕಾಮಲಾಭೀ ಅಕಿಚ್ಛಲಾಭೀ ಅಕಸಿರಲಾಭೀ’’ತಿ? ‘‘ಇಧಾಹಂ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಯಂ ಗಾಮಂ ವಾ ನಿಗಮಂ ವಾ ಉಪನಿಸ್ಸಾಯ ವಿಹರಾಮಿ, ಸೋ ಪುಬ್ಬಣ್ಹಸಮಯಂ ನಿವಾಸೇತ್ವಾ ಪತ್ತಚೀವರಮಾದಾಯ ತಮೇವ ಗಾಮಂ ವಾ ನಿಗಮಂ ವಾ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಪವಿಸಾಮಿ. ಸೋ ಪಚ್ಛಾಭತ್ತಂ ಪಿಣ್ಡಪಾತಪಟಿಕ್ಕನ್ತೋ ವನನ್ತಞ್ಞೇವ ಪವಿಸಾಮಿ. ಸೋ ಯದೇವ ತತ್ಥ ಹೋನ್ತಿ ತಿಣಾನಿ ವಾ ಪಣ್ಣಾನಿ ವಾ ತಾನಿ ಏಕಜ್ಝಂ ಸಙ್ಘರಿತ್ವಾ ನಿಸೀದಾಮಿ ಪಲ್ಲಙ್ಕಂ ಆಭುಜಿತ್ವಾ ಉಜುಂ ಕಾಯಂ ಪಣಿಧಾಯ ಪರಿಮುಖಂ ಸತಿಂ ಉಪಟ್ಠಪೇತ್ವಾ. ಸೋ ಏವಂ ಜಾನಾಮಿ – ‘ರಾಗೋ ಮೇ ಪಹೀನೋ ಉಚ್ಛಿನ್ನಮೂಲೋ ತಾಲಾವತ್ಥುಕತೋ ಅನಭಾವಂಕತೋ ಆಯತಿಂ ಅನುಪ್ಪಾದಧಮ್ಮೋ; ದೋಸೋ ಮೇ ಪಹೀನೋ ಉಚ್ಛಿನ್ನಮೂಲೋ ತಾಲಾವತ್ಥುಕತೋ ಅನಭಾವಙ್ಕತೋ ಆಯತಿಂ ಅನುಪ್ಪಾದಧಮ್ಮೋ; ಮೋಹೋ ಮೇ ಪಹೀನೋ ಉಚ್ಛಿನ್ನಮೂಲೋ ತಾಲಾವತ್ಥುಕತೋ ಅನಭಾವಙ್ಕತೋ ಆಯತಿಂ ಅನುಪ್ಪಾದಧಮ್ಮೋ’. ಸೋ ಚೇ ಅಹಂ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಏವಂಭೂತೋ ಚಙ್ಕಮಾಮಿ, ಅರಿಯೋ ಮೇ ಏಸೋ ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಚಙ್ಕಮೋ ಹೋತಿ. ಸೋ ಚೇ ಅಹಂ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಏವಂಭೂತೋ ತಿಟ್ಠಾಮಿ…ಪೇ… ನಿಸೀದಾಮಿ…ಪೇ… ಸೇಯ್ಯಂ ಕಪ್ಪೇಮಿ, ಅರಿಯಂ ಮೇ ಏತಂ ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಉಚ್ಚಾಸಯನಮಹಾಸಯನಂ ಹೋತಿ. ಇದಂ ಖೋ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಅರಿಯಂ ಉಚ್ಚಾಸಯನಮಹಾಸಯನಂ, ಯಸ್ಸಾಹಂ ಏತರಹಿ ನಿಕಾಮಲಾಭೀ ಅಕಿಚ್ಛಲಾಭೀ ಅಕಸಿರಲಾಭೀ’’ತಿ.

‘‘ಅಚ್ಛರಿಯಂ, ಭೋ ಗೋತಮ, ಅಬ್ಭುತಂ, ಭೋ ಗೋತಮ! ಕೋ ಚಞ್ಞೋ ಏವರೂಪಸ್ಸ ಅರಿಯಸ್ಸ ಉಚ್ಚಾಸಯನಮಹಾಸಯನಸ್ಸ ನಿಕಾಮಲಾಮೀ ಭವಿಸ್ಸತಿ ಅಕಿಚ್ಛಲಾಭೀ ಅಕಸಿರಲಾಭೀ, ಅಞ್ಞತ್ರ ಭೋತಾ ಗೋತಮೇನ!

‘‘ಅಭಿಕ್ಕನ್ತಂ, ಭೋ ಗೋತಮ, ಅಭಿಕ್ಕನ್ತಂ, ಭೋ ಗೋತಮ! ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಭೋ ಗೋತಮ, ನಿಕ್ಕುಜ್ಜಿತಂ ವಾ ಉಕ್ಕುಜ್ಜೇಯ್ಯ, ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಂ ವಾ ವಿವರೇಯ್ಯ, ಮೂಳ್ಹಸ್ಸ ವಾ ಮಗ್ಗಂ ಆಚಿಕ್ಖೇಯ್ಯ, ಅನ್ಧಕಾರೇ ವಾ ತೇಲಪಜ್ಜೋತಂ ಧಾರೇಯ್ಯ – ‘ಚಕ್ಖುಮನ್ತೋ ರೂಪಾನಿ ದಕ್ಖನ್ತೀ’ತಿ; ಏವಮೇವಂ ಖೋ ಭೋತಾ ಗೋತಮೇನ ಅನೇಕಪರಿಯಾಯೇನ ಧಮ್ಮೋ ಪಕಾಸಿತೋ. ಏತೇ ಮಯಂ ಭವನ್ತಂ ಗೋತಮಂ ಸರಣಂ ಗಚ್ಛಾಮ ಧಮ್ಮಞ್ಚ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಞ್ಚ. ಉಪಾಸಕೇ ನೋ ಭವಂ ಗೋತಮೋ ಧಾರೇತು ಅಜ್ಜತಗ್ಗೇ ಪಾಣುಪೇತೇ ಸರಣಂ ಗತೇ’’ತಿ. ತತಿಯಂ.

೪. ಸರಭಸುತ್ತಂ

೬೫. ಏವಂ ಮೇ ಸುತಂ – ಏಕಂ ಸಮಯಂ ಭಗವಾ ರಾಜಗಹೇ ವಿಹರತಿ ಗಿಜ್ಝಕೂಟೇ ಪಬ್ಬತೇ. ತೇನ ಖೋ ಪನ ಸಮಯೇನ ಸರಭೋ ನಾಮ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕೋ ಅಚಿರಪಕ್ಕನ್ತೋ ಹೋತಿ ಇಮಸ್ಮಾ ಧಮ್ಮವಿನಯಾ. ಸೋ ರಾಜಗಹೇ ಪರಿಸತಿ [ಪರಿಸತಿಂ (ಸೀ. ಪೀ.)] ಏವಂ ವಾಚಂ ಭಾಸತಿ – ‘‘ಅಞ್ಞಾತೋ ಮಯಾ ಸಮಣಾನಂ ಸಕ್ಯಪುತ್ತಿಕಾನಂ ಧಮ್ಮೋ. ಅಞ್ಞಾಯ ಚ ಪನಾಹಂ ಸಮಣಾನಂ ಸಕ್ಯಪುತ್ತಿಕಾನಂ ಧಮ್ಮಂ ಏವಾಹಂ ತಸ್ಮಾ ಧಮ್ಮವಿನಯಾ ಅಪಕ್ಕನ್ತೋ’’ತಿ. ಅಥ ಖೋ ಸಮ್ಬಹುಲಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಪುಬ್ಬಣ್ಹಸಮಯಂ ನಿವಾಸೇತ್ವಾ ಪತ್ತಚೀವರಮಾದಾಯ ರಾಜಗಹಂ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಪವಿಸಿಂಸು. ಅಸ್ಸೋಸುಂ ಖೋ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಸರಭಸ್ಸ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕಸ್ಸ ರಾಜಗಹೇ ಪರಿಸತಿ ಏವಂ ವಾಚಂ ಭಾಸಮಾನಸ್ಸ – ‘‘ಅಞ್ಞಾತೋ ಮಯಾ ಸಮಣಾನಂ ಸಕ್ಯಪುತ್ತಿಕಾನಂ ಧಮ್ಮೋ. ಅಞ್ಞಾಯ ಚ ಪನಾಹಂ ಸಮಣಾನಂ ಸಕ್ಯಪುತ್ತಿಕಾನಂ ಧಮ್ಮಂ ಏವಾಹಂ ತಸ್ಮಾ ಧಮ್ಮವಿನಯಾ ಅಪಕ್ಕನ್ತೋ’’ತಿ.

