២៧៦. អដ្ឋារសវត្ថុកថា

៤៦៨. អថ ខោ កោសម្ពកា ភិក្ខូ សេនាសនំ សំសាមេត្វា បត្តចីវរមាទាយ យេន សាវត្ថិ តេនុបសង្កមិំសុ. អស្សោសិ ខោ អាយស្មា សារិបុត្តោ – ‘‘តេ កិរ កោសម្ពកា ភិក្ខូ ភណ្ឌនការកា កលហការកា វិវាទការកា ភស្សការកា សង្ឃេ អធិករណការកា សាវត្ថិំ អាគច្ឆន្តី’’តិ. អថ ខោ អាយស្មា សារិបុត្តោ យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ, ឧបសង្កមិត្វា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ. ឯកមន្តំ និសិន្នោ ខោ អាយស្មា សារិបុត្តោ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘តេ កិរ, ភន្តេ, កោសម្ពកា ភិក្ខូ ភណ្ឌនការកា កលហការកា វិវាទការកា ភស្សការកា សង្ឃេ អធិករណការកា សាវត្ថិំ អាគច្ឆន្តិ. កថាហំ, ភន្តេ, តេសុ ភិក្ខូសុ បដិបជ្ជាមី’’តិ? ‘‘តេន ហិ ត្វំ, សារិបុត្ត, យថា ធម្មោ តថា តិដ្ឋាហី’’តិ. ‘‘កថាហំ, ភន្តេ, ជានេយ្យំ ធម្មំ វា អធម្មំ វា’’តិ?

អដ្ឋារសហិ ខោ, សារិបុត្ត, វត្ថូហិ អធម្មវាទី ជានិតព្ពោ. ឥធ, សារិបុត្ត, ភិក្ខុ អធម្មំ ធម្មោតិ ទីបេតិ, ធម្មំ អធម្មោតិ ទីបេតិ; អវិនយំ វិនយោតិ ទីបេតិ, វិនយំ អវិនយោតិ ទីបេតិ; អភាសិតំ អលបិតំ តថាគតេន ភាសិតំ លបិតំ តថាគតេនាតិ ទីបេតិ, ភាសិតំ លបិតំ តថាគតេន អភាសិតំ អលបិតំ តថាគតេនាតិ ទីបេតិ; អនាចិណ្ណំ តថាគតេន អាចិណ្ណំ តថាគតេនាតិ ទីបេតិ, អាចិណ្ណំ តថាគតេន អនាចិណ្ណំ តថាគតេនាតិ ទីបេតិ; អបញ្ញត្តំ តថាគតេន បញ្ញត្តំ តថាគតេនាតិ ទីបេតិ, បញ្ញត្តំ តថាគតេន អបញ្ញត្តំ តថាគតេនាតិ ទីបេតិ; អនាបត្តិំ អាបត្តីតិ ទីបេតិ, អាបត្តិំ អនាបត្តីតិ ទីបេតិ; លហុកំ អាបត្តិំ គរុកា អាបត្តីតិ ទីបេតិ, គរុកំ អាបត្តិំ លហុកា អាបត្តីតិ ទីបេតិ; សាវសេសំ អាបត្តិំ អនវសេសា អាបត្តីតិ ទីបេតិ, អនវសេសំ អាបត្តិំ សាវសេសា អាបត្តីតិ ទីបេតិ; ទុដ្ឋុល្លំ អាបត្តិំ អទុដ្ឋុល្លា អាបត្តីតិ ទីបេតិ, អទុដ្ឋុល្លំ អាបត្តិំ ទុដ្ឋុល្លា អាបត្តីតិ ទីបេតិ – ឥមេហិ ខោ, សារិបុត្ត, អដ្ឋារសហិ វត្ថូហិ អធម្មវាទី ជានិតព្ពោ.

