៣. តតិយភាណវារោ

សង្ឃភេទកថា

៣៤៤. អថ ខោ ទេវទត្តោ តទហុបោសថេ ឧដ្ឋាយាសនា សលាកំ គាហេសិ – ‘‘មយំ, អាវុសោ, សមណំ គោតមំ ឧបសង្កមិត្វា បញ្ច វត្ថូនិ យាចិម្ហា – ‘ភគវា, ភន្តេ, អនេកបរិយាយេន អប្បិច្ឆស្ស…បេ… វីរិយារម្ភស្ស វណ្ណវាទី. ឥមានិ, ភន្តេ, បញ្ច វត្ថូនិ អនេកបរិយាយេន អប្បិច្ឆតាយ…បេ… វីរិយារម្ភាយ សំវត្តន្តិ. សាធុ, ភន្តេ, ភិក្ខូ យាវជីវំ អារញ្ញិកា អស្សុ; យោ គាមន្តំ ឱសរេយ្យ, វជ្ជំ នំ ផុសេយ្យ…បេ… យាវជីវំ មច្ឆមំសំ ន ខាទេយ្យុំ; យោ មច្ឆមំសំ ខាទេយ្យ, វជ្ជំ នំ ផុសេយ្យា’តិ. ឥមានិ បញ្ច វត្ថូនិ សមណោ គោតមោ នានុជានាតិ. តេ មយំ ឥមេហិ បញ្ចហិ វត្ថូហិ សមាទាយ វត្តាម. យស្សាយស្មតោ ឥមានិ បញ្ច វត្ថូនិ ខមន្តិ, សោ សលាកំ គណ្ហាតូ’’តិ.

តេន ខោ បន សមយេន វេសាលិកា វជ្ជិបុត្តកា បញ្ចមត្តានិ ភិក្ខុសតានិ នវកា ចេវ ហោន្តិ អប្បកតញ្ញុនោ ច. តេ – ‘អយំ ធម្មោ, អយំ វិនយោ, ឥទំ សត្ថុសាសន’ន្តិ – សលាកំ គណ្ហិំសុ. អថ ខោ ទេវទត្តោ សង្ឃំ ភិន្ទិត្វា បញ្ចមត្តានិ ភិក្ខុសតានិ អាទាយ យេន គយាសីសំ តេន បក្កាមិ. អថ ខោ សារិបុត្តមោគ្គល្លានា យេន ភគវា តេនុបសង្កមិំសុ, ឧបសង្កមិត្វា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិំសុ. ឯកមន្តំ និសិន្នោ ខោ អាយស្មា សារិបុត្តោ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘ទេវទត្តោ, ភន្តេ, សង្ឃំ ភិន្ទិត្វា បញ្ចមត្តានិ ភិក្ខុសតានិ អាទាយ យេន គយាសីសំ តេន បក្កន្តោ’’តិ. ‘‘ន ហិ នាម តុម្ហាកំ, សារិបុត្តា, តេសុ នវកេសុ ភិក្ខូសុ ការុញ្ញម្បិ ភវិស្សតិ? គច្ឆថ តុម្ហេ, សារិបុត្តា, បុរា តេ ភិក្ខូ អនយព្យសនំ អាបជ្ជន្តី’’តិ. ‘‘ឯវំ ភន្តេ’’តិ ខោ សារិបុត្តមោគ្គល្លានា ភគវតោ បដិស្សុត្វា ឧដ្ឋាយាសនា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា បទក្ខិណំ កត្វា យេន គយាសីសំ តេនុបសង្កមិំសុ.

តេន ខោ បន សមយេន អញ្ញតរោ ភិក្ខុ ភគវតោ អវិទូរេ រោទមានោ ឋិតោ ហោតិ. អថ ខោ ភគវា តំ ភិក្ខុំ ឯតទវោច – ‘‘កិស្ស ត្វំ, ភិក្ខុ, រោទសី’’តិ? ‘‘យេបិ តេ, ភន្តេ, ភគវតោ អគ្គសាវកា សារិបុត្តមោគ្គល្លានា តេបិ ទេវទត្តស្ស សន្តិកេ គច្ឆន្តិ ទេវទត្តស្ស ធម្មំ រោចេន្តា’’តិ. ‘‘អដ្ឋានមេតំ, ភិក្ខុ, អនវកាសោ, យំ សារិបុត្តមោគ្គល្លានា ទេវទត្តស្ស ធម្មំ រោចេយ្យុំ, អបិ ច តេ គតា ភិក្ខូនំ សញ្ញត្តិយា’’តិ [ភិក្ខុសញ្ញត្តិយាតិ (សី. ស្យា.), ភិក្ខូ សញ្ញត្តិយា (ក.)].

៣៤៥. តេន ខោ បន សមយេន ទេវទត្តោ មហតិយា បរិសាយ បរិវុត្តោ ធម្មំ ទេសេន្តោ និសិន្នោ ហោតិ. អទ្ទសា ខោ ទេវទត្តោ សារិបុត្តមោគ្គល្លានេ ទូរតោវ អាគច្ឆន្តេ. ទិស្វាន ភិក្ខូ អាមន្តេសិ – ‘‘បស្សថ, ភិក្ខវេ, យាវ ស្វាក្ខាតោ មយា ធម្មោ, យេបិ តេ សមណស្ស គោតមស្ស អគ្គសាវកា សារិបុត្តមោគ្គល្លានា តេបិ មម សន្តិកេ អាគច្ឆន្តិ. មម ធម្មំ រោចេន្តា’’តិ. ឯវំ វុត្តេ កោកាលិកោ ទេវទត្តំ ឯតទវោច – ‘‘មា, អាវុសោ ទេវទត្ត, សារិបុត្តមោគ្គល្លានេ វិស្សសិ. បាបិច្ឆា សារិបុត្តមោគ្គល្លានា, បាបិកានំ ឥច្ឆានំ វសំ គតា’’តិ. ‘‘អលំ, អាវុសោ. ស្វាគតំ តេសំ យតោ មេ ធម្មំ រោចេន្តី’’តិ.

