១៣. ពិម្ពិសារសមាគមកថា

៥៥. អថ ខោ ភគវា គយាសីសេ យថាភិរន្តំ វិហរិត្វា យេន រាជគហំ តេន ចារិកំ បក្កាមិ, មហតា ភិក្ខុសង្ឃេន សទ្ធិំ ភិក្ខុសហស្សេន សព្ពេហេវ បុរាណជដិលេហិ. អថ ខោ ភគវា អនុបុព្ពេន ចារិកំ ចរមានោ យេន រាជគហំ តទវសរិ. តត្រ សុទំ ភគវា រាជគហេ វិហរតិ លដ្ឋិវនេ [លដ្ឋិវនុយ្យានេ (ស្យា.)] សុប្បតិដ្ឋេ ចេតិយេ. អស្សោសិ ខោ រាជា មាគធោ សេនិយោ ពិម្ពិសារោ – សមណោ ខលុ ភោ គោតមោ សក្យបុត្តោ សក្យកុលា បព្ពជិតោ រាជគហំ អនុប្បត្តោ រាជគហេ វិហរតិ លដ្ឋិវនេ សុប្បតិដ្ឋេ ចេតិយេ. តំ ខោ បន ភគវន្តំ [ភវន្តំ (ក.)] គោតមំ ឯវំ កល្យាណោ កិត្តិសទ្ទោ អព្ភុគ្គតោ – ឥតិបិ សោ ភគវា អរហំ សម្មាសម្ពុទ្ធោ វិជ្ជាចរណសម្បន្នោ សុគតោ លោកវិទូ អនុត្តរោ បុរិសទម្មសារថិ សត្ថា ទេវមនុស្សានំ ពុទ្ធោ ភគវា [ភគវាតិ (ក.)]. សោ ឥមំ លោកំ សទេវកំ សមារកំ សព្រហ្មកំ សស្សមណព្រាហ្មណិំ បជំ សទេវមនុស្សំ សយំ អភិញ្ញា សច្ឆិកត្វា បវេទេតិ. សោ ធម្មំ ទេសេតិ អាទិកល្យាណំ មជ្ឈេកល្យាណំ បរិយោសានកល្យាណំ សាត្ថំ សព្យញ្ជនំ កេវលបរិបុណ្ណំ បរិសុទ្ធំ ព្រហ្មចរិយំ បកាសេតិ. សាធុ ខោ បន តថារូបានំ អរហតំ ទស្សនំ ហោតីតិ.

អថ ខោ រាជា មាគធោ សេនិយោ ពិម្ពិសារោ ទ្វាទសនហុតេហិ [ទ្វាទសនិយុតេហិ (យោជនា)] មាគធិកេហិ ព្រាហ្មណគហបតិកេហិ បរិវុតោ យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ, ឧបសង្កមិត្វា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ. តេបិ ខោ ទ្វាទសនហុតា មាគធិកា ព្រាហ្មណគហបតិកា អប្បេកច្ចេ ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិំសុ, អប្បេកច្ចេ ភគវតា សទ្ធិំ សម្មោទិំសុ, សម្មោទនីយំ កថំ សារណីយំ វីតិសារេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិំសុ, អប្បេកច្ចេ យេន ភគវា តេនញ្ជលិំ បណាមេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិំសុ, អប្បេកច្ចេ ភគវតោ សន្តិកេ នាមគោត្តំ សាវេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិំសុ, អប្បេកច្ចេ តុណ្ហីភូតា ឯកមន្តំ និសីទិំសុ. អថ ខោ តេសំ ទ្វាទសនហុតានំ [ទ្វាទសនិយុតានំ (យោជនា)] មាគធិកានំ ព្រាហ្មណគហបតិកានំ ឯតទហោសិ – ‘‘កិំ នុ ខោ មហាសមណោ ឧរុវេលកស្សបេ ព្រហ្មចរិយំ ចរតិ, ឧទាហុ ឧរុវេលកស្សបោ មហាសមណេ ព្រហ្មចរិយំ ចរតី’’តិ? អថ ខោ ភគវា តេសំ ទ្វាទសនហុតានំ មាគធិកានំ ព្រាហ្មណគហបតិកានំ ចេតសា ចេតោបរិវិតក្កមញ្ញាយ អាយស្មន្តំ ឧរុវេលកស្សបំ គាថាយ អជ្ឈភាសិ –

‘‘កិមេវ ទិស្វា ឧរុវេលវាសិ, បហាសិ អគ្គិំ កិសកោវទានោ;

បុច្ឆាមិ តំ កស្សប, ឯតមត្ថំ កថំ បហីនំ តវ អគ្គិហុត្តន្តិ.

‘‘រូបេ ច សទ្ទេ ច អថោ រសេ ច;

កាមិត្ថិយោ ចាភិវទន្តិ យញ្ញា;

ឯតំ មលន្តិ ឧបធីសុ ញត្វា;

តស្មា ន យិដ្ឋេ ន ហុតេ អរញ្ជិន្តិ.

‘‘ឯត្ថេវ តេ មនោ ន រមិត្ថ (កស្សបាតិ ភគវា);

រូបេសុ សទ្ទេសុ អថោ រសេសុ;

អថ កោ ចរហិ ទេវមនុស្សលោកេ;

រតោ មនោ កស្សប, ព្រូហិ មេតន្តិ.

‘‘ទិស្វា បទំ សន្តមនូបធីកំ;

អកិញ្ចនំ កាមភវេ អសត្តំ;

អនញ្ញថាភាវិមនញ្ញនេយ្យំ;

តស្មា ន យិដ្ឋេ ន ហុតេ អរញ្ជិ’’ន្តិ.

៥៦. អថ ខោ អាយស្មា ឧរុវេលកស្សបោ ឧដ្ឋាយាសនា ឯកំសំ ឧត្តរាសង្គំ ករិត្វា ភគវតោ បាទេសុ សិរសា និបតិត្វា ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘សត្ថា មេ, ភន្តេ, ភគវា, សាវកោហមស្មិ; សត្ថា មេ, ភន្តេ, ភគវា, សាវកោហមស្មី’’តិ. អថ ខោ តេសំ ទ្វាទសនហុតានំ មាគធិកានំ ព្រាហ្មណគហបតិកានំ ឯតទហោសិ – ‘‘ឧរុវេលកស្សបោ មហាសមណេ ព្រហ្មចរិយំ ចរតី’’តិ. អថ ខោ ភគវា តេសំ ទ្វាទសនហុតានំ មាគធិកានំ ព្រាហ្មណគហបតិកានំ ចេតសា ចេតោបរិវិតក្កមញ្ញាយ អនុបុព្ពិំ កថំ កថេសិ, សេយ្យថិទំ – ទានកថំ សីលកថំ សគ្គកថំ កាមានំ អាទីនវំ ឱការំ សំកិលេសំ នេក្ខម្មេ អានិសំសំ បកាសេសិ. យទា តេ ភគវា អញ្ញាសិ កល្លចិត្តេ មុទុចិត្តេ វិនីវរណចិត្តេ ឧទគ្គចិត្តេ បសន្នចិត្តេ, អថ យា ពុទ្ធានំ សាមុក្កំសិកា ធម្មទេសនា, តំ បកាសេសិ – ទុក្ខំ, សមុទយំ, និរោធំ, មគ្គំ. សេយ្យថាបិ នាម សុទ្ធំ វត្ថំ អបគតកាឡកំ សម្មទេវ រជនំ បដិគ្គណ្ហេយ្យ, ឯវមេវ ឯកាទសនហុតានំ មាគធិកានំ ព្រាហ្មណគហបតិកានំ ពិម្ពិសារប្បមុខានំ តស្មិំ យេវ អាសនេ វិរជំ វីតមលំ ធម្មចក្ខុំ ឧទបាទិ – យំ កិញ្ចិ សមុទយធម្មំ, សព្ពំ តំ និរោធធម្មន្តិ. ឯកនហុតំ ឧបាសកត្តំ បដិវេទេសិ.

៥៧. អថ ខោ រាជា មាគធោ សេនិយោ ពិម្ពិសារោ ទិដ្ឋធម្មោ បត្តធម្មោ វិទិតធម្មោ បរិយោគាឡ្ហធម្មោ តិណ្ណវិចិកិច្ឆោ វិគតកថំកថោ វេសារជ្ជប្បត្តោ អបរប្បច្ចយោ សត្ថុសាសនេ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘បុព្ពេ មេ, ភន្តេ, កុមារស្ស សតោ បញ្ច អស្សាសកា អហេសុំ, តេ មេ ឯតរហិ សមិទ្ធា. បុព្ពេ មេ, ភន្តេ, កុមារស្ស សតោ ឯតទហោសិ – ‘អហោ វត មំ រជ្ជេ អភិសិញ្ចេយ្យុ’ន្តិ, អយំ ខោ មេ, ភន្តេ, បឋមោ អស្សាសកោ អហោសិ, សោ មេ ឯតរហិ សមិទ្ធោ. ‘តស្ស ច មេ វិជិតំ អរហំ សម្មាសម្ពុទ្ធោ ឱក្កមេយ្យា’តិ, អយំ ខោ មេ, ភន្តេ, ទុតិយោ អស្សាសកោ អហោសិ, សោ មេ ឯតរហិ សមិទ្ធោ. ‘តញ្ចាហំ ភគវន្តំ បយិរុបាសេយ្យ’ន្តិ, អយំ ខោ មេ, ភន្តេ, តតិយោ អស្សាសកោ អហោសិ, សោ មេ ឯតរហិ សមិទ្ធោ. ‘សោ ច មេ ភគវា ធម្មំ ទេសេយ្យា’តិ, អយំ ខោ មេ, ភន្តេ, ចតុត្ថោ អស្សាសកោ អហោសិ, សោ មេ ឯតរហិ សមិទ្ធោ. ‘តស្ស ចាហំ ភគវតោ ធម្មំ អាជានេយ្យ’ន្តិ, អយំ ខោ មេ, ភន្តេ, បញ្ចមោ អស្សាសកោ អហោសិ, សោ មេ ឯតរហិ សមិទ្ធោ. បុព្ពេ មេ, ភន្តេ, កុមារស្ស សតោ ឥមេ បញ្ច អស្សាសកា អហេសុំ, តេ មេ ឯតរហិ សមិទ្ធា. អភិក្កន្តំ, ភន្តេ, អភិក្កន្តំ, ភន្តេ, សេយ្យថាបិ, ភន្តេ, និក្កុជ្ជិតំ វា ឧក្កុជ្ជេយ្យ, បដិច្ឆន្នំ វា វិវរេយ្យ, មូឡ្ហស្ស វា មគ្គំ អាចិក្ខេយ្យ, អន្ធការេ វា តេលបជ្ជោតំ ធារេយ្យ ចក្ខុមន្តោ រូបានិ ទក្ខន្តីតិ – ឯវមេវំ ភគវតា អនេកបរិយាយេន ធម្មោ បកាសិតោ. ឯសាហំ, ភន្តេ, ភគវន្តំ សរណំ គច្ឆាមិ, ធម្មញ្ច, ភិក្ខុសង្ឃញ្ច. ឧបាសកំ មំ [មំ ភន្តេ (ក.)], ភគវា ធារេតុ អជ្ជតគ្គេ បាណុបេតំ សរណំ គតំ, អធិវាសេតុ ច មេ, ភន្តេ, ភគវា, ស្វាតនាយ ភត្តំ សទ្ធិំ ភិក្ខុសង្ឃេនា’’តិ. អធិវាសេសិ ភគវា តុណ្ហីភាវេន. អថ ខោ រាជា មាគធោ សេនិយោ ពិម្ពិសារោ ភគវតោ អធិវាសនំ វិទិត្វា ឧដ្ឋាយាសនា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា បទក្ខិណំ កត្វា បក្កាមិ. អថ ខោ រាជា មាគធោ សេនិយោ ពិម្ពិសារោ តស្សា រត្តិយា អច្ចយេន បណីតំ ខាទនីយំ ភោជនីយំ បដិយាទាបេត្វា ភគវតោ កាលំ អារោចាបេសិ – ‘‘កាលោ, ភន្តេ, និដ្ឋិតំ ភត្ត’’ន្តិ.

៥៨. អថ ខោ ភគវា បុព្ពណ្ហសមយំ និវាសេត្វា បត្តចីវរមាទាយ រាជគហំ បាវិសិ មហតា ភិក្ខុសង្ឃេន សទ្ធិំ ភិក្ខុសហស្សេន សព្ពេហេវ បុរាណជដិលេហិ. តេន ខោ បន សមយេន សក្កោ ទេវានមិន្ទោ មាណវកវណ្ណំ អភិនិម្មិនិត្វា ពុទ្ធប្បមុខស្ស ភិក្ខុសង្ឃស្ស បុរតោ បុរតោ គច្ឆតិ ឥមា គាថាយោ គាយមានោ –

‘‘ទន្តោ ទន្តេហិ សហ បុរាណជដិលេហិ, វិប្បមុត្តោ វិប្បមុត្តេហិ;

សិង្គីនិក្ខសវណ្ណោ, រាជគហំ បាវិសិ ភគវា.

‘‘មុត្តោ មុត្តេហិ សហ បុរាណជដិលេហិ, វិប្បមុត្តោ វិប្បមុត្តេហិ;

សិង្គីនិក្ខសវណ្ណោ, រាជគហំ បាវិសិ ភគវា.

‘‘តិណ្ណោ តិណ្ណេហិ សហ បុរាណជដិលេហិ;

វិប្បមុត្តោ វិប្បមុត្តេហិ;

សិង្គីនិក្ខសុវណ្ណោ;

រាជគហំ បាវិសិ ភគវា.

‘‘សន្តោ សន្តេហិ សហ បុរាណជដិលេហិ;

វិប្បមុត្តោ វិប្បមុត្តេហិ;

សិង្គីនិក្ខសវណ្ណោ;

រាជគហំ បាវិសិ ភគវា.

