៣. តតិយភាណវារោ

៣១៩. តេន ខោ បន សមយេន អាយស្មា ឧបនន្ទោ សក្យបុត្តោ សាវត្ថិយំ សេនាសនំ គហេត្វា អញ្ញតរំ គាមកាវាសំ អគមាសិ. តត្ថបិ សេនាសនំ អគ្គហេសិ. អថ ខោ តេសំ ភិក្ខូនំ ឯតទហោសិ – ‘‘អយំ, អាវុសោ, អាយស្មា ឧបនន្ទោ សក្យបុត្តោ ភណ្ឌនការកោ កលហការកោ វិវាទការកោ ភស្សការកោ សង្ឃេ អធិករណការកោ. សចាយំ ឥធ វស្សំ វសិស្សតិ, សព្ពេវ មយំ ន ផាសុ ភវិស្សាម. ហន្ទ នំ បុច្ឆាមា’’តិ. អថ ខោ តេ ភិក្ខូ អាយស្មន្តំ ឧបនន្ទំ សក្យបុត្តំ ឯតទវោចុំ – ‘‘ននុ តយា, អាវុសោ ឧបនន្ទ, សាវត្ថិយំ សេនាសនំ គហិត’’ន្តិ? ‘‘ឯវមាវុសោ’’តិ. ‘‘កិំ បន ត្វំ, អាវុសោ ឧបនន្ទ, ឯកោ ទ្វេ បដិពាហសី’’តិ? ‘‘ឥធទានាហំ អាវុសោ, មុញ្ចាមិ; តត្ថ គណ្ហាមី’’តិ. យេ តេ ភិក្ខូ អប្បិច្ឆា…បេ… តេ ឧជ្ឈាយន្តិ ខិយ្យន្តិ វិបាចេន្តិ – ‘‘កថញ្ហិ នាម អាយស្មា ឧបនន្ទោ សក្យបុត្តោ ឯកោ ទ្វេ បដិពាហេស្សតី’’តិ! ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ…បេ… ‘‘សច្ចំ កិរ ត្វំ, ឧបនន្ទ, ឯកោ ទ្វេ បដិពាហសី’’តិ? ‘‘សច្ចំ ភគវា’’តិ. វិគរហិ ពុទ្ធោ ភគវា…បេ… ‘‘កថញ្ហិ នាម ត្វំ, មោឃបុរិស, ឯកោ ទ្វេ បដិពាហិស្សសិ? តត្ថ តយា, មោឃបុរិស, គហិតំ ឥធ មុត្តំ, ឥធ តយា គហិតំ តត្រ មុត្តំ. ឯវំ ខោ ត្វំ, មោឃបុរិស, ឧភយត្ថ បរិពាហិរោ. នេតំ, មោឃបុរិស, អប្បសន្នានំ វា បសាទាយ…បេ… វិគរហិត្វា…បេ… ធម្មិំ កថំ កត្វា ភិក្ខូ អាមន្តេសិ – ‘‘ន, ភិក្ខវេ, ឯកេន ទ្វេ បដិពាហេតព្ពា. យោ បដិពាហេយ្យ, អាបត្តិ ទុក្កដស្សា’’តិ.

៣២០. [បាចិ. ៤៣៨] តេន ខោ បន សមយេន ភគវា ភិក្ខូនំ អនេកបរិយាយេន វិនយកថំ កថេតិ, វិនយស្ស វណ្ណំ ភាសតិ, វិនយបរិយត្តិយា វណ្ណំ ភាសតិ, អាទិស្ស អាទិស្ស អាយស្មតោ ឧបាលិស្ស វណ្ណំ ភាសតិ. ភិក្ខូនំ ឯតទហោសិ – ‘‘ភគវា ខោ អនេកបរិយាយេន វិនយកថំ កថេតិ, វិនយស្ស វណ្ណំ ភាសតិ, វិនយបរិយត្តិយា វណ្ណំ ភាសតិ, អាទិស្ស អាទិស្ស អាយស្មតោ ឧបាលិស្ស វណ្ណំ ភាសតិ. ហន្ទ មយំ, អាវុសោ, អាយស្មតោ ឧបាលិស្ស សន្តិកេ វិនយំ បរិយាបុណាមា’’តិ. តេធ [តេ ច (ស្យា. ក.)] ពហូ ភិក្ខូ ថេរា ច នវា ច មជ្ឈិមា ច អាយស្មតោ ឧបាលិស្ស សន្តិកេ វិនយំ បរិយាបុណន្តិ. អាយស្មា ឧបាលិ ឋិតកោវ ឧទ្ទិសតិ ថេរានំ ភិក្ខូនំ គារវេន. ថេរាបិ ភិក្ខូ ឋិតកាវ ឧទ្ទិសាបេន្តិ ធម្មគារវេន. តត្ថ ថេរា ចេវ ភិក្ខូ កិលមន្តិ, អាយស្មា ច ឧបាលិ កិលមតិ. ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ. ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, នវកេន ភិក្ខុនា ឧទ្ទិសន្តេន សមកេ វា អាសនេ និសីទិតុំ, ឧច្ចតរេ វា ធម្មគារវេន; ថេរេន ភិក្ខុនា ឧទ្ទិសាបេន្តេន សមកេ វា អាសនេ និសីទិតុំ, នីចតរេ វា ធម្មគារវេនា’’តិ.