អថ ខោ ទេវទត្តោ អាយស្មន្តំ សារិបុត្តំ ឧបឌ្ឍាសនេន និមន្តេសិ – ‘‘ឯហាវុសោ សារិបុត្ត, ឥធ និសីទាហី’’តិ. ‘‘អលំ អាវុសោ’’តិ ខោ អាយស្មា សារិបុត្តោ អញ្ញតរំ អាសនំ គហេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ. អាយស្មាបិ ខោ មហាមោគ្គល្លានោ អញ្ញតរំ អាសនំ គហេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ. អថ ខោ ទេវទត្តោ ពហុទេវ រត្តិំ ភិក្ខូ ធម្មិយា កថាយ សន្ទស្សេត្វា សមាទបេត្វា សមុត្តេជេត្វា សម្បហំសេត្វា អាយស្មន្តំ សារិបុត្តំ អជ្ឈេសិ – ‘‘វិគតថិនមិទ្ធោ ខោ, អាវុសោ សារិបុត្ត, ភិក្ខុសង្ឃោ. បដិភាតុ តំ, អាវុសោ សារិបុត្ត, ភិក្ខូនំ ធម្មី កថា, បិដ្ឋិ មេ អាគិលាយតិ, តមហំ អាយមិស្សាមី’’តិ. ‘‘ឯវមាវុសោ’’តិ ខោ អាយស្មា សារិបុត្តោ ទេវទត្តស្ស បច្ចស្សោសិ. អថ ខោ ទេវទត្តោ ចតុគ្គុណំ សង្ឃាដិំ បញ្ញាបេត្វា ទក្ខិណេន បស្សេន សេយ្យំ កប្បេសិ. តស្ស កិលមន្តស្ស មុដ្ឋស្សតិស្ស អសម្បជានស្ស មុហុត្តកេនេវ និទ្ទា ឱក្កមិ.

អថ ខោ អាយស្មា សារិបុត្តោ អាទេសនាបាដិហារិយានុសាសនិយា ភិក្ខូ ធម្មិយា កថាយ ឱវទិ អនុសាសិ. អាយស្មា មហាមោគ្គល្លានោ ឥទ្ធិបាដិហារិយានុសាសនិយា ភិក្ខូ ធម្មិយា កថាយ ឱវទិ អនុសាសិ. អថ ខោ តេសំ ភិក្ខូនំ អាយស្មតា សារិបុត្តេន អាទេសនាបាដិហារិយានុសាសនិយា អាយស្មតា ច មហាមោគ្គល្លានេន ឥទ្ធិបាដិហារិយានុសាសនិយា ឱវទិយមានានំ អនុសាសិយមានានំ វិរជំ វីតមលំ ធម្មចក្ខុំ ឧទបាទិ – យំ កិញ្ចិ សមុទយធម្មំ, សព្ពំ តំ និរោធធម្មន្តិ.

អថ ខោ អាយស្មា សារិបុត្តោ ភិក្ខូ អាមន្តេសិ – ‘‘គច្ឆាម មយំ, អាវុសោ, ភគវតោ សន្តិកេ. យោ តស្ស ភគវតោ ធម្មំ រោចេសិ សោ អាគច្ឆតូ’’តិ. អថ ខោ សារិបុត្តមោគ្គល្លានា តានិ បញ្ចភិក្ខុសតានិ អាទាយ យេន វេឡុវនំ តេនុបសង្កមិំសុ. អថ ខោ កោកាលិកោ ទេវទត្តំ ឧដ្ឋាបេសិ – ‘‘ឧដ្ឋេហិ, អាវុសោ ទេវទត្ត, នីតា តេ ភិក្ខូ សារិបុត្តមោគ្គល្លានេហិ. ននុ ត្វំ, អាវុសោ ទេវទត្ត, មយា វុត្តោ – ‘មា, អាវុសោ ទេវទត្ត, សារិបុត្តមោគ្គល្លានេ វិស្សាសិ. បាបិច្ឆា សារិបុត្តមោគ្គល្លានា, បាបិកានំ ឥច្ឆានំ វសំ គតា’’’តិ? អថ ខោ ទេវទត្តស្ស តត្ថេវ ឧណ្ហំ លោហិតំ មុខតោ ឧគ្គញ្ឆិ.

អថ ខោ សារិបុត្តមោគ្គល្លានា យេន ភគវា តេនុបសង្កមិំសុ, ឧបសង្កមិត្វា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិសុំ. ឯកមន្តំ និសិន្នោ ខោ អាយស្មា សារិបុត្តោ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘សាធុ, ភន្តេ, ភេទកានុវត្តកា ភិក្ខូ បុន ឧបសម្បជ្ជេយ្យុ’’ន្តិ. ‘‘អលំ, សារិបុត្ត. មា តេ រុច្ចិ ភេទកានុវត្តកានំ ភិក្ខូនំ បុន ឧបសម្បទា. តេន ហិ ត្វំ, សារិបុត្ត, ភេទកានុវត្តកេ ភិក្ខូ ថុល្លច្ចយំ ទេសាបេហិ. កថំ បន តេ, សារិបុត្ត, ទេវទត្តោ បដិបជ្ជី’’តិ? ‘‘យថេវ, ភន្តេ, ភគវា ពហុទេវ រត្តិំ ភិក្ខូ ធម្មិយា កថាយ សន្ទស្សេត្វា សមាទបេត្វា សមុត្តេជេត្វា សម្បហំសេត្វា មំ អជ្ឈេសតិ – ‘វិគតថិនមិទ្ធោ ខោ, សារិបុត្ត, ភិក្ខុសង្ឃោ; បដិភាតុ តំ, សារិបុត្ត, ភិក្ខូនំ ធម្មី កថា, បិដ្ឋិ មេ អាគិលាយតិ, តមហំ អាយមិស្សាមី’តិ, ឯវមេវ ខោ, ភន្តេ, ទេវទត្តោ បដិបជ្ជី’’តិ.