អដ្ឋារសហិ ច ខោ, សារិបុត្ត, វត្ថូហិ ធម្មវាទី ជានិតព្ពោ. ឥធ, សារិបុត្ត, ភិក្ខុ អធម្មំ អធម្មោតិ ទីបេតិ, ធម្មំ ធម្មោតិ ទីបេតិ; អវិនយំ អវិនយោតិ ទីបេតិ, វិនយំ វិនយោតិ ទីបេតិ; អភាសិតំ អលបិតំ តថាគតេន អភាសិតំ អលបិតំ តថាគតេនាតិ ទីបេតិ, ភាសិតំ លបិតំ តថាគតេន ភាសិតំ លបិតំ តថាគតេនាតិ ទីបេតិ; អនាចិណ្ណំ តថាគតេន អនាចិណ្ណំ តថាគតេនាតិ ទីបេតិ, អាចិណ្ណំ តថាគតេន អាចិណ្ណំ តថាគតេនាតិ ទីបេតិ; អបញ្ញត្តំ តថាគតេន អបញ្ញត្តំ តថាគតេនាតិ ទីបេតិ, បញ្ញត្តំ តថាគតេន បញ្ញត្តំ តថាគតេនាតិ ទីបេតិ; អនាបត្តិំ អនាបត្តីតិ ទីបេតិ, អាបត្តិំ អាបត្តីតិ ទីបេតិ; លហុកំ អាបត្តិំ លហុកា អាបត្តីតិ ទីបេតិ, គរុកំ អាបត្តិំ គរុកា អាបត្តីតិ ទីបេតិ; សាវសេសំ អាបត្តិំ សាវសេសា អាបត្តីតិ ទីបេតិ, អនវសេសំ អាបត្តិំ អនវសេសា អាបត្តីតិ ទីបេតិ; ទុដ្ឋុល្លំ អាបត្តិំ ទុដ្ឋុល្លា អាបត្តីតិ ទីបេតិ, អទុដ្ឋុល្លំ អាបត្តិំ អទុដ្ឋុល្លា អាបត្តីតិ ទីបេតិ – ឥមេហិ ខោ, សារិបុត្ត, អដ្ឋារសហិ វត្ថូហិ ធម្មវាទី ជានិតព្ពោតិ.

៤៦៩. អស្សោសិ ខោ អាយស្មា មហាមោគ្គល្លានោ…បេ… អស្សោសិ ខោ អាយស្មា មហាកស្សបោ… អស្សោសិ ខោ អាយស្មា មហាកច្ចានោ… អស្សោសិ ខោ អាយស្មា មហាកោដ្ឋិកោ … អស្សោសិ ខោ អាយស្មា មហាកប្បិនោ… អស្សោសិ ខោ អាយស្មា មហាចុន្ទោ… អស្សោសិ ខោ អាយស្មា អនុរុទ្ធោ… អស្សោសិ ខោ អាយស្មា រេវតោ … អស្សោសិ ខោ អាយស្មា ឧបាលិ… អស្សោសិ ខោ អាយស្មា អានន្ទោ… អស្សោសិ ខោ អាយស្មា រាហុលោ – ‘‘តេ កិរ កោសម្ពកា ភិក្ខូ ភណ្ឌនការកា កលហការកា វិវាទការកា ភស្សការកា សង្ឃេ អធិករណការកា សាវត្ថិំ អាគច្ឆន្តី’’តិ. អថ ខោ អាយស្មា រាហុលោ យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ, ឧបសង្កមិត្វា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ. ឯកមន្តំ និសិន្នោ ខោ អាយស្មា រាហុលោ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘តេ កិរ, ភន្តេ, កោសម្ពកា ភិក្ខូ ភណ្ឌនការកា កលហការកា វិវាទការកា ភស្សការកា សង្ឃេ អធិករណការកា សាវត្ថិំ អាគច្ឆន្តិ. កថាហំ, ភន្តេ, តេសុ ភិក្ខូសុ បដិបជ្ជាមី’’តិ? ‘‘តេន ហិ ត្វំ, រាហុល, យថា ធម្មោ តថា តិដ្ឋាហី’’តិ. ‘‘កថាហំ, ភន្តេ, ជានេយ្យំ ធម្មំ វា អធម្មំ វា’’តិ?

អដ្ឋារសហិ ខោ, រាហុល, វត្ថូហិ អធម្មវាទី ជានិតព្ពោ. ឥធ, រាហុល, ភិក្ខុ អធម្មំ ធម្មោតិ ទីបេតិ, ធម្មំ អធម្មោតិ ទីបេតិ; អវិនយំ វិនយោតិ ទីបេតិ, វិនយំ អវិនយោតិ ទីបេតិ; អភាសិតំ អលបិតំ តថាគតេន ភាសិតំ លបិតំ តថាគតេនាតិ ទីបេតិ, ភាសិតំ លបិតំ តថាគតេន អភាសិតំ អលបិតំ តថាគតេនាតិ ទីបេតិ; អនាចិណ្ណំ តថាគតេន អាចិណ្ណំ តថាគតេនាតិ ទីបេតិ, អាចិណ្ណំ តថាគតេន អនាចិណ្ណំ តថាគតេនាតិ ទីបេតិ; អបញ្ញត្តំ តថាគតេន បញ្ញត្តំ តថាគតេនាតិ ទីបេតិ, បញ្ញត្តំ តថាគតេន អបញ្ញត្តំ តថាគតេនាតិ ទីបេតិ; អនាបត្តិំ អាបត្តីតិ ទីបេតិ, អាបត្តិំ អនាបត្តីតិ ទីបេតិ; លហុកំ អាបត្តិំ គរុកា អាបត្តីតិ ទីបេតិ, គរុកំ អាបត្តិំ លហុកា អាបត្តីតិ ទីបេតិ; សាវសេសំ អាបត្តិំ អនវសេសា អាបត្តីតិ ទីបេតិ, អនវសេសំ អាបត្តិំ សាវសេសា អាបត្តីតិ ទីបេតិ; ទុដ្ឋុល្លំ អាបត្តិំ អទុដ្ឋុល្លា អាបត្តីតិ ទីបេតិ, អទុដ្ឋុល្លំ អាបត្តិំ ទុដ្ឋុល្លា អាបត្តីតិ ទីបេតិ – ឥមេហិ ខោ, រាហុល, អដ្ឋារសហិ វត្ថូហិ អធម្មវាទី ជានិតព្ពោ.