ಅಥ ಖೋ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ರಾಜಗಹೇ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರಿತ್ವಾ ಪಚ್ಛಾಭತ್ತಂ ಪಿಣ್ಡಪಾತಪಟಿಕ್ಕನ್ತಾ ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿಂಸು; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಭಗವನ್ತಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿಂಸು. ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನಾ ಖೋ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಭಗವನ್ತಂ ಏತದವೋಚುಂ – ‘‘ಸರಭೋ ನಾಮ, ಭನ್ತೇ, ಪರಿಬ್ಬಾಜಕೋ ಅಚಿರಪಕ್ಕನ್ತೋ ಇಮಸ್ಮಾ ಧಮ್ಮವಿನಯಾ. ಸೋ ರಾಜಗಹೇ ಪರಿಸತಿ ಏವಂ ವಾಚಂ ಭಾಸತಿ – ‘ಅಞ್ಞಾತೋ ಮಯಾ ಸಮಣಾನಂ ಸಕ್ಯಪುತ್ತಿಕಾನಂ ಧಮ್ಮೋ. ಅಞ್ಞಾಯ ಚ ಪನಾಹಂ ಸಮಣಾನಂ ಸಕ್ಯಪುತ್ತಿಕಾನಂ ಧಮ್ಮಂ ಏವಾಹಂ ತಸ್ಮಾ ಧಮ್ಮವಿನಯಾ ಅಪಕ್ಕನ್ತೋ’ತಿ. ಸಾಧು ಭನ್ತೇ, ಭಗವಾ ಯೇನ ಸಿಪ್ಪಿನಿಕಾತೀರಂ [ಸಪ್ಪಿನಿಕಾತೀರಂ (ಸೀ. ಪೀ.), ಸಪ್ಪಿನಿಯಾ ತೀರಂ (ಸ್ಯಾ. ಕಂ.)] ಪರಿಬ್ಬಾಜಕಾರಾಮೋ ಯೇನ ಸರಭೋ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕೋ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮತು ಅನುಕಮ್ಪಂ ಉಪಾದಾಯಾ’’ತಿ. ಅಧಿವಾಸೇಸಿ ಭಗವಾ ತುಣ್ಹೀಭಾವೇನ.

ಅಥ ಖೋ ಭಗವಾ ಸಾಯನ್ಹಸಮಯಂ ಪಟಿಸಲ್ಲಾನಾ ವುಟ್ಠಿತೋ ಯೇನ ಸಿಪ್ಪಿನಿಕಾತೀರಂ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕಾರಾಮೋ ಯೇನ ಸರಭೋ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕೋ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಪಞ್ಞತ್ತೇ ಆಸನೇ ನಿಸೀದಿ. ನಿಸಜ್ಜ ಖೋ ಭಗವಾ ಸರಭಂ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಸಚ್ಚಂ ಕಿರ ತ್ವಂ, ಸರಭ, ಏವಂ ವದೇಸಿ – ‘ಅಞ್ಞಾತೋ ಮಯಾ ಸಮಣಾನಂ ಸಕ್ಯಪುತ್ತಿಕಾನಂ ಧಮ್ಮೋ. ಅಞ್ಞಾಯ ಚ ಪನಾಹಂ ಸಮಣಾನಂ ಸಕ್ಯಪುತ್ತಿಕಾನಂ ಧಮ್ಮಂ ಏವಾಹಂ ತಸ್ಮಾ ಧಮ್ಮವಿನಯಾ ಅಪಕ್ಕನ್ತೋ’’’ತಿ? ಏವಂ ವುತ್ತೇ ಸರಭೋ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕೋ ತುಣ್ಹೀ ಅಹೋಸಿ.

ದುತಿಯಮ್ಪಿ ಖೋ, ಭಗವಾ ಸರಭಂ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ವದೇಹಿ, ಸರಭ, ಕಿನ್ತಿ ತೇ ಅಞ್ಞಾತೋ ಸಮಣಾನಂ ಸಕ್ಯಪುತ್ತಿಕಾನಂ ಧಮ್ಮೋ? ಸಚೇ ತೇ ಅಪರಿಪೂರಂ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಅಹಂ ಪರಿಪೂರೇಸ್ಸಾಮಿ. ಸಚೇ ಪನ ತೇ ಪರಿಪೂರಂ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಅಹಂ ಅನುಮೋದಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ದುತಿಯಮ್ಪಿ ಖೋ ಸರಭೋ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕೋ ತುಣ್ಹೀ ಅಹೋಸಿ.

ತತಿಯಮ್ಪಿ ಖೋ ಭಗವಾ ಸರಭಂ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕಂ ಏತದವೋಚ – (‘‘ಯೋ [ಮಯಾ (ಸ್ಯಾ. ಕಂ. ಪೀ.)] ಖೋ ಸರಭ ಪಞ್ಞಾಯತಿ ಸಮಣಾನಂ ಸಕ್ಯಪುತ್ತಿಕಾನಂ ಧಮ್ಮೋ) [( ) ಸೀ. ಪೋತ್ಥಕೇ ನತ್ಥಿ] ‘‘ವದೇಹಿ, ಸರಭ, ಕಿನ್ತಿ ತೇ ಅಞ್ಞಾತೋ ಸಮಣಾನಂ ಸಕ್ಯಪುತ್ತಿಕಾನಂ ಧಮ್ಮೋ? ಸಚೇ ತೇ ಅಪರಿಪೂರಂ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಅಹಂ ಪರಿಪೂರೇಸ್ಸಾಮಿ. ಸಚೇ ಪನ ತೇ ಪರಿಪೂರಂ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಅಹಂ ಅನುಮೋದಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ತತಿಯಮ್ಪಿ ಖೋ ಸರಭೋ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕೋ ತುಣ್ಹೀ ಅಹೋಸಿ.

ಅಥ ಖೋ ತೇ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕಾ ಸರಭಂ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕಂ ಏತದವೋಚುಂ – ‘‘ಯದೇವ ಖೋ ತ್ವಂ, ಆವುಸೋ ಸರಭ, ಸಮಣಂ ಗೋತಮಂ ಯಾಚೇಯ್ಯಾಸಿ ತದೇವ ತೇ ಸಮಣೋ ಗೋತಮೋ ಪವಾರೇತಿ. ವದೇಹಾವುಸೋ ಸರಭ, ಕಿನ್ತಿ ತೇ ಅಞ್ಞಾತೋ ಸಮಣಾನಂ ಸಕ್ಯಪುತ್ತಿಕಾನಂ ಧಮ್ಮೋ? ಸಚೇ ತೇ ಅಪರಿಪೂರಂ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಸಮಣೋ ಗೋತಮೋ ಪರಿಪೂರೇಸ್ಸತಿ. ಸಚೇ ಪನ ತೇ ಪರಿಪೂರಂ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಸಮಣೋ ಗೋತಮೋ ಅನುಮೋದಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ. ಏವಂ ವುತ್ತೇ ಸರಭೋ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕೋ ತುಣ್ಹೀಭೂತೋ ಮಙ್ಕುಭೂತೋ ಪತ್ತಕ್ಖನ್ಧೋ ಅಧೋಮುಖೋ ಪಜ್ಝಾಯನ್ತೋ ಅಪ್ಪಟಿಭಾನೋ ನಿಸೀದಿ.

ಅಥ ಖೋ ಭಗವಾ ಸರಭಂ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕಂ ತುಣ್ಹೀಭೂತಂ ಮಙ್ಕುಭೂತಂ ಪತ್ತಕ್ಖನ್ಧಂ ಅಧೋಮುಖಂ ಪಜ್ಝಾಯನ್ತಂ ಅಪ್ಪಟಿಭಾನಂ ವಿದಿತ್ವಾ ತೇ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕೇ ಏತದವೋಚ –

‘‘ಯೋ ಖೋ ಮಂ, ಪರಿಬ್ಬಾಜಕಾ [ಪರಿಬ್ಬಾಜಕೋ (ಪೀ. ಕ.)], ಏವಂ ವದೇಯ್ಯ – ‘ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ ತೇ ಪಟಿಜಾನತೋ ಇಮೇ ಧಮ್ಮಾ ಅನಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧಾ’ತಿ, ತಮಹಂ ತತ್ಥ ಸಾಧುಕಂ ಸಮನುಯುಞ್ಜೇಯ್ಯಂ ಸಮನುಗಾಹೇಯ್ಯಂ ಸಮನುಭಾಸೇಯ್ಯಂ. ಸೋ ವತ ಮಯಾ ಸಾಧುಕಂ ಸಮನುಯುಞ್ಜಿಯಮಾನೋ ಸಮನುಗಾಹಿಯಮಾನೋ ಸಮನುಭಾಸಿಯಮಾನೋ ಅಟ್ಠಾನಮೇತಂ ಅನವಕಾಸೋ ಯಂ ಸೋ ತಿಣ್ಣಂ ಠಾನಾನಂ ನಾಞ್ಞತರಂ [ಅಞ್ಞತರಂ (ಕ.)] ಠಾನಂ ನಿಗಚ್ಛೇಯ್ಯ, ಅಞ್ಞೇನ ವಾ ಅಞ್ಞಂ ಪಟಿಚರಿಸ್ಸತಿ, ಬಹಿದ್ಧಾ ಕಥಂ ಅಪನಾಮೇಸ್ಸತಿ, ಕೋಪಞ್ಚ ದೋಸಞ್ಚ ಅಪ್ಪಚ್ಚಯಞ್ಚ ಪಾತುಕರಿಸ್ಸತಿ, ತುಣ್ಹೀಭೂತೋ ಮಙ್ಕುಭೂತೋ [ತುಣ್ಹೀಭೂತೋ ವಾ ಮಙ್ಕುಭೂತೋ (ಸೀ. ಸ್ಯಾ. ಕಂ.), ತುಣ್ಹೀಭೂತೋ ವಾ ಮಙ್ಕುಭೂತೋ ವಾ (ಪೀ.)] ಪತ್ತಕ್ಖನ್ಧೋ ಅಧೋಮುಖೋ ಪಜ್ಝಾಯನ್ತೋ ಅಪ್ಪಟಿಭಾನೋ ನಿಸೀದಿಸ್ಸತಿ, ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ಸರಭೋ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕೋ.