៣៤៦. អថ ខោ ភគវា ភិក្ខូ អាមន្តេសិ – ‘‘ភូតបុព្ពំ, ភិក្ខវេ, អរញ្ញាយតនេ មហាសរសី. តំ នាគា ឧបនិស្សាយ វិហរិំសុ. តេ តំ សរសិំ ឱគាហេត្វា, សោណ្ឌាយ ភិសមុឡាលំ អព្ពុហិត្វា, សុវិក្ខាលិតំ វិក្ខាលេត្វា, អកទ្ទមំ សង្ខាទិត្វា, អជ្ឈោហរន្តិ. តេសំ តំ វណ្ណាយ ចេវ ហោតិ, ពលាយ ច. ន ច តតោនិទានំ មរណំ វា និគច្ឆន្តិ, មរណមត្តំ វា ទុក្ខំ. តេសំយេវ ខោ បន, ភិក្ខវេ, មហានាគានំ អនុសិក្ខមានា តរុណា ភិង្កច្ឆាបា. តេ តំ សរសិំ ឱគាហេត្វា, សោណ្ឌាយ ភិសមុឡាលំ អព្ពុហិត្វា, ន សុវិក្ខាលិតំ វិក្ខាលេត្វា, សកទ្ទមំ សង្ខាទិត្វា, អជ្ឈោហរន្តិ. តេសំ តំ នេវ វណ្ណាយ ហោតិ, ន ពលាយ. តតោនិទានញ្ច មរណំ វា និគច្ឆន្តិ, មរណមត្តំ វា ទុក្ខំ. ឯវមេវ ខោ, ភិក្ខវេ, ទេវទត្តោ មមានុក្រុព្ពំ [មមានុកុព្ពំ (សី. ស្យា.)] កបណោ មរិស្សតីតិ.

‘‘មហាវរាហស្ស មហិំ វិក្រុព្ពតោ [វិកុព្ពតោ (សី. ស្យា.)], ភិសំ ឃសានស្ស [ឃសមានស្ស (ក.)] នទីសុ ជគ្គតោ;

ភិង្កោវ បង្កំ អភិភក្ខយិត្វា, មមានុក្រុព្ពំ កបណោ មរិស្សតី’’តិ.

៣៤៧. [អ. និ. ៨.១៦] ‘‘អដ្ឋហិ, ភិក្ខវេ, អង្គេហិ សមន្នាគតោ ភិក្ខុ ទូតេយ្យំ គន្តុមរហតិ. កតមេហិ អដ្ឋហិ? ឥធ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ សោតា ច ហោតិ, សាវេតា ច, ឧគ្គហេតា ច, ធារេតា ច, វិញ្ញាតា ច, វិញ្ញាបេតា ច, កុសលោ ច សហិតាសហិតស្ស, នោ ច កលហការកោ – ឥមេហិ ខោ, ភិក្ខវេ, អដ្ឋហង្គេហិ សមន្នាគតោ ភិក្ខុ ទូតេយ្យំ គន្តុមរហតិ.

[អ. និ. ៨.១៦] ‘‘អដ្ឋហិ, ភិក្ខវេ, អង្គេហិ សមន្នាគតោ សារិបុត្តោ ទូតេយ្យំ គន្តុមរហតិ. កតមេហិ អដ្ឋហិ? ឥធ, ភិក្ខវេ, សារិបុត្តោ សោតា ច ហោតិ, សាវេតា ច, ឧគ្គហេតា ច, ធារេតា ច, វិញ្ញាតា ច, វិញ្ញាបេតា ច, កុសលោ ច សហិតាសហិតស្ស, នោ ច កលហការកោ – ឥមេហិ ខោ, ភិក្ខវេ, អដ្ឋហង្គេហិ សមន្នាគតោ សារិបុត្តោ ទូតេយ្យំ គន្តុមរហតីតិ.

[អ. និ. ៨.១៦] ‘‘យោ វេ ន ព្យថតិ [ព្យាធតិ (សី. ស្យា.)] បត្វា, បរិសំ ឧគ្គវាទិនិំ;

ន ច ហាបេតិ វចនំ, ន ច ឆាទេតិ សាសនំ.

‘‘អសន្ទិទ្ធោ ច អក្ខាតិ [អក្ខាតា (ក.)], បុច្ឆិតោ ច ន កុប្បតិ;

ស វេ តាទិសកោ ភិក្ខុ, ទូតេយ្យំ គន្តុមរហតី’’តិ.

៣៤៨. [អ. និ. ៨.៧] ‘‘អដ្ឋហិ, ភិក្ខវេ, អសទ្ធម្មេហិ អភិភូតោ បរិយាទិន្នចិត្តោ ទេវទត្តោ អាបាយិកោ នេរយិកោ កប្បដ្ឋោ អតេកិច្ឆោ. កតមេហិ អដ្ឋហិ? លាភេន, ភិក្ខវេ, អភិភូតោ បរិយាទិន្នចិត្តោ ទេវទត្តោ អាបាយិកោ នេរយិកោ កប្បដ្ឋោ អតេកិច្ឆោ; អលាភេន, ភិក្ខវេ…បេ… យសេន, ភិក្ខវេ…បេ… អយសេន, ភិក្ខវេ…បេ… សក្ការេន, ភិក្ខវេ…បេ… អសក្ការេន, ភិក្ខវេ…បេ… បាបិច្ឆតាយ, ភិក្ខវេ…បេ… បាបមិត្តតាយ ភិក្ខវេ, អភិភូតោ បរិយាទិន្នចិត្តោ ទេវទត្តោ អាបាយិកោ នេរយិកោ កប្បដ្ឋោ អតេកិច្ឆោ – ឥមេហិ ខោ, ភិក្ខវេ, អដ្ឋហិ អសទ្ធម្មេហិ អភិភូតោ បរិយាទិន្នចិត្តោ ទេវទត្តោ អាបាយិកោ នេរយិកោ កប្បដ្ឋោ អតេកិច្ឆោ.

៣៤៩. ‘‘សាធុ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ ឧប្បន្នំ លាភំ អភិភុយ្យ អភិភុយ្យ វិហរេយ្យ, ឧប្បន្នំ អលាភំ…បេ… ឧប្បន្នំ យសំ… ឧប្បន្នំ អយសំ… ឧប្បន្នំ សក្ការំ… ឧប្បន្នំ អសក្ការំ… ឧប្បន្នំ បាបិច្ឆតំ… ឧប្បន្នំ បាបមិត្តតំ អភិភុយ្យ អភិភុយ្យ វិហរេយ្យ. កថញ្ច, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ អត្ថវសំ បដិច្ច ឧប្បន្នំ លាភំ អភិភុយ្យ អភិភុយ្យ វិហរេយ្យ, ឧប្បន្នំ អលាភំ…បេ… ឧប្បន្នំ យសំ… ឧប្បន្នំ អយសំ… ឧប្បន្នំ សក្ការំ… ឧប្បន្នំ អសក្ការំ… ឧប្បន្នំ បាបិច្ឆតំ… ឧប្បន្នំ បាបមិត្តតំ អភិភុយ្យ អភិភុយ្យ វិហរេយ្យ? យំ ហិស្ស, ភិក្ខវេ, ឧប្បន្នំ លាភំ អនភិភុយ្យ វិហរតោ ឧប្បជ្ជេយ្យុំ អាសវា វិឃាតបរិឡាហា, ឧប្បន្នំ លាភំ អភិភុយ្យ អភិភុយ្យ វិហរតោ ឯវំសតេ អាសវា វិឃាតបរិឡាហា ន ហោន្តិ. យំ ហិស្ស, ភិក្ខវេ, ឧប្បន្នំ អលាភំ…បេ… ឧប្បន្នំ យសំ… ឧប្បន្នំ អយសំ… ឧប្បន្នំ សក្ការំ… ឧប្បន្នំ អសក្ការំ… ឧប្បន្នំ បាបិច្ឆតំ… ឧប្បន្នំ បាបមិត្តតំ អនភិភុយ្យ វិហរតោ ឧប្បជ្ជេយ្យុំ អាសវា វិឃាតបរិឡាហា, ឧប្បន្នំ បាបមិត្តតំ អភិភុយ្យ អភិភុយ្យ វិហរតោ ឯវំសតេ អាសវា វិឃាតបរិឡាហា ន ហោន្តិ. ឥទំ ខោ, ភិក្ខវេ, អត្ថវសំ បដិច្ច ឧប្បន្នំ លាភំ អភិភុយ្យ អភិភុយ្យ វិហរេយ្យ, ឧប្បន្នំ អលាភំ…បេ… ឧប្បន្នំ យសំ… ឧប្បន្នំ អយសំ… ឧប្បន្នំ សក្ការំ… ឧប្បន្នំ អសក្ការំ… ឧប្បន្នំ បាបិច្ឆតំ… ឧប្បន្នំ បាបមិត្តតំ អភិភុយ្យ អភិភុយ្យ វិហរេយ្យ. តស្មាតិហ, ភិក្ខវេ, ឧប្បន្នំ លាភំ អភិភុយ្យ អភិភុយ្យ វិហរិស្សាម, ឧប្បន្នំ អលាភំ…បេ… ឧប្បន្នំ យសំ… ឧប្បន្នំ អយសំ… ឧប្បន្នំ សក្ការំ… ឧប្បន្នំ អសក្ការំ… ឧប្បន្នំ បាបិច្ឆតំ… ឧប្បន្នំ បាបមិត្តតំ អភិភុយ្យ អភិភុយ្យ វិហរិស្សាមាតិ; ឯវញ្ហិ វោ, ភិក្ខវេ, សិក្ខិតព្ពន្តិ.

៣៥០. ‘‘តីហិ, ភិក្ខវេ, អសទ្ធម្មេហិ អភិភូតោ បរិយាទិន្នចិត្តោ ទេវទត្តោ អាបាយិកោ នេរយិកោ កប្បដ្ឋោ អតេកិច្ឆោ. កតមេហិ តីហិ? បាបិច្ឆតា, បាបមិត្តតា, ឱរមត្តកេន វិសេសាធិគមេន អន្តរា វោសានំ អាបាទិ – ឥមេហិ ខោ, ភិក្ខវេ, តីហិ អសទ្ធម្មេហិ អភិភូតោ បរិយាទិន្នចិត្តោ ទេវទត្តោ អាបាយិកោ នេរយិកោ កប្បដ្ឋោ អតេកិច្ឆោតិ.

‘‘មា ជាតុ កោចិ លោកស្មិំ, បាបិច្ឆោ ឧទបជ្ជថ;

តទមិនាបិ ជានាថ, បាបិច្ឆានំ យថាគតិ.

‘‘បណ្ឌិតោតិ សមញ្ញាតោ, ភាវិតត្តោតិ សម្មតោ;

ជលំវ យសសា អដ្ឋា, ទេវទត្តោតិ មេ សុតំ.

‘‘សោ បមាទំ អនុចិណ្ណោ, អាសជ្ជ នំ តថាគតំ;

អវីចិនិរយំ បត្តោ, ចតុទ្វារំ ភយានកំ.

‘‘អទុដ្ឋស្ស ហិ យោ ទុព្ភេ, បាបកម្មំ អក្រុព្ពតោ;

តមេវ បាបំ ផុសតិ, ទុដ្ឋចិត្តំ អនាទរំ.

‘‘សមុទ្ទំ វិសកុម្ភេន, យោ មញ្ញេយ្យ បទូសិតុំ [បទុស្សិតុំ (ក.)];

ន សោ តេន បទូសេយ្យ, ភេស្មា ហិ ឧទធី មហា.

‘‘ឯវមេវ តថាគតំ, យោ វាទេនុបហិំសតិ;

សមគ្គតំ [សម្មាគតំ (សី.), សមគតំ (ស្យា.)] សន្តចិត្តំ, វាទោ តម្ហិ ន រូហតិ.

‘‘តាទិសំ មិត្តំ ក្រុព្ពេថ [កុព្ពេថ (សី. ស្យា.)], តញ្ច សេវេថ បណ្ឌិតោ;

យស្ស មគ្គានុគោ ភិក្ខុ, ខយំ ទុក្ខស្ស បាបុណេ’’តិ.

ឧបាលិបញ្ហា

៣៥១. អថ ខោ អាយស្មា ឧបាលិ យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ, ឧបសង្កមិត្វា ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ. ឯកមន្តំ និសិន្នោ ខោ អាយស្មា ឧបាលិ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘សង្ឃរាជិ សង្ឃរាជីតិ, ភន្តេ, វុច្ចតិ. កិត្តាវតា នុ ខោ, ភន្តេ, សង្ឃរាជិ ហោតិ, នោ ច សង្ឃភេទោ? កិត្តាវតា ច បន សង្ឃរាជិ ចេវ ហោតិ សង្ឃភេទោ ចា’’តិ?

‘‘ឯកតោ, ឧបាលិ, ឯកោ ហោតិ, ឯកតោ ទ្វេ, ចតុត្ថោ អនុស្សាវេតិ, សលាកំ គាហេតិ – ‘អយំ ធម្មោ, អយំ វិនយោ, ឥទំ សត្ថុសាសនំ, ឥមំ គណ្ហថ, ឥមំ រោចេថា’តិ. ឯវម្បិ ខោ, ឧបាលិ, សង្ឃរាជិ ហោតិ, នោ ច សង្ឃភេទោ. ឯកតោ, ឧបាលិ, ទ្វេ ហោន្តិ, ឯកតោ ទ្វេ, បញ្ចមោ អនុស្សាវេតិ, សលាកំ គាហេតិ – ‘អយំ ធម្មោ, អយំ វិនយោ, ឥទំ សត្ថុសាសនំ, ឥមំ គណ្ហថ, ឥមំ រោចេថា’តិ. ឯវម្បិ ខោ, ឧបាលិ, សង្ឃរាជិ ហោតិ, នោ ច សង្ឃភេទោ. ឯកតោ, ឧបាលិ, ទ្វេ ហោន្តិ, ឯកតោ តយោ, ឆដ្ឋោ អនុស្សាវេតិ, សលាកំ គាហេតិ – ‘អយំ ធម្មោ, អយំ វិនយោ, ឥទំ សត្ថុសាសនំ, ឥមំ គណ្ហថ, ឥមំ រោចេថា’តិ. ឯវម្បិ ខោ, ឧបាលិ, សង្ឃរាជិ ហោតិ, នោ ច សង្ឃភេទោ. ឯកតោ, ឧបាលិ, តយោ ហោន្តិ, ឯកតោ តយោ, សត្តមោ អនុស្សាវេតិ, សលាកំ គាហេតិ – ‘អយំ ធម្មោ, អយំ វិនយោ, ឥទំ សត្ថុសាសនំ, ឥមំ គណ្ហថ, ឥមំ រោចេថា’តិ. ឯវម្បិ ខោ, ឧបាលិ, សង្ឃរាជិ ហោតិ, នោ ច សង្ឃភេទោ. ឯកតោ, ឧបាលិ, តយោ ហោន្តិ, ឯកតោ ចត្តារោ, អដ្ឋមោ អនុស្សាវេតិ, សលាកំ គាហេតិ – ‘អយំ ធម្មោ, អយំ វិនយោ, ឥទំ សត្ថុសាសនំ, ឥមំ គណ្ហថ, ឥមំ រោចេថា’តិ. ឯវម្បិ ខោ, ឧបាលិ, សង្ឃរាជិ ហោតិ, នោ ច សង្ឃភេទោ. ឯកតោ, ឧបាលិ, ចត្តារោ ហោន្តិ, ឯកតោ ចត្តារោ, នវមោ អនុស្សាវេតិ, សលាកំ គាហេតិ – ‘អយំ ធម្មោ, អយំ វិនយោ, ឥទំ សត្ថុសាសនំ, ឥមំ គណ្ហថ, ឥមំ រោចេថា’តិ. ឯវំ ខោ, ឧបាលិ, សង្ឃរាជិ ចេវ ហោតិ សង្ឃភេទោ ច. នវន្នំ វា, ឧបាលិ, អតិរេកនវន្នំ វា សង្ឃរាជិ ចេវ ហោតិ សង្ឃភេទោ ច. ន ខោ, ឧបាលិ, ភិក្ខុនី សង្ឃំ ភិន្ទតិ, អបិ ច ភេទាយ បរក្កមតិ, ន សិក្ខមានា សង្ឃំ ភិន្ទតិ…បេ… ន សាមណេរោ សង្ឃំ ភិន្ទតិ, ន សាមណេរី សង្ឃំ ភិន្ទតិ, ន ឧបាសកោ សង្ឃំ ភិន្ទតិ, ន ឧបាសិកា សង្ឃំ ភិន្ទតិ, អបិ ច ភេទាយ បរក្កមតិ. ភិក្ខុ ខោ, ឧបាលិ, បកតត្តោ, សមានសំវាសកោ, សមានសីមាយំ ឋិតោ, សង្ឃំ ភិន្ទតី’’តិ.

៣៥២. [អ. និ. ១០.៣៧] ‘‘សង្ឃភេទោ សង្ឃភេទោតិ, ភន្តេ, វុច្ចតិ. កិត្តាវតា នុ ខោ, ភន្តេ, សង្ឃោ ភិន្នោ ហោតី’’តិ?

‘‘ឥធុបាលិ, ភិក្ខូ អធម្មំ ធម្មោតិ ទីបេន្តិ, ធម្មំ អធម្មោតិ ទីបេន្តិ, អវិនយំ វិនយោតិ ទីបេន្តិ, វិនយំ អវិនយោតិ ទីបេន្តិ, អភាសិតំ អលបិតំ តថាគតេន ភាសិតំ លបិតំ តថាគតេនាតិ ទីបេន្តិ, ភាសិតំ លបិតំ តថាគតេន អភាសិតំ អលបិតំ តថាគតេនាតិ ទីបេន្តិ, អនាចិណ្ណំ តថាគតេន អាចិណ្ណំ តថាគតេនាតិ ទីបេន្តិ, អាចិណ្ណំ តថាគតេន អនាចិណ្ណំ តថាគតេនាតិ ទីបេន្តិ, អបញ្ញត្តំ តថាគតេន បញ្ញត្តំ តថាគតេនាតិ ទីបេន្តិ, បញ្ញត្តំ តថាគតេន អបញ្ញត្តំ តថាគតេនាតិ ទីបេន្តិ, អនាបត្តិំ អាបត្តីតិ ទីបេន្តិ, អាបត្តិំ អនាបត្តីតិ ទីបេន្តិ, លហុកំ អាបត្តិំ គរុកា អាបត្តីតិ ទីបេន្តិ, គរុកំ អាបត្តិំ លហុកា អាបត្តីតិ ទីបេន្តិ, សាវសេសំ អាបត្តិំ អនវសេសា អាបត្តីតិ ទីបេន្តិ, អនវសេសំ អាបត្តិំ សាវសេសា អាបត្តីតិ ទីបេន្តិ, ទុដ្ឋុល្លំ អាបត្តិំ អទុដ្ឋុលា អាបត្តីតិ ទីបេន្តិ, អទុដ្ឋុល្លំ អាបត្តិំ ទុដ្ឋុល្លា អាបត្តីតិ ទីបេន្តិ. តេ ឥមេហិ អដ្ឋារសហិ វត្ថូហិ អបកស្សន្តិ, អវបកស្សន្តិ, អាវេនិំ [អាវេណិ (សី.), អាវេណិកំ (ស្យា.)] ឧបោសថំ ករោន្តិ, អាវេនិំ បវារណំ ករោន្តិ, អាវេនិំ សង្ឃកម្មំ ករោន្តិ. ឯត្តាវតា ខោ, ឧបាលិ, សង្ឃោ ភិន្នោ ហោតី’’តិ.

៣៥៣. [អ. និ. ១០.៣៧] ‘‘សង្ឃសាមគ្គី សង្ឃសាមគ្គីតិ, ភន្តេ, វុច្ចតិ. កិត្តាវតា នុ ខោ, ភន្តេ, សង្ឃោ សមគ្គោ ហោតី’’តិ? ‘‘ឥធុបាលិ, ភិក្ខូ អធម្មំ អធម្មោតិ ទីបេន្តិ, ធម្មំ ធម្មោតិ ទីបេន្តិ, អវិនយំ អវិនយោតិ ទីបេន្តិ, វិនយំ វិនយោតិ ទីបេន្តិ, អភាសិតំ អលបិតំ តថាគតេន អភាសិតំ អលបិតំ តថាគតេនាតិ ទីបេន្តិ, ភាសិតំ លបិតំ តថាគតេន ភាសិតំ លបិតំ តថាគតេនាតិ ទីបេន្តិ, អនាចិណ្ណំ តថាគតេន អនាចិណ្ណំ តថាគតេនាតិ ទីបេន្តិ, អាចិណ្ណំ តថាគតេន អាចិណ្ណំ តថាគតេនាតិ ទីបេន្តិ, អបញ្ញត្តំ តថាគតេន អបញ្ញត្តំ តថាគតេនាតិ ទីបេន្តិ, បញ្ញត្តំ តថាគតេន បញ្ញត្តំ តថាគតេនាតិ ទីបេន្តិ, អនាបត្តិំ អនាបត្តីតិ ទីបេន្តិ, អាបត្តិំ អាបត្តីតិ ទីបេន្តិ, លហុកំ អាបត្តិំ លហុកា អាបត្តីតិ ទីបេន្តិ, គរុកំ អាបត្តិំ គរុកា អាបត្តីតិ ទីបេន្តិ, សាវសេសំ អាបត្តិំ សាវសេសា អាបត្តីតិ ទីបេន្តិ, អនវសេសំ អាបត្តិំ អនវសេសា អាបត្តីតិ ទីបេន្តិ, ទុដ្ឋុល្លំ អាបត្តិំ ទុដ្ឋុល្លា អាបត្តីតិ ទីបេន្តិ, អទុដ្ឋុល្លំ អាបត្តិំ អទុដ្ឋុល្លា អាបត្តីតិ ទីបេន្តិ. តេ ឥមេហិ អដ្ឋារសហិ វត្ថូហិ ន អបកស្សន្តិ, ន អវបកស្សន្តិ, ន អាវេនិំ ឧបោសថំ ករោន្តិ, ន អាវេនិំ បវារណំ ករោន្តិ, ន អាវេនិំ សង្ឃកម្មំ ករោន្តិ. ឯត្តាវតា ខោ, ឧបាលិ, សង្ឃោ សមគ្គោ ហោតី’’តិ.

៣៥៤. ‘‘សមគ្គំ បន, ភន្តេ, សង្ឃំ ភិន្ទិត្វា កិំ សោ បសវតី’’តិ? ‘‘សមគ្គំ ខោ, ឧបាលិ, សង្ឃំ ភិន្ទិត្វា កប្បដ្ឋិកំ កិព្ពិសំ បសវតិ, កប្បំ និរយម្ហិ បច្ចតី’’តិ.

[ឥតិវុ. ១៨; អ. និ. ១០.៣៩] ‘‘អាបាយិកោ នេរយិកោ, កប្បដ្ឋោ សង្ឃភេទកោ;

វគ្គរតោ អធម្មដ្ឋោ, យោគក្ខេមា បធំសតិ;

សង្ឃំ សមគ្គំ ភិន្ទិត្វា, កប្បំ និរយម្ហិ បច្ចតី’’តិ.

‘‘ភិន្នំ បន, ភន្តេ, សង្ឃំ សមគ្គំ កត្វា កិំ សោ បសវតី’’តិ? ‘‘ភិន្នំ ខោ, ឧបាលិ, សង្ឃំ សមគ្គំ កត្វា ព្រហ្មំ បុញ្ញំ បសវតិ, កប្បំ សគ្គម្ហិ មោទតី’’តិ.

[ឥត្តិវុ. ១៨; អ. និ. ១០.៤០] ‘‘សុខា សង្ឃស្ស សាមគ្គី, សមគ្គានញ្ច អនុគ្គហោ;

សមគ្គរតោ ធម្មដ្ឋោ, យោគក្ខេមា ន ធំសតិ;

សង្ឃំ សមគ្គំ កត្វាន, កប្បំ សគ្គម្ហិ មោទតី’’តិ.

៣៥៥. [បរិ. ៤៥៩] ‘‘សិយា នុ ខោ, ភន្តេ, សង្ឃភេទកោ អាបាយិកោ, នេរយិកោ, កប្បដ្ឋោ, អតេកិច្ឆោ’’តិ? ‘‘សិយា, ឧបាលិ, សង្ឃភេទកោ អាបាយិកោ, នេរយិកោ, កប្បដ្ឋោ, អតេកិច្ឆោ’’តិ.

[បរិ. ៤៥៩] ‘‘សិយា [សិយា នុ ខោ (ស្យា. កំ.)] បន, ភន្តេ, សង្ឃភេទកោ ន អាបាយិកោ, ន នេរយិកោ, ន កប្បដ្ឋោ, ន អតេកិច្ឆោ’’តិ? ‘‘សិយា, ឧបាលិ, សង្ឃភេទកោ ន អាបាយិកោ, ន នេរយិកោ, ន កប្បដ្ឋោ, ន អតេកិច្ឆោ’’តិ.

‘‘កតមោ បន, ភន្តេ, សង្ឃភេទកោ អាបាយិកោ, នេរយិកោ, កប្បដ្ឋោ, អតេកិច្ឆោ’’តិ? ‘‘ឥធុបាលិ, ភិក្ខុ អធម្មំ ធម្មោតិ ទីបេតិ. តស្មិំ អធម្មទិដ្ឋិ, ភេទេ អធម្មទិដ្ឋិ, វិនិធាយ ទិដ្ឋិំ, វិនិធាយ ខន្តិំ, វិនិធាយ រុចិំ, វិនិធាយ ភាវំ, អនុស្សាវេតិ, សលាកំ គាហេតិ – ‘អយំ ធម្មោ, អយំ វិនយោ, ឥទំ សត្ថុសាសនំ, ឥមំ គណ្ហថ, ឥមំ រោចេថា’តិ. អយម្បិ ខោ, ឧបាលិ, សង្ឃភេទកោ អាបាយិកោ, នេរយិកោ, កប្បដ្ឋោ, អតេកិច្ឆោ.

‘‘បុន ចបរំ, ឧបាលិ, ភិក្ខុ អធម្មំ ធម្មោតិ ទីបេតិ. តស្មិំ អធម្មទិដ្ឋិ, ភេទេ ធម្មទិដ្ឋិ, វិនិធាយ ទិដ្ឋិំ, វិនិធាយ ខន្តិំ, វិនិធាយ រុចិំ, វិនិធាយ ភាវំ, អនុស្សាវេតិ, សលាកំ គាហេតិ – ‘អយំ ធម្មោ, អយំ វិនយោ, ឥទំ សត្ថុសាសនំ, ឥមំ គណ្ហថ, ឥមំ រោចេថា’តិ. អយម្បិ ខោ, ឧបាលិ, សង្ឃភេទកោ អាបាយិកោ, នេរយិកោ, កប្បដ្ឋោ, អតេកិច្ឆោ.

‘‘បុន ចបរំ, ឧបាលិ, ភិក្ខុ អធម្មំ ធម្មោតិ ទីបេតិ. តស្មិំ អធម្មទិដ្ឋិ, ភេទេ វេមតិកោ, វិនិធាយ ទិដ្ឋិំ, វិនិធាយ ខន្តិំ, វិនិធាយ រុចិំ, វិនិធាយ ភាវំ, អនុស្សាវេតិ, សលាកំ គាហេតិ – ‘អយំ ធម្មោ, អយំ វិនយោ, ឥទំ សត្ថុសាសនំ, ឥមំ គណ្ហថ, ឥមំ រោចេថា’តិ. អយម្បិ ខោ, ឧបាលិ, សង្ឃភេទកោ អាបាយិកោ, នេរយិកោ, កប្បដ្ឋោ, អតេកិច្ឆោ.

‘‘បុន ចបរំ, ឧបាលិ, ភិក្ខុ អធម្មំ ធម្មោតិ ទីបេតិ. តស្មិំ ធម្មទិដ្ឋិ, ភេទេ អធម្មទិដ្ឋិ…បេ… (តស្មិំ ធម្មទិដ្ឋិ ភេទេ ធម្មទិដ្ឋិ) [( ) ស្យាមបោត្ថកេ នត្ថិ, វិមតិវិនោទនីដីកាយ សមេតិ]. តស្មិំ ធម្មទិដ្ឋិ ភេទេ វេមតិកោ. តស្មិំ វេមតិកោ ភេទេ អធម្មទិដ្ឋិ. តស្មិំ វេមតិកោ ភេទេ ធម្មទិដ្ឋិ. តស្មិំ វេមតិកោ ភេទេ វេមតិកោ វិនិធាយ ទិដ្ឋិំ, វិនិធាយ ខន្តិំ, វិនិធាយ រុចិំ, វិនិធាយ ភាវំ, អនុស្សាវេតិ, សលាកំ គាហេតិ – ‘អយំ ធម្មោ, អយំ វិនយោ, ឥទំ សត្ថុសាសនំ, ឥមំ គណ្ហថ, ឥមំ រោចេថា’តិ. អយម្បិ ខោ, ឧបាលិ, សង្ឃភេទកោ អាបាយិកោ, នេរយិកោ, កប្បដ្ឋោ, អតេកិច្ឆោ.

‘‘បុន ចបរំ, ឧបាលិ, ភិក្ខុ ធម្មំ អធម្មោតិ ទីបេតិ…បេ… អវិនយំ វិនយោតិ ទីបេតិ… វិនយំ អវិនយោតិ ទីបេតិ… អភាសិតំ អលបិតំ តថាគតេន ភាសិតំ លបិតំ តថាគតេនាតិ ទីបេតិ… ភាសិតំ លបិតំ តថាគតេន អភាសិតំ អលបិតំ តថាគតេនាតិ ទីបេតិ… អនាចិណ្ណំ តថាគតេន អាចិណ្ណំ តថាគតេនាតិ ទីបេតិ… អាចិណ្ណំ តថាគតេន អនាចិណ្ណំ តថាគតេនាតិ ទីបេតិ… អបញ្ញត្តំ តថាគតេន បញ្ញត្តំ តថាគតេនាតិ ទីបេតិ… បញ្ញត្តំ តថាគតេន អបញ្ញត្តំ តថាគតេនាតិ ទីបេតិ… អនាបត្តិំ អាបត្តីតិ ទីបេតិ… អាបត្តិំ អនាបត្តីតិ ទីបេតិ… លហុកំ អាបត្តិំ គរុកា អាបត្តីតិ ទីបេតិ… គរុកំ អាបត្តិំ លហុកា អាបត្តីតិ ទីបេតិ… សាវសេសំ អាបត្តិំ អនវសេសា អាបត្តីតិ ទីបេតិ… អនវសេសំ អាបត្តិំ សាវសេសា អាបត្តីតិ ទីបេតិ… ទុដ្ឋុល្លំ អាបត្តិំ អទុដ្ឋុល្លា អាបត្តីតិ ទីបេតិ… អទុដ្ឋុល្លំ អាបត្តិំ ទុដ្ឋុល្លា អាបត្តីតិ ទីបេតិ… តស្មិំ អធម្មទិដ្ឋិ, ភេទេ អធម្មទិដ្ឋិ…បេ… តស្មិំ អធម្មទិដ្ឋិ, ភេទេ ធម្មទិដ្ឋិ … តស្មិំ អធម្មទិដ្ឋិ, ភេទេ វេមតិកោ… តស្មិំ ធម្មទិដ្ឋិ, ភេទេ អធម្មទិដ្ឋិ… (តស្មិំ ធម្មទិដ្ឋិ, ភេទេ ធម្មទិដ្ឋិ) [( ) ស្យាមបោត្ថកេ នត្ថិ] … តស្មិំ ធម្មទិដ្ឋិ, ភេទេ វេមតិកោ… តស្មិំ វេមតិកោ, ភេទេ អធម្មទិដ្ឋិ… តស្មិំ វេមតិកោ, ភេទេ ធម្មទិដ្ឋិ… តស្មិំ វេមតិកោ, ភេទេ វេមតិកោ, វិនិធាយ ទិដ្ឋិំ, វិនិធាយ ខន្តិំ, វិនិធាយ រុចិំ, វិនិធាយ ភាវំ, អនុស្សាវេតិ, សលាកំ គាហេតិ – ‘អយំ ធម្មោ, អយំ វិនយោ, ឥទំ សត្ថុសាសនំ, ឥមំ គណ្ហថ, ឥមំ រោចេថា’តិ. អយម្បិ ខោ, ឧបាលិ, សង្ឃភេទកោ អាបាយិកោ, នេរយិកោ, កប្បដ្ឋោ, អតេកិច្ឆោ’’តិ.

‘‘កតមោ បន, ភន្តេ, សង្ឃភេទកោ ន អាបាយិកោ, ន នេរយិកោ, ន កប្បដ្ឋោ, ន អតេកិច្ឆោ’’តិ? ‘‘ឥធុបាលិ, ភិក្ខុ អធម្មំ ធម្មោតិ ទីបេតិ. តស្មិំ ធម្មទិដ្ឋិ, ភេទេ ធម្មទិដ្ឋិ, អវិនិធាយ ទិដ្ឋិំ, អវិនិធាយ ខន្តិំ, អវិនិធាយ រុចិំ, អវិនិធាយ ភាវំ, អនុស្សាវេតិ, សលាកំ គាហេតិ – ‘អយំ ធម្មោ, អយំ វិនយោ, ឥទំ សត្ថុសាសនំ, ឥមំ គណ្ហថ, ឥមំ រោចេថា’តិ. អយម្បិ ខោ, ឧបាលិ, សង្ឃភេទកោ ន អាបាយិកោ, ន នេរយិកោ, ន កប្បដ្ឋោ, ន អតេកិច្ឆោ.

‘‘បុន ចបរំ, ឧបាលិ, ភិក្ខុ ធម្មំ អធម្មោតិ ទីបេតិ…បេ… ទុដ្ឋុល្លំ អាបត្តិំ អទុដ្ឋុល្លា អាបត្តីតិ ទីបេតិ. តស្មិំ ធម្មទិដ្ឋិ, ភេទេ ធម្មទិដ្ឋិ, អវិនិធាយ ទិដ្ឋិំ, អវិនិធាយ ខន្តិំ, អវិនិធាយ រុចិំ, អវិនិធាយ ភាវំ, អនុស្សាវេតិ, សលាកំ គាហេតិ – ‘អយំ ធម្មោ, អយំ វិនយោ, ឥទំ សត្ថុសាសនំ, ឥមំ គណ្ហថ, ឥមំ រោចេថា’តិ. អយម្បិ ខោ, ឧបាលិ, សង្ឃភេទកោ ន អាបាយិកោ, ន នេរយិកោ, ន កប្បដ្ឋោ, ន អតេកិច្ឆោ’’តិ.

តតិយភាណវារោ និដ្ឋិតោ.

សង្ឃភេទកក្ខន្ធកោ សត្តមោ.

តស្សុទ្ទានំ –

អនុបិយេ អភិញ្ញាតា, សុខុមាលោ ន ឥច្ឆតិ;

កសា វបា អភិ និន្នេ, និទ្ធា លាវេ ច ឧព្ពហេ.

បុញ្ជមទ្ទបលាលញ្ច, ភុសឱផុណនីហរេ;

អាយតិម្បិ ន ខីយន្តិ, បិតរោ ច បិតាមហា.

ភទ្ទិយោ អនុរុទ្ធោ ច, អានន្ទោ ភគុ កិមិលោ;

សក្យមានោ ច កោសម្ពិំ, បរិហាយិ កកុធេន ច.

បកាសេសិ បិតុនោ ច, បុរិសេ សិលំ នាឡាគិរិំ;

តិកបញ្ចគរុកោ ខោ, ភិន្ទិ ថុល្លច្ចយេន ច;

តយោ អដ្ឋ បុន តីណិ, រាជិ ភេទា សិយា នុ ខោតិ.

សង្ឃភេទកក្ខន្ធកំ និដ្ឋិតំ.