១. អនិស្សិតវគ្គោ

៤១៧. តេន សមយេន ពុទ្ធោ ភគវា សាវត្ថិយំ វិហរតិ ជេតវនេ អនាថបិណ្ឌិកស្ស អារាមេ. អថ ខោ អាយស្មា ឧបាលិ យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ. ឯកមន្តំ និសិន្នោ ខោ អាយស្មា ឧបាលិ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘កតិហិ នុ ខោ, ភន្តេ, អង្គេហិ សមន្នាគតេន ភិក្ខុនា យាវជីវំ នានិស្សិតេន វត្ថព្ព’’ន្តិ?

‘‘បញ្ចហុបាលិ, អង្គេហិ សមន្នាគតេន ភិក្ខុនា យាវជីវំ នានិស្សិតេន វត្ថព្ពំ. [បរិ. ៣២៥] កតមេហិ បញ្ចហិ? ឧបោសថំ ន ជានាតិ, ឧបោសថកម្មំ ន ជានាតិ, បាតិមោក្ខំ ន ជានាតិ, បាតិមោក្ខុទ្ទេសំ ន ជានាតិ, ឩនបញ្ចវស្សោ ហោតិ – ឥមេហិ ខោ, ឧបាលិ, បញ្ចហង្គេហិ សមន្នាគតេន ភិក្ខុនា យាវជីវំ នានិស្សិតេន វត្ថព្ពំ. បញ្ចហុបាលិ, អង្គេហិ សមន្នាគតេន ភិក្ខុនា យាវជីវំ អនិស្សិតេន វត្ថព្ពំ. កតមេហិ បញ្ចហិ? ឧបោសថំ ជានាតិ, ឧបោសថកម្មំ ជានាតិ, បាតិមោក្ខំ ជានាតិ, បាតិមោក្ខុទ្ទេសំ ជានាតិ, បញ្ចវស្សោ វា ហោតិ អតិរេកបញ្ចវស្សោ វា – ឥមេហិ ខោ, ឧបាលិ, បញ្ចហង្គេហិ សមន្នាគតេន ភិក្ខុនា យាវជីវំ អនិស្សិតេន វត្ថព្ពំ.

‘‘អបរេហិបិ, ឧបាលិ, បញ្ចហង្គេហិ សមន្នាគតេន ភិក្ខុនា យាវជីវំ នានិស្សិតេន វត្ថព្ពំ. កតមេហិ បញ្ចហិ? បវារណំ ន ជានាតិ, បវារណាកម្មំ ន ជានាតិ, បាតិមោក្ខំ ន ជានាតិ, បាតិមោក្ខុទ្ទេសំ ន ជានាតិ, ឩនបញ្ចវស្សោ ហោតិ – ឥមេហិ ខោ, ឧបាលិ, បញ្ចហង្គេហិ សមន្នាគតេន ភិក្ខុនា យាវជីវំ នានិស្សិតេន វត្ថព្ពំ. បញ្ចហុបាលិ, អង្គេហិ សមន្នាគតេន ភិក្ខុនា យាវជីវំ អនិស្សិតេន វត្ថព្ពំ. កតមេហិ បញ្ចហិ? បវារណំ ជានាតិ, បវារណាកម្មំ ជានាតិ, បាតិមោក្ខំ ជានាតិ, បាតិមោក្ខុទ្ទេសំ ជានាតិ, បញ្ចវស្សោ វា ហោតិ អតិរេកបញ្ចវស្សោ វា – ឥមេហិ ខោ, ឧបាលិ, បញ្ចហង្គេហិ សមន្នាគតេន ភិក្ខុនា យាវជីវំ អនិស្សិតេន វត្ថព្ពំ.

‘‘អបរេហិបិ, ឧបាលិ, បញ្ចហង្គេហិ សមន្នាគតេន ភិក្ខុនា យាវជីវំ នានិស្សិតេន វត្ថព្ពំ. កតមេហិ បញ្ចហិ? អាបត្តានាបត្តិំ ន ជានាតិ, លហុកគរុកំ អាបត្តិំ ន ជានាតិ, សាវសេសានវសេសំ អាបត្តិំ ន ជានាតិ, ទុដ្ឋុល្លាទុដ្ឋុល្លំ អាបត្តិំ ន ជានាតិ, ឩនបញ្ចវស្សោ ហោតិ – ឥមេហិ ខោ, ឧបាលិ, បញ្ចហង្គេហិ សមន្នាគតេន ភិក្ខុនា យាវជីវំ នានិស្សិតេន វត្ថព្ពំ. បញ្ចហុបាលិ, អង្គេហិ សមន្នាគតេន ភិក្ខុនា យាវជីវំ អនិស្សិតេន វត្ថព្ពំ. កតមេហិ បញ្ចហិ? អាបត្តានាបត្តិំ ជានាតិ, លហុកគរុកំ អាបត្តិំ ជានាតិ, សាវសេសានវសេសំ អាបត្តិំ ជានាតិ, ទុដ្ឋុល្លាទុដ្ឋុល្លំ អាបត្តិំ ជានាតិ, បញ្ចវស្សោ វា ហោតិ អតិរេកបញ្ចវស្សោ វា – ឥមេហិ ខោ, ឧបាលិ, បញ្ចហង្គេហិ សមន្នាគតេន ភិក្ខុនា យាវជីវំ អនិស្សិតេន វត្ថព្ពំ’’.