‘‘ಯೋ ಖೋ ಮಂ, ಪರಿಬ್ಬಾಜಕಾ, ಏವಂ ವದೇಯ್ಯ – ‘ಖೀಣಾಸವಸ್ಸ ತೇ ಪಟಿಜಾನತೋ ಇಮೇ ಆಸವಾ ಅಪರಿಕ್ಖೀಣಾ’ತಿ, ತಮಹಂ ತತ್ಥ ಸಾಧುಕಂ ಸಮನುಯುಞ್ಜೇಯ್ಯಂ ಸಮನುಗಾಹೇಯ್ಯಂ ಸಮನುಭಾಸೇಯ್ಯಂ. ಸೋ ವತ ಮಯಾ ಸಾಧುಕಂ ಸಮನುಯುಞ್ಜಿಯಮಾನೋ ಸಮನುಗಾಹಿಯಮಾನೋ ಸಮನುಭಾಸಿಯಮಾನೋ ಅಟ್ಠಾನಮೇತಂ ಅನವಕಾಸೋ ಯಂ ಸೋ ತಿಣ್ಣಂ ಠಾನಾನಂ ನಾಞ್ಞತರಂ ಠಾನಂ ನಿಗಚ್ಛೇಯ್ಯ, ಅಞ್ಞೇನ ವಾ ಅಞ್ಞಂ ಪಟಿಚರಿಸ್ಸತಿ, ಬಹಿದ್ಧಾ ಕಥಂ ಅಪನಾಮೇಸ್ಸತಿ, ಕೋಪಞ್ಚ ದೋಸಞ್ಚ ಅಪ್ಪಚ್ಚಯಞ್ಚ ಪಾತುಕರಿಸ್ಸತಿ, ತುಣ್ಹೀಭೂತೋ ಮಙ್ಕುಭೂತೋ ಪತ್ತಕ್ಖನ್ಧೋ ಅಧೋಮುಖೋ ಪಜ್ಝಾಯನ್ತೋ ಅಪ್ಪಟಿಭಾನೋ ನಿಸೀದಿಸ್ಸತಿ, ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ಸರಭೋ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕೋ.

‘‘ಯೋ ಖೋ ಮಂ, ಪರಿಬ್ಬಾಜಕಾ, ಏವಂ ವದೇಯ್ಯ – ‘ಯಸ್ಸ ಖೋ ಪನ ತೇ ಅತ್ಥಾಯ ಧಮ್ಮೋ ದೇಸಿತೋ, ಸೋ ನ ನಿಯ್ಯಾತಿ ತಕ್ಕರಸ್ಸ ಸಮ್ಮಾ ದುಕ್ಖಕ್ಖಯಾಯಾ’ತಿ, ತಮಹಂ ತತ್ಥ ಸಾಧುಕಂ ಸಮನುಯುಞ್ಜೇಯ್ಯಂ ಸಮನುಗಾಹೇಯ್ಯಂ ಸಮನುಭಾಸೇಯ್ಯಂ. ಸೋ ವತ ಮಯಾ ಸಾಧುಕಂ ಸಮನುಯುಞ್ಜಿಯಮಾನೋ ಸಮನುಗಾಹಿಯಮಾನೋ ಸಮನುಭಾಸಿಯಮಾನೋ ಅಟ್ಠಾನಮೇತಂ ಅನವಕಾಸೋ ಯಂ ಸೋ ತಿಣ್ಣಂ ಠಾನಾನಂ ನಾಞ್ಞತರಂ ಠಾನಂ ನಿಗಚ್ಛೇಯ್ಯ, ಅಞ್ಞೇನ ವಾ ಅಞ್ಞಂ ಪಟಿಚರಿಸ್ಸತಿ, ಬಹಿದ್ಧಾ ಕಥಂ ಅಪನಾಮೇಸ್ಸತಿ, ಕೋಪಞ್ಚ ದೋಸಞ್ಚ ಅಪ್ಪಚ್ಚಯಞ್ಚ ಪಾತುಕರಿಸ್ಸತಿ, ತುಣ್ಹೀಭೂತೋ ಮಙ್ಕುಭೂತೋ ಪತ್ತಕ್ಖನ್ಧೋ ಅಧೋಮುಖೋ ಪಜ್ಝಾಯನ್ತೋ ಅಪ್ಪಟಿಭಾನೋ ನಿಸೀದಿಸ್ಸತಿ, ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ಸರಭೋ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕೋ’’ತಿ. ಅಥ ಖೋ ಭಗವಾ ಸಿಪ್ಪಿನಿಕಾತೀರೇ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕಾರಾಮೇ ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ಸೀಹನಾದಂ ನದಿತ್ವಾ ವೇಹಾಸಂ ಪಕ್ಕಾಮಿ.

ಅಥ ಖೋ ತೇ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕಾ ಅಚಿರಪಕ್ಕನ್ತಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಸರಭಂ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕಂ ಸಮನ್ತತೋ ವಾಚಾಯಸನ್ನಿತೋದಕೇನ [ವಾಚಾಸತ್ತಿತೋದಕೇನ (ಸೀ.)] ಸಞ್ಜಮ್ಭರಿಮಕಂಸು [ಸಞ್ಚುಮ್ಭರಿಮಕಂಸು (ಪೀ., ದೀ. ನಿ. ೧.೪೨೧) ಸಂ. ನಿ. ೨.೨೪೩ ಉಪರಿಪಾಠೋ ವಿಯ] – ‘‘ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಆವುಸೋ ಸರಭ, ಬ್ರಹಾರಞ್ಞೇ ಜರಸಿಙ್ಗಾಲೋ ‘ಸೀಹನಾದಂ ನದಿಸ್ಸಾಮೀ’ತಿ ಸಿಙ್ಗಾಲಕಂಯೇವ [ಸೇಗಾಲಕಂಯೇವ (ಸೀ. ಸ್ಯಾ. ಕಂ. ಪೀ.)] ನದತಿ, ಭೇರಣ್ಡಕಂಯೇವ ನದತಿ [ಭೇದಣ್ಡಕಂ (ಕ.)]; ಏವಮೇವಂ ಖೋ ತ್ವಂ, ಆವುಸೋ ಸರಭ, ಅಞ್ಞತ್ರೇವ ಸಮಣೇನ ಗೋತಮೇನ ‘ಸೀಹನಾದಂ ನದಿಸ್ಸಾಮೀ’ತಿ ಸಿಙ್ಗಾಲಕಂಯೇವ ನದಸಿ ಭೇರಣ್ಡಕಂಯೇವ ನದಸಿ. ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಆವುಸೋ ಸರಭ, ಅಮ್ಬುಕಸಞ್ಚರೀ [ಅಮ್ಬಕಮದ್ದರೀ (ಸೀ.)] ‘ಪುರಿಸಕರವಿತಂ [ಫುಸ್ಸಕರವಿತಂ (ಸೀ.), ಪುಸ್ಸಕರವಿತಂ (ಸ್ಯಾ. ಕಂ. ಪೀ.)] ರವಿಸ್ಸಾಮೀ’ತಿ ಅಮ್ಬುಕಸಞ್ಚರಿರವಿತಂಯೇವ ರವತಿ; ಏವಮೇವಂ ಖೋ ತ್ವಂ, ಆವುಸೋ ಸರಭ, ಅಞ್ಞತ್ರೇವ ಸಮಣೇನ ಗೋತಮೇನ ‘ಪುರಿಸಕರವಿತಂ ರವಿಸ್ಸಾಮೀ’ತಿ, ಅಮ್ಬುಕಸಞ್ಚರಿರವಿತಂಯೇವ ರವಸಿ. ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಆವುಸೋ ಸರಭ, ಉಸಭೋ ಸುಞ್ಞಾಯ ಗೋಸಾಲಾಯ ಗಮ್ಭೀರಂ ನದಿತಬ್ಬಂ ಮಞ್ಞತಿ; ಏವಮೇವಂ ಖೋ ತ್ವಂ, ಆವುಸೋ ಸರಭ, ಅಞ್ಞತ್ರೇವ ಸಮಣೇನ ಗೋತಮೇನ ಗಮ್ಭೀರಂ ನದಿತಬ್ಬಂ ಮಞ್ಞಸೀ’’ತಿ. ಅಥ ಖೋ ತೇ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕಾ ಸರಭಂ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕಂ ಸಮನ್ತತೋ ವಾಚಾಯಸನ್ನಿತೋದಕೇನ ಸಞ್ಜಮ್ಭರಿಮಕಂಸೂತಿ. ಚತುತ್ಥಂ.

೫. ಕೇಸಮುತ್ತಿಸುತ್ತಂ

೬೬. ಏವಂ ಮೇ ಸುತಂ – ಏಕಂ ಸಮಯಂ ಭಗವಾ ಕೋಸಲೇಸು ಚಾರಿಕಂ ಚರಮಾನೋ ಮಹತಾ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಯೇನ ಕೇಸಮುತ್ತಂ [ಕೇಸಪುತ್ತಂ (ಸೀ. ಸ್ಯಾ. ಕಂ. ಪೀ.)] ನಾಮ ಕಾಲಾಮಾನಂ ನಿಗಮೋ ತದವಸರಿ. ಅಸ್ಸೋಸುಂ ಖೋ ಕೇಸಮುತ್ತಿಯಾ ಕಾಲಾಮಾ – ‘‘ಸಮಣೋ ಖಲು, ಭೋ, ಗೋತಮೋ ಸಕ್ಯಪುತ್ತೋ ಸಕ್ಯಕುಲಾ ಪಬ್ಬಜಿತೋ ಕೇಸಮುತ್ತಂ ಅನುಪ್ಪತ್ತೋ. ತಂ ಖೋ ಪನ ಭವನ್ತಂ ಗೋತಮಂ ಏವಂ ಕಲ್ಯಾಣೋ ಕಿತ್ತಿಸದ್ದೋ ಅಬ್ಭುಗ್ಗತೋ – ‘ಇತಿಪಿ ಸೋ ಭಗವಾ…ಪೇ… ಸಾಧು ಖೋ ಪನ ತಥಾರೂಪಾನಂ ಅರಹತಂ ದಸ್ಸನಂ ಹೋತೀ’’’ತಿ.