‘‘ទសវាសោ ទសពលោ, ទសធម្មវិទូ ទសភិ ចុបេតោ;

សោ ទសសតបរិវារោ [បរិវារកោ (ក.)] រាជគហំ, បាវិសិ ភគវា’’តិ.

មនុស្សា សក្កំ ទេវានមិន្ទំ បស្សិត្វា ឯវមាហំសុ – ‘‘អភិរូបោ វតាយំ មាណវកោ, ទស្សនីយោ វតាយំ មាណវកោ, បាសាទិកោ វតាយំ មាណវកោ. កស្ស នុ ខោ អយំ មាណវកោ’’តិ? ឯវំ វុត្តេ សក្កោ ទេវានមិន្ទោ តេ មនុស្សេ គាថាយ អជ្ឈភាសិ –

‘‘យោ ធីរោ សព្ពធិ ទន្តោ, សុទ្ធោ អប្បដិបុគ្គលោ;

អរហំ សុគតោ លោកេ, តស្សាហំ បរិចារកោ’’តិ.

៥៩. អថ ខោ ភគវា យេន រញ្ញោ មាគធស្ស សេនិយស្ស ពិម្ពិសារស្ស និវេសនំ តេនុបសង្កមិ, ឧបសង្កមិត្វា បញ្ញត្តេ អាសនេ និសីទិ សទ្ធិំ ភិក្ខុសង្ឃេន. អថ ខោ រាជា មាគធោ សេនិយោ ពិម្ពិសារោ ពុទ្ធប្បមុខំ ភិក្ខុសង្ឃំ បណីតេន ខាទនីយេន ភោជនីយេន សហត្ថា សន្តប្បេត្វា សម្បវារេត្វា ភគវន្តំ ភុត្តាវិំ ឱនីតបត្តបាណិំ ឯកមន្តំ និសីទិ. ឯកមន្តំ និសិន្នស្ស ខោ រញ្ញោ មាគធស្ស សេនិយស្ស ពិម្ពិសារស្ស ឯតទហោសិ [ចូឡវ. ៣០៧] – ‘‘កត្ថ នុ ខោ ភគវា វិហរេយ្យ? យំ អស្ស គាមតោ នេវ អវិទូរេ ន អច្ចាសន្នេ, គមនាគមនសម្បន្នំ, អត្ថិកានំ អត្ថិកានំ មនុស្សានំ អភិក្កមនីយំ, ទិវា អប្បាកិណ្ណំ [អប្បកិណ្ណំ (សី. ស្យា.), អព្ភោកិណ្ណំ (ក.)], រត្តិំ អប្បសទ្ទំ អប្បនិគ្ឃោសំ វិជនវាតំ, មនុស្សរាហស្សេយ្យកំ, បដិសល្លានសារុប្ប’’ន្តិ. អថ ខោ រញ្ញោ មាគធស្ស សេនិយស្ស ពិម្ពិសារស្ស ឯតទហោសិ – ‘‘ឥទំ ខោ អម្ហាកំ វេឡុវនំ ឧយ្យានំ គាមតោ នេវ អវិទូរេ ន អច្ចាសន្នេ គមនាគមនសម្បន្នំ អត្ថិកានំ អត្ថិកានំ មនុស្សានំ អភិក្កមនីយំ ទិវា អប្បាកិណ្ណំ រត្តិំ អប្បសទ្ទំ អប្បនិគ្ឃោសំ វិជនវាតំ មនុស្សរាហស្សេយ្យកំ បដិសល្លានសារុប្បំ. យំនូនាហំ វេឡុវនំ ឧយ្យានំ ពុទ្ធប្បមុខស្ស ភិក្ខុសង្ឃស្ស ទទេយ្យ’’ន្តិ. អថ ខោ រាជា មាគធោ សេនិយោ ពិម្ពិសារោ សោវណ្ណមយំ ភិង្ការំ គហេត្វា ភគវតោ ឱណោជេសិ – ‘‘ឯតាហំ, ភន្តេ, វេឡុវនំ ឧយ្យានំ ពុទ្ធប្បមុខស្ស ភិក្ខុសង្ឃស្ស ទម្មី’’តិ. បដិគ្គហេសិ ភគវា អារាមំ. អថ ខោ ភគវា រាជានំ មាគធំ សេនិយំ ពិម្ពិសារំ ធម្មិយា កថាយ សន្ទស្សេត្វា សមាទបេត្វា សមុត្តេជេត្វា សម្បហំសេត្វា ឧដ្ឋាយាសនា បក្កាមិ. អថ ខោ ភគវា ឯតស្មិំ និទានេ ឯតស្មិំ បករណេ ធម្មិំ កថំ កត្វា ភិក្ខូ អាមន្តេសិ – ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, អារាម’’ន្តិ.

ពិម្ពិសារសមាគមកថា និដ្ឋិតា.