តេន ខោ បន សមយេន ពហូ ភិក្ខូ អាយស្មតោ ឧបាលិស្ស សន្តិកេ ឋិតកា ឧទ្ទេសំ បដិមានេន្តា កិលមន្តិ. ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ. ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, សមានាសនិកេហិ សហ និសីទិតុ’’ន្តិ. អថ ខោ ភិក្ខូនំ ឯតទហោសិ – ‘‘កិត្តាវតា នុ ខោ សមានាសនិកោ ហោតី’’តិ? ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ – ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, តិវស្សន្តរេន សហ និសីទិតុ’’ន្តិ.

តេន ខោ បន សមយេន សម្ពហុលា ភិក្ខូ សមានាសនិកា មញ្ចេ [ឯកមញ្ចេ (ស្យា.)] និសីទិត្វា មញ្ចំ ភិន្ទិំសុ, បីឋេ [ឯកបីឋេ (ស្យា.)] និសីទិត្វា បីឋំ ភិន្ទិំសុ. ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ. ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, តិវគ្គស្ស មញ្ចំ, តិវគ្គស្ស បីឋ’’ន្តិ. តិវគ្គោបិ មញ្ចេ និសីទិត្វា មញ្ចំ ភិន្ទិ, បីឋេ និសីទិត្វា បីឋំ ភិន្ទិ…បេ… ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, ទុវគ្គស្ស មញ្ចំ, ទុវគ្គស្ស បីឋ’’ន្តិ.

តេន ខោ បន សមយេន ភិក្ខូ អសមានាសនិកេហិ សហ ទីឃាសនេ និសីទិតុំ កុក្កុច្ចាយន្តិ. ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ. ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, ឋបេត្វា បណ្ឌកំ, មាតុគាមំ, ឧភតោព្យញ្ជនកំ, អសមានាសនិកេហិ សហ ទីឃាសនេ និសីទិតុ’’ន្តិ. អថ ខោ ភិក្ខូនំ ឯតទហោសិ – ‘‘កិត្តកំ បច្ឆិមំ នុ ខោ ទីឃាសនំ ហោតី’’តិ? ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ. ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, យំ តិណ្ណំ បហោតិ, ឯត្តកំ បច្ឆិមំ ទីឃាសន’’ន្តិ.

តេន ខោ បន សមយេន វិសាខា មិគារមាតា សង្ឃស្ស អត្ថាយ សាឡិន្ទំ បាសាទំ ការាបេតុកាមា ហោតិ ហត្ថិនខកំ. អថ ខោ ភិក្ខូនំ ឯតទហោសិ – ‘‘កិំ នុ ខោ ភគវតា បាសាទបរិភោគោ អនុញ្ញាតោ កិំ អននុញ្ញាតោ’’តិ? ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ. ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, សព្ពំ បាសាទបរិភោគ’’ន្តិ.

តេន ខោ បន សមយេន រញ្ញោ បសេនទិស្ស កោសលស្ស អយ្យិកា កាលង្កតា ហោតិ. តស្ស កាលង្កិរិយាយ សង្ឃស្ស ពហុំ អកប្បិយភណ្ឌំ ឧប្បន្នំ ហោតិ, សេយ្យថិទំ – អាសន្ទិ, បល្លង្កោ, គោនកោ, ចិត្តកោ, បដិកា, បដលិកា, តូលិកា, វិកតិកា, ឧទ្ទលោមី, ឯកន្តលោមី, កដ្ដិស្សំ, កោសេយ្យំ, កុត្តកំ, ហត្ថត្ថរំ, អស្សត្ថរំ, រថត្ថរំ, អជិនប្បវេណិ, កទលិមិគប្បវរបច្ចត្ថរណំ, សឧត្តរច្ឆទំ, ឧភតោលោហិតកូបធានំ. ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ. ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, អាសន្ទិយា បាទេ ឆិន្ទិត្វា បរិភុញ្ជិតុំ, បល្លង្កស្ស វាឡេ ភិន្ទិត្វា បរិភុញ្ជិតុំ, តូលិកំ វិជដេត្វា ពិព្ពោហនំ កាតុំ, អវសេសំ ភូមត្ថរណំ [សុម្មត្ថរណំ (សី. ស្យា.)] កាតុ’’ន្តិ.