ಅಥ ಖೋ ಕೇಸಮುತ್ತಿಯಾ ಕಾಲಾಮಾ ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿಂಸು; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಅಪ್ಪೇಕಚ್ಚೇ ಭಗವನ್ತಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿಂಸು, ಅಪ್ಪೇಕಚ್ಚೇ ಭಗವತಾ ಸದ್ಧಿಂ ಸಮ್ಮೋದಿಂಸು, ಸಮ್ಮೋದನೀಯಂ ಕಥಂ ಸಾರಣೀಯಂ ವೀತಿಸಾರೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿಂಸು, ಅಪ್ಪೇಕಚ್ಚೇ ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನಞ್ಜಲಿಂ ಪಣಾಮೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿಂಸು, ಅಪ್ಪೇಕಚ್ಚೇ ನಾಮಗೋತ್ತಂ ಸಾವೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿಂಸು, ಅಪ್ಪೇಕಚ್ಚೇ ತುಣ್ಹೀಭೂತಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿಂಸು. ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನಾ ಖೋ ತೇ ಕೇಸಮುತ್ತಿಯಾ ಕಾಲಾಮಾ ಭಗವನ್ತಂ ಏತದವೋಚುಂ –

‘‘ಸನ್ತಿ, ಭನ್ತೇ, ಏಕೇ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಕೇಸಮುತ್ತಂ ಆಗಚ್ಛನ್ತಿ. ತೇ ಸಕಂಯೇವ ವಾದಂ ದೀಪೇನ್ತಿ ಜೋತೇನ್ತಿ, ಪರಪ್ಪವಾದಂ ಪನ ಖುಂಸೇನ್ತಿ ವಮ್ಭೇನ್ತಿ ಪರಿಭವನ್ತಿ ಓಮಕ್ಖಿಂ [ಓಪಪಕ್ಖಿಂ (ಸೀ. ಸ್ಯಾ. ಕಂ. ಪೀ.), ಓಮಕ್ಖಿಕಂ (ಕ.)] ಕರೋನ್ತಿ. ಅಪರೇಪಿ, ಭನ್ತೇ, ಏಕೇ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಕೇಸಮುತ್ತಂ ಆಗಚ್ಛನ್ತಿ. ತೇಪಿ ಸಕಂಯೇವ ವಾದಂ ದೀಪೇನ್ತಿ ಜೋತೇನ್ತಿ, ಪರಪ್ಪವಾದಂ ಪನ ಖುಂಸೇನ್ತಿ ವಮ್ಭೇನ್ತಿ ಪರಿಭವನ್ತಿ ಓಮಕ್ಖಿಂ ಕರೋನ್ತಿ. ತೇಸಂ ನೋ, ಭನ್ತೇ, ಅಮ್ಹಾಕಂ ಹೋತೇವ ಕಙ್ಖಾ ಹೋತಿ ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾ – ‘ಕೋ ಸು ನಾಮ ಇಮೇಸಂ ಭವತಂ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ಸಚ್ಚಂ ಆಹ, ಕೋ ಮುಸಾ’’’ತಿ? ‘‘ಅಲಞ್ಹಿ ವೋ, ಕಾಲಾಮಾ, ಕಙ್ಖಿತುಂ ಅಲಂ ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಿತುಂ. ಕಙ್ಖನೀಯೇವ ಪನ [ಕಙ್ಖನೀಯೇವ ಚ ಪನ (ಸಂಯುತ್ತನಿಕಾಯೇ)] ವೋ ಠಾನೇ ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾ ಉಪ್ಪನ್ನಾ’’.

‘‘ಏಥ ತುಮ್ಹೇ, ಕಾಲಾಮಾ, ಮಾ ಅನುಸ್ಸವೇನ, ಮಾ ಪರಮ್ಪರಾಯ, ಮಾ ಇತಿಕಿರಾಯ, ಮಾ ಪಿಟಕಸಮ್ಪದಾನೇನ, ಮಾ ತಕ್ಕಹೇತು, ಮಾ ನಯಹೇತು, ಮಾ ಆಕಾರಪರಿವಿತಕ್ಕೇನ, ಮಾ ದಿಟ್ಠಿನಿಜ್ಝಾನಕ್ಖನ್ತಿಯಾ, ಮಾ ಭಬ್ಬರೂಪತಾಯ, ಮಾ ಸಮಣೋ ನೋ ಗರೂತಿ. ಯದಾ ತುಮ್ಹೇ, ಕಾಲಾಮಾ, ಅತ್ತನಾವ ಜಾನೇಯ್ಯಾಥ – ‘ಇಮೇ ಧಮ್ಮಾ ಅಕುಸಲಾ, ಇಮೇ ಧಮ್ಮಾ ಸಾವಜ್ಜಾ, ಇಮೇ ಧಮ್ಮಾ ವಿಞ್ಞುಗರಹಿತಾ, ಇಮೇ ಧಮ್ಮಾ ಸಮತ್ತಾ ಸಮಾದಿನ್ನಾ [ಸಮಾದಿಣ್ಣಾ (ಕ.)] ಅಹಿತಾಯ ದುಕ್ಖಾಯ ಸಂವತ್ತನ್ತೀ’’’ತಿ, ಅಥ ತುಮ್ಹೇ, ಕಾಲಾಮಾ, ಪಜಹೇಯ್ಯಾಥ.

‘‘ತಂ ಕಿಂ ಮಞ್ಞಥ, ಕಾಲಾಮಾ, ಲೋಭೋ ಪುರಿಸಸ್ಸ ಅಜ್ಝತ್ತಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಹಿತಾಯ ವಾ ಅಹಿತಾಯ ವಾ’’ತಿ?

‘‘ಅಹಿತಾಯ, ಭನ್ತೇ’’.

‘‘ಲುದ್ಧೋ ಪನಾಯಂ, ಕಾಲಾಮಾ, ಪುರಿಸಪುಗ್ಗಲೋ ಲೋಭೇನ ಅಭಿಭೂತೋ ಪರಿಯಾದಿನ್ನಚಿತ್ತೋ ಪಾಣಮ್ಪಿ ಹನತಿ, ಅದಿನ್ನಮ್ಪಿ ಆದಿಯತಿ, ಪರದಾರಮ್ಪಿ ಗಚ್ಛತಿ, ಮುಸಾಪಿ ಭಣತಿ, ಪರಮ್ಪಿ ತಥತ್ತಾಯ [ತದತ್ಥಾಯ (ಕ.)] ಸಮಾದಪೇತಿ, ಯಂ ಸ [ಯಂ ತಸ್ಸ (ಕ.) ಅನನ್ತರಸುತ್ತೇ ಪನ ‘‘ಯಂ’ ಸ’’ ಇತ್ವೇವ ಸಬ್ಬತ್ಥಪಿ ದಿಸ್ಸತಿ] ಹೋತಿ ದೀಘರತ್ತಂ ಅಹಿತಾಯ ದುಕ್ಖಾಯಾ’’ತಿ.

‘‘ಏವಂ, ಭನ್ತೇ’’.

‘‘ತಂ ಕಿಂ ಮಞ್ಞಥ, ಕಾಲಾಮಾ, ದೋಸೋ ಪುರಿಸಸ್ಸ ಅಜ್ಝತ್ತಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಹಿತಾಯ ವಾ ಅಹಿತಾಯ ವಾ’’ತಿ?

‘‘ಅಹಿತಾಯ, ಭನ್ತೇ’’.

‘‘ದುಟ್ಠೋ ಪನಾಯಂ, ಕಾಲಾಮಾ, ಪುರಿಸಪುಗ್ಗಲೋ ದೋಸೇನ ಅಭಿಭೂತೋ ಪರಿಯಾದಿನ್ನಚಿತ್ತೋ ಪಾಣಮ್ಪಿ ಹನತಿ [ಹನ್ತಿ (ಸೀ. ಪೀ.)], ಅದಿನ್ನಮ್ಪಿ ಆದಿಯತಿ, ಪರದಾರಮ್ಪಿ ಗಚ್ಛತಿ, ಮುಸಾಪಿ ಭಣತಿ, ಪರಮ್ಪಿ ತಥತ್ತಾಯ ಸಮಾದಪೇತಿ, ಯಂ ಸ ಹೋತಿ ದೀಘರತ್ತಂ ಅಹಿತಾಯ ದುಕ್ಖಾಯಾ’’ತಿ.

‘‘ಏವಂ, ಭನ್ತೇ’’.

‘‘ತಂ ಕಿಂ ಮಞ್ಞಥ, ಕಾಲಾಮಾ, ಮೋಹೋ ಪುರಿಸಸ್ಸ ಅಜ್ಝತ್ತಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಹಿತಾಯ ವಾ ಅಹಿತಾಯ ವಾ’’ತಿ?

‘‘ಅಹಿತಾಯ, ಭನ್ತೇ’’.

‘‘ಮೂಳ್ಹೋ ಪನಾಯಂ, ಕಾಲಾಮಾ, ಪುರಿಸಪುಗ್ಗಲೋ ಮೋಹೇನ ಅಭಿಭೂತೋ ಪರಿಯಾದಿನ್ನಚಿತ್ತೋ ಪಾಣಮ್ಪಿ ಹನತಿ, ಅದಿನ್ನಮ್ಪಿ ಆದಿಯತಿ, ಪರದಾರಮ್ಪಿ ಗಚ್ಛತಿ, ಮುಸಾಪಿ ಭಣತಿ, ಪರಮ್ಪಿ ತಥತ್ತಾಯ ಸಮಾದಪೇತಿ, ಯಂ ಸ ಹೋತಿ ದೀಘರತ್ತಂ ಅಹಿತಾಯ ದುಕ್ಖಾಯಾ’’ತಿ.

‘‘ಏವಂ, ಭನ್ತೇ’’.

‘‘ತಂ ಕಿಂ ಮಞ್ಞಥ, ಕಾಲಾಮಾ, ಇಮೇ ಧಮ್ಮಾ ಕುಸಲಾ ವಾ ಅಕುಸಲಾ ವಾ’’ತಿ?

