៣៦. ឧបាលិទារកវត្ថុ

៩៩. [ឥទំ វត្ថុ បាចិ. ៤០២ អាទយោ] តេន ខោ បន សមយេន រាជគហេ សត្តរសវគ្គិយា ទារកា សហាយកា ហោន្តិ. ឧបាលិទារកោ តេសំ បាមោក្ខោ ហោតិ. អថ ខោ ឧបាលិស្ស មាតាបិតូនំ ឯតទហោសិ – ‘‘កេន នុ ខោ ឧបាយេន ឧបាលិ អម្ហាកំ អច្ចយេន សុខញ្ច ជីវេយ្យ, ន ច កិលមេយ្យា’’តិ? អថ ខោ ឧបាលិស្ស មាតាបិតូនំ ឯតទហោសិ – ‘‘សចេ ខោ ឧបាលិ លេខំ សិក្ខេយ្យ, ឯវំ ខោ ឧបាលិ អម្ហាកំ អច្ចយេន សុខញ្ច ជីវេយ្យ, ន ច កិលមេយ្យា’’តិ. អថ ខោ ឧបាលិស្ស មាតាបិតូនំ ឯតទហោសិ – ‘‘សចេ ខោ ឧបាលិ លេខំ សិក្ខិស្សតិ, អង្គុលិយោ ទុក្ខា ភវិស្សន្តិ. សចេ ខោ ឧបាលិ គណនំ សិក្ខេយ្យ, ឯវំ ខោ ឧបាលិ អម្ហាកំ អច្ចយេន សុខញ្ច ជីវេយ្យ, ន ច កិលមេយ្យា’’តិ. អថ ខោ ឧបាលិស្ស មាតាបិតូនំ ឯតទហោសិ – ‘‘សចេ ខោ ឧបាលិ គណនំ សិក្ខិស្សតិ, ឧរស្ស ទុក្ខោ ភវិស្សតិ. សចេ ខោ ឧបាលិ រូបំ សិក្ខេយ្យ, ឯវំ ខោ ឧបាលិ អម្ហាកំ អច្ចយេន សុខញ្ច ជីវេយ្យ, ន ច កិលមេយ្យា’’តិ. អថ ខោ ឧបាលិស្ស មាតាបិតូនំ ឯតទហោសិ – ‘‘សចេ ខោ ឧបាលិ រូបំ សិក្ខិស្សតិ, អក្ខីនិ ទុក្ខា ភវិស្សន្តិ. ឥមេ ខោ សមណា សក្យបុត្តិយា សុខសីលា សុខសមាចារា, សុភោជនានិ ភុញ្ជិត្វា និវាតេសុ សយនេសុ សយន្តិ. សចេ ខោ ឧបាលិ សមណេសុ សក្យបុត្តិយេសុ បព្ពជេយ្យ, ឯវំ ខោ ឧបាលិ អម្ហាកំ អច្ចយេន សុខញ្ច ជីវេយ្យ, ន ច កិលមេយ្យា’’តិ.

