១. មុសាវាទសិក្ខាបទំ

ឥមេ ខោ បនាយស្មន្តោ ទ្វេនវុតិ បាចិត្តិយា

ធម្មា ឧទ្ទេសំ អាគច្ឆន្តិ.

១. តេន សមយេន ពុទ្ធោ ភគវា សាវត្ថិយំ វិហរតិ ជេតវនេ អនាថបិណ្ឌិកស្ស អារាមេ. តេន ខោ បន សមយេន ហត្ថកោ សក្យបុត្តោ វាទក្ខិត្តោ ហោតិ. សោ តិត្ថិយេហិ សទ្ធិំ សល្លបន្តោ អវជានិត្វា បដិជានាតិ, បដិជានិត្វា អវជានាតិ, អញ្ញេនញ្ញំ បដិចរតិ, សម្បជានមុសា ភាសតិ, សង្កេតំ កត្វា វិសំវាទេតិ. តិត្ថិយា ឧជ្ឈាយន្តិ ខិយ្យន្តិ វិបាចេន្តិ – ‘‘កថញ្ហិ នាម ហត្ថកោ សក្យបុត្តោ អម្ហេហិ សទ្ធិំ សល្លបន្តោ អវជានិត្វា បដិជានិស្សតិ, បដិជានិត្វា អវជានិស្សតិ, អញ្ញេនញ្ញំ បដិចរិស្សតិ, សម្បជានមុសា ភាសិស្សតិ, សង្កេតំ កត្វា វិសំវាទេស្សតី’’តិ!

អស្សោសុំ ខោ ភិក្ខូ តេសំ តិត្ថិយានំ ឧជ្ឈាយន្តានំ ខិយ្យន្តានំ វិបាចេន្តានំ. អថ ខោ តេ ភិក្ខូ យេន ហត្ថកោ សក្យបុត្តោ តេនុបសង្កមិំសុ; ឧបសង្កមិត្វា ហត្ថកំ សក្យបុត្តំ ឯតទវោចុំ – ‘‘សច្ចំ កិរ ត្វំ, អាវុសោ ហត្ថក, តិត្ថិយេហិ សទ្ធិំ សល្លបន្តោ អវជានិត្វា បដិជានាសិ, បដិជានិត្វា អវជានាសិ, អញ្ញេនញ្ញំ បដិចរសិ, សម្បជានមុសា ភាសសិ, សង្កេតំ កត្វា វិសំវាទេសី’’តិ? ‘‘ឯតេ ខោ, អាវុសោ, តិត្ថិយា នាម យេន កេនចិ ជេតព្ពា; នេវ តេសំ ជយោ ទាតព្ពោ’’តិ. យេ តេ ភិក្ខូ អប្បិច្ឆា…បេ… តេ ឧជ្ឈាយន្តិ ខិយ្យន្តិ វិបាចេន្តិ – ‘‘កថញ្ហិ នាម ហត្ថកោ សក្យបុត្តោ តិត្ថិយេហិ សទ្ធិំ សល្លបន្តោ អវជានិត្វា បដិជានិស្សតិ, បដិជានិត្វា អវជានិស្សតិ, អញ្ញេនញ្ញំ បដិចរិស្សតិ, សម្បជានមុសា ភាសិស្សតិ, សង្កេតំ កត្វា វិសំវាទេស្សតី’’តិ!

អថ ខោ តេ ភិក្ខូ ហត្ថកំ សក្យបុត្តំ អនេកបរិយាយេន វិគរហិត្វា ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ. អថ ខោ ភគវា ឯតស្មិំ និទានេ ឯតស្មិំ បករណេ ភិក្ខុសង្ឃំ សន្និបាតាបេត្វា ហត្ថកំ សក្យបុត្តំ បដិបុច្ឆិ – ‘‘សច្ចំ កិរ ត្វំ, ហត្ថក, តិត្ថិយេហិ សទ្ធិំ សល្លបន្តោ អវជានិត្វា បដិជានាសិ, បដិជានិត្វា អវជានាសិ, អញ្ញេនញ្ញំ បដិចរសិ, សម្បជានមុសា ភាសសិ, សង្កេតំ កត្វា វិសំវាទេសី’’តិ? ‘‘សច្ចំ, ភគវា’’តិ. វិគរហិ ពុទ្ធោ ភគវា…បេ… កថញ្ហិ នាម ត្វំ, មោឃបុរិស, តិត្ថិយេហិ សទ្ធិំ សល្លបន្តោ អវជានិត្វា បដិជានិស្សសិ, បដិជានិត្វា អវជានិស្សសិ, អញ្ញេនញ្ញំ បដិចរិស្សសិ, សម្បជានមុសា ភាសិស្សសិ, សង្កេតំ កត្វា វិសំវាទេស្សសិ! នេតំ, មោឃបុរិស, អប្បសន្នានំ វា បសាទាយ…បេ… ឯវញ្ច បន, ភិក្ខវេ, ឥមំ សិក្ខាបទំ ឧទ្ទិសេយ្យាថ –

២. ‘‘សម្បជានមុសាវាទេ បាចិត្តិយ’’ន្តិ.

៣. សម្បជានមុសាវាទោ នាម វិសំវាទនបុរេក្ខារស្ស វាចា, គិរា, ព្យប្បថោ, វចីភេទោ, វាចសិកា វិញ្ញត្តិ, អដ្ឋ អនរិយវោហារា – អទិដ្ឋំ ទិដ្ឋំ មេតិ, អស្សុតំ សុតំ មេតិ, អមុតំ មុតំ មេតិ, អវិញ្ញាតំ វិញ្ញាតំ មេតិ, ទិដ្ឋំ អទិដ្ឋំ មេតិ, សុតំ អស្សុតំ មេតិ, មុតំ អមុតំ មេតិ, វិញ្ញាតំ អវិញ្ញាតំ មេតិ.

អទិដ្ឋំ នាម ន ចក្ខុនា ទិដ្ឋំ. អស្សុតំ នាម ន សោតេន សុតំ. អមុតំ នាម ន ឃានេន ឃាយិតំ, ន ជិវ្ហាយ សាយិតំ, ន កាយេន ផុដ្ឋំ. អវិញ្ញាតំ នាម ន មនសា វិញ្ញាតំ. ទិដ្ឋំ នាម ចក្ខុនា ទិដ្ឋំ. សុតំ នាម សោតេន សុតំ. មុតំ នាម ឃានេន ឃាយិតំ, ជិវ្ហាយ សាយិតំ, កាយេន ផុដ្ឋំ. វិញ្ញាតំ នាម មនសា វិញ្ញាតំ.

៤. តីហាការេហិ ‘‘អទិដ្ឋំ ទិដ្ឋំ មេ’’តិ សម្បជានមុសា ភណន្តស្ស អាបត្តិ បាចិត្តិយស្ស – បុព្ពេវស្ស ហោតិ ‘‘មុសា ភណិស្ស’’ន្តិ, ភណន្តស្ស ហោតិ ‘‘មុសា ភណាមី’’តិ, ភណិតស្ស ហោតិ ‘‘មុសា មយា ភណិត’’ន្តិ.

ចតូហាការេហិ ‘‘អទិដ្ឋំ ទិដ្ឋំ មេ’’តិ សម្បជានមុសា ភណន្តស្ស អាបត្តិ បាចិត្តិយស្ស – បុព្ពេវស្ស ហោតិ ‘‘មុសា ភណិស្ស’’ន្តិ, ភណន្តស្ស ហោតិ ‘‘មុសា ភណាមី’’តិ, ភណិតស្ស ហោតិ ‘‘មុសា មយា ភណិត’’ន្តិ, វិនិធាយ ទិដ្ឋិំ.

បញ្ចហាការេហិ ‘‘អទិដ្ឋំ ទិដ្ឋំ មេ’’តិ សម្បជានមុសា ភណន្តស្ស អាបត្តិ បាចិត្តិយស្ស – បុព្ពេវស្ស ហោតិ ‘‘មុសា ភណិស្ស’’ន្តិ, ភណន្តស្ស ហោតិ ‘‘មុសា ភណាមី’’តិ, ភណិតស្ស ហោតិ ‘‘មុសា មយា ភណិត’’ន្តិ, វិនិធាយ ទិដ្ឋិំ, វិនិធាយ ខន្តិំ.

ឆហាការេហិ ‘‘អទិដ្ឋំ ទិដ្ឋំ មេ’’តិ សម្បជានមុសា ភណន្តស្ស អាបត្តិ បាចិត្តិយស្ស – បុព្ពេវស្ស ហោតិ ‘‘មុសា ភណិស្ស’’ន្តិ, ភណន្តស្ស ហោតិ ‘‘មុសា ភណាមី’’តិ, ភណិតស្ស ហោតិ ‘‘មុសា មយា ភណិត’’ន្តិ, វិនិធាយ ទិដ្ឋិំ, វិនិធាយ ខន្តិំ, វិនិធាយ រុចិំ.

សត្តហាការេហិ ‘‘អទិដ្ឋំ ទិដ្ឋំ មេ’’តិ សម្បជានមុសា ភណន្តស្ស អាបត្តិ បាចិត្តិយស្ស’’ – បុព្ពេវស្ស ហោតិ ‘‘មុសា ភណិស្ស’’ន្តិ, ភណន្តស្ស ហោតិ ‘‘មុសា ភណាមី’’តិ, ភណិតស្ស ហោតិ ‘‘មុសា មយា ភណិត’’ន្តិ, វិនិធាយ ទិដ្ឋិំ, វិនិធាយ ខន្តិំ, វិនិធាយ រុចិំ, វិនិធាយ ភាវំ.

៥. តីហាការេហិ ‘‘អស្សុតំ សុតំ មេ’’តិ…បេ… អមុតំ មុតំ មេតិ…បេ… អវិញ្ញាតំ វិញ្ញាតំ មេតិ សម្បជានមុសា ភណន្តស្ស អាបត្តិ បាចិត្តិយស្ស – បុព្ពេវស្ស ហោតិ ‘‘មុសា ភណិស្ស’’ន្តិ, ភណន្តស្ស ហោតិ ‘‘មុសា ភណាមី’’តិ, ភណិតស្ស ហោតិ ‘‘មុសា មយា ភណិត’’ន្តិ.

ចតូហាការេហិ…បេ… បញ្ចហាការេហិ…បេ… ឆហាការេហិ…បេ… សត្តហាការេហិ ‘‘អវិញ្ញាតំ វិញ្ញាតំ មេ’’តិ សម្បជានមុសា ភណន្តស្ស អាបត្តិ បាចិត្តិយស្ស – បុព្ពេវស្ស ហោតិ ‘‘មុសា ភណិស្ស’’ន្តិ, ភណន្តស្ស ហោតិ ‘‘មុសា ភណាមី’’តិ, ភណិតស្ស ហោតិ ‘‘មុសា មយា ភណិតន្តិ, វិនិធាយ ទិដ្ឋិំ, វិនិធាយ ខន្តិំ, វិនិធាយ រុចិំ, វិនិធាយ ភាវំ.

៦. តីហាការេហិ ‘‘អទិដ្ឋំ ទិដ្ឋញ្ច មេ សុតញ្ចា’’តិ សម្បជានមុសា ភណន្តស្ស អាបត្តិ បាចិត្តិយស្ស…បេ… តីហាការេហិ ‘‘អទិដ្ឋំ ទិដ្ឋញ្ច មេ មុតញ្ចា’’តិ សម្បជានមុសា ភណន្តស្ស អាបត្តិ បាចិត្តិយស្ស…បេ… តីហាការេហិ ‘‘អទិដ្ឋំ ទិដ្ឋញ្ច មេ វិញ្ញាតញ្ចា’’តិ សម្បជានមុសា ភណន្តស្ស អាបត្តិ បាចិត្តិយស្ស …បេ… តីហាការេហិ អទិដ្ឋំ ‘‘ទិដ្ឋញ្ច មេ សុតញ្ច មុតញ្ចា’’តិ…បេ… តីហាការេហិ អទិដ្ឋំ ‘‘ទិដ្ឋញ្ច មេ សុតញ្ច វិញ្ញាតញ្ចា’’តិ…បេ… តីហាការេហិ អទិដ្ឋំ ‘‘ទិដ្ឋញ្ច មេ សុតញ្ច មុតញ្ច វិញ្ញាតញ្ចា’’តិ សម្បជានមុសា ភណន្តស្ស អាបត្តិ បាចិត្តិយស្ស…បេ….

តីហាការេហិ អស្សុតំ ‘‘សុតញ្ច មេ មុតញ្ចា’’តិ…បេ… តីហាការេហិ អស្សុតំ ‘‘សុតញ្ច មេ វិញ្ញាតញ្ចា’’តិ…បេ… តីហាការេហិ អស្សុតំ ‘‘សុតញ្ច មេ ទិដ្ឋញ្ចា’’តិ សម្បជានមុសា ភណន្តស្ស អាបត្តិ បាចិត្តិយស្ស…បេ… តីហាការេហិ អស្សុតំ ‘‘សុតញ្ច មេ មុតញ្ច វិញ្ញាតញ្ចា’’តិ…បេ… តីហាការេហិ អស្សុតំ ‘‘សុតញ្ច មេ មុតញ្ច ទិដ្ឋញ្ចា’’តិ…បេ… តីហាការេហិ អស្សុតំ ‘‘សុតញ្ច មេ មុតញ្ច វិញ្ញាតញ្ច ទិដ្ឋញ្ចា’’តិ សម្បជានមុសា ភណន្តស្ស អាបត្តិ បាចិត្តិយស្ស…បេ….

តីហាការេហិ អមុតំ ‘‘មុតញ្ច មេ វិញ្ញាតញ្ចា’’តិ…បេ… តីហាការេហិ អមុតំ ‘‘មុតញ្ច មេ ទិដ្ឋញ្ចា’’តិ…បេ… តីហាការេហិ អមុតំ ‘‘មុតញ្ច មេ សុតញ្ចា’’តិ សម្បជានមុសា ភណន្តស្ស អាបត្តិ បាចិត្តិយស្ស…បេ… តីហាការេហិ អមុតំ ‘‘មុតញ្ច មេ វិញ្ញាតញ្ច ទិដ្ឋញ្ចា’’តិ…បេ… តីហាការេហិ អមុតំ ‘‘មុតញ្ច មេ វិញ្ញាតញ្ច សុតញ្ចា’’តិ…បេ… តីហាការេហិ អមុតំ ‘‘មុតញ្ច មេ វិញ្ញាតញ្ច ទិដ្ឋញ្ច សុតញ្ចា’’តិ សម្បជានមុសា ភណន្តស្ស អាបត្តិ បាចិត្តិយស្ស…បេ….

តីហាការេហិ អវិញ្ញាតំ ‘‘វិញ្ញាតញ្ច មេ ទិដ្ឋញ្ចា’’តិ…បេ… តីហាការេហិ អវិញ្ញាតំ ‘‘វិញ្ញាតញ្ច មេ សុតញ្ចា’’តិ…បេ… តីហាការេហិ អវិញ្ញាតំ ‘‘វិញ្ញាតញ្ច មេ មុតញ្ចា’’តិ សម្បជានមុសា ភណន្តស្ស អាបត្តិ បាចិត្តិយស្ស…បេ… តីហាការេហិ អវិញ្ញាតំ ‘‘វិញ្ញាតញ្ច មេ ទិដ្ឋញ្ច សុតញ្ចា’’តិ…បេ… តីហាការេហិ អវិញ្ញាតំ ‘‘វិញ្ញាតញ្ច មេ ទិដ្ឋញ្ច មុតញ្ចា’’តិ…បេ… តីហាការេហិ អវិញ្ញាតំ ‘‘វិញ្ញាតញ្ច មេ ទិដ្ឋញ្ច សុតញ្ច មុតញ្ចា’’តិ សម្បជានមុសា ភណន្តស្ស អាបត្តិ បាចិត្តិយស្ស…បេ….

៧. តីហាការេហិ ទិដ្ឋំ ‘‘អទិដ្ឋំ មេ’’តិ…បេ… សុតំ ‘‘អស្សុតំ មេ’’តិ…បេ… មុតំ ‘‘អមុតំ មេ’’តិ…បេ… វិញ្ញាតំ ‘‘អវិញ្ញាតំ មេ’’តិ សម្បជានមុសា ភណន្តស្ស អាបត្តិ បាចិត្តិយស្ស…បេ….

៨. តីហាការេហិ ទិដ្ឋំ ‘‘សុតំ មេ’’តិ…បេ… តីហាការេហិ ទិដ្ឋំ ‘‘មុតំ មេ’’តិ…បេ… តីហាការេហិ ទិដ្ឋំ ‘‘វិញ្ញាតំ មេ’’តិ សម្បជានមុសា ភណន្តស្ស អាបត្តិ បាចិត្តិយស្ស…បេ… តីហាការេហិ ទិដ្ឋំ ‘‘សុតញ្ច មេ មុតញ្ចា’’តិ…បេ… តីហាការេហិ ទិដ្ឋំ ‘‘សុតញ្ច មេ វិញ្ញាតញ្ចា’’តិ…បេ… តីហាការេហិ ទិដ្ឋំ ‘‘សុតញ្ច មេ មុតញ្ច វិញ្ញាតញ្ចា’’តិ សម្បជានមុសា ភណន្តស្ស អាបត្តិ បាចិត្តិយស្ស…បេ….

តីហាការេហិ សុតំ ‘‘មុតំ មេ’’តិ…បេ… តីហាការេហិ សុតំ ‘‘វិញ្ញាតំ មេ’’តិ…បេ… តីហាការេហិ សុតំ ‘‘ទិដ្ឋំ មេ’’តិ សម្បជានមុសា ភណន្តស្ស អាបត្តិ បាចិត្តិយស្ស…បេ… តីហាការេហិ សុតំ ‘‘មុតញ្ច មេ វិញ្ញាតញ្ចា’’តិ…បេ… តីហាការេហិ សុតំ ‘‘មុតញ្ច មេ ទិដ្ឋញ្ចា’’តិ…បេ… តីហាការេហិ សុតំ ‘‘មុតញ្ច មេ វិញ្ញាតញ្ច ទិដ្ឋញ្ចា’’តិ សម្បជានមុសា ភណន្តស្ស អាបត្តិ បាចិត្តិយស្ស…បេ….

តីហាការេហិ មុតំ ‘‘វិញ្ញាតំ មេ’’តិ…បេ… តីហាការេហិ មុតំ ‘‘ទិដ្ឋំ មេ’’តិ…បេ… តីហាការេហិ មុតំ ‘‘សុតំ មេ’’តិ សម្បជានមុសា ភណន្តស្ស អាបត្តិ បាចិត្តិយស្ស…បេ… តីហាការេហិ មុតំ ‘‘វិញ្ញាតញ្ច មេ ទិដ្ឋញ្ចា’’តិ…បេ… តីហាការេហិ មុតំ ‘‘វិញ្ញាតញ្ច មេ សុតញ្ចា’’តិ…បេ… តីហាការេហិ មុតំ ‘‘វិញ្ញាតញ្ច មេ ទិដ្ឋញ្ច សុតញ្ចា’’តិ សម្បជានមុសា ភណន្តស្ស អាបត្តិ បាចិត្តិយស្ស…បេ….

តីហាការេហិ វិញ្ញាតំ ‘‘ទិដ្ឋំ មេ’’តិ…បេ… តីហាការេហិ វិញ្ញាតំ ‘‘សុតំ មេ’’តិ …បេ… តីហាការេហិ វិញ្ញាតំ ‘‘មុតំ មេ’’តិ សម្បជានមុសា ភណន្តស្ស អាបត្តិ បាចិត្តិយស្ស…បេ… តីហាការេហិ វិញ្ញាតំ ‘‘ទិដ្ឋញ្ច មេ សុតញ្ចា’’តិ…បេ… តីហាការេហិ វិញ្ញាតំ ‘‘ទិដ្ឋញ្ច មេ មុតញ្ចា’’តិ…បេ… តីហាការេហិ វិញ្ញាតំ ‘‘ទិដ្ឋញ្ច មេ សុតញ្ច មុតញ្ចា’’តិ សម្បជានមុសា ភណន្តស្ស អាបត្តិ បាចិត្តិយស្ស…បេ….

៩. តីហាការេហិ ទិដ្ឋេ វេមតិកោ ទិដ្ឋំ នោកប្បេតិ, ទិដ្ឋំ នស្សរតិ, ទិដ្ឋំ បមុដ្ឋោ ហោតិ…បេ… សុតេ វេមតិកោ សុតំ នោកប្បេតិ, សុតំ នស្សរតិ, សុតំ បមុដ្ឋោ ហោតិ…បេ… មុតេ វេមតិកោ មុតំ នោកប្បេតិ, មុតំ នស្សរតិ, មុតំ បមុដ្ឋោ ហោតិ…បេ… វិញ្ញាតេ វេមតិកោ វិញ្ញាតំ នោកប្បេតិ, វិញ្ញាតំ នស្សរតិ, វិញ្ញាតំ បមុដ្ឋោ ហោតិ… វិញ្ញាតញ្ច មេ ទិដ្ឋញ្ចាតិ…បេ… វិញ្ញាតំ បមុដ្ឋោ ហោតិ វិញ្ញាតញ្ច មេ សុតញ្ចាតិ…បេ… វិញ្ញាតំ បមុដ្ឋោ ហោតិ; វិញ្ញាតញ្ច មេ មុតញ្ចាតិ…បេ… វិញ្ញាតំ បមុដ្ឋោ ហោតិ; វិញ្ញាតញ្ច មេ ទិដ្ឋញ្ច សុតញ្ចាតិ…បេ… វិញ្ញាតំ បមុដ្ឋោ ហោតិ; វិញ្ញាតញ្ច មេ ទិដ្ឋញ្ច មុតញ្ចាតិ…បេ… វិញ្ញាតំ បមុដ្ឋោ ហោតិ; វិញ្ញាតញ្ច មេ ទិដ្ឋញ្ច សុតញ្ច មុតញ្ចាតិ សម្បជានមុសា ភណន្តស្ស អាបត្តិ បាចិត្តិយស្ស.

១០. ចតូហាការេហិ…បេ… បញ្ចហាការេហិ…បេ… ឆហាការេហិ…បេ… សត្តហាការេហិ…បេ… វិញ្ញាតំ បមុដ្ឋោ ហោតិ, វិញ្ញាតញ្ច មេ ទិដ្ឋញ្ច សុតញ្ច មុតញ្ចាតិ សម្បជានមុសា ភណន្តស្ស អាបត្តិ បាចិត្តិយស្ស – បុព្ពេវស្ស ហោតិ ‘‘មុសា ភណិស្ស’’ន្តិ, ភណន្តស្ស ហោតិ ‘‘មុសា ភណាមី’’តិ, ភណិតស្ស ហោតិ ‘‘មុសា មយា ភណិត’’ន្តិ, វិនិធាយ ទិដ្ឋិំ, វិនិធាយ ខន្តិំ, វិនិធាយ រុចិំ, វិនិធាយ ភាវំ.

១១. អនាបត្តិ ទវា ភណតិ, រវា ភណតិ [ទវាយ ភណតិ, រវាយ ភណតិ (ស្យា.)]. ‘‘ទវា ភណតិ នាម សហសា ភណតិ. រវា ភណតិ នាម ‘អញ្ញំ ភណិស្សាមី’តិ អញ្ញំ ភណតិ’’. ឧម្មត្តកស្ស, អាទិកម្មិកស្សាតិ.

មុសាវាទសិក្ខាបទំ និដ្ឋិតំ បឋមំ.