‘‘ಅಕುಸಲಾ, ಭನ್ತೇ’’.

‘‘ಸಾವಜ್ಜಾ ವಾ ಅನವಜ್ಜಾ ವಾ’’ತಿ?

‘‘ಸಾವಜ್ಜಾ, ಭನ್ತೇ’’.

‘‘ವಿಞ್ಞುಗರಹಿತಾ ವಾ ವಿಞ್ಞುಪ್ಪಸತ್ಥಾ ವಾ’’ತಿ?

‘‘ವಿಞ್ಞುಗರಹಿತಾ, ಭನ್ತೇ’’.

‘‘ಸಮತ್ತಾ ಸಮಾದಿನ್ನಾ ಅಹಿತಾಯ ದುಕ್ಖಾಯ ಸಂವತ್ತನ್ತಿ, ನೋ ವಾ? ಕಥಂ ವಾ [ಕಥಂ ವಾ ವೋ (?)] ಏತ್ಥ ಹೋತೀ’’ತಿ?

‘‘ಸಮತ್ತಾ, ಭನ್ತೇ, ಸಮಾದಿನ್ನಾ ಅಹಿತಾಯ ದುಕ್ಖಾಯ ಸಂವತ್ತನ್ತೀತಿ. ಏವಂ ನೋ ಏತ್ಥ ಹೋತೀ’’ತಿ.

‘‘ಇತಿ ಖೋ, ಕಾಲಾಮಾ, ಯಂ ತಂ ಅವೋಚುಮ್ಹಾ [ಅವೋಚುಮ್ಹ (ಸೀ. ಸ್ಯಾ. ಕಂ. ಪೀ.) ಅ. ನಿ. ೪.೧೯೩] – ‘ಏಥ ತುಮ್ಹೇ, ಕಾಲಾಮಾ! ಮಾ ಅನುಸ್ಸವೇನ, ಮಾ ಪರಮ್ಪರಾಯ, ಮಾ ಇತಿಕಿರಾಯ, ಮಾ ಪಿಟಕಸಮ್ಪದಾನೇನ, ಮಾ ತಕ್ಕಹೇತು, ಮಾ ನಯಹೇತು, ಮಾ ಆಕಾರಪರಿವಿತಕ್ಕೇನ, ಮಾ ದಿಟ್ಠಿನಿಜ್ಝಾನಕ್ಖನ್ತಿಯಾ, ಮಾ ಭಬ್ಬರೂಪತಾಯ, ಮಾ ಸಮಣೋ ನೋ ಗರೂತಿ. ಯದಾ ತುಮ್ಹೇ ಕಾಲಾಮಾ ಅತ್ತನಾವ ಜಾನೇಯ್ಯಾಥ – ‘ಇಮೇ ಧಮ್ಮಾ ಅಕುಸಲಾ, ಇಮೇ ಧಮ್ಮಾ ಸಾವಜ್ಜಾ, ಇಮೇ ಧಮ್ಮಾ ವಿಞ್ಞುಗರಹಿತಾ, ಇಮೇ ಧಮ್ಮಾ ಸಮತ್ತಾ ಸಮಾದಿನ್ನಾ ಅಹಿತಾಯ ದುಕ್ಖಾಯ ಸಂವತ್ತನ್ತೀತಿ, ಅಥ ತುಮ್ಹೇ, ಕಾಲಾಮಾ, ಪಜಹೇಯ್ಯಾಥಾ’ತಿ, ಇತಿ ಯಂ ತಂ ವುತ್ತಂ, ಇದಮೇತಂ ಪಟಿಚ್ಚ ವುತ್ತಂ.

‘‘ಏಥ ತುಮ್ಹೇ, ಕಾಲಾಮಾ, ಮಾ ಅನುಸ್ಸವೇನ, ಮಾ ಪರಮ್ಪರಾಯ, ಮಾ ಇತಿಕಿರಾಯ, ಮಾ ಪಿಟಕಸಮ್ಪದಾನೇನ, ಮಾ ತಕ್ಕಹೇತು, ಮಾ ನಯಹೇತು, ಮಾ ಆಕಾರಪರಿವಿತಕ್ಕೇನ, ಮಾ ದಿಟ್ಠಿನಿಜ್ಝಾನಕ್ಖನ್ತಿಯಾ, ಮಾ ಭಬ್ಬರೂಪತಾಯ, ಮಾ ಸಮಣೋ ನೋ ಗರೂತಿ. ಯದಾ ತುಮ್ಹೇ, ಕಾಲಾಮಾ, ಅತ್ತನಾವ ಜಾನೇಯ್ಯಾಥ – ‘ಇಮೇ ಧಮ್ಮಾ ಕುಸಲಾ, ಇಮೇ ಧಮ್ಮಾ ಅನವಜ್ಜಾ, ಇಮೇ ಧಮ್ಮಾ ವಿಞ್ಞುಪ್ಪಸತ್ಥಾ, ಇಮೇ ಧಮ್ಮಾ ಸಮತ್ತಾ ಸಮಾದಿನ್ನಾ ಹಿತಾಯ ಸುಖಾಯ ಸಂವತ್ತನ್ತೀ’ತಿ, ಅಥ ತುಮ್ಹೇ, ಕಾಲಾಮಾ, ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರೇಯ್ಯಾಥ.

‘‘ತಂ ಕಿಂ ಮಞ್ಞಥ, ಕಾಲಾಮಾ, ಅಲೋಭೋ ಪುರಿಸಸ್ಸ ಅಜ್ಝತ್ತಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಹಿತಾಯ ವಾ ಅಹಿತಾಯ ವಾ’’ತಿ?

‘‘ಹಿತಾಯ, ಭನ್ತೇ’’.

‘‘ಅಲುದ್ಧೋ ಪನಾಯಂ, ಕಾಲಾಮಾ, ಪುರಿಸಪುಗ್ಗಲೋ ಲೋಭೇನ ಅನಭಿಭೂತೋ ಅಪರಿಯಾದಿನ್ನಚಿತ್ತೋ ನೇವ ಪಾಣಂ ಹನತಿ, ನ ಅದಿನ್ನಂ ಆದಿಯತಿ, ನ ಪರದಾರಂ ಗಚ್ಛತಿ, ನ ಮುಸಾ ಭಣತಿ, ನ ಪರಮ್ಪಿ ತಥತ್ತಾಯ ಸಮಾದಪೇತಿ, ಯಂ ಸ ಹೋತಿ ದೀಘರತ್ತಂ ಹಿತಾಯ ಸುಖಾಯಾ’’ತಿ.

‘‘ಏವಂ, ಭನ್ತೇ’’.

‘‘ತಂ ಕಿಂ ಮಞ್ಞಥ, ಕಾಲಾಮಾ, ಅದೋಸೋ ಪುರಿಸಸ್ಸ ಅಜ್ಝತ್ತಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ…ಪೇ… ಅಮೋಹೋ ಪುರಿಸಸ್ಸ ಅಜ್ಝತ್ತಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ…ಪೇ… ಹಿತಾಯ ಸುಖಾಯಾ’’ತಿ.

‘‘ಏವಂ ಭನ್ತೇ’’.

‘‘ತಂ ಕಿಂ ಮಞ್ಞಥ, ಕಾಲಾಮಾ, ಇಮೇ ಧಮ್ಮಾ ಕುಸಲಾ ವಾ ಅಕುಸಲಾ ವಾ’’ತಿ?

‘‘ಕುಸಲಾ, ಭನ್ತೇ’’.

‘‘ಸಾವಜ್ಜಾ ವಾ ಅನವಜ್ಜಾ ವಾ’’ತಿ?

‘‘ಅನವಜ್ಜಾ, ಭನ್ತೇ’’.

‘‘ವಿಞ್ಞುಗರಹಿತಾ ವಾ ವಿಞ್ಞುಪ್ಪಸತ್ಥಾ ವಾ’’ತಿ?

‘‘ವಿಞ್ಞುಪ್ಪಸತ್ಥಾ, ಭನ್ತೇ’’.

‘‘ಸಮತ್ತಾ ಸಮಾದಿನ್ನಾ ಹಿತಾಯ ಸುಖಾಯ ಸಂವತ್ತನ್ತಿ ನೋ ವಾ? ಕಥಂ ವಾ ಏತ್ಥ ಹೋತೀ’’ತಿ?

‘‘ಸಮತ್ತಾ, ಭನ್ತೇ, ಸಮಾದಿನ್ನಾ ಹಿತಾಯ ಸುಖಾಯ ಸಂವತ್ತನ್ತಿ. ಏವಂ ನೋ ಏತ್ಥ ಹೋತೀ’’ತಿ.

‘‘ಇತಿ ಖೋ, ಕಾಲಾಮಾ, ಯಂ ತಂ ಅವೋಚುಮ್ಹಾ – ‘ಏಥ ತುಮ್ಹೇ, ಕಾಲಾಮಾ! ಮಾ ಅನುಸ್ಸವೇನ, ಮಾ ಪರಮ್ಪರಾಯ, ಮಾ ಇತಿಕಿರಾಯ, ಮಾ ಪಿಟಕಸಮ್ಪದಾನೇನ, ಮಾ ತಕ್ಕಹೇತು, ಮಾ ನಯಹೇತು, ಮಾ ಆಕಾರಪರಿವಿತಕ್ಕೇನ, ಮಾ ದಿಟ್ಠಿನಿಜ್ಝಾನಕ್ಖನ್ತಿಯಾ, ಮಾ ಭಬ್ಬರೂಪತಾಯ, ಮಾ ಸಮಣೋ ನೋ ಗರೂತಿ. ಯದಾ ತುಮ್ಹೇ, ಕಾಲಾಮಾ, ಅತ್ತನಾವ ಜಾನೇಯ್ಯಾಥ – ಇಮೇ ಧಮ್ಮಾ ಕುಸಲಾ, ಇಮೇ ಧಮ್ಮಾ ಅನವಜ್ಜಾ, ಇಮೇ ಧಮ್ಮಾ ವಿಞ್ಞುಪ್ಪಸತ್ಥಾ, ಇಮೇ ಧಮ್ಮಾ ಸಮತ್ತಾ ಸಮಾದಿನ್ನಾ ಹಿತಾಯ ಸುಖಾಯ ಸಂವತ್ತನ್ತೀತಿ, ಅಥ ತುಮ್ಹೇ, ಕಾಲಾಮಾ, ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರೇಯ್ಯಾಥಾ’ತಿ, ಇತಿ ಯಂ ತಂ ವುತ್ತಂ ಇದಮೇತಂ ಪಟಿಚ್ಚ ವುತ್ತಂ.

‘‘ಸ ಖೋ ಸೋ [ಯೋ ಖೋ (ಕ.)], ಕಾಲಾಮಾ, ಅರಿಯಸಾವಕೋ ಏವಂ ವಿಗತಾಭಿಜ್ಝೋ ವಿಗತಬ್ಯಾಪಾದೋ ಅಸಮ್ಮೂಳ್ಹೋ ಸಮ್ಪಜಾನೋ ಪತಿಸ್ಸತೋ [ಸತೋ (ಕ.)] ಮೇತ್ತಾಸಹಗತೇನ ಚೇತಸಾ ಏಕಂ ದಿಸಂ ಫರಿತ್ವಾ ವಿಹರತಿ, ತಥಾ ದುತಿಯಂ, ತಥಾ ತತಿಯಂ, ತಥಾ ಚತುತ್ಥಂ, ಇತಿ ಉದ್ಧಮಧೋ ತಿರಿಯಂ ಸಬ್ಬಧಿ ಸಬ್ಬತ್ತತಾಯ ಸಬ್ಬಾವನ್ತಂ ಲೋಕಂ ಮೇತ್ತಾಸಹಗತೇನ ಚೇತಸಾ ವಿಪುಲೇನ ಮಹಗ್ಗತೇನ ಅಪ್ಪಮಾಣೇನ ಅವೇರೇನ ಅಬ್ಯಾಪಜ್ಝೇನ ಫರಿತ್ವಾ ವಿಹರತಿ. ಕರುಣಾಸಹಗತೇನ ಚೇತಸಾ…ಪೇ… ಮುದಿತಾಸಹಗತೇನ ಚೇತಸಾ…ಪೇ… ಉಪೇಕ್ಖಾಸಹಗತೇನ ಚೇತಸಾ ಏಕಂ ದಿಸಂ ಫರಿತ್ವಾ ವಿಹರತಿ, ತಥಾ ದುತಿಯಂ, ತಥಾ ತತಿಯಂ, ತಥಾ ಚತುತ್ಥಂ, ಇತಿ ಉದ್ಧಮಧೋ ತಿರಿಯಂ ಸಬ್ಬಧಿ ಸಬ್ಬತ್ತತಾಯ ಸಬ್ಬಾವನ್ತಂ ಲೋಕಂ ಉಪೇಕ್ಖಾಸಹಗತೇನ ಚೇತಸಾ ವಿಪುಲೇನ ಮಹಗ್ಗತೇನ ಅಪ್ಪಮಾಣೇನ ಅವೇರೇನ ಅಬ್ಯಾಪಜ್ಝೇನ ಫರಿತ್ವಾ ವಿಹರತಿ.

‘‘ಸ [ಸಚೇ (ಕ.)] ಖೋ ಸೋ, ಕಾಲಾಮಾ, ಅರಿಯಸಾವಕೋ ಏವಂ ಅವೇರಚಿತ್ತೋ ಏವಂ ಅಬ್ಯಾಪಜ್ಝಚಿತ್ತೋ ಏವಂ ಅಸಂಕಿಲಿಟ್ಠಚಿತ್ತೋ ಏವಂ ವಿಸುದ್ಧಚಿತ್ತೋ. ತಸ್ಸ ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ಚತ್ತಾರೋ ಅಸ್ಸಾಸಾ ಅಧಿಗತಾ ಹೋನ್ತಿ. ‘ಸಚೇ ಖೋ ಪನ ಅತ್ಥಿ ಪರೋ ಲೋಕೋ, ಅತ್ಥಿ ಸುಕತದುಕ್ಕಟಾನಂ [ಸುಕಟದುಕ್ಕಟಾನಂ (ಸೀ. ಸ್ಯಾ. ಕಂ. ಪೀ.)] ಕಮ್ಮಾನಂ ಫಲಂ ವಿಪಾಕೋ, ಅಥಾಹಂ [ಠಾನಮಹಂ (ಸೀ. ಪೀ.), ಠಾನಮೇತಂ ಯೇನಾಹಂ (ಸ್ಯಾ. ಕಂ.)] ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾ ಪರಂ ಮರಣಾ ಸುಗತಿಂ ಸಗ್ಗಂ ಲೋಕಂ ಉಪಪಜ್ಜಿಸ್ಸಾಮೀ’ತಿ, ಅಯಮಸ್ಸ ಪಠಮೋ ಅಸ್ಸಾಸೋ ಅಧಿಗತೋ ಹೋತಿ.

‘‘‘ಸಚೇ ಖೋ ಪನ ನತ್ಥಿ ಪರೋ ಲೋಕೋ, ನತ್ಥಿ ಸುಕತದುಕ್ಕಟಾನಂ ಕಮ್ಮಾನಂ ಫಲಂ ವಿಪಾಕೋ, ಅಥಾಹಂ [ಇಧಾಹಂ (ಸೀ. ಸ್ಯಾ. ಕಂ. ಪೀ.)] ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ಅವೇರಂ ಅಬ್ಯಾಪಜ್ಝಂ ಅನೀಘಂ ಸುಖಿಂ [ಸುಖಂ (ಸೀ.), ಸುಖೀ (ಸ್ಯಾ. ಕಂ.)] ಅತ್ತಾನಂ ಪರಿಹರಾಮೀ’ತಿ, ಅಯಮಸ್ಸ ದುತಿಯೋ ಅಸ್ಸಾಸೋ ಅಧಿಗತೋ ಹೋತಿ.

‘‘‘ಸಚೇ ಖೋ ಪನ ಕರೋತೋ ಕರೀಯತಿ ಪಾಪಂ, ನ ಖೋ ಪನಾಹಂ ಕಸ್ಸಚಿ ಪಾಪಂ ಚೇತೇಮಿ. ಅಕರೋನ್ತಂ ಖೋ ಪನ ಮಂ ಪಾಪಕಮ್ಮಂ ಕುತೋ ದುಕ್ಖಂ ಫುಸಿಸ್ಸತೀ’ತಿ, ಅಯಮಸ್ಸ ತತಿಯೋ ಅಸ್ಸಾಸೋ ಅಧಿಗತೋ ಹೋತಿ.

‘‘‘ಸಚೇ ಖೋ ಪನ ಕರೋತೋ ನ ಕರೀಯತಿ ಪಾಪಂ, ಅಥಾಹಂ ಉಭಯೇನೇವ ವಿಸುದ್ಧಂ ಅತ್ತಾನಂ ಸಮನುಪಸ್ಸಾಮೀ’ತಿ, ಅಯಮಸ್ಸ ಚತುತ್ಥೋ ಅಸ್ಸಾಸೋ ಅಧಿಗತೋ ಹೋತಿ.

‘‘ಸ ಖೋ ಸೋ, ಕಾಲಾಮಾ, ಅರಿಯಸಾವಕೋ ಏವಂ ಅವೇರಚಿತ್ತೋ ಏವಂ ಅಬ್ಯಾಪಜ್ಝಚಿತ್ತೋ ಏವಂ ಅಸಂಕಿಲಿಟ್ಠಚಿತ್ತೋ ಏವಂ ವಿಸುದ್ಧಚಿತ್ತೋ. ತಸ್ಸ ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ಇಮೇ ಚತ್ತಾರೋ ಅಸ್ಸಾಸಾ ಅಧಿಗತಾ ಹೋನ್ತೀ’’ತಿ.

‘‘ಏವಮೇತಂ, ಭಗವಾ, ಏವಮೇತಂ, ಸುಗತ! ಸ ಖೋ ಸೋ, ಭನ್ತೇ, ಅರಿಯಸಾವಕೋ ಏವಂ ಅವೇರಚಿತ್ತೋ ಏವಂ ಅಬ್ಯಾಪಜ್ಝಚಿತ್ತೋ ಏವಂ ಅಸಂಕಿಲಿಟ್ಠಚಿತ್ತೋ ಏವಂ ವಿಸುದ್ಧಚಿತ್ತೋ. ತಸ್ಸ ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ಚತ್ತಾರೋ ಅಸ್ಸಾಸಾ ಅಧಿಗತಾ ಹೋನ್ತಿ. ‘ಸಚೇ ಖೋ ಪನ ಅತ್ಥಿ ಪರೋ ಲೋಕೋ, ಅತ್ಥಿ ಸುಕತದುಕ್ಕಟಾನಂ ಕಮ್ಮಾನಂ ಫಲಂ ವಿಪಾಕೋ, ಅಥಾಹಂ ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾ ಪರಂ ಮರಣಾ ಸುಗತಿಂ ಸಗ್ಗಂ ಲೋಕಂ ಉಪಪಜ್ಜಿಸ್ಸಾಮೀ’ತಿ, ಅಯಮಸ್ಸ ಪಠಮೋ ಅಸ್ಸಾಸೋ ಅಧಿಗತೋ ಹೋತಿ.