អស្សោសិ ខោ ឧបាលិទារកោ មាតាបិតូនំ ឥមំ កថាសល្លាបំ. អថ ខោ ឧបាលិទារកោ យេន តេ ទារកា តេនុបសង្កមិ, ឧបសង្កមិត្វា តេ ទារកេ ឯតទវោច – ‘‘ឯថ មយំ, អយ្យា, សមណេសុ សក្យបុត្តិយេសុ បព្ពជិស្សាមា’’តិ. ‘‘សចេ ខោ ត្វំ, អយ្យ, បព្ពជិស្សសិ, ឯវំ មយម្បិ បព្ពជិស្សាមា’’តិ. អថ ខោ តេ ទារកា ឯកមេកស្ស មាតាបិតរោ ឧបសង្កមិត្វា ឯតទវោចុំ – ‘‘អនុជានាថ មំ អគារស្មា អនាគារិយំ បព្ពជ្ជាយា’’តិ. អថ ខោ តេសំ ទារកានំ មាតាបិតរោ – ‘‘សព្ពេបិមេ ទារកា សមានច្ឆន្ទា កល្យាណាធិប្បាយា’’តិ – អនុជានិំសុ. តេ ភិក្ខូ ឧបសង្កមិត្វា បព្ពជ្ជំ យាចិំសុ. តេ ភិក្ខូ បព្ពាជេសុំ ឧបសម្បាទេសុំ. តេ រត្តិយា បច្ចូសសមយំ បច្ចុដ្ឋាយ រោទន្តិ – ‘‘យាគុំ ទេថ, ភត្តំ ទេថ, ខាទនីយំ ទេថា’’តិ. ភិក្ខូ ឯវមាហំសុ – ‘‘អាគមេថ, អាវុសោ, យាវ រត្តិ វិភាយតិ. សចេ យាគុ ភវិស្សតិ បិវិស្សថ, សចេ ភត្តំ ភវិស្សតិ ភុញ្ជិស្សថ, សចេ ខាទនីយំ ភវិស្សតិ ខាទិស្សថ; នោ ចេ ភវិស្សតិ យាគុ វា ភត្តំ វា ខាទនីយំ វា, បិណ្ឌាយ ចរិត្វា ភុញ្ជិស្សថា’’តិ. ឯវម្បិ ខោ តេ ភិក្ខូ ភិក្ខូហិ វុច្ចមានា រោទន្តិយេវ ‘‘យាគុំ ទេថ, ភត្តំ ទេថ, ខាទនីយំ ទេថា’’តិ; សេនាសនំ ឧហទន្តិបិ ឧម្មិហន្តិបិ.

អស្សោសិ ខោ ភគវា រត្តិយា បច្ចូសសមយំ បច្ចុដ្ឋាយ ទារកសទ្ទំ. សុត្វាន អាយស្មន្តំ អានន្ទំ អាមន្តេសិ – ‘‘កិំ នុ ខោ សោ, អានន្ទ, ទារកសទ្ទោ’’តិ? អថ ខោ អាយស្មា អានន្ទោ ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសិ…បេ… ‘‘សច្ចំ កិរ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខូ ជានំ ឩនវីសតិវស្សំ បុគ្គលំ ឧបសម្បាទេន្តី’’តិ? ‘‘សច្ចំ, ភគវា’’តិ. វិគរហិ ពុទ្ធោ ភគវា…បេ… ‘‘កថញ្ហិ នាម តេ, ភិក្ខវេ, មោឃបុរិសា ជានំ ឩនវីសតិវស្សំ បុគ្គលំ ឧបសម្បាទេស្សន្តិ. ឩនវីសតិវស្សោ, ភិក្ខវេ, បុគ្គលោ អក្ខមោ ហោតិ សីតស្ស ឧណ្ហស្ស ជិឃច្ឆាយ បិបាសាយ ឌំសមកសវាតាតបសរីសបសម្ផស្សានំ ទុរុត្តានំ ទុរាគតានំ វចនបថានំ ឧប្បន្នានំ សារីរិកានំ វេទនានំ ទុក្ខានំ តិព្ពានំ ខរានំ កដុកានំ អសាតានំ អមនាបានំ បាណហរានំ អនធិវាសកជាតិកោ ហោតិ. វីសតិវស្សោវ ខោ, ភិក្ខវេ, បុគ្គលោ ខមោ ហោតិ សីតស្ស ឧណ្ហស្ស ជិឃច្ឆាយ បិបាសាយ ឌំសមកសវាតាតបសរីសបសម្ផស្សានំ ទុរុត្តានំ ទុរាគតានំ វចនបថានំ, ឧប្បន្នានំ សារីរិកានំ វេទនានំ ទុក្ខានំ តិព្ពានំ ខរានំ កដុកានំ អសាតានំ អមនាបានំ បាណហរានំ អធិវាសកជាតិកោ ហោតិ. នេតំ, ភិក្ខវេ, អប្បសន្នានំ វា បសាទាយ, បសន្នានំ វា ភិយ្យោភាវាយ…បេ… វិគរហិត្វា…បេ… ធម្មិំ កថំ កត្វា ភិក្ខូ អាមន្តេសិ – ‘‘ន, ភិក្ខវេ, ជានំ ឩនវីសតិវស្សោ បុគ្គលោ ឧបសម្បាទេតព្ពោ. យោ ឧបសម្បាទេយ្យ, យថាធម្មោ ការេតព្ពោ’’តិ.

ឧបាលិទារកវត្ថុ និដ្ឋិតំ.