អវិស្សជ្ជិយវត្ថុ

៣២១. តេន ខោ បន សមយេន សាវត្ថិយា អវិទូរេ អញ្ញតរស្មិំ គាមកាវាសេ អាវាសិកា ភិក្ខូ ឧបទ្ទុតា ហោន្តិ អាគន្តុកគមិកានំ ភិក្ខូនំ សេនាសនំ បញ្ញបេន្តា. អថ ខោ តេសំ ភិក្ខូនំ ឯតទហោសិ – ‘‘ឯតរហិ ខោ មយំ, អាវុសោ, ឧបទ្ទុតា អាគន្តុកគមិកានំ ភិក្ខូនំ សេនាសនំ បញ្ញបេន្តា. ហន្ទ មយំ, អាវុសោ, សព្ពំ សង្ឃិកំ សេនាសនំ ឯកស្ស ទេម. តស្ស សន្តកំ បរិភុញ្ជិស្សាមា’’តិ. តេ សព្ពំ សង្ឃិកំ សេនាសនំ ឯកស្ស អទំសុ. អាគន្តុកា ភិក្ខូ តេ ភិក្ខូ ឯតទវោចុំ – ‘‘អម្ហាកំ, អាវុសោ, សេនាសនំ បញ្ញាបេថា’’តិ. ‘‘នត្ថាវុសោ, សង្ឃិកំ សេនាសនំ; សព្ពំ អម្ហេហិ ឯកស្ស ទិន្ន’’ន្តិ. ‘‘កិំ បន តុម្ហេ, អាវុសោ, សង្ឃិកំ សេនាសនំ វិស្សជ្ជេថា’’តិ? ‘‘ឯវមាវុសោ’’តិ. យេ តេ ភិក្ខូ អប្បិច្ឆា…បេ… តេ ឧជ្ឈាយន្តិ ខិយ្យន្តិ វិបាចេន្តិ – ‘‘កថញ្ហិ នាម ភិក្ខូ សង្ឃិកំ សេនាសនំ វិស្សជ្ជេស្សន្តី’’តិ [វិស្សជ្ជិស្សន្តីតិ (ក.)]! អថ ខោ តេ ភិក្ខូ ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ…បេ… ‘‘សច្ចំ កិរ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខូ សង្ឃិកំ សេនាសនំ វិស្សជ្ជេន្តី’’តិ? ‘‘សច្ចំ ភគវា’’តិ. វិគរហិ ពុទ្ធោ ភគវា…បេ… ‘‘កថញ្ហិ នាម តេ, ភិក្ខវេ, មោឃបុរិសា សង្ឃិកំ សេនាសនំ វិស្សជ្ជេស្សន្តិ? នេតំ, ភិក្ខវេ, អប្បសន្នានំ វា បសាទាយ…បេ… វិគរហិត្វា…បេ… ធម្មិំ កថំ កត្វា ភិក្ខូ អាមន្តេសិ –

‘‘បញ្ចិមានិ, ភិក្ខវេ, អវិស្សជ្ជិយានិ, ន វិស្សជ្ជេតព្ពានិ [ន វិស្សជ្ជិតព្ពានិ (ក.)], សង្ឃេន វា គណេន វា បុគ្គលេន វា. វិស្សជ្ជិតានិបិ អវិស្សជ្ជិតានិ ហោន្តិ. យោ វិស្សជ្ជេយ្យ, អាបត្តិ ថុល្លច្ចយស្ស. កតមានិ បញ្ច? អារាមោ, អារាមវត្ថុ – ឥទំ បឋមំ អវិស្សជ្ជិយំ, ន វិស្សជ្ជេតព្ពំ, សង្ឃេន វា គណេន វា បុគ្គលេន វា. វិស្សជ្ជិតម្បិ អវិស្សជ្ជិតំ ហោតិ. យោ វិស្សជ្ជេយ្យ, អាបត្តិ ថុល្លច្ចយស្ស.

‘‘វិហារោ, វិហារវត្ថុ – ឥទំ ទុតិយំ អវិស្សជ្ជិយំ, ន វិស្សជ្ជេតព្ពំ, សង្ឃេន វា គណេន វា បុគ្គល្លេន វា. វិស្សជ្ជិតម្បិ អវិស្សជ្ជិតំ ហោតិ. យោ វិស្សជ្ជេយ្យ, អាបត្តិ ថុល្លច្ចយស្ស.

‘‘មញ្ចោ, បីឋំ, ភិសិ, ពិព្ពោហនំ – ឥទំ តតិយំ អវិស្សជ្ជិយំ, ន វិស្សជ្ជេតព្ពំ, សង្ឃេន វា គណេន វា បុគ្គលេន វា. វិស្សជ្ជិតម្បិ អវិស្សជ្ជិតំ ហោតិ. យោ វិស្សជ្ជេយ្យ, អាបត្តិ ថុល្លច្ចយស្ស.