‘‘‘ಸಚೇ ಖೋ ಪನ ನತ್ಥಿ ಪರೋ ಲೋಕೋ, ನತ್ಥಿ ಸುಕತದುಕ್ಕಟಾನಂ ಕಮ್ಮಾನಂ ಫಲಂ ವಿಪಾಕೋ, ಅಥಾಹಂ ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ಅವೇರಂ ಅಬ್ಯಾಪಜ್ಝಂ ಅನೀಘಂ ಸುಖಿಂ ಅತ್ತಾನಂ ಪರಿಹರಾಮೀ’ತಿ, ಅಯಮಸ್ಸ ದುತಿಯೋ ಅಸ್ಸಾಸೋ ಅಧಿಗತೋ ಹೋತಿ.

‘‘ಸಚೇ ಖೋ ಪನ ಕರೋತೋ ಕರೀಯತಿ ಪಾಪಂ, ನ ಖೋ ಪನಾಹಂ – ಕಸ್ಸಚಿ ಪಾಪಂ ಚೇತೇಮಿ, ಅಕರೋನ್ತಂ ಖೋ ಪನ ಮಂ ಪಾಪಕಮ್ಮಂ ಕುತೋ ದುಕ್ಖಂ ಫುಸಿಸ್ಸತೀ’ತಿ, ಅಯಮಸ್ಸ ತತಿಯೋ ಅಸ್ಸಾಸೋ ಅಧಿಗತೋ ಹೋತಿ.

‘‘‘ಸಚೇ ಖೋ ಪನ ಕರೋತೋ ನ ಕರೀಯತಿ ಪಾಪಂ, ಅಥಾಹಂ ಉಭಯೇನೇವ ವಿಸುದ್ಧಂ ಅತ್ತಾನಂ ಸಮನುಪಸ್ಸಾಮೀ’ತಿ, ಅಯಮಸ್ಸ ಚತುತ್ಥೋ ಅಸ್ಸಾಸೋ ಅಧಿಗತೋ ಹೋತಿ.

‘‘ಸ ಖೋ ಸೋ, ಭನ್ತೇ, ಅರಿಯಸಾವಕೋ ಏವಂ ಅವೇರಚಿತ್ತೋ ಏವಂ ಅಬ್ಯಾಪಜ್ಝಚಿತ್ತೋ ಏವಂ ಅಸಂಕಿಲಿಟ್ಠಚಿತ್ತೋ ಏವಂ ವಿಸುದ್ಧಚಿತ್ತೋ. ತಸ್ಸ ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ಇಮೇ ಚತ್ತಾರೋ ಅಸ್ಸಾಸಾ ಅಧಿಗತಾ ಹೋನ್ತಿ.

‘‘ಅಭಿಕ್ಕನ್ತಂ, ಭನ್ತೇ…ಪೇ… ಏತೇ ಮಯಂ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವನ್ತಂ ಸರಣಂ ಗಚ್ಛಾಮ ಧಮ್ಮಞ್ಚ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಞ್ಚ. ಉಪಾಸಕೇ ನೋ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವಾ ಧಾರೇತು ಅಜ್ಜತಗ್ಗೇ ಪಾಣುಪೇತೇ ಸರಣಂ ಗತೇ’’ತಿ. ಪಞ್ಚಮಂ.

೬. ಸಾಳ್ಹಸುತ್ತಂ

೬೭. ಏವಂ ಮೇ ಸುತಂ – ಏಕಂ ಸಮಯಂ ಆಯಸ್ಮಾ ನನ್ದಕೋ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ವಿಹರತಿ ಪುಬ್ಬಾರಾಮೇ ಮಿಗಾರಮಾತುಪಾಸಾದೇ. ಅಥ ಖೋ ಸಾಳ್ಹೋ ಚ ಮಿಗಾರನತ್ತಾ ಸಾಣೋ ಚ ಸೇಖುನಿಯನತ್ತಾ [ರೋಹಣೋ ಚ ಪೇಖುಣಿಯನತ್ತಾ (ಸೀ. ಸ್ಯಾ. ಕಂ. ಪೀ.)] ಯೇನಾಯಸ್ಮಾ ನನ್ದಕೋ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿಂಸು; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ನನ್ದಕಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿಂಸು. ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನಂ ಖೋ ಸಾಳ್ಹಂ ಮಿಗಾರನತ್ತಾರಂ ಆಯಸ್ಮಾ ನನ್ದಕೋ ಏತದವೋಚ –

‘‘ಏಥ ತುಮ್ಹೇ, ಸಾಳ್ಹಾ, ಮಾ ಅನುಸ್ಸವೇನ, ಮಾ ಪರಮ್ಪರಾಯ, ಮಾ ಇತಿಕಿರಾಯ, ಮಾ ಪಿಟಕಸಮ್ಪದಾನೇನ, ಮಾ ತಕ್ಕಹೇತು, ಮಾ ನಯಹೇತು, ಮಾ ಆಕಾರಪರಿವಿತಕ್ಕೇನ, ಮಾ ದಿಟ್ಠಿನಿಜ್ಝಾನಕ್ಖನ್ತಿಯಾ, ಮಾ ಭಬ್ಬರೂಪತಾಯ, ಮಾ ಸಮಣೋ ನೋ ಗರೂತಿ. ಯದಾ ತುಮ್ಹೇ, ಸಾಳ್ಹಾ, ಅತ್ತನಾವ ಜಾನೇಯ್ಯಾಥ ‘ಇಮೇ ಧಮ್ಮಾ ಅಕುಸಲಾ, ಇಮೇ ಧಮ್ಮಾ ಸಾವಜ್ಜಾ, ಇಮೇ ಧಮ್ಮಾ ವಿಞ್ಞುಗರಹಿತಾ, ಇಮೇ ಧಮ್ಮಾ ಸಮತ್ತಾ ಸಮಾದಿನ್ನಾ ಅಹಿತಾಯ ದುಕ್ಖಾಯ ಸಂವತ್ತನ್ತೀ’ತಿ, ಅಥ ತುಮ್ಹೇ ಸಾಳ್ಹಾ ಪಜಹೇಯ್ಯಾಥ.

‘‘ತಂ ಕಿಂ ಮಞ್ಞಥ, ಸಾಳ್ಹಾ, ಅತ್ಥಿ ಲೋಭೋ’’ತಿ?

‘‘ಏವಂ, ಭನ್ತೇ’’.

‘‘ಅಭಿಜ್ಝಾತಿ ಖೋ ಅಹಂ, ಸಾಳ್ಹಾ, ಏತಮತ್ಥಂ ವದಾಮಿ. ಲುದ್ಧೋ ಖೋ ಅಯಂ, ಸಾಳ್ಹಾ, ಅಭಿಜ್ಝಾಲು ಪಾಣಮ್ಪಿ ಹನತಿ, ಅದಿನ್ನಮ್ಪಿ ಆದಿಯತಿ, ಪರದಾರಮ್ಪಿ ಗಚ್ಛತಿ, ಮುಸಾಪಿ ಭಣತಿ, ಪರಮ್ಪಿ ತಥತ್ತಾಯ ಸಮಾದಪೇತಿ, ಯಂ ಸ ಹೋತಿ ದೀಘರತ್ತಂ ಅಹಿತಾಯ ದುಕ್ಖಾಯಾ’’ತಿ.

‘‘ಏವಂ, ಭನ್ತೇ’’.

‘‘ತಂ ಕಿಂ ಮಞ್ಞಥ, ಸಾಳ್ಹಾ, ಅತ್ಥಿ ದೋಸೋ’’ತಿ?

‘‘ಏವಂ, ಭನ್ತೇ’’.

‘‘ಬ್ಯಾಪಾದೋತಿ ಖೋ ಅಹಂ, ಸಾಳ್ಹಾ, ಏತಮತ್ಥಂ ವದಾಮಿ. ದುಟ್ಠೋ ಖೋ ಅಯಂ, ಸಾಳ್ಹಾ, ಬ್ಯಾಪನ್ನಚಿತ್ತೋ ಪಾಣಮ್ಪಿ ಹನತಿ, ಅದಿನ್ನಮ್ಪಿ ಆದಿಯತಿ, ಪರದಾರಮ್ಪಿ ಗಚ್ಛತಿ, ಮುಸಾಪಿ ಭಣತಿ, ಪರಮ್ಪಿ ತಥತ್ತಾಯ ಸಮಾದಪೇತಿ, ಯಂ ಸ ಹೋತಿ ದೀಘರತ್ತಂ ಅಹಿತಾಯ ದುಕ್ಖಾಯಾ’’ತಿ.

‘‘ಏವಂ, ಭನ್ತೇ’’.

‘‘ತಂ ಕಿಂ ಮಞ್ಞಥ, ಸಾಳ್ಹಾ, ಅತ್ಥಿ ಮೋಹೋ’’ತಿ?

‘‘ಏವಂ, ಭನ್ತೇ’’.

‘‘ಅವಿಜ್ಜಾತಿ ಖೋ ಅಹಂ, ಸಾಳ್ಹಾ, ಏತಮತ್ಥಂ ವದಾಮಿ. ಮೂಳ್ಹೋ ಖೋ ಅಯಂ, ಸಾಳ್ಹಾ, ಅವಿಜ್ಜಾಗತೋ ಪಾಣಮ್ಪಿ ಹನತಿ, ಅದಿನ್ನಮ್ಪಿ ಆದಿಯತಿ, ಪರದಾರಮ್ಪಿ ಗಚ್ಛತಿ, ಮುಸಾಪಿ ಭಣತಿ, ಪರಮ್ಪಿ ತಥತ್ತಾಯ ಸಮಾದಪೇತಿ, ಯಂ ಸ ಹೋತಿ ದೀಘರತ್ತಂ ಅಹಿತಾಯ ದುಕ್ಖಾಯಾ’’ತಿ.

‘‘ಏವಂ, ಭನ್ತೇ’’.