៤១៨. ‘‘កតិហិ នុ ខោ, ភន្តេ, អង្គេហិ សមន្នាគតេន ភិក្ខុនា ន ឧបសម្បាទេតព្ពំ, ន និស្សយោ ទាតព្ពោ, ន សាមណេរោ ឧបដ្ឋាបេតព្ពោ’’តិ?

[មហាវ. ៨៤] ‘‘បញ្ចហុបាលិ, អង្គេហិ សមន្នាគតេន ភិក្ខុនា ន ឧបសម្បាទេតព្ពំ, ន និស្សយោ ទាតព្ពោ, ន សាមណេរោ ឧបដ្ឋាបេតព្ពោ. កតមេហិ បញ្ចហិ? ន បដិពលោ ហោតិ អន្តេវាសិំ វា សទ្ធិវិហារិំ វា គិលានំ ឧបដ្ឋាតុំ វា ឧបដ្ឋាបេតុំ វា, អនភិរតំ វូបកាសេតុំ វា វូបកាសាបេតុំ វា, ឧប្បន្នំ កុក្កុច្ចំ ធម្មតោ វិនោទេតុំ [ឥមស្មិំ ឋានេ សព្ពត្ថ ‘‘វិនោទេតុំ វា វិនោទាបេតុំ វា’’តិ បាឋោ ទិស្សតិ, វិមតិវិនោទនីដីកាយ មហាវគ្គវណ្ណនា ឱលោកេតព្ពា], អភិធម្មេ វិនេតុំ, អភិវិនយេ វិនេតុំ – ឥមេហិ ខោ, ឧបាលិ, បញ្ចហង្គេហិ សមន្នាគតេន ភិក្ខុនា ន ឧបសម្បាទេតព្ពំ, ន និស្សយោ ទាតព្ពោ, ន សាមណេរោ ឧបដ្ឋាបេតព្ពោ. បញ្ចហុបាលិ, អង្គេហិ សមន្នាគតេន ភិក្ខុនា ឧបសម្បាទេតព្ពំ, និស្សយោ ទាតព្ពោ, សាមណេរោ ឧបដ្ឋាបេតព្ពោ. កតមេហិ បញ្ចហិ? បដិពលោ ហោតិ អន្តេវាសិំ វា សទ្ធិវិហារិំ វា គិលានំ ឧបដ្ឋាតុំ វា ឧបដ្ឋាបេតុំ វា, អនភិរតំ វូបកាសេតុំ វា វូបកាសាបេតុំ វា, ឧប្បន្នំ កុក្កុច្ចំ ធម្មតោ វិនោទេតុំ, អភិធម្មេ វិនេតុំ, អភិវិនយេ វិនេតុំ – ឥមេហិ ខោ, ឧបាលិ, បញ្ចហង្គេហិ សមន្នាគតេន ភិក្ខុនា ឧបសម្បាទេតព្ពំ, និស្សយោ ទាតព្ពោ, សាមណេរោ ឧបដ្ឋាបេតព្ពោ.

