២០៥. រាជគហសេដ្ឋិវត្ថុ

៣៣២. តេន ខោ បន សមយេន រាជគហកស្ស សេដ្ឋិស្ស សត្តវស្សិកោ សីសាពាធោ ហោតិ. ពហូ មហន្តា មហន្តា ទិសាបាមោក្ខា វេជ្ជា អាគន្ត្វា នាសក្ខិំសុ អរោគំ កាតុំ. ពហុំ ហិរញ្ញំ អាទាយ អគមំសុ. អបិ ច, វេជ្ជេហិ បច្ចក្ខាតោ ហោតិ. ឯកច្ចេ វេជ្ជា ឯវមាហំសុ – ‘‘បញ្ចមំ ទិវសំ សេដ្ឋិ គហបតិ កាលំ ករិស្សតី’’តិ. ឯកច្ចេ វេជ្ជា ឯវមាហំសុ – ‘‘សត្តមំ ទិវសំ សេដ្ឋិ គហបតិ កាលំ ករិស្សតី’’តិ. អថ ខោ រាជគហកស្ស នេគមស្ស ឯតទហោសិ – ‘‘អយំ ខោ សេដ្ឋិ គហបតិ ពហូបការោ រញ្ញោ ចេវ នេគមស្ស ច. អបិ ច, វេជ្ជេហិ បច្ចក្ខាតោ. ឯកច្ចេ វេជ្ជា ឯវមាហំសុ – ‘បញ្ចមំ ទិវសំ សេដ្ឋិ គហបតិ កាលំ ករិស្សតី’តិ. ឯកច្ចេ វេជ្ជា ឯវមាហំសុ – ‘សត្តមំ ទិវសំ សេដ្ឋិ គហបតិ កាលំ ករិស្សតី’តិ. អយញ្ច រញ្ញោ ជីវកោ វេជ្ជោ តរុណោ ភទ្រកោ. យំនូន មយំ រាជានំ ជីវកំ វេជ្ជំ យាចេយ្យាម សេដ្ឋិំ គហបតិំ តិកិច្ឆិតុ’’ន្តិ. អថ ខោ រាជគហកោ នេគមោ យេន រាជា មាគធោ សេនិយោ ពិម្ពិសារោ តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា រាជានំ មាគធំ សេនិយំ ពិម្ពិសារំ ឯតទវោច – ‘‘អយំ, ទេវ, សេដ្ឋិ គហបតិ ពហូបការោ ទេវស្ស ចេវ នេគមស្ស ច; អបិ ច, វេជ្ជេហិ បច្ចក្ខាតោ. ឯកច្ចេ វេជ្ជា ឯវមាហំសុ – បញ្ចមំ ទិវសំ សេដ្ឋិ គហបតិ កាលំ ករិស្សតីតិ. ឯកច្ចេ វេជ្ជា ឯវមាហំសុ – សត្តមំ ទិវសំ សេដ្ឋិ គហបតិ កាលំ ករិស្សតីតិ. សាធុ ទេវោ ជីវកំ វេជ្ជំ អាណាបេតុ សេដ្ឋិំ គហបតិំ តិកិច្ឆិតុ’’ន្តិ.