‘‘ತಂ ಕಿಂ ಮಞ್ಞಥ, ಸಾಳ್ಹಾ, ಇಮೇ ಧಮ್ಮಾ ಕುಸಲಾ ವಾ ಅಕುಸಲಾ ವಾ’’ತಿ?

‘‘ಅಕುಸಲಾ, ಭನ್ತೇ’’.

‘‘ಸಾವಜ್ಜಾ ವಾ ಅನವಜ್ಜಾ ವಾ’’ತಿ?

‘‘ಸಾವಜ್ಜಾ, ಭನ್ತೇ’’.

‘‘ವಿಞ್ಞುಗರಹಿತಾ ವಾ ವಿಞ್ಞುಪ್ಪಸತ್ಥಾ ವಾ’’ತಿ?

‘‘ವಿಞ್ಞುಗರಹಿತಾ, ಭನ್ತೇ’’.

‘‘ಸಮತ್ತಾ ಸಮಾದಿನ್ನಾ ಅಹಿತಾಯ ದುಕ್ಖಾಯ ಸಂವತ್ತನ್ತಿ, ನೋ ವಾ? ಕಥಂ ವಾ ಏತ್ಥ ಹೋತೀ’’ತಿ?

‘‘ಸಮತ್ತಾ, ಭನ್ತೇ, ಸಮಾದಿನ್ನಾ ಅಹಿತಾಯ ದುಕ್ಖಾಯ ಸಂವತ್ತನ್ತೀತಿ. ಏವಂ ನೋ ಏತ್ಥ ಹೋತೀ’’ತಿ.

‘‘ಇತಿ ಖೋ, ಸಾಳ್ಹಾ, ಯಂ ತಂ ಅವೋಚುಮ್ಹಾ – ‘ಏಥ ತುಮ್ಹೇ, ಸಾಳ್ಹಾ, ಮಾ ಅನುಸ್ಸವೇನ, ಮಾ ಪರಮ್ಪರಾಯ, ಮಾ ಇತಿಕಿರಾಯ, ಮಾ ಪಿಟಕಸಮ್ಪದಾನೇನ, ಮಾ ತಕ್ಕಹೇತು, ಮಾ ನಯಹೇತು, ಮಾ ಆಕಾರಪರಿವಿತಕ್ಕೇನ, ಮಾ ದಿಟ್ಠಿನಿಜ್ಝಾನಕ್ಖನ್ತಿಯಾ, ಮಾ ಭಬ್ಬರೂಪತಾಯ, ಮಾ ಸಮಣೋ ನೋ ಗರೂತಿ. ಯದಾ ತುಮ್ಹೇ, ಸಾಳ್ಹಾ, ಅತ್ತನಾವ ಜಾನೇಯ್ಯಾಥ – ಇಮೇ ಧಮ್ಮಾ ಅಕುಸಲಾ, ಇಮೇ ಧಮ್ಮಾ ಸಾವಜ್ಜಾ, ಇಮೇ ಧಮ್ಮಾ ವಿಞ್ಞುಗರಹಿತಾ, ಇಮೇ ಧಮ್ಮಾ ಸಮತ್ತಾ ಸಮಾದಿನ್ನಾ ಅಹಿತಾಯ ದುಕ್ಖಾಯ ಸಂವತ್ತನ್ತೀತಿ, ಅಥ ತುಮ್ಹೇ, ಸಾಳ್ಹಾ, ಪಜಹೇಯ್ಯಾಥಾ’ತಿ, ಇತಿ ಯಂ ತಂ ವುತ್ತಂ ಇದಮೇತಂ ಪಟಿಚ್ಚ ವುತ್ತಂ.

‘‘ಏಥ ತುಮ್ಹೇ, ಸಾಳ್ಹಾ, ಮಾ ಅನುಸ್ಸವೇನ, ಮಾ ಪರಮ್ಪರಾಯ, ಮಾ ಇತಿಕಿರಾಯ, ಮಾ ಪಿಟಕಸಮ್ಪದಾನೇನ, ಮಾ ತಕ್ಕಹೇತು, ಮಾ ನಯಹೇತು, ಮಾ ಆಕಾರಪರಿವಿತಕ್ಕೇನ, ಮಾ ದಿಟ್ಠಿನಿಜ್ಝಾನಕ್ಖನ್ತಿಯಾ, ಮಾ ಭಬ್ಬರೂಪತಾಯ, ಮಾ ಸಮಣೋ ನೋ ಗರೂತಿ. ಯದಾ ತುಮ್ಹೇ, ಸಾಳ್ಹಾ, ಅತ್ತನಾವ ಜಾನೇಯ್ಯಾಥ – ‘ಇಮೇ ಧಮ್ಮಾ ಕುಸಲಾ, ಇಮೇ ಧಮ್ಮಾ ಅನವಜ್ಜಾ, ಇಮೇ ಧಮ್ಮಾ ವಿಞ್ಞುಪ್ಪಸತ್ಥಾ, ಇಮೇ ಧಮ್ಮಾ ಸಮತ್ತಾ ಸಮಾದಿನ್ನಾ ಹಿತಾಯ ಸುಖಾಯ ಸಂವತ್ತನ್ತೀ’ತಿ, ಅಥ ತುಮ್ಹೇ, ಸಾಳ್ಹಾ, ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರೇಯ್ಯಾಥ.

‘‘ತಂ ಕಿಂ ಮಞ್ಞಥ, ಸಾಳ್ಹಾ, ಅತ್ಥಿ ಅಲೋಭೋ’’ತಿ?

‘‘ಏವಂ, ಭನ್ತೇ’’.

‘‘ಅನಭಿಜ್ಝಾತಿ ಖೋ ಅಹಂ, ಸಾಳ್ಹಾ, ಏತಮತ್ಥಂ ವದಾಮಿ. ಅಲುದ್ಧೋ ಖೋ ಅಯಂ, ಸಾಳ್ಹಾ, ಅನಭಿಜ್ಝಾಲು ನೇವ ಪಾಣಂ ಹನತಿ, ನ ಅದಿನ್ನಂ ಆದಿಯತಿ, ನ ಪರದಾರಂ ಗಚ್ಛತಿ, ನ ಮುಸಾ ಭಣತಿ, ಪರಮ್ಪಿ ನ ತಥತ್ತಾಯ ಸಮಾದಪೇತಿ, ಯಂ ಸ ಹೋತಿ ದೀಘರತ್ತಂ ಹಿತಾಯ ಸುಖಾಯಾ’’ತಿ.

‘‘ಏವಂ, ಭನ್ತೇ’’.

‘‘ತಂ ಕಿಂ ಮಞ್ಞಥ, ಸಾಳ್ಹಾ, ಅತ್ಥಿ ಅದೋಸೋ’’ತಿ?

‘‘ಏವಂ, ಭನ್ತೇ’’.

‘‘ಅಬ್ಯಾಪಾದೋತಿ ಖೋ ಅಹಂ, ಸಾಳ್ಹಾ, ಏತಮತ್ಥಂ ವದಾಮಿ. ಅದುಟ್ಠೋ ಖೋ ಅಯಂ, ಸಾಳ್ಹಾ, ಅಬ್ಯಾಪನ್ನಚಿತ್ತೋ ನೇವ ಪಾಣಂ ಹನತಿ, ನ ಅದಿನ್ನಂ ಆದಿಯತಿ, ನ ಪರದಾರಂ ಗಚ್ಛತಿ, ನ ಮುಸಾ ಭಣತಿ, ಪರಮ್ಪಿ ನ ತಥತ್ತಾಯ ಸಮಾದಪೇತಿ, ಯಂ ಸ ಹೋತಿ ದೀಘರತ್ತಂ ಹಿತಾಯ ಸುಖಾಯಾ’’ತಿ.

‘‘ಏವಂ, ಭನ್ತೇ’’.

‘‘ತಂ ಕಿಂ ಮಞ್ಞಥ, ಸಾಳ್ಹಾ, ಅತ್ಥಿ ಅಮೋಹೋ’’ತಿ?

‘‘ಏವಂ, ಭನ್ತೇ’’.

‘‘ವಿಜ್ಜಾತಿ ಖೋ ಅಹಂ, ಸಾಳ್ಹಾ, ಏತಮತ್ಥಂ ವದಾಮಿ. ಅಮೂಳ್ಹೋ ಖೋ ಅಯಂ, ಸಾಳ್ಹಾ, ವಿಜ್ಜಾಗತೋ ನೇವ ಪಾಣಂ ಹನತಿ, ನ ಅದಿನ್ನಂ ಆದಿಯತಿ, ನ ಪರದಾರಂ ಗಚ್ಛತಿ, ನ ಮುಸಾ ಭಣತಿ, ಪರಮ್ಪಿ ನ ತಥತ್ತಾಯ ಸಮಾದಪೇತಿ, ಯಂ ಸ ಹೋತಿ ದೀಘರತ್ತಂ ಹಿತಾಯ ಸುಖಾಯಾ’’ತಿ.

‘‘ಏವಂ, ಭನ್ತೇ’’.

‘‘ತಂ ಕಿಂ ಮಞ್ಞಥ, ಸಾಳ್ಹಾ, ಇಮೇ ಧಮ್ಮಾ ಕುಸಲಾ ವಾ ಅಕುಸಲಾ ವಾ’’ತಿ?

‘‘ಕುಸಲಾ, ಭನ್ತೇ’’.

‘‘ಸಾವಜ್ಜಾ ವಾ ಅನವಜ್ಜಾ ವಾ’’ತಿ?

‘‘ಅನವಜ್ಜಾ, ಭನ್ತೇ’’.

‘‘ವಿಞ್ಞುಗರಹಿತಾ ವಾ ವಿಞ್ಞುಪ್ಪಸತ್ಥಾ ವಾ’’ತಿ?