អដ្ឋារសហិ ច ខោ, រាហុល, វត្ថូហិ ធម្មវាទី ជានិតព្ពោ. ឥធ, រាហុល, ភិក្ខុ អធម្មំ អធម្មោតិ ទីបេតិ, ធម្មំ ធម្មោតិ ទីបេតិ; អវិនយំ អវិនយោតិ ទីបេតិ, វិនយំ វិនយោតិ ទីបេតិ; អភាសិតំ អលបិតំ តថាគតេន អភាសិតំ អលបិតំ តថាគតេនាតិ ទីបេតិ, ភាសិតំ លបិតំ តថាគតេន ភាសិតំ លបិតំ តថាគតេនាតិ ទីបេតិ; អនាចិណ្ណំ តថាគតេន អនាចិណ្ណំ តថាគតេនាតិ ទីបេតិ, អាចិណ្ណំ តថាគតេន អាចិណ្ណំ តថាគតេនាតិ ទីបេតិ; អបញ្ញត្តំ តថាគតេន អបញ្ញត្តំ តថាគតេនាតិ ទីបេតិ, បញ្ញត្តំ តថាគតេន បញ្ញត្តំ តថាគតេនាតិ ទីបេតិ; អនាបត្តិំ អនាបត្តីតិ ទីបេតិ, អាបត្តិំ អាបត្តីតិ ទីបេតិ; លហុកំ អាបត្តិំ លហុកា អាបត្តីតិ ទីបេតិ, គរុកំ អាបត្តិំ គរុកា អាបត្តីតិ ទីបេតិ; សាវសេសំ អាបត្តិំ សាវសេសា អាបត្តីតិ ទីបេតិ, អនវសេសំ អាបត្តិំ អនវសេសា អាបត្តីតិ ទីបេតិ; ទុដ្ឋុល្លំ អាបត្តិំ ទុដ្ឋុល្លា អាបត្តីតិ ទីបេតិ, អទុដ្ឋុល្លំ អាបត្តិំ អទុដ្ឋុល្លា អាបត្តីតិ ទីបេតិ – ឥមេហិ ខោ, រាហុល, អដ្ឋារសហិ វត្ថូហិ ធម្មវាទី ជានិតព្ពោតិ.

៤៧០. អស្សោសិ ខោ មហាបជាបតិ [មហាបជាបតី (សី. ស្យា.)] គោតមី – ‘‘តេ កិរ កោសម្ពកា ភិក្ខូ ភណ្ឌនការកា កលហការកា វិវាទការកា ភស្សការកា សង្ឃេ អធិករណការកា សាវត្ថិំ អាគច្ឆន្តី’’តិ. អថ ខោ មហាបជាបតិ គោតមី យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ, ឧបសង្កមិត្វា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ អដ្ឋាសិ. ឯកមន្តំ ឋិតា ខោ មហាបជាបតិ គោតមី ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘តេ កិរ, ភន្តេ, កោសម្ពកា ភិក្ខូ ភណ្ឌនការកា កលហការកា វិវាទការកា ភស្សការកា សង្ឃេ អធិករណការកា សាវត្ថិំ អាគច្ឆន្តិ. កថាហំ, ភន្តេ, តេសុ ភិក្ខូសុ បដិបជ្ជាមី’’តិ? ‘‘តេន ហិ ត្វំ, គោតមិ, ឧភយត្ថ ធម្មំ សុណ. ឧភយត្ថ ធម្មំ សុត្វា យេ តត្ថ ភិក្ខូ ធម្មវាទិនោ តេសំ ទិដ្ឋិញ្ច ខន្តិញ្ច រុចិញ្ច អាទាយញ្ច រោចេហិ. យញ្ច កិញ្ចិ ភិក្ខុនិសង្ឃេន ភិក្ខុសង្ឃតោ បច្ចាសីសិតព្ពំ សព្ពំ តំ ធម្មវាទិតោវ បច្ចាសីសិតព្ព’’ន្តិ.