អថ ខោ រាជា មាគធោ សេនិយោ ពិម្ពិសារោ ជីវកំ កោមារភច្ចំ អាណាបេសិ – ‘‘គច្ឆ, ភណេ ជីវក, សេដ្ឋិំ គហបតិំ តិកិច្ឆាហី’’តិ. ‘‘ឯវំ, ទេវា’’តិ ខោ ជីវកោ កោមារភច្ចោ រញ្ញោ មាគធស្ស សេនិយស្ស ពិម្ពិសារស្ស បដិស្សុត្វា យេន សេដ្ឋិ គហបតិ តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា សេដ្ឋិស្ស គហបតិស្ស វិការំ សល្លក្ខេត្វា សេដ្ឋិំ គហបតិំ ឯតទវោច – ‘‘សចេ ត្វំ, គហបតិ, អរោគោ ភវេយ្យាសិ [សចាហំ តំ គហបតិ អរោគាបេយ្យំ (សី.), សចាហំ តំ គហបតិ អរោគំ ករេយ្យំ (ស្យា.)] កិំ មេ អស្ស ទេយ្យធម្មោ’’តិ? ‘‘សព្ពំ សាបតេយ្យញ្ច តេ, អាចរិយ, ហោតុ, អហញ្ច តេ ទាសោ’’តិ. ‘‘សក្ខិស្សសិ បន ត្វំ, គហបតិ, ឯកេន បស្សេន សត្តមាសេ និបជ្ជិតុ’’ន្តិ? ‘‘សក្កោមហំ, អាចរិយ, ឯកេន បស្សេន សត្តមាសេ និបជ្ជិតុ’’ន្តិ. ‘‘សក្ខិស្សសិ បន ត្វំ, គហបតិ, ទុតិយេន បស្សេន សត្តមាសេ និបជ្ជិតុ’’ន្តិ? ‘‘សក្កោមហំ, អាចរិយ, ទុតិយេន បស្សេន សត្តមាសេ និបជ្ជិតុ’’ន្តិ. ‘‘សក្ខិស្សសិ បន ត្វំ, គហបតិ, ឧត្តានោ សត្តមាសេ និបជ្ជិតុ’’ន្តិ? ‘‘សក្កោមហំ, អាចរិយ, ឧត្តានោ សត្តមាសេ និបជ្ជិតុ’’ន្តិ.

អថ ខោ ជីវកោ កោមារភច្ចោ សេដ្ឋិំ គហបតិំ មញ្ចកេ និបាតេត្វា [និបជ្ជាបេត្វា (សី. ស្យា.)] មញ្ចកេ [មញ្ចកេន (សី.)] សម្ពន្ធិត្វា សីសច្ឆវិំ ឧប្បាដេត្វា [ផាលេត្វា (សី.)] សិព្ពិនិំ វិនាមេត្វា ទ្វេ បាណកេ នីហរិត្វា មហាជនស្ស ទស្សេសិ – ‘‘បស្សថយ្យេ [បស្សេស្យាថ (សី.), បស្សថ (ស្យា.), បស្សថយ្យោ (ក.)], ឥមេ ទ្វេ បាណកេ, ឯកំ ខុទ្ទកំ ឯកំ មហល្លកំ. យេ តេ អាចរិយា ឯវមាហំសុ – បញ្ចមំ ទិវសំ សេដ្ឋិ គហបតិ កាលំ ករិស្សតីតិ – តេហាយំ មហល្លកោ បាណកោ ទិដ្ឋោ. បញ្ចមំ ទិវសំ សេដ្ឋិស្ស គហបតិស្ស មត្ថលុង្គំ បរិយាទិយិស្សតិ. មត្ថលុង្គស្ស បរិយាទានា សេដ្ឋិ គហបតិ កាលំ ករិស្សតិ. សុទិដ្ឋោ តេហិ អាចរិយេហិ. យេ តេ អាចរិយា ឯវមាហំសុ – សត្តមំ ទិវសំ សេដ្ឋិ គហបតិ កាលំ ករិស្សតីតិ – តេហាយំ ខុទ្ទកោ បាណកោ ទិដ្ឋោ. សត្តមំ ទិវសំ សេដ្ឋិស្ស គហបតិស្ស មត្ថលុង្គំ បរិយាទិយិស្សតិ. មត្ថលុង្គស្ស បរិយាទានា សេដ្ឋិ គហបតិ កាលំ ករិស្សតិ. សុទិដ្ឋោ តេហិ អាចរិយេហី’’តិ. សិព្ពិនិំ សម្បដិបាដេត្វា សីសច្ឆវិំ សិព្ពិត្វា អាលេបំ អទាសិ. អថ ខោ សេដ្ឋិ គហបតិ សត្តាហស្ស អច្ចយេន ជីវកំ កោមារភច្ចំ ឯតទវោច – ‘‘នាហំ, អាចរិយ, សក្កោមិ ឯកេន បស្សេន សត្តមាសេ និបជ្ជិតុ’’ន្តិ. ‘‘ននុ មេ ត្វំ, គហបតិ, បដិស្សុណិ – សក្កោមហំ, អាចរិយ, ឯកេន បស្សេន សត្តមាសេ និបជ្ជិតុ’’ន្តិ? ‘‘សច្ចាហំ, អាចរិយ, បដិស្សុណិំ, អបាហំ មរិស្សាមិ, នាហំ សក្កោមិ ឯកេន បស្សេន សត្តមាសេ និបជ្ជិតុ’’ន្តិ. ‘‘តេន ហិ ត្វំ, គហបតិ, ទុតិយេន បស្សេន សត្តមាសេ និបជ្ជាហី’’តិ. អថ ខោ សេដ្ឋិ គហបតិ សត្តាហស្ស អច្ចយេន ជីវកំ កោមារភច្ចំ ឯតទវោច – ‘‘នាហំ, អាចរិយ, សក្កោមិ ទុតិយេន បស្សេន សត្តមាសេ និបជ្ជិតុ’’ន្តិ. ‘‘ននុ មេ ត្វំ, គហបតិ, បដិស្សុណិ – សក្កោមហំ, អាចរិយ, ទុតិយេន បស្សេន សត្តមាសេ និបជ្ជិតុ’’ន្តិ? ‘‘សច្ចាហំ, អាចរិយ, បដិស្សុណិំ, អបាហំ មរិស្សាមិ, នាហំ, អាចរិយ, សក្កោមិ ទុតិយេន បស្សេន សត្តមាសេ និបជ្ជិតុ’’ន្តិ. ‘‘តេន ហិ ត្វំ, គហបតិ, ឧត្តានោ សត្តមាសេ និបជ្ជាហី’’តិ. អថ ខោ សេដ្ឋិ គហបតិ សត្តាហស្ស អច្ចយេន ជីវកំ កោមារភច្ចំ ឯតទវោច – ‘‘នាហំ, អាចរិយ, សក្កោមិ ឧត្តានោ សត្តមាសេ និបជ្ជិតុ’’ន្តិ. ‘‘ននុ មេ ត្វំ, គហបតិ, បដិស្សុណិ – សក្កោមហំ, អាចរិយ, ឧត្តានោ សត្តមាសេ និបជ្ជិតុ’’ន្តិ? ‘‘សច្ចាហំ, អាចរិយ, បដិស្សុណិំ, អបាហំ មរិស្សាមិ, នាហំ សក្កោមិ ឧត្តានោ សត្តមាសេ និបជ្ជិតុ’’ន្តិ. ‘‘អហំ ចេ តំ, គហបតិ, ន វទេយ្យំ, ឯត្តកម្បិ ត្វំ ន និបជ្ជេយ្យាសិ, អបិ ច បដិកច្ចេវ មយា ញាតោ – តីហិ សត្តាហេហិ សេដ្ឋិ គហបតិ អរោគោ ភវិស្សតីតិ. ឧដ្ឋេហិ, គហបតិ, អរោគោសិ. ជានាសិ កិំ មេ ទេយ្យធម្មោ’’តិ? ‘‘សព្ពំ សាបតេយ្យញ្ច តេ, អាចរិយ, ហោតុ, អហញ្ច តេ ទាសោ’’តិ. ‘‘អលំ, គហបតិ, មា មេ ត្វំ សព្ពំ សាបតេយ្យំ អទាសិ, មា ច មេ ទាសោ. រញ្ញោ សតសហស្សំ ទេហិ, មយ្ហំ សតសហស្ស’’ន្តិ. អថ ខោ សេដ្ឋិ គហបតិ អរោគោ សមានោ រញ្ញោ សតសហស្សំ អទាសិ, ជីវកស្ស កោមារភច្ចស្ស សតសហស្សំ.

រាជគហសេដ្ឋិវត្ថុ និដ្ឋិតំ.