១៨៣. រោជមល្លវត្ថុ

៣០១. អថ ខោ ភគវា អាបណេ យថាភិរន្តំ វិហរិត្វា យេន កុសិនារា តេន ចារិកំ បក្កាមិ មហតា ភិក្ខុសង្ឃេន សទ្ធិំ អឌ្ឍតេលសេហិ ភិក្ខុសតេហិ. អស្សោសុំ ខោ កោសិនារកា មល្លា – ‘‘ភគវា កិរ កុសិនារំ អាគច្ឆតិ មហតា ភិក្ខុសង្ឃេន សទ្ធិំ អឌ្ឍតេលសេហិ ភិក្ខុសតេហី’’តិ. តេ សង្គរំ [សង្ករំ (ក.)] អកំសុ – ‘‘យោ ភគវតោ បច្ចុគ្គមនំ ន ករិស្សតិ, បញ្ចសតានិស្ស ទណ្ឌោ’’តិ. តេន ខោ បន សមយេន រោជោ មល្លោ អាយស្មតោ អានន្ទស្ស សហាយោ ហោតិ. អថ ខោ ភគវា អនុបុព្ពេន ចារិកំ ចរមានោ យេន កុសិនារា តទវសរិ. អថ ខោ កោសិនារកា មល្លា ភគវតោ បច្ចុគ្គមនំ អកំសុ. អថ ខោ រោជោ មល្លោ ភគវតោ បច្ចុគ្គមនំ ករិត្វា យេនាយស្មា អានន្ទោ តេនុបសង្កមិ, ឧបសង្កមិត្វា អាយស្មន្តំ អានន្ទំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ អដ្ឋាសិ. ឯកមន្តំ ឋិតំ ខោ រោជំ មល្លំ អាយស្មា អានន្ទោ ឯតទវោច – ‘‘ឧឡារំ ខោ តេ ឥទំ, អាវុសោ រោជ, យំ ត្វំ ភគវតោ បច្ចុគ្គមនំ អកាសី’’តិ. ‘‘នាហំ, ភន្តេ អានន្ទ, ពហុកតោ ពុទ្ធេ វា ធម្មេ វា សង្ឃេ វា; អបិ ច ញាតីហិ សង្គរោ កតោ – ‘យោ ភគវតោ បច្ចុគ្គមនំ ន ករិស្សតិ, បញ្ចសតានិស្ស ទណ្ឌោ’’’តិ; សោ ខោ អហំ, ភន្តេ អានន្ទ, ញាតីនំ ទណ្ឌភយា ឯវាហំ ភគវតោ បច្ចុគ្គមនំ អកាសិន្តិ. អថ ខោ អាយស្មា អានន្ទោ អនត្តមនោ អហោសិ’ កថញ្ហិ នាម រោជោ មល្លោ ឯវំ វក្ខតី’តិ? អថ ខោ អាយស្មា អានន្ទោ យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ, ឧបសង្កមិត្វា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ. ឯកមន្តំ និសិន្នោ ខោ អាយស្មា អានន្ទោ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘អយំ, ភន្តេ, រោជោ មល្លោ អភិញ្ញាតោ ញាតមនុស្សោ. មហត្ថិកោ ខោ បន ឯវរូបានំ ញាតមនុស្សានំ ឥមស្មិំ ធម្មវិនយេ បសាទោ. សាធុ, ភន្តេ, ភគវា តថា ករោតុ, យថា រោជោ មល្លោ ឥមស្មិំ ធម្មវិនយេ បសីទេយ្យា’’តិ. ‘‘ន ខោ តំ, អានន្ទ, ទុក្ករំ តថាគតេន, យថា រោជោ មល្លោ ឥមស្មិំ ធម្មវិនយេ បសីទេយ្យា’’តិ.

អថ ខោ ភគវា រោជំ មល្លំ មេត្តេន ចិត្តេន ផរិត្វា ឧដ្ឋាយាសនា វិហារំ បាវិសិ. អថ ខោ រោជោ មល្លោ ភគវតោ មេត្តេន ចិត្តេន ផុដ្ឋោ, សេយ្យថាបិ នាម គាវិំ តរុណវច្ឆោ, ឯវមេវ, វិហារេន វិហារំ បរិវេណេន បរិវេណំ ឧបសង្កមិត្វា ភិក្ខូ បុច្ឆតិ – ‘‘កហំ នុ ខោ, ភន្តេ, ឯតរហិ សោ ភគវា វិហរតិ អរហំ សម្មាសម្ពុទ្ធោ, ទស្សនកាមា ហិ មយំ តំ ភគវន្តំ អរហន្តំ សម្មាសម្ពុទ្ធ’’ន្តិ. ‘‘ឯសាវុសោ រោជ, វិហារោ សំវុតទ្វារោ, តេន អប្បសទ្ទោ ឧបសង្កមិត្វា អតរមានោ អាឡិន្ទំ បវិសិត្វា ឧក្កាសិត្វា អគ្គឡំ អាកោដេហិ, វិវរិស្សតិ តេ ភគវា ទ្វារ’’ន្តិ. អថ ខោ រោជោ មល្លោ យេន សោ វិហារោ សំវុតទ្វារោ, តេន អប្បសទ្ទោ ឧបសង្កមិត្វា អតរមានោ អាឡិន្ទំ បវិសិត្វា ឧក្កាសិត្វា អគ្គឡំ អាកោដេសិ. វិវរិ ភគវា ទ្វារំ. អថ ខោ រោជោ មល្លោ វិហារំ បវិសិត្វា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ. ឯកមន្តំ និសិន្នស្ស ខោ រោជស្ស មល្លស្ស ភគវា អនុបុព្ពិំ កថំ កថេសិ, សេយ្យថិទំ – ទានកថំ…បេ… អបរប្បច្ចយោ សត្ថុសាសនេ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘សាធុ, ភន្តេ, អយ្យា មមញ្ញេវ បដិគ្គណ្ហេយ្យុំ ចីវរបិណ្ឌបាតសេនាសនគិលានប្បច្ចយភេសជ្ជបរិក្ខារំ, នោ អញ្ញេស’’ន្តិ. ‘‘យេសំ ខោ, រោជ, សេក្ខេន ញាណេន សេក្ខេន ទស្សនេន ធម្មោ ទិដ្ឋោ សេយ្យថាបិ តយា, តេសម្បិ ឯវំ ហោតិ – ‘អហោ នូន អយ្យា អម្ហាកញ្ញេវ បដិគ្គណ្ហេយ្យុំ ចីវរបិណ្ឌបាតសេនាសនគិលានប្បច្ចយភេសជ្ជបរិក្ខារំ, នោ អញ្ញេស’ន្តិ. តេន ហិ, រោជ, តវ ចេវ បដិគ្គហិស្សន្តិ អញ្ញេសញ្ចា’’តិ.

៣០២. តេន ខោ បន សមយេន កុសិនារាយំ បណីតានំ ភត្តានំ ភត្តបដិបាដិ អដ្ឋិតា ហោតិ. អថ ខោ រោជស្ស មល្លស្ស បដិបាដិំ អលភន្តស្ស ឯតទហោសិ – ‘‘យំនូនាហំ ភត្តគ្គំ ឱលោកេយ្យំ, យំ ភត្តគ្គេ នាស្ស, តំ បដិយាទេយ្យ’’ន្តិ. អថ ខោ រោជោ មល្លោ ភត្តគ្គំ ឱលោកេន្តោ ទ្វេ នាទ្ទស – ឌាកញ្ច បិដ្ឋខាទនីយញ្ច. អថ ខោ រោជោ មល្លោ យេនាយស្មា អានន្ទោ តេនុបសង្កមិ; ឧបសង្កមិត្វា អាយស្មន្តំ អានន្ទំ ឯតទវោច – ‘‘ឥធ មេ, ភន្តេ អានន្ទ, បដិបាដិំ អលភន្តស្ស ឯតទហោសិ – ‘យំនូនាហំ ភត្តគ្គំ ឱលោកេយ្យំ, យំ ភត្តគ្គេ នាស្ស, តំ បដិយាទេយ្យ’ន្តិ. សោ ខោ អហំ, ភន្តេ អានន្ទ, ភត្តគ្គំ ឱលោកេន្តោ ទ្វេ នាទ្ទសំ – ឌាកញ្ច បិដ្ឋខាទនីយញ្ច. សចាហំ, ភន្តេ អានន្ទ, បដិយាទេយ្យំ ឌាកញ្ច បិដ្ឋខាទនីយញ្ច, បដិគ្គណ្ហេយ្យ មេ ភគវា’’តិ? ‘‘តេន ហិ, រោជ, ភគវន្តំ បដិបុច្ឆិស្សាមី’’តិ. អថ ខោ អាយស្មា អានន្ទោ ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសិ. ‘‘តេន ហានន្ទ, បដិយាទេតូ’’តិ. ‘‘តេន ហិ, រោជ, បដិយាទេហី’’តិ. អថ ខោ រោជោ មល្លោ តស្សា រត្តិយា អច្ចយេន បហូតំ ឌាកញ្ច បិដ្ឋខាទនីយញ្ច បដិយាទាបេត្វា ភគវតោ ឧបនាមេសិ ‘‘បដិគ្គណ្ហាតុ មេ, ភន្តេ, ភគវា ឌាកញ្ច បិដ្ឋខាទនីយញ្ចា’’តិ. ‘‘តេន ហិ, រោជ, ភិក្ខូនំ ទេហី’’តិ. អថ ខោ រោជោ មល្លោ ភិក្ខូនំ ទេតិ. ភិក្ខូ កុក្កុច្ចាយន្តា ន បដិគ្គណ្ហន្តិ. ‘‘បដិគ្គណ្ហថ, ភិក្ខវេ, បរិភុញ្ជថា’’តិ. អថ ខោ រោជោ មល្លោ ពុទ្ធប្បមុខំ ភិក្ខុសង្ឃំ បហូតេហិ ឌាកេហិ ច បិដ្ឋខាទនីយេហិ ច សហត្ថា សន្តប្បេត្វា សម្បវារេត្វា ភគវន្តំ ធោតហត្ថំ ឱនីតបត្តបាណិំ ឯកមន្តំ និសីទិ. ឯកមន្តំ និសិន្នំ ខោ រោជំ មល្លំ ភគវា ធម្មិយា កថាយ សន្ទស្សេត្វា សមាទបេត្វា សមុត្តេជេត្វា សម្បហំសេត្វា ឧដ្ឋាយាសនា បក្កាមិ. អថ ខោ ភគវា ឯតស្មិំ និទានេ ឯតស្មិំ បករណេ ធម្មិំ កថំ កត្វា ភិក្ខូ អាមន្តេសិ – ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, សព្ពញ្ច ឌាកំ សព្ពញ្ច បិដ្ឋខាទនីយ’’ន្តិ.

រោជមល្លវត្ថុ និដ្ឋិតំ.