៤៧១. អស្សោសិ ខោ អនាថបិណ្ឌិកោ គហបតិ – ‘‘តេ កិរ កោសម្ពកា ភិក្ខូ ភណ្ឌនការកា កលហការកា វិវាទការកា ភស្សការកា សង្ឃេ អធិករណការកា សាវត្ថិំ អាគច្ឆន្តី’’តិ. អថ ខោ អនាថបិណ្ឌិកោ គហបតិ យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ, ឧបសង្កមិត្វា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ. ឯកមន្តំ និសិន្នោ ខោ អនាថបិណ្ឌិកោ គហបតិ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘តេ កិរ, ភន្តេ, កោសម្ពកា ភិក្ខូ ភណ្ឌនការកា កលហការកា វិវាទការកា ភស្សការកា សង្ឃេ អធិករណការកា សាវត្ថិំ អាគច្ឆន្តិ. កថាហំ, ភន្តេ, តេសុ ភិក្ខូសុ បដិបជ្ជាមី’’តិ? ‘‘តេន ហិ ត្វំ, គហបតិ, ឧភយត្ថ ទានំ ទេហិ. ឧភយត្ថ ទានំ ទត្វា ឧភយត្ថ ធម្មំ សុណ. ឧភយត្ថ ធម្មំ សុត្វា យេ តត្ថ ភិក្ខូ ធម្មវាទិនោ តេសំ ទិដ្ឋិញ្ច ខន្តិញ្ច រុចិញ្ច អាទាយញ្ច រោចេហី’’តិ.

៤៧២. អស្សោសិ ខោ វិសាខា មិគារមាតា – ‘‘តេ កិរ កោសម្ពកា ភិក្ខូ ភណ្ឌនការកា កលហការកា វិវាទការកា ភស្សការកា សង្ឃេ អធិករណការកា សាវត្ថិំ អាគច្ឆន្តី’’តិ. អថ ខោ វិសាខា មិគារមាតា យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ, ឧបសង្កមិត្វា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ. ឯកមន្តំ និសិន្នា ខោ វិសាខា មិគារមាតា ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘តេ កិរ, ភន្តេ, កោសម្ពកា ភិក្ខូ ភណ្ឌនការកា កលហការកា វិវាទការកា ភស្សការកា សង្ឃេ អធិករណការកា សាវត្ថិំ អាគច្ឆន្តិ. កថាហំ, ភន្តេ, តេសុ ភិក្ខូសុ បដិបជ្ជាមី’’តិ? ‘‘តេន ហិ ត្វំ, វិសាខេ, ឧភយត្ថ ទានំ ទេហិ. ឧភយត្ថ ទានំ ទត្វា ឧភយត្ថ ធម្មំ សុណ. ឧភយត្ថ ធម្មំ សុត្វា យេ តត្ថ ភិក្ខូ ធម្មវាទិនោ តេសំ ទិដ្ឋិញ្ច ខន្តិញ្ច រុចិញ្ច អាទាយញ្ច រោចេហី’’តិ.

៤៧៣. អថ ខោ កោសម្ពកា ភិក្ខូ អនុបុព្ពេន យេន សាវត្ថិ តទវសរុំ. អថ ខោ អាយស្មា សារិបុត្តោ យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ, ឧបសង្កមិត្វា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ. ឯកមន្តំ និសិន្នោ ខោ អាយស្មា សារិបុត្តោ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘តេ កិរ, ភន្តេ, កោសម្ពកា ភិក្ខូ ភណ្ឌនការកា កលហការកា វិវាទការកា ភស្សការកា សង្ឃេ អធិករណការកា សាវត្ថិំ អនុប្បត្តា. កថំ នុ ខោ, ភន្តេ, តេសុ ភិក្ខូសុ សេនាសនេ [សេនាសនេសុ (ក.), សេនាសនំ (ស្យា.)] បដិបជ្ជិតព្ព’’ន្តិ? ‘‘តេន ហិ, សារិបុត្ត, វិវិត្តំ សេនាសនំ ទាតព្ព’’ន្តិ. ‘‘សចេ បន, ភន្តេ, វិវិត្តំ ន ហោតិ, កថំ បដិបជ្ជិតព្ព’’ន្តិ? ‘‘តេន ហិ, សារិបុត្ត, វិវិត្តំ កត្វាបិ ទាតព្ពំ, ន ត្វេវាហំ, សារិបុត្ត, កេនចិ បរិយាយេន វុឌ្ឍតរស្ស ភិក្ខុនោ សេនាសនំ បដិពាហិតព្ពន្តិ វទាមិ. យោ បដិពាហេយ្យ, អាបត្តិ ទុក្កដស្សា’’តិ.

‘‘អាមិសេ បន, ភន្តេ, កថំ បដិបជ្ជិតព្ព’’ន្តិ? ‘‘អាមិសំ ខោ, សារិបុត្ត, សព្ពេសំ សមកំ ភាជេតព្ព’’ន្តិ.

អដ្ឋារសវត្ថុកថា និដ្ឋិតា.