‘‘លោហកុម្ភី, លោហភាណកំ, លោហវារកោ, លោហកដាហំ, វាសិ, បរសុ [ផរសុ (សី. ស្យា. ក.)], កុឋារី [កុធារី (ក.)], កុទាលោ, និខាទនំ – ឥទំ ចតុត្ថំ អវិស្សជ្ជិយំ, ន វិស្សជ្ជេតព្ពំ, សង្ឃេន វា គណេន វា បុគ្គលេន វា. វិស្សជ្ជិតម្បិ អវិស្សជ្ជិតំ ហោតិ. យោ វិស្សជ្ជេយ្យ, អាបត្តិ ថុល្លច្ចយស្ស.

‘‘វល្លិ, វេឡុ, មុញ្ជំ, បព្ពជំ [ពព្ពជំ (សី.)], តិណំ, មត្តិកា, ទារុភណ្ឌំ, មត្តិកាភណ្ឌំ – ឥទំ បញ្ចមំ អវិស្សជ្ជិយំ, ន វិស្សជ្ជេតព្ពំ, សង្ឃេន វា គណេន វា បុគ្គលេន វា. វិស្សជ្ជិតម្បិ អវិស្សជ្ជិតំ ហោតិ. យោ វិស្សជ្ជេយ្យ, អាបត្តិ ថុល្លច្ចយស្ស. ឥមានិ ខោ, ភិក្ខវេ, បញ្ច អវិស្សជ្ជិយានិ, ន វិស្សជ្ជេតព្ពានិ, សង្ឃេន វា គណេន វា បុគ្គលេន វា. វិស្សជ្ជិតានិបិ អវិស្សជ្ជិតានិ ហោន្តិ. យោ វិស្សជ្ជេយ្យ, អាបត្តិ ថុល្លច្ចយស្សា’’តិ.

អវេភង្គិយវត្ថុ

៣២២. អថ ខោ ភគវា សាវត្ថិយំ យថាភិរន្តំ វិហរិត្វា យេន កីដាគិរិ តេន ចារិកំ បក្កាមិ មហតា ភិក្ខុសង្ឃេន សទ្ធិំ បញ្ចមត្តេហិ ភិក្ខុសតេហិ សារិបុត្តមោគ្គល្លានេហិ ច. អស្សោសុំ ខោ អស្សជិបុនព្ពសុកា ភិក្ខូ – ‘‘ភគវា កិរ កីដាគិរិំ អាគច្ឆតិ មហតា ភិក្ខុសង្ឃេន សទ្ធិំ បញ្ចមត្តេហិ ភិក្ខុសតេហិ សារិបុត្តមោគ្គល្លានេហិ ច’’. ‘‘ហន្ទ មយំ, អាវុសោ, សព្ពំ សង្ឃិកំ សេនាសនំ ភាជេម. បាបិច្ឆា សារិបុត្តមោគ្គល្លានា, បាបិកានំ ឥច្ឆានំ វសំ គតា; ន មយំ តេសំ សេនាសនំ បញ្ញបេស្សាមា’’តិ, តេ សព្ពំ សង្ឃិកំ សេនាសនំ ភាជេសុំ. អថ ខោ ភគវា អនុបុព្ពេន ចារិកំ ចរមានោ យេន កីដាគិរិ តទវសរិ. អថ ខោ ភគវា សម្ពហុលេ ភិក្ខូ អាមន្តេសិ – ‘‘គច្ឆថ តុម្ហេ, ភិក្ខវេ; អស្សជិបុនព្ពសុកេ ភិក្ខូ ឧបសង្កមិត្វា ឯវំ វទេថ – ‘ភគវា, អាវុសោ, អាគច្ឆតិ មហតា ភិក្ខុសង្ឃេន សទ្ធិំ បញ្ចមត្តេហិ ភិក្ខុសតេហិ សារិបុត្តមោគ្គល្លានេហិ ច. ភគវតោ ច, អាវុសោ, សេនាសនំ បញ្ញបេថ, ភិក្ខុសង្ឃស្ស ច, សារិបុត្តមោគ្គល្លានានញ្ចា’’’តិ. ‘‘ឯវំ ភន្តេ’’តិ ខោ តេ ភិក្ខូ ភគវតោ បដិស្សុត្វា យេន អស្សជិបុនព្ពសុកា ភិក្ខូ តេនុបសង្កមិំសុ, ឧបសង្កមិត្វា អស្សជិបុនព្ពសុកេ ភិក្ខូ ឯតទវោចុំ – ‘‘ភគវា, អាវុសោ, អាគច្ឆតិ មហតា ភិក្ខុសង្ឃេន សទ្ធិំ បញ្ចមត្តេហិ ភិក្ខុសតេហិ សារិបុត្តមោគ្គល្លានេហិ ច. ភគវតោ ច, អាវុសោ, សេនាសនំ បញ្ញបេថ, ភិក្ខុសង្ឃស្ស ច, សារិបុត្តមោគ្គល្លានានញ្ចា’’តិ. ‘‘នត្ថាវុសោ, សង្ឃិកំ សេនាសនំ. សព្ពំ អម្ហេហិ ភាជិតំ. ស្វាគតំ, អាវុសោ, ភគវតោ. យស្មិំ វិហារេ ភគវា ឥច្ឆិស្សតិ តស្មិំ វិហារេ វសិស្សតិ. បាបិច្ឆា សារិបុត្តមោគ្គល្លានា, បាបិកានំ ឥច្ឆានំ វសំ គតា. ន មយំ តេសំ សេនាសនំ បញ្ញបេស្សាមា’’តិ. ‘‘កិំ បន តុម្ហេ, អាវុសោ, សង្ឃិកំ សេនាសនំ ភាជិត្ថា’’តិ? ‘‘ឯវមាវុសោ’’តិ. យេ តេ ភិក្ខូ អប្បិច្ឆា…បេ… តេ ឧជ្ឈាយន្តិ ខិយ្យន្តិ វិបាចេន្តិ – ‘‘កថញ្ហិ នាម អស្សជិបុនព្ពសុកា ភិក្ខូ សង្ឃិកំ សេនាសនំ ភាជេស្សន្តី’’តិ! អថ ខោ តេ ភិក្ខូ ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ…បេ… សច្ចំ កិរ, ភិក្ខវេ…បេ… ‘‘សច្ចំ ភគវា’’តិ. វិគរហិ ពុទ្ធោ ភគវា…បេ… ‘‘កថញ្ហិ នាម តេ, ភិក្ខវេ, មោឃបុរិសា សង្ឃិកំ សេនាសនំ ភាជេស្សន្តិ? នេតំ, ភិក្ខវេ, អប្បសន្នានំ វា បសាទាយ…បេ… វិគរហិត្វា…បេ… ធម្មិំ កថំ កត្វា ភិក្ខូ អាមន្តេសិ –