‘‘អបរេហិបិ, ឧបាលិ, បញ្ចហង្គេហិ សមន្នាគតេន ភិក្ខុនា ន ឧបសម្បាទេតព្ពំ, ន និស្សយោ ទាតព្ពោ, ន សាមណេរោ ឧបដ្ឋាបេតព្ពោ. កតមេហិ បញ្ចហិ? ន បដិពលោ ហោតិ អន្តេវាសិំ វា សទ្ធិវិហារិំ វា អភិសមាចារិកាយ សិក្ខាយ សិក្ខាបេតុំ, អាទិព្រហ្មចារិយកាយ សិក្ខាយ វិនេតុំ, អធិសីលេ វិនេតុំ, អធិចិត្តេ វិនេតុំ, អធិបញ្ញាយ វិនេតុំ – ឥមេហិ ខោ, ឧបាលិ, បញ្ចហង្គេហិ សមន្នាគតេន ភិក្ខុនា ន ឧបសម្បាទេតព្ពំ, ន និស្សយោ ទាតព្ពោ, ន សាមណេរោ ឧបដ្ឋាបេតព្ពោ. បញ្ចហុបាលិ, អង្គេហិ សមន្នាគតេន ភិក្ខុនា ឧបសម្បាទេតព្ពំ, និស្សយោ ទាតព្ពោ, សាមណេរោ ឧបដ្ឋាបេតព្ពោ. កតមេហិ បញ្ចហិ? បដិពលោ ហោតិ អន្តេវាសិំ វា សទ្ធិវិហារិំ វា អភិសមាចារិកាយ សិក្ខាយ សិក្ខាបេតុំ, អាទិព្រហ្មចារិយកាយ សិក្ខាយ វិនេតុំ, អធិសីលេ វិនេតុំ, អធិចិត្តេ វិនេតុំ, អធិបញ្ញាយ វិនេតុំ – ឥមេហិ ខោ, ឧបាលិ, បញ្ចហង្គេហិ សមន្នាគតេន ភិក្ខុនា ឧបសម្បាទេតព្ពំ, និស្សយោ ទាតព្ពោ, សាមណេរោ ឧបដ្ឋាបេតព្ពោ’’តិ.

៤១៩. ‘‘កតិហិ នុ ខោ, ភន្តេ, អង្គេហិ សមន្នាគតស្ស ភិក្ខុនោ កម្មំ កាតព្ព’’ន្តិ?

បញ្ចហុបាលិ, អង្គេហិ សមន្នាគតស្ស ភិក្ខុនោ កម្មំ កាតព្ពំ. កតមេហិ បញ្ចហិ? អលជ្ជី ច ហោតិ, ពាលោ ច, អបកតត្តោ ច, មិច្ឆាទិដ្ឋិកោ ច ហោតិ, អាជីវវិបន្នោ ច – ឥមេហិ ខោ, ឧបាលិ, បញ្ចហង្គេហិ សមន្នាគតស្ស ភិក្ខុនោ កម្មំ កាតព្ពំ.

‘‘អបរេហិបិ, ឧបាលិ, បញ្ចហង្គេហិ សមន្នាគតស្ស ភិក្ខុនោ កម្មំ កាតព្ពំ. កតមេហិ បញ្ចហិ? អធិសីលេ សីលវិបន្នោ ហោតិ, អជ្ឈាចារេ អាចារវិបន្នោ ហោតិ, អតិទិដ្ឋិយា ទិដ្ឋិវិបន្នោ ហោតិ, មិច្ឆាទិដ្ឋិកោ ច ហោតិ, អាជីវវិបន្នោ ច – ឥមេហិ ខោ, ឧបាលិ, បញ្ចហង្គេហិ សមន្នាគតស្ស ភិក្ខុនោ កម្មំ កាតព្ពំ.

‘‘អបរេហិបិ, ឧបាលិ, បញ្ចហង្គេហិ សមន្នាគតស្ស ភិក្ខុនោ កម្មំ កាតព្ពំ. កតមេហិ បញ្ចហិ? កាយិកេន ទវេន សមន្នាគតោ ហោតិ, វាចសិកេន ទវេន សមន្នាគតោ ហោតិ, កាយិកវាចសិកេន ទវេន សមន្នាគតោ ហោតិ, មិច្ឆាទិដ្ឋិកោ ច ហោតិ, អាជីវវិបន្នោ ច – ឥមេហិ ខោ, ឧបាលិ, បញ្ចហង្គេហិ សមន្នាគតស្ស ភិក្ខុនោ កម្មំ កាតព្ពំ.

‘‘អបរេហិបិ, ឧបាលិ, បញ្ចហង្គេហិ សមន្នាគតស្ស ភិក្ខុនោ កម្មំ កាតព្ពំ. កតមេហិ បញ្ចហិ? កាយិកេន អនាចារេន សមន្នាគតោ ហោតិ, វាចសិកេន អនាចារេន សមន្នាគតោ ហោតិ, កាយិកវាចសិកេន អនាចារេន សមន្នាគតោ ហោតិ, មិច្ឆាទិដ្ឋិកោ ច ហោតិ, អាជីវវិបន្នោ ច – ឥមេហិ ខោ, ឧបាលិ, បញ្ចហង្គេហិ សមន្នាគតស្ស ភិក្ខុនោ កម្មំ កាតព្ពំ.

‘‘អបរេហិបិ, ឧបាលិ, បញ្ចហង្គេហិ សមន្នាគតស្ស ភិក្ខុនោ កម្មំ កាតព្ពំ. កតមេហិ បញ្ចហិ? កាយិកេន ឧបឃាតិកេន សមន្នាគតោ ហោតិ, វាចសិកេន ឧបឃាតិកេន សមន្នាគតោ ហោតិ, កាយិកវាចសិកេន ឧបឃាតិកេន សមន្នាគតោ ហោតិ, មិច្ឆាទិដ្ឋិកោ ច ហោតិ, អាជីវវិបន្នោ ច – ឥមេហិ ខោ, ឧបាលិ, បញ្ចហង្គេហិ សមន្នាគតស្ស ភិក្ខុនោ កម្មំ កាតព្ពំ.

‘‘អបរេហិបិ, ឧបាលិ, បញ្ចហង្គេហិ សមន្នាគតស្ស ភិក្ខុនោ កម្មំ កាតព្ពំ. កតមេហិ បញ្ចហិ? កាយិកេន មិច្ឆាជីវេន សមន្នាគតោ ហោតិ, វាចសិកេន មិច្ឆាជីវេន សមន្នាគតោ ហោតិ, កាយិកវាចសិកេន មិច្ឆាជីវេន សមន្នាគតោ ហោតិ, មិច្ឆាទិដ្ឋិកោ ច ហោតិ, អាជីវវិបន្នោ ច – ឥមេហិ ខោ, ឧបាលិ, បញ្ចហង្គេហិ សមន្នាគតស្ស ភិក្ខុនោ កម្មំ កាតព្ពំ.

‘‘អបរេហិបិ, ឧបាលិ, បញ្ចហង្គេហិ សមន្នាគតស្ស ភិក្ខុនោ កម្មំ កាតព្ពំ. កតមេហិ បញ្ចហិ? អាបត្តិំ អាបន្នោ កម្មកតោ ឧបសម្បាទេតិ, និស្សយំ ទេតិ, សាមណេរំ ឧបដ្ឋាបេតិ, ភិក្ខុនោវាទកសម្មុតិំ សាទិយតិ, សម្មតោបិ ភិក្ខុនិយោ ឱវទតិ – ឥមេហិ ខោ, ឧបាលិ, បញ្ចហង្គេហិ សមន្នាគតស្ស ភិក្ខុនោ កម្មំ កាតព្ពំ.

‘‘អបរេហិបិ, ឧបាលិ, បញ្ចហង្គេហិ សមន្នាគតស្ស ភិក្ខុនោ កម្មំ កាតព្ពំ. កតមេហិ បញ្ចហិ? យាយ អាបត្តិយា សង្ឃេន កម្មំ កតំ ហោតិ តំ អាបត្តិំ អាបជ្ជតិ, អញ្ញំ វា តាទិសិកំ, តតោ វា បាបិដ្ឋតរំ, កម្មំ គរហតិ, កម្មិកេ គរហតិ – ឥមេហិ ខោ, ឧបាលិ, បញ្ចហង្គេហិ សមន្នាគតស្ស ភិក្ខុនោ កម្មំ កាតព្ពំ.

‘‘អបរេហិបិ, ឧបាលិ, បញ្ចហង្គេហិ សមន្នាគតស្ស ភិក្ខុនោ កម្មំ កាតព្ពំ. កតមេហិ បញ្ចហិ? ពុទ្ធស្ស អវណ្ណំ ភាសតិ, ធម្មស្ស អវណ្ណំ ភាសតិ, សង្ឃស្ស អវណ្ណំ ភាសតិ, មិច្ឆាទិដ្ឋិកោ ច ហោតិ, អាជីវវិបន្នោ ច – ឥមេហិ ខោ, ឧបាលិ, បញ្ចហង្គេហិ សមន្នាគតស្ស ភិក្ខុនោ កម្មំ កាតព្ព’’ន្តិ.

អនិស្សិតវគ្គោ និដ្ឋិតោ បឋមោ.

តស្សុទ្ទានំ –

ឧបោសថំ បវារណំ, អាបត្តិ ច គិលានកំ;

អភិសមាចារលជ្ជី ច, អធិសីលេ ទវេន ច.

អនាចារំ ឧបឃាតិ, មិច្ឆា អាបត្តិមេវ ច;

យាយាបត្តិយា ពុទ្ធស្ស, បឋមោ វគ្គសង្គហោតិ.