វិនីតវត្ថុ

២២៣. តេន ខោ បន សមយេន អញ្ញតរោ ភិក្ខុ អធិមានេន អញ្ញំ ព្យាកាសិ. តស្ស កុក្កុច្ចំ អហោសិ – ‘‘ភគវតា សិក្ខាបទំ បញ្ញត្តំ. កច្ចិ នុ ខោ អហំ បារាជិកំ អាបត្តិំ អាបន្នោ’’តិ? ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសិ. ‘‘អនាបត្តិ, ភិក្ខុ, អធិមានេនា’’តិ.

តេន ខោ បន សមយេន អញ្ញតរោ ភិក្ខុ បណិធាយ អរញ្ញេ វិហរតិ – ‘‘ឯវំ មំ ជនោ សម្ភាវេស្សតី’’តិ. តំ ជនោ សម្ភាវេសិ. តស្ស កុក្កុច្ចំ អហោសិ…បេ… ‘‘អនាបត្តិ, ភិក្ខុ, បារាជិកស្ស. ន ច, ភិក្ខវេ, បណិធាយ អរញ្ញេ វត្ថព្ពំ. យោ វសេយ្យ, អាបត្តិ ទុក្កដស្សា’’តិ.

តេន ខោ បន សមយេន អញ្ញតរោ ភិក្ខុ បណិធាយ បិណ្ឌាយ ចរតិ – ‘‘ឯវំ មំ ជនោ សម្ភាវេស្សតី’’តិ. តំ ជនោ សម្ភាវេសិ. តស្ស កុក្កុច្ចំ អហោសិ…បេ… ‘‘អនាបត្តិ, ភិក្ខុ, បារាជិកស្ស. ន ច, ភិក្ខវេ, បណិធាយ បិណ្ឌាយ ចរិតព្ពំ. យោ ចរេយ្យ, អាបត្តិ ទុក្កដស្សា’’តិ.

តេន ខោ បន សមយេន អញ្ញតរោ ភិក្ខុ អញ្ញតរំ ភិក្ខុំ ឯតទវោច – ‘‘យេ, អាវុសោ, អម្ហាកំ ឧបជ្ឈាយស្ស សទ្ធិវិហារិកា សព្ពេវ អរហន្តោ’’តិ. តស្ស កុក្កុច្ចំ អហោសិ…បេ… ‘‘កិំចិត្តោ ត្វំ, ភិក្ខូ’’តិ? ‘‘ឧល្លបនាធិប្បាយោ អហំ, ភគវា’’តិ. ‘‘អនាបត្តិ, ភិក្ខុ, បារាជិកស្ស; អាបត្តិ ថុល្លច្ចយស្សា’’តិ.

តេន ខោ បន សមយេន អញ្ញតរោ ភិក្ខុ អញ្ញតរំ ភិក្ខុំ ឯតទវោច – ‘‘យេ, អាវុសោ, អម្ហាកំ ឧបជ្ឈាយស្ស អន្តេវាសិកា សព្ពេវ មហិទ្ធិកា មហានុភាវា’’តិ. តស្ស កុក្កុច្ចំ អហោសិ…បេ… ‘‘កិំចិត្តោ ត្វំ, ភិក្ខូ’’តិ? ‘‘ឧល្លបនាធិប្បាយោ អហំ, ភគវា’’តិ. ‘‘អនាបត្តិ, ភិក្ខុ, បារាជិកស្ស; អាបត្តិ ថុល្លច្ចយស្សា’’តិ.

តេន ខោ បន សមយេន អញ្ញតរោ ភិក្ខុ បណិធាយ ចង្កមតិ… បណិធាយ តិដ្ឋតិ… បណិធាយ និសីទតិ… បណិធាយ សេយ្យំ កប្បេតិ – ‘‘ឯវំ មំ ជនោ សម្ភាវេស្សតី’’តិ. តំ ជនោ សម្ភាវេសិ. តស្ស កុក្កុច្ចំ អហោសិ…បេ… ‘‘អនាបត្តិ, ភិក្ខុ, បារាជិកស្ស. ន ច, ភិក្ខវេ, បណិធាយ សេយ្យា កប្បេតព្ពា. យោ កប្បេយ្យ, អាបត្តិ ទុក្កដស្សា’’តិ.

តេន ខោ បន សមយេន អញ្ញតរោ ភិក្ខុ អញ្ញតរស្ស ភិក្ខុនោ ឧត្តរិមនុស្សធម្មំ ឧល្លបតិ. សោបិ ឯវមាហ – ‘‘មយ្ហម្បិ, អាវុសោ, សំយោជនា បហីនា’’តិ. តស្ស កុក្កុច្ចំ អហោសិ…បេ… ‘‘អាបត្តិំ ត្វំ, ភិក្ខុ, អាបន្នោ បារាជិក’’ន្តិ.

២២៤. តេន ខោ បន សមយេន អញ្ញតរោ ភិក្ខុ រហោគតោ ឧត្តរិមនុស្សធម្មំ ឧល្លបតិ. បរចិត្តវិទូ ភិក្ខុ តំ ភិក្ខុំ អបសាទេសិ – ‘‘មា, អាវុសោ, ឯវរូបំ អភណិ. នត្ថេសោ តុយ្ហ’’ន្តិ. តស្ស កុក្កុច្ចំ អហោសិ…បេ… ‘‘អនាបត្តិ, ភិក្ខុ, បារាជិកស្ស; អាបត្តិ ទុក្កដស្សា’’តិ.

តេន ខោ បន សមយេន អញ្ញតរោ ភិក្ខុ រហោគតោ ឧត្តរិមនុស្សធម្មំ ឧល្លបតិ. ទេវតា តំ ភិក្ខុំ អបសាទេសិ – ‘‘មា, ភន្តេ, ឯវរូបំ អភណិ. នត្ថេសោ តុយ្ហ’’ន្តិ. តស្ស កុក្កុច្ចំ អហោសិ…បេ… ‘‘អនាបត្តិ, ភិក្ខុ, បារាជិកស្ស; អាបត្តិ ទុក្កដស្សា’’តិ.

តេន ខោ បន សមយេន អញ្ញតរោ ភិក្ខុ អញ្ញតរំ ឧបាសកំ ឯតទវោច – ‘‘យោ, អាវុសោ, តុយ្ហំ វិហារេ វសតិ សោ ភិក្ខុ អរហា’’តិ. សោ ច តស្ស វិហារេ វសតិ. តស្ស កុក្កុច្ចំ អហោសិ…បេ… ‘‘កិំចិត្តោ ត្វំ, ភិក្ខូ’’តិ? ‘‘ឧល្លបនាធិប្បាយោ អហំ, ភគវា’’តិ. ‘‘អនាបត្តិ, ភិក្ខុ, បារាជិកស្ស; អាបត្តិ ថុល្លច្ចយស្សា’’តិ.

តេន ខោ បន សមយេន អញ្ញតរោ ភិក្ខុ អញ្ញតរំ ឧបាសកំ ឯតទវោច – ‘‘យំ ត្វំ, អាវុសោ, ឧបដ្ឋេសិ ចីវរបិណ្ឌបាតសេនាសនគិលានប្បច្ចយភេសជ្ជបរិក្ខារេន សោ ភិក្ខុ អរហា’’តិ. សោ ច តំ ឧបដ្ឋេតិ ចីវរបិណ្ឌបាតសេនាសនគិលានប្បច្ចយភេសជ្ជបរិក្ខារេន. តស្ស កុក្កុច្ចំ អហោសិ…បេ… ‘‘កិំចិត្តោ ត្វំ, ភិក្ខូ’’តិ? ‘‘ឧល្លបនាធិប្បាយោ អហំ, ភគវា’’តិ. ‘‘អនាបត្តិ, ភិក្ខុ, បារាជិកស្ស; អាបត្តិ ថុល្លច្ចយស្សា’’តិ.

២២៥. តេន ខោ បន សមយេន អញ្ញតរោ ភិក្ខុ គិលានោ ហោតិ. តំ ភិក្ខូ ឯតទវោចុំ – ‘‘អត្ថាយស្មតោ ឧត្តរិមនុស្សធម្មោ’’តិ? ‘‘នាវុសោ, ទុក្ករំ អញ្ញំ ព្យាកាតុ’’ន្តិ. តស្ស កុក្កុច្ចំ អហោសិ – ‘‘យេ ខោ តេ ភគវតោ សាវកា តេ ឯវំ វទេយ្យុំ. អហញ្ចម្ហិ ន ភគវតោ សាវកោ. កច្ចិ នុ ខោ អហំ បារាជិកំ អាបត្តិំ អាបន្នោ’’តិ? ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសិ. ‘‘កិំចិត្តោ ត្វំ, ភិក្ខូ’’តិ? ‘‘អនុល្លបនាធិប្បាយោ អហំ, ភគវា’’តិ. ‘‘អនាបត្តិ, ភិក្ខុ, អនុល្លបនាធិប្បាយស្សា’’តិ.

តេន ខោ បន សមយេន អញ្ញតរោ ភិក្ខុ គិលានោ ហោតិ. តំ ភិក្ខូ ឯតទវោចុំ – ‘‘អត្ថាយស្មតោ ឧត្តរិមនុស្សធម្មោ’’តិ? ‘‘អារាធនីយោ ខោ, អាវុសោ, ធម្មោ អារទ្ធវីរិយេនា’’តិ. តស្ស កុក្កុច្ចំ អហោសិ…បេ… ‘‘អនាបត្តិ, ភិក្ខុ, អនុល្លបនាធិប្បាយស្សា’’តិ.

តេន ខោ បន សមយេន អញ្ញតរោ ភិក្ខុ គិលានោ ហោតិ. តំ ភិក្ខូ ឯតទវោចុំ – ‘‘មា ខោ, អាវុសោ, ភាយី’’តិ. នាហំ, អាវុសោ, មច្ចុនោ ភាយាមី’’តិ. តស្ស កុក្កុច្ចំ អហោសិ…បេ… ‘‘អនាបត្តិ, ភិក្ខុ, អនុល្លបនាធិប្បាយស្សា’’តិ.

តេន ខោ បន សមយេន អញ្ញតរោ ភិក្ខុ គិលានោ ហោតិ. តំ ភិក្ខូ ឯតទវោចុំ – ‘‘មា ខោ, អាវុសោ, ភាយី’’តិ. ‘‘យោ នូនាវុសោ, វិប្បដិសារី អស្ស សោ ភាយេយ្យា’’តិ. តស្ស កុក្កុច្ចំ អហោសិ…បេ… ‘‘អនាបត្តិ, ភិក្ខុ, អនុល្លបនាធិប្បាយស្សា’’តិ.

តេន ខោ បន សមយេន អញ្ញតរោ ភិក្ខុ គិលានោ ហោតិ. តំ ភិក្ខូ ឯតទវោចុំ – ‘‘អត្ថាយស្មតោ ឧត្តរិមនុស្សធម្មោ’’តិ? ‘‘អារាធនីយោ ខោ, អាវុសោ, ធម្មោ សម្មាបយុត្តេនា’’តិ. តស្ស កុក្កុច្ចំ អហោសិ…បេ… ‘‘អនាបត្តិ, ភិក្ខុ, អនុល្លបនាធិប្បាយស្សា’’តិ.

តេន ខោ បន សមយេន អញ្ញតរោ ភិក្ខុ គិលានោ ហោតិ. តំ ភិក្ខូ ឯតទវោចុំ – ‘‘អត្ថាយស្មតោ ឧត្តរិមនុស្សធម្មោ’’តិ? ‘‘អារាធនីយោ ខោ, អាវុសោ, ធម្មោ យុត្តយោគេនា’’តិ. តស្ស កុក្កុច្ចំ អហោសិ…បេ… ‘‘អនាបត្តិ, ភិក្ខុ, អនុល្លបនាធិប្បាយស្សា’’តិ.

តេន ខោ បន សមយេន អញ្ញតរោ ភិក្ខុ គិលានោ ហោតិ. តំ ភិក្ខូ ឯតទវោចុំ – ‘‘កច្ចាវុសោ, ខមនីយំ, កច្ចិ យាបនីយ’’ន្តិ? ‘‘នាវុសោ, សក្កា យេន វា តេន វា អធិវាសេតុ’’ន្តិ. តស្ស កុក្កុច្ចំ អហោសិ…បេ… ‘‘អនាបត្តិ, ភិក្ខុ, អនុល្លបនាធិប្បាយស្សា’’តិ.

តេន ខោ បន សមយេន អញ្ញតរោ ភិក្ខុ គិលានោ ហោតិ. តំ ភិក្ខូ ឯតទវោចុំ – ‘‘កច្ចាវុសោ ខមនីយំ, កច្ចិ យាបនីយ’’ន្តិ? ‘‘នាវុសោ, សក្កា បុថុជ្ជនេន អធិវាសេតុ’’ន្តិ. តស្ស កុក្កុច្ចំ អហោសិ…បេ… ‘‘កិំចិត្តោ ត្វំ, ភិក្ខូ’’តិ? ‘‘ឧល្លបនាធិប្បាយោ អហំ, ភគវា’’តិ. ‘‘អនាបត្តិ, ភិក្ខុ, បារាជិកស្ស; អាបត្តិ ថុល្លច្ចយស្សា’’តិ.

២២៦. តេន ខោ បន សមយេន អញ្ញតរោ ព្រាហ្មណោ ភិក្ខូ និមន្តេត្វា ឯតទវោច – ‘‘អាយន្តុ, ភោន្តោ អរហន្តោ’’តិ. តេសំ កុក្កុច្ចំ អហោសិ – ‘‘មយញ្ចម្ហ ន អរហន្តោ [អនរហន្តោ (សី.)]. អយញ្ច ព្រាហ្មណោ អម្ហេ អរហន្តវាទេន សមុទាចរតិ. កថំ នុ ខោ អម្ហេហិ បដិបជ្ជិតព្ព’’ន្តិ? ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ. ‘‘អនាបត្តិ, ភិក្ខវេ, បសាទភញ្ញេ’’តិ.

តេន ខោ បន សមយេន អញ្ញតរោ ព្រាហ្មណោ ភិក្ខូ និមន្តេត្វា ឯតទវោច – ‘‘និសីទន្តុ, ភោន្តោ អរហន្តោ’’តិ… ‘‘ភុញ្ជន្តុ, ភោន្តោ អរហន្តោ’’តិ… ‘‘តប្បេន្តុ, ភោន្តោ អរហន្តោ’’តិ… ‘‘គច្ឆន្តុ, ភោន្តោ អរហន្តោ’’តិ. តេសំ កុក្កុច្ចំ អហោសិ – ‘‘មយញ្ចម្ហ ន អរហន្តោ. អយញ្ច ព្រាហ្មណោ អម្ហេ អរហន្តវាទេន សមុទាចរតិ. កថំ នុ ខោ អម្ហេហិ បដិបជ្ជិតព្ព’’ន្តិ? ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ. ‘‘អនាបត្តិ, ភិក្ខវេ, បសាទភញ្ញេ’’តិ.

តេន ខោ បន សមយេន អញ្ញតរោ ភិក្ខុ អញ្ញតរស្ស ភិក្ខុនោ ឧត្តរិមនុស្សធម្មំ ឧល្លបតិ. សោបិ ឯវមាហ – ‘‘មយ្ហម្បិ, អាវុសោ, អាសវា បហីនា’’តិ. តស្ស កុក្កុច្ចំ អហោសិ…បេ… ‘‘អាបត្តិំ ត្វំ, ភិក្ខុ, អាបន្នោ បារាជិក’’ន្តិ.

តេន ខោ បន សមយេន អញ្ញតរោ ភិក្ខុ អញ្ញតរស្ស ភិក្ខុនោ ឧត្តរិមនុស្សធម្មំ ឧល្លបតិ. សោបិ ឯវមាហ – ‘‘មយ្ហម្បិ, អាវុសោ, ឯតេ ធម្មា សំវិជ្ជន្តី’’តិ. តស្ស កុក្កុច្ចំ អហោសិ…បេ… ‘‘អាបត្តិំ ត្វំ, ភិក្ខុ, អាបន្នោ បារាជិក’’ន្តិ.

តេន ខោ បន សមយេន អញ្ញតរោ ភិក្ខុ អញ្ញតរស្ស ភិក្ខុនោ ឧត្តរិមនុស្សធម្មំ ឧល្លបតិ. សោបិ ឯវមាហ – ‘‘អហម្បាវុសោ, តេសុ ធម្មេសុ សន្ទិស្សាមី’’តិ. តស្ស កុក្កុច្ចំ អហោសិ…បេ… ‘‘អាបត្តិំ ត្វំ, ភិក្ខុ, អាបន្នោ បារាជិក’’ន្តិ.

តេន ខោ បន សមយេន អញ្ញតរំ ភិក្ខុំ ញាតកា ឯតទវោចុំ – ‘‘ឯហិ, ភន្តេ, អគារំ អជ្ឈាវសា’’តិ. ‘‘អភព្ពោ ខោ, អាវុសោ, មាទិសោ អគារំ អជ្ឈាវសិតុ’’ន្តិ. តស្ស កុក្កុច្ចំ អហោសិ…បេ… ‘‘អនាបត្តិ, ភិក្ខុ, អនុល្លបនាធិប្បាយស្សា’’តិ.

២២៧. តេន ខោ បន សមយេន អញ្ញតរំ ភិក្ខុំ ញាតកា ឯតទវោចុំ – ‘‘ឯហិ, ភន្តេ, កាមេ បរិភុញ្ជា’’តិ. ‘‘អាវដា មេ, អាវុសោ, កាមា’’តិ. តស្ស កុក្កុច្ចំ អហោសិ…បេ… ‘‘អនាបត្តិ, ភិក្ខុ, អនុល្លបនាធិប្បាយស្សា’’តិ.

តេន ខោ បន សមយេន អញ្ញតរំ ភិក្ខុំ ញាតកា ឯតទវោចុំ – ‘‘អភិរមសិ, ភន្តេ’’តិ? ‘‘អភិរតោ អហំ, អាវុសោ, បរមាយ អភិរតិយា’’តិ. តស្ស កុក្កុច្ចំ អហោសិ. ‘‘យេ ខោ តេ ភគវតោ សាវកា តេ ឯវំ វទេយ្យុំ! អហញ្ចម្ហិ ន ភគវតោ សាវកោ. កច្ចិ នុ ខោ អហំ បារាជិកំ អាបត្តិំ អាបន្នោ’’តិ? ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសិ. ‘‘កិំចិត្តោ ត្វំ, ភិក្ខូ’’តិ? ‘‘អនុល្លបនាធិប្បាយោ អហំ, ភគវា’’តិ. ‘‘អនាបត្តិ, ភិក្ខុ, អនុល្លបនាធិប្បាយស្សា’’តិ.

តេន ខោ បន សមយេន សម្ពហុលា ភិក្ខូ កតិកំ កត្វា អញ្ញតរស្មិំ អាវាសេ វស្សំ ឧបគច្ឆិំសុ – ‘‘យោ ឥមម្ហា អាវាសា បឋមំ បក្កមិស្សតិ តំ មយំ អរហាតិ ជានិស្សាមា’’តិ. អញ្ញតរោ ភិក្ខុ – ‘‘មំ អរហាតិ ជានន្តូ’’តិ, តម្ហា អាវាសា បឋមំ បក្កាមិ. តស្ស កុក្កុច្ចំ អហោសិ…បេ… ‘‘អាបត្តិំ ត្វំ, ភិក្ខុ, អាបន្នោ បារាជិក’’ន្តិ.

២២៨. [ឥមានិ វត្ថុនិ សំ. និ. ២.២០២ អាគតានិ] តេន សមយេន ពុទ្ធោ ភគវា រាជគហេ វិហរតិ វេឡុវនេ កលន្ទកនិវាបេ. តេន ខោ បន សមយេន អាយស្មា ច លក្ខណោ អាយស្មា ច មហាមោគ្គល្លានោ គិជ្ឈកូដេ បព្ពតេ វិហរន្តិ. អថ ខោ អាយស្មា មហាមោគ្គល្លានោ បុព្ពណ្ហសមយំ និវាសេត្វា បត្តចីវរំ អាទាយ យេនាយស្មា លក្ខណោ តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា អាយស្មន្តំ លក្ខណំ ឯតទវោច – ‘‘អាយាមាវុសោ លក្ខណ, រាជគហំ បិណ្ឌាយ បវិសិស្សាមា’’តិ. ‘‘ឯវមាវុសោ’’តិ ខោ អាយស្មា លក្ខណោ អាយស្មតោ មហាមោគ្គល្លានស្ស បច្ចស្សោសិ. អថ ខោ អាយស្មា មហាមោគ្គល្លានោ គិជ្ឈកូដា បព្ពតា ឱរោហន្តោ អញ្ញតរស្មិំ បទេសេ សិតំ បាត្វាកាសិ. អថ ខោ អាយស្មា លក្ខណោ អាយស្មន្តំ មហាមោគ្គល្លានំ ឯតទវោច – ‘‘កោ នុ ខោ, អាវុសោ មោគ្គល្លាន, ហេតុ កោ បច្ចយោ សិតស្ស បាតុកម្មាយា’’តិ? ‘‘អកាលោ ខោ, អាវុសោ លក្ខណ, ឯតស្ស បញ្ហស្ស [បញ្ហស្ស ព្យាករណាយ (ស្យា.)]. ភគវតោ មំ សន្តិកេ ឯតំ បញ្ហំ បុច្ឆាតិ. អថ ខោ អាយស្មា ច លក្ខណោ អាយស្មា ច មហាមោគ្គល្លានោ រាជគហេ បិណ្ឌាយ ចរិត្វា បច្ឆាភត្តំ បិណ្ឌបាតបដិក្កន្តា យេន ភគវា តេនុបសង្កមិំសុ; ឧបសង្កមិត្វា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិំសុ. ឯកមន្តំ និសិន្នោ ខោ អាយស្មា លក្ខណោ អាយស្មន្តំ មហាមោគ្គល្លានំ ឯតទវោច – ‘‘ឥធាយស្មា មហាមោគ្គល្លានោ គិជ្ឈកូដា បព្ពតា ឱរោហន្តោ អញ្ញតរស្មិំ បទេសេ សិតំ បាត្វាកាសិ. កោ នុ ខោ, អាវុសោ មោគ្គល្លាន, ហេតុ កោ បច្ចយោ សិតស្ស បាតុកម្មាយា’’តិ? ‘‘ឥធាហំ, អាវុសោ, គិជ្ឈកូដា បព្ពតា ឱរោហន្តោ អទ្ទសំ អដ្ឋិកសង្ខលិកំ វេហាសំ គច្ឆន្តិំ. តមេនំ គិជ្ឈាបិ កាកាបិ កុលលាបិ អនុបតិត្វា អនុបតិត្វា ផាសុឡន្តរិកាហិ វិតុឌេន្តិ [វិតុទេន្តិ វិតច្ឆេន្តិ វិរាជេន្តិ (ស្យា.)]. សា សុទំ អដ្ដស្សរំ ករោតិ. តស្ស មយ្ហំ, អាវុសោ, ឯតទហោសិ – ‘អច្ឆរិយំ វត ភោ, អព្ភុតំ វត ភោ, ឯវរូបោបិ នាម សត្តោ ភវិស្សតិ! ឯវរូបោបិ នាម យក្ខោ ភវិស្សតិ! ឯវរូបោបិ នាម អត្តភាវប្បដិលាភោ ភវិស្សតី’’’តិ! ភិក្ខូ ឧជ្ឈាយន្តិ ខិយ្យន្តិ វិបាចេន្តិ – ‘‘ឧត្តរិមនុស្សធម្មំ អាយស្មា មហាមោគ្គល្លានោ ឧល្លបតី’’តិ. អថ ខោ ភគវា ភិក្ខូ អាមន្តេសិ – ‘‘ចក្ខុភូតា វត, ភិក្ខវេ, សាវកា វិហរន្តិ. ញាណភូតា វត, ភិក្ខវេ, សាវកា វិហរន្តិ. យត្រ ហិ នាម សាវកោ ឯវរូបំ ញស្សតិ វា ទក្ខតិ វា សក្ខិំ វា ករិស្សតិ. បុព្ពេវ មេ សោ, ភិក្ខវេ, សត្តោ ទិដ្ឋោ អហោសិ. អបិ ចាហំ ន ព្យាកាសិំ. អហញ្ចេតំ ព្យាករេយ្យំ បរេ ច មេ ន សទ្ទហេយ្យុំ. យេ មេ ន សទ្ទហេយ្យុំ តេសំ តំ អស្ស ទីឃរត្តំ អហិតាយ ទុក្ខាយ. ឯសោ, ភិក្ខវេ, សត្តោ ឥមស្មិំយេវ រាជគហេ គោឃាតកោ អហោសិ. សោ តស្ស កម្មស្ស វិបាកេន ពហូនិ វស្សានិ ពហូនិ វស្សសតានិ ពហូនិ វស្សសហស្សានិ ពហូនិ វស្សសតសហស្សានិ និរយេ បច្ចិត្វា តស្សេវ កម្មស្ស វិបាកាវសេសេន ឯវរូបំ អត្តភាវប្បដិលាភំ បដិសំវេទេតិ. សច្ចំ, ភិក្ខវេ, មោគ្គល្លានោ អាហ. អនាបត្តិ, ភិក្ខវេ, មោគ្គល្លានស្សា’’តិ.

២២៩. ‘‘ឥធាហំ, អាវុសោ, គិជ្ឈកូដា បព្ពតា ឱរោហន្តោ អទ្ទសំ មំសបេសិំ វេហាសំ គច្ឆន្តិំ. តមេនំ គិជ្ឈាបិ កាកាបិ កុលលាបិ អនុបតិត្វា អនុបតិត្វា វិតច្ឆេន្តិ វិភជ្ជេន្តិ [វិតុទេន្តិ វិតច្ឆេន្តិ វិរាជេន្តិ (ស្យា.)]. សា សុទំ អដ្ដស្សរំ ករោតិ…បេ… ឯសោ, ភិក្ខវេ, សត្តោ ឥមស្មិំយេវ រាជគហេ គោឃាតកោ អហោសិ…បេ….

‘‘ឥធាហំ, អាវុសោ, គិជ្ឈកូដា បព្ពតា ឱរោហន្តោ អទ្ទសំ មំសបិណ្ឌំ វេហាសំ គច្ឆន្តំ. តមេនំ គិជ្ឈាបិ កាកាបិ កុលលាបិ អនុបតិត្វា អនុបតិត្វា វិតច្ឆេន្តិ វិភជ្ជេន្តិ. សោ សុទំ អដ្ដស្សរំ ករោតិ…បេ… ឯសោ, ភិក្ខវេ, សត្តោ ឥមស្មិំយេវ រាជគហេ សាកុណិកោ អហោសិ…បេ….

‘‘ឥធាហំ, អាវុសោ, គិជ្ឈកូដា បព្ពតា ឱរោហន្តោ អទ្ទសំ និច្ឆវិំ បុរិសំ វេហាសំ គច្ឆន្តំ. តមេនំ គិជ្ឈាបិ កាកាបិ កុលលាបិ អនុបតិត្វា អនុបតិត្វា វិតច្ឆេន្តិ វិភជ្ជេន្តិ. សោ សុទំ អដ្ដស្សរំ ករោតិ…បេ… ឯសោ, ភិក្ខវេ, សត្តោ ឥមស្មិំយេវ រាជគហេ ឱរព្ភិកោ អហោសិ…បេ….

‘‘ឥធាហំ, អាវុសោ, គិជ្ឈកូដា បព្ពតា ឱរោហន្តោ អទ្ទសំ អសិលោមំ បុរិសំ វេហាសំ គច្ឆន្តំ. តស្ស តេ អសី ឧប្បតិត្វា ឧប្បតិត្វា តស្សេវ កាយេ និបតន្តិ. សោ សុទំ អដ្ដស្សរំ ករោតិ…បេ… ឯសោ, ភិក្ខវេ, សត្តោ ឥមស្មិំយេវ រាជគហេ សូករិកោ អហោសិ…បេ….

‘‘ឥធាហំ, អាវុសោ, គិជ្ឈកូដា បព្ពតា ឱរោហន្តោ អទ្ទសំ សត្តិលោមំ បុរិសំ វេហាសំ គច្ឆន្តំ. តស្ស តា សត្តិយោ ឧប្បតិត្វា ឧប្បតិត្វា តស្សេវ កាយេ និបតន្តិ. សោ សុទំ អដ្ដស្សរំ ករោតិ…បេ… ឯសោ, ភិក្ខវេ, សត្តោ ឥមស្មិំយេវ រាជគហេ មាគវិកោ អហោសិ…បេ….

‘‘ឥធាហំ, អាវុសោ, គិជ្ឈកូដា បព្ពតា ឱរោហន្តោ អទ្ទសំ ឧសុលោមំ បុរិសំ វេហាសំ គច្ឆន្តំ. តស្ស តេ ឧសូ ឧប្បតិត្វា ឧប្បតិត្វា តស្សេវ កាយេ និបតន្តិ. សោ សុទំ អដ្ដស្សរំ ករោតិ…បេ… ឯសោ, ភិក្ខវេ, សត្តោ ឥមស្មិំយេវ រាជគហេ ការណិកោ អហោសិ…បេ….

‘‘ឥធាហំ, អាវុសោ, គិជ្ឈកូដា បព្ពតា ឱរោហន្តោ អទ្ទសំ សូចិលោមំ បុរិសំ វេហាសំ គច្ឆន្តំ. តស្ស តា សូចិយោ ឧប្បតិត្វា ឧប្បតិត្វា តស្សេវ កាយេ និបតន្តិ. សោ សុទំ អដ្ដស្សរំ ករោតិ…បេ… ឯសោ, ភិក្ខវេ, សត្តោ ឥមស្មិំយេវ រាជគហេ សារថិកោ អហោសិ…បេ….

‘‘ឥធាហំ, អាវុសោ, គិជ្ឈកូដា បព្ពតា ឱរោហន្តោ អទ្ទសំ សូចិលោមំ បុរិសំ វេហាសំ គច្ឆន្តំ. តស្ស តា សូចិយោ សីសេ បវិសិត្វា មុខតោ និក្ខមន្តិ; មុខេ បវិសិត្វា ឧរតោ និក្ខមន្តិ; ឧរេ បវិសិត្វា ឧទរតោ និក្ខមន្តិ; ឧទរេ បវិសិត្វា ឩរូហិ និក្ខមន្តិ; ឩរូសុ បវិសិត្វា ជង្ឃាហិ និក្ខមន្តិ; ជង្ឃាសុ បវិសិត្វា បាទេហិ និក្ខមន្តិ. សោ សុទំ អដ្ដស្សរំ ករោតិ…បេ… ឯសោ, ភិក្ខវេ, សត្តោ ឥមស្មិំយេវ រាជគហេ សូចកោ អហោសិ…បេ….

‘‘ឥធាហំ, អាវុសោ, គិជ្ឈកូដា បព្ពតា ឱរោហន្តោ អទ្ទសំ កុម្ភណ្ឌំ បុរិសំ វេហាសំ គច្ឆន្តំ. សោ គច្ឆន្តោបិ តេវ អណ្ឌេ ខន្ធេ អារោបេត្វា គច្ឆតិ, និសីទន្តោបិ តេស្វេវ អណ្ឌេសុ និសីទតិ. តមេនំ គិជ្ឈាបិ កាកាបិ កុលលាបិ អនុបតិត្វា អនុបតិត្វា វិតច្ឆេន្តិ វិភជ្ជេន្តិ. សោ សុទំ អដ្ដស្សរំ ករោតិ…បេ… ឯសោ, ភិក្ខវេ, សត្តោ ឥមស្មិំយេវ រាជគហេ គាមកូដោ អហោសិ…បេ….

‘‘ឥធាហំ, អាវុសោ, គិជ្ឈកូដា បព្ពតា ឱរោហន្តោ អទ្ទសំ បុរិសំ គូថកូបេ សសីសកំ និមុគ្គំ…បេ… ឯសោ, ភិក្ខវេ, សត្តោ ឥមស្មិំយេវ រាជគហេ បារទារិកោ អហោសិ…បេ….

‘‘ឥធាហំ, អាវុសោ, គិជ្ឈកូដា បព្ពតា ឱរោហន្តោ អទ្ទសំ បុរិសំ គូថកូបេ សសីសកំ និមុគ្គំ ឧភោហិ ហត្ថេហិ គូថំ ខាទន្តំ…បេ… ឯសោ, ភិក្ខវេ, សត្តោ ឥមស្មិំយេវ រាជគហេ ទុដ្ឋព្រាហ្មណោ អហោសិ. សោ កស្សបស្ស សម្មាសម្ពុទ្ធស្ស បាវចនេ ភិក្ខុសង្ឃំ ភត្តេន និមន្តេត្វា ទោណិយោ [ទោណិយោ (ឥតិបិ)] គូថស្ស បូរាបេត្វា កាលំ អារោចាបេត្វា ឯតទវោច – ‘អតោ [ឥតោ (ស្យា.) អហោ (ឥតិបិ)], ភោន្តោ, យាវទត្ថំ ភុញ្ជន្តុ ចេវ ហរន្តុ ចា’’’តិ…បេ….

២៣០. ‘‘ឥធាហំ, អាវុសោ, គិជ្ឈកូដា បព្ពតា ឱរោហន្តោ អទ្ទសំ និច្ឆវិំ ឥត្ថិំ វេហាសំ គច្ឆន្តិំ. តមេនំ គិជ្ឈាបិ កាកាបិ កុលលាបិ អនុបតិត្វា អនុបតិត្វា វិតច្ឆេន្តិ វិភជ្ជេន្តិ. សា សុទំ អដ្ដស្សរំ ករោតិ…បេ… ឯសា, ភិក្ខវេ, ឥត្ថី ឥមស្មិំយេវ រាជគហេ អតិចារិនី អហោសិ…បេ….

‘‘ឥធាហំ, អាវុសោ, គិជ្ឈកូដា បព្ពតា ឱរោហន្តោ អទ្ទសំ ឥត្ថិំ ទុគ្គន្ធំ មង្គុលិំ វេហាសំ គច្ឆន្តិំ. តមេនំ គិជ្ឈាបិ កាកាបិ កុលលាបិ អនុបតិត្វា អនុបតិត្វា វិតច្ឆេន្តិ វិភជ្ជេន្តិ. សា សុទំ អដ្ដស្សរំ ករោតិ…បេ… ឯសា, ភិក្ខវេ, ឥត្ថី ឥមស្មិំយេវ រាជគហេ ឥក្ខណិកា អហោសិ…បេ….

‘‘ឥធាហំ, អាវុសោ, គិជ្ឈកូដា បព្ពតា ឱរោហន្តោ អទ្ទសំ ឥត្ថិំ ឧប្បក្កំ ឱកិលិនិំ ឱកិរិនិំ វេហាសំ គច្ឆន្តិំ. សា សុទំ អដ្ដស្សរំ ករោតិ…បេ… ឯសា, ភិក្ខវេ, ឥត្ថី កាលិង្គស្ស រញ្ញោ អគ្គមហេសី អហោសិ. សា ឥស្សាបកតា សបត្តិំ អង្គារកដាហេន ឱកិរិ…បេ….

‘‘ឥធាហំ, អាវុសោ, គិជ្ឈកូដា បព្ពតា ឱរោហន្តោ អទ្ទសំ អសីសកំ កពន្ធំ វេហាសំ គច្ឆន្តំ. តស្ស ឧរេ អក្ខីនិ ចេវ ហោន្តិ មុខញ្ច. តមេនំ គិជ្ឈាបិ កាកាបិ កុលលាបិ អនុបតិត្វា អនុបតិត្វា វិតច្ឆេន្តិ វិភជ្ជេន្តិ. សោ សុទំ អដ្ដស្សរំ ករោតិ…បេ… ឯសោ, ភិក្ខវេ, សត្តោ ឥមស្មិំយេវ រាជគហេ ហារិកោ នាម ចោរឃាតកោ អហោសិ…បេ….

‘‘ឥធាហំ, អាវុសោ, គិជ្ឈកូដា បព្ពតា ឱរោហន្តោ អទ្ទសំ ភិក្ខុំ វេហាសំ គច្ឆន្តំ. តស្ស សង្ឃាដិបិ អាទិត្តា សម្បជ្ជលិតា សជោតិភូតា, បត្តោបិ អាទិត្តោ សម្បជ្ជលិតោ សជោតិភូតោ, កាយពន្ធនម្បិ អាទិត្តំ សម្បជ្ជលិតំ សជោតិភូតំ, កាយោបិ អាទិត្តោ សម្បជ្ជលិតោ សជោតិភូតោ. សោ សុទំ អដ្ដស្សរំ ករោតិ…បេ… ឯសោ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ កស្សបស្ស សម្មាសម្ពុទ្ធស្ស បាវចនេ បាបភិក្ខុ អហោសិ…បេ….

‘‘ឥធាហំ, អាវុសោ, គិជ្ឈកូដា បព្ពតា ឱរោហន្តោ អទ្ទសំ ភិក្ខុនិំ… អទ្ទសំ សិក្ខមានំ… អទ្ទសំ សាមណេរំ… អទ្ទសំ សាមណេរិំ វេហាសំ គច្ឆន្តិំ. តស្សា សង្ឃាដិបិ អាទិត្តា សម្បជ្ជលិតា សជោតិភូតា, បត្តោបិ អាទិត្តោ សម្បជ្ជលិតោ សជោតិភូតោ, កាយពន្ធនម្បិ អាទិត្តំ សម្បជ្ជលិតំ សជោតិភូតំ, កាយោបិ អាទិត្តោ សម្បជ្ជលិតោ សជោតិភូតោ. សា សុទំ អដ្ដស្សរំ ករោតិ. តស្ស មយ្ហំ, អាវុសោ, ឯតទហោសិ – ‘អច្ឆរិយំ វត ភោ, អព្ភុតំ វត ភោ, ឯវរូបោបិ នាម សត្តោ ភវិស្សតិ! ឯវរូបោបិ នាម យក្ខោ ភវិស្សតិ! ឯវរូបោបិ នាម អត្តភាវប្បដិលាភោ ភវិស្សតី’’’តិ! ភិក្ខូ ឧជ្ឈាយន្តិ ខិយ្យន្តិ វិបាចេន្តិ – ‘‘ឧត្តរិមនុស្សធម្មំ អាយស្មា មហាមោគ្គល្លានោ ឧល្លបតី’’តិ.

អថ ខោ ភគវា ភិក្ខូ អាមន្តេសិ – ‘‘ចក្ខុភូតា វត, ភិក្ខវេ, សាវកា វិហរន្តិ. ញាណភូតា វត, ភិក្ខវេ, សាវកា វិហរន្តិ. យត្រ ហិ នាម សាវកោ ឯវរូបំ ញស្សតិ វា ទក្ខតិ វា សក្ខិំ វា ករិស្សតិ! បុព្ពេវ មេ សា, ភិក្ខវេ, សាមណេរី ទិដ្ឋា អហោសិ. អបិ ចាហំ ន ព្យាកាសិំ. អហញ្ចេតំ ព្យាករេយ្យំ បរេ ច មេ ន សទ្ទហេយ្យុំ. យេ មេ ន សទ្ទហេយ្យុំ តេសំ តំ អស្ស ទីឃរត្តំ អហិតាយ ទុក្ខាយ. ឯសា, ភិក្ខវេ, សាមណេរី កស្សបស្ស សម្មាសម្ពុទ្ធស្ស បាវចនេ បាបសាមណេរី អហោសិ. សា តស្ស កម្មស្ស វិបាកេន ពហូនិ វស្សានិ ពហូនិ វស្សសតានិ ពហូនិ វស្សសហស្សានិ ពហូនិ វស្សសតសហស្សានិ និរយេ បច្ចិត្វា តស្សេវ កម្មស្ស វិបាកាវសេសេន ឯវរូបំ អត្តភាវប្បដិលាភំ បដិសំវេទេតិ. សច្ចំ, ភិក្ខវេ, មោគ្គល្លានោ អាហ. អនាបត្តិ, ភិក្ខវេ, មោគ្គល្លានស្សា’’តិ.

២៣១. អថ ខោ អាយស្មា មហាមោគ្គល្លានោ ភិក្ខូ អាមន្តេសិ – ‘‘យតាយំ, អាវុសោ, តបោទា សន្ទតិ សោ ទហោ អច្ឆោទកោ សីតោទកោ សាតោទកោ សេតកោ សុប្បតិត្ថោ រមណីយោ បហូតមច្ឆកច្ឆបោ ចក្កមត្តានិ ច បទុមានិ បុប្ផន្តី’’តិ. ភិក្ខូ ឧជ្ឈាយន្តិ ខិយ្យន្តិ វិបាចេន្តិ – ‘‘កថញ្ហិ នាម អាយស្មា មហាមោគ្គល្លានោ ឯវំ វក្ខតិ – ‘យតាយំ, អាវុសោ, តបោទា សន្ទតិ សោ ទហោ អច្ឆោទកោ សីតោទកោ សាតោទកោ សេតកោ សុប្បតិត្ថោ រមណីយោ បហូតមច្ឆកច្ឆបោ ចក្កមត្តានិ ច បទុមានិ បុប្ផន្តី’តិ. អថ ច បនាយំ តបោទា កុថិតា សន្ទតិ. ឧត្តរិមនុស្សធម្មំ អាយស្មា មហាមោគ្គល្លានោ ឧល្លបតី’’តិ. ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ. ‘‘យតាយំ, ភិក្ខវេ, តបោទា សន្ទតិ សោ ទហោ អច្ឆោទកោ សីតោទកោ សាតោទកោ សេតកោ សុប្បតិត្ថោ រមណីយោ បហូតមច្ឆកច្ឆបោ ចក្កមត្តានិ ច បទុមានិ បុប្ផន្តិ. អបិ ចាយំ, ភិក្ខវេ, តបោទា ទ្វិន្នំ មហានិរយានំ អន្តរិកាយ អាគច្ឆតិ. តេនាយំ តបោទា កុថិតា សន្ទតិ. សច្ចំ, ភិក្ខវេ, មោគ្គល្លានោ អាហ. អនាបត្តិ, ភិក្ខវេ, មោគ្គល្លានស្សា’’តិ.

តេន ខោ បន សមយេន រាជា មាគធោ សេនិយោ ពិម្ពិសារោ លិច្ឆវីហិ សទ្ធិំ សង្គាមេន្តោ បភគ្គោ អហោសិ. អថ រាជា បច្ឆា សេនំ សង្កឌ្ឍិត្វា លិច្ឆវយោ បរាជេសិ. សង្គាមេ ច នន្ទិ ចរតិ – ‘‘រញ្ញា លិច្ឆវី បភគ្គា’’តិ. អថ ខោ អាយស្មា មហាមោគ្គល្លានោ ភិក្ខូ អាមន្តេសិ – ‘‘រាជា, អាវុសោ, លិច្ឆវីហិ បភគ្គោ’’តិ. ភិក្ខូ ឧជ្ឈាយន្តិ ខិយ្យន្តិ វិបាចេន្តិ – ‘‘កថញ្ហិ នាម អាយស្មា មហាមោគ្គល្លានោ ឯវំ វក្ខតិ – ‘រាជា, អាវុសោ, លិច្ឆវីហិ បភគ្គោ’តិ! សង្គាមេ ច នន្ទិំ ចរតិ – ‘រញ្ញា លិច្ឆវី បភគ្គា’តិ! ឧត្តរិមនុស្សធម្មំ អាយស្មា មហាមោគ្គល្លានោ ឧល្លបតី’’តិ. ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ. ‘‘បឋមំ, ភិក្ខវេ, រាជា លិច្ឆវីហិ បភគ្គោ. អថ រាជា បច្ឆា សេនំ សង្កឌ្ឍិត្វា លិច្ឆវយោ បរាជេសិ. សច្ចំ, ភិក្ខវេ, មោគ្គល្លានោ អាហ. អនាបត្តិ, ភិក្ខវេ, មោគ្គល្លានស្សា’’តិ.

២៣២. អថ ខោ អាយស្មា មហាមោគ្គល្លានោ ភិក្ខូ អាមន្តេសិ – ‘‘ឥធាហំ, អាវុសោ, សប្បិនិកាយ នទិយា តីរេ អានេញ្ជំ សមាធិំ សមាបន្នោ នាគានំ ឱគយ្ហ ឧត្តរន្តានំ កោញ្ចំ ករោន្តានំ សទ្ទំ អស្សោសិ’’ន្តិ. ភិក្ខូ ឧជ្ឈាយន្តិ ខិយ្យន្តិ វិបាចេន្តិ – ‘‘កថញ្ហិ នាម អាយស្មា មហាមោគ្គល្លានោ អានេញ្ជំ សមាធិំ សមាបន្នោ សទ្ទំ សោស្សតិ! ឧត្តរិមនុស្សធម្មំ អាយស្មា មហាមោគ្គល្លានោ ឧល្លបតី’’តិ. ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ. ‘‘អត្ថេសោ, ភិក្ខវេ, សមាធិ សោ ច ខោ អបរិសុទ្ធោ. សច្ចំ, ភិក្ខវេ, មោគ្គល្លានោ អាហ. អនាបត្តិ, ភិក្ខវេ, មោគ្គល្លានស្សា’’តិ.

អថ ខោ អាយស្មា សោភិតោ ភិក្ខូ អាមន្តេសិ – ‘‘អហំ, អាវុសោ, បញ្ច កប្បសតានិ អនុស្សរាមី’’តិ. ភិក្ខូ ឧជ្ឈាយន្តិ ខិយ្យន្តិ វិបាចេន្តិ – ‘‘កថញ្ហិ នាម អាយស្មា សោភិតោ ឯវំ វក្ខតិ – ‘អហំ, អាវុសោ, បញ្ច កប្បសតានិ អនុស្សរាមី’តិ! ឧត្តរិមនុស្សធម្មំ អាយស្មា សោភិតោ ឧល្លបតី’’តិ. ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ. ‘‘អត្ថេសា, ភិក្ខវេ, សោភិតស្ស. សា ច ខោ ឯកាយេវ ជាតិ. សច្ចំ, ភិក្ខវេ, សោភិតោ អាហ. អនាបត្តិ, ភិក្ខវេ, សោភិតស្សាតិ.

ចតុត្ថបារាជិកំ សមត្តំ.

២៣៣. ឧទ្ទិដ្ឋា ខោ អាយស្មន្តោ ចត្តារោ បារាជិកា ធម្មា, យេសំ ភិក្ខុ អញ្ញតរំ វា អញ្ញតរំ វា អាបជ្ជិត្វា ន លភតិ ភិក្ខូហិ សទ្ធិំ សំវាសំ, យថា បុរេ តថា បច្ឆា, បារាជិកោ ហោតិ អសំវាសោ. តត្ថាយស្មន្តេ បុច្ឆាមិ – ‘‘កច្ចិត្ថ បរិសុទ្ធា’’? ទុតិយម្បិ បុច្ឆាមិ – ‘‘កច្ចិត្ថ បរិសុទ្ធា’’? តតិយម្បិ បុច្ឆាមិ – ‘‘កច្ចិត្ថ បរិសុទ្ធា’’? បរិសុទ្ធេត្ថាយស្មន្តោ, តស្មា តុណ្ហី, ឯវមេតំ ធារយាមីតិ.

បារាជិកំ និដ្ឋិតំ.

តស្សុទ្ទានំ –

មេថុនាទិន្នាទានញ្ច, មនុស្សវិគ្គហុត្តរិ;

បារាជិកានិ ចត្តារិ, ឆេជ្ជវត្ថូ អសំសយាតិ.

បារាជិកកណ្ឌំ និដ្ឋិតំ.