‘‘បញ្ចិមានិ, ភិក្ខវេ, អវេភង្គិយានិ [អវេភង្គិកានិ (ក.)], ន វិភជិតព្ពានិ, សង្ឃេន វា គណេន វា បុគ្គលេន វា. វិភត្តានិបិ អវិភត្តានិ ហោន្តិ. យោ វិភជេយ្យ, អាបត្តិ ថុល្លច្ចយស្ស. កតមានិ បញ្ច? អារាមោ, អារាមវត្ថុ – ឥទំ បឋមំ អវេភង្គិយំ, ន វិភជិតព្ពំ, សង្ឃេន វា គណេន វា បុគ្គលេន វា. វិភត្តម្បិ អវិភត្តំ ហោតិ. យោ វិភជេយ្យ, អាបត្តិ ថុល្លច្ចយស្ស.

‘‘វិហារោ, វិហារវត្ថុ – ឥទំ ទុតិយំ អវេភង្គិយំ, ន វិភជិតព្ពំ, សង្ឃេន វា គណេន វា បុគ្គលេន វា. វិភត្តម្បិ អវិភត្តំ ហោតិ. យោ វិភជេយ្យ, អាបត្តិ ថុល្លច្ចយស្ស.

‘‘មញ្ចោ, បីឋំ, ភិសិ, ពិព្ពោហនំ – ឥទំ តតិយំ អវេភង្គិយំ, ន វិភជិតព្ពំ, សង្ឃេន វា គណេន វា បុគ្គលេន វា. វិភត្តម្បិ អវិភត្តំ ហោតិ. យោ វិភជេយ្យ, អាបត្តិ ថុល្លច្ចយស្ស.

‘‘លោហកុម្ភី, លោហភាណកំ, លោហវារកោ, លោហកដាហំ, វាសី, បរសុ, កុឋារី, កុទាលោ, និខាទនំ – ឥទំ ចតុត្ថំ អវេភង្គិយំ, ន វិភជិតព្ពំ, សង្ឃេន វា គណេន វា បុគ្គលេន វា. វិភត្តម្បិ អវិភត្តំ ហោតិ. យោ វិភជេយ្យ, អាបត្តិ ថុល្លច្ចយស្ស.

‘‘វល្លី, វេឡុ, មុញ្ជំ, បព្ពជំ, តិណំ, មត្តិកា, ទារុភណ្ឌំ, មត្តិកាភណ្ឌំ – ឥទំ បញ្ចមំ អវេភង្គិយំ, ន វិភជិតព្ពំ, សង្ឃេន វា គណេន វា បុគ្គលេន វា. វិភត្តម្បិ អវិភត្តំ ហោតិ. យោ វិភជេយ្យ, អាបត្តិ ថុល្លច្ចយស្ស. ឥមានិ ខោ, ភិក្ខវេ, បញ្ច អវេភង្គិយានិ, ន វិភជិតព្ពានិ, សង្ឃេន វា គណេន វា បុគ្គលេន វា. វិភត្តានិបិ អវិភត្តានិ ហោន្តិ. យោ វិភជេយ្យ, អាបត្តិ ថុល្លច្ចយស្សា’’តិ.

នវកម្មទានកថា

៣២៣. អថ ខោ ភគវា កីដាគិរិស្មិំ យថាភិរន្តំ វិហរិត្វា យេន អាឡវី តេន ចារិកំ បក្កាមិ. អនុបុព្ពេន ចារិកំ ចរមានោ យេន អាឡវី តទវសរិ. តត្រ សុទំ ភគវា អាឡវិយំ វិហរតិ អគ្គាឡវេ ចេតិយេ. តេន ខោ បន សមយេន អាឡវកា [អាឡវិកា (ស្យា. ក.)] ភិក្ខូ ឯវរូបានិ នវកម្មានិ ទេន្តិ – បិណ្ឌនិក្ខេបនមត្តេនបិ នវកម្មំ ទេន្តិ; កុដ្ដលេបនមត្តេនបិ នវកម្មំ ទេន្តិ; ទ្វារដ្ឋបនមត្តេនបិ នវកម្មំ ទេន្តិ; អគ្គឡវដ្ដិករណមត្តេនបិ នវកម្មំ ទេន្តិ; អាលោកសន្ធិករណមត្តេនបិ នវកម្មំ ទេន្តិ; សេតវណ្ណករណមត្តេនបិ នវកម្មំ ទេន្តិ; កាឡវណ្ណករណមត្តេនបិ នវកម្មំ ទេន្តិ; គេរុកបរិកម្មករណមត្តេនបិ នវកម្មំ ទេន្តិ; ឆាទនមត្តេនបិ នវកម្មំ ទេន្តិ; ពន្ធនមត្តេនបិ នវកម្មំ ទេន្តិ; ភណ្ឌិកាដ្ឋបនមត្តេនបិ នវកម្មំ ទេន្តិ; ខណ្ឌផុល្លបដិសង្ខរណមត្តេនបិ នវកម្មំ ទេន្តិ; បរិភណ្ឌករណមត្តេនបិ នវកម្មំ ទេន្តិ; វីសតិវស្សិកម្បិ នវកម្មំ ទេន្តិ; តិំសវស្សិកម្បិ នវកម្មំ ទេន្តិ; យាវជីវិកម្បិ នវកម្មំ ទេន្តិ; ធូមកាលិកម្បិ បរិយោសិតំ វិហារំ នវកម្មំ ទេន្តិ. យេ តេ ភិក្ខូ អប្បិច្ឆា…បេ… តេ ឧជ្ឈាយន្តិ ខិយ្យន្តិ វិបាចេន្តិ – ‘‘កថញ្ហិ នាម អាឡវកា ភិក្ខូ ឯវរូបានិ នវកម្មានិ ទស្សន្តិ – បិណ្ឌនិក្ខេបនមត្តេនបិ នវកម្មំ ទស្សន្តិ; កុដ្ដលេបនមត្តេនបិ… ទ្វារដ្ឋបនមត្តេនបិ … អគ្គឡវដ្ដិករណមត្តេនបិ… អាលោកសន្ធិករណមត្តេនបិ… សេតវណ្ណករណមត្តេនបិ… កាឡវណ្ណករណមត្តេនបិ… គេរុកបរិកម្មករណមត្តេនបិ… ឆាទេនមត្តេនបិ… ពន្ធនមត្តេនបិ… ភណ្ឌិកាឡបនមត្តេនបិ… ខណ្ឌផុល្លបដិសង្ខរណមត្តេនបិ… បរិភណ្ឌករណមត្តេនបិ… វិសតិវស្សិកម្បិ… តិំសវស្សិកម្បិ… យាវជីវិកម្បិ… ធូមកាលិកម្បិ បរិយោសិតំ វិហារំ នវកម្មំ ទស្សន្តី’’តិ! ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ…បេ… សច្ចំ កិរ, ភិក្ខវេ…បេ… ‘‘សច្ចំ ភគវា’’តិ…បេ… វិគរហិត្វា…បេ… ធម្មិំ កថំ កត្វា ភិក្ខូ អាមន្តេសិ – ‘‘ន, ភិក្ខវេ, បិណ្ឌនិក្ខេបនមត្តេន នវកម្មំ ទាតព្ពំ; ន កុដ្ដលេបនមត្តេន នវកម្មំ ទាតព្ពំ. ន ទ្វារដ្ឋបនមត្តេន នវកម្មំ ទាតព្ពំ. ន អគ្គឡវដ្ដិករណមត្តេន នវកម្មំ ទាតព្ពំ. ន អាលោកសន្ធិករណមត្តេន នវកម្មំ ទាតព្ពំ. ន សេតវណ្ណករណមត្តេន នវកម្មំ ទាតព្ពំ. ន កាឡវណ្ណករណមត្តេន នវកម្មំ ទាតព្ពំ. ន គេរុកបរិកម្មករណមត្តេន នវកម្មំ ទាតព្ពំ. ន ឆាទេនមត្តេន នវកម្មំ ទាតព្ពំ. ន ពន្ធនមត្តេន នវកម្មំ ទាតព្ពំ. ន ភណ្ឌិកាឡបនមត្តេន នវកម្មំ ទាតព្ពំ. ន ខណ្ឌផុល្លបដិសង្ខរណមត្តេន នវកម្មំ ទាតព្ពំ. ន បរិភណ្ឌករណមត្តេន នវកម្មំ ទាតព្ពំ. ន វិសតិវស្សិកំ នវកម្មំ ទាតព្ពំ. ន តិំសវស្សិកំ នវកម្មំ ទាតព្ពំ. ន យាវជីវិកំ នវកម្មំ ទាតព្ពំ. ន ធូមកាលិកម្បិ បរិយោសិតំ វិហារំ នវកម្មំ ទាតព្ពំ. យោ ទទេយ្យ, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស. អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, អកតំ វា វិប្បកតំ វា នវកម្មំ ទាតុំ, ខុទ្ទកេ វិហារេ កម្មំ ឱលោកេត្វា ឆប្បញ្ចវស្សិកំ នវកម្មំ ទាតុំ, អឌ្ឍយោគេ កម្មំ ឱលោកេត្វា សត្តដ្ឋវស្សិកំ នវកម្មំ ទាតុំ, មហល្លកេ វិហារេ បាសាទេ វា កម្មំ ឱលោកេត្វា ទសទ្វាទសវស្សិកំ នវកម្មំ ទាតុ’’ន្តិ.

តេន ខោ បន សមយេន ភិក្ខូ សព្ពេ វិហារេ នវកម្មំ ទេន្តិ. ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ. ‘‘ន, ភិក្ខវេ, សព្ពេ វិហារេ នវកម្មំ ទាតព្ពំ. យោ ទទេយ្យ, អាបត្តិ ទុក្កដស្សា’’តិ.

តេន ខោ បន សមយេន ភិក្ខូ ឯកស្ស ទ្វេ ទេន្តិ. ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ. ‘‘ន, ភិក្ខវេ, ឯកស្ស ទ្វេ ទាតព្ពា. យោ ទទេយ្យ, អាបត្តិ ទុក្កដស្សា’’តិ.

តេន ខោ បន សមយេន ភិក្ខូ នវកម្មំ គហេត្វា អញ្ញំ វាសេន្តិ. ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ. ‘‘ន, ភិក្ខវេ, នវកម្មំ គហេត្វា អញ្ញោ វាសេតព្ពោ. យោ វាសេយ្យ, អាបត្តិ ទុក្កដស្សា’’តិ.

តេន ខោ បន សមយេន ភិក្ខូ នវកម្មំ គហេត្វា សង្ឃិកំ បដិពាហេន្តិ. ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ. ‘‘ន, ភិក្ខវេ, នវកម្មំ គហេត្វា សង្ឃិកំ បដិពាហិតព្ពំ. យោ បដិពាហេយ្យ, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស. អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, ឯកំ វរសេយ្យំ គហេតុ’’ន្តិ.

តេន ខោ បន សមយេន ភិក្ខូ និស្សីមេ ឋិតស្ស នវកម្មំ ទេន្តិ. ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ. ‘‘ន, ភិក្ខវេ, និស្សីមេ ឋិតស្ស នវកម្មំ ទាតព្ពំ. យោ ទទេយ្យ, អាបត្តិ ទុក្កដស្សា’’តិ.

តេន ខោ បន សមយេន ភិក្ខូ នវកម្មំ គហេត្វា សព្ពកាលំ បដិពាហន្តិ. ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ. ‘‘ន, ភិក្ខវេ, នវកម្មំ គហេត្វា សព្ពកាលំ បដិពាហិតព្ពំ. យោ បដិពាហេយ្យ, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស. អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, វស្សានំ តេមាសំ បដិពាហិតុំ, ឧតុកាលំ បន ន បដិពាហិតុ’’ន្តិ.

តេន ខោ បន សមយេន ភិក្ខូ នវកម្មំ គហេត្វា បក្កមន្តិបិ, វិព្ភមន្តិបិ, កាលម្បិ ករោន្តិ; សាមណេរាបិ បដិជានន្តិ; សិក្ខំ បច្ចក្ខាតកាបិ បដិជានន្តិ; អន្តិមវត្ថុំ អជ្ឈាបន្នកាបិ បដិជានន្តិ; ឧម្មត្តកាបិ បដិជានន្តិ; ខិត្តចិត្តាបិ បដិជានន្តិ; វេទនាដ្ដាបិ បដិជានន្តិ; អាបត្តិយា អទស្សនេ ឧក្ខិត្តកាបិ បដិជានន្តិ; អាបត្តិយា អប្បដិកម្មេ ឧក្ខិត្តកាបិ បដិជានន្តិ; បាបិកាយ ទិដ្ឋិយា អប្បដិនិស្សគ្គេ ឧក្ខិត្តកាបិ បដិជានន្តិ; បណ្ឌកាបិ បដិជានន្តិ; ថេយ្យសំវាសកាបិ បដិជានន្តិ; តិត្ថិយបក្កន្តកាបិ

បដិជានន្តិ; តិរច្ឆានគតាបិ បដិជានន្តិ; មាតុឃាតកាបិ បដិជានន្តិ; បិតុឃាតកាបិ បដិជានន្តិ; អរហន្តឃាតកាបិ បដិជានន្តិ; ភិក្ខុនិទូសកាបិ បដិជានន្តិ; សង្ឃភេទកាបិ បដិជានន្តិ; លោហិតុប្បាទកាបិ បដិជានន្តិ; ឧភតោព្យញ្ជនកាបិ បដិជានន្តិ. ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ.

‘‘ឥធ បន, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ នវកម្មំ គហេត្វា បក្កមតិ – មា សង្ឃស្ស ហាយីតិ អញ្ញស្ស ទាតព្ពំ.

‘‘ឥធ បន, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ នវកម្មំ គហេត្វា វិព្ភមតិ…បេ… កាលង្ករោតិ, សាមណេរោ បដិជានាតិ, សិក្ខំ បច្ចក្ខាតកោ បដិជានាតិ, អន្តិមវត្ថុំ អជ្ឈាបន្នកោ បដិជានាតិ, ឧម្មត្តកោ បដិជានាតិ, ខិត្តចិត្តោ បដិជានាតិ, វេទនាដ្ដោ បដិជានាតិ, អាបត្តិយា អទស្សនេ ឧក្ខិត្តកោ បដិជានាតិ, អាបត្តិយា អប្បដិកម្មេ ឧក្ខិត្តកោ បដិជានាតិ, បាបិកាយ ទិដ្ឋិយា អប្បដិនិស្សគ្គេ ឧក្ខិត្តកោ បដិជានាតិ, បណ្ឌកោ បដិជានាតិ, ថេយ្យសំវាសកោ បដិជានាតិ, តិត្ថិយបក្កន្តកោ បដិជានាតិ, តិរច្ឆានគតោ បដិជានាតិ, មាតុឃាតកោ បដិជានាតិ, បិតុឃាតកោ បដិជានាតិ, អរហន្តឃាតកោ បដិជានាតិ, ភិក្ខុនីទូសកោ បដិជានាតិ, សង្ឃភេទកោ បដិជានាតិ, លោហិតុប្បាទកោ បដិជានាតិ, ឧភតោព្យញ្ជនកោ បដិជានាតិ – មា សង្ឃស្ស ហាយីតិ អញ្ញស្ស ទាតព្ពំ.

‘‘ឥធ បន, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ នវកម្មំ គហេត្វា វិប្បកតេ បក្កមតិ – មា សង្ឃស្ស ហាយីតិ អញ្ញស្ស ទាតព្ពំ.

‘‘ឥធ បន, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ នវកម្មំ គហេត្វា វិប្បកតេ វិព្ភមតិ…បេ… ឧភតោព្យញ្ជនកោ បដិជានាតិ – មា សង្ឃស្ស ហាយីតិ អញ្ញស្ស ទាតព្ពំ.

‘‘ឥធ បន, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ នវកម្មំ គហេត្វា បរិយោសិតេ បក្កមតិ – តស្សេវេតំ.

‘‘ឥធ បន, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ នវកម្មំ គហេត្វា បរិយោសិតេ វិព្ភមតិ…បេ… កាលង្ករោតិ, សាមណេរោ បដិជានាតិ, សិក្ខំ បច្ចក្ខាតកោ បដិជានាតិ, អន្តិមវត្ថុំ អជ្ឈាបន្នកោ បដិជានាតិ – សង្ឃោ សាមី.

‘‘ឥធ បន, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ នវកម្មំ គហេត្វា បរិយោសិតេ ឧម្មត្តកោ បដិជានាតិ, ខិត្តចិត្តោ បដិជានាតិ, វេទនាដ្ដោ បដិជានាតិ, អាបត្តិយា អទស្សនេ ឧក្ខិត្តកោ បដិជានាតិ, អាបត្តិយា អប្បដិកម្មេ ឧក្ខិត្តកោ បដិជានាតិ, បាបិកាយ ទិដ្ឋិយា អប្បដិនិស្សគ្គេ ឧក្ខិត្តកោ បដិជានាតិ – តស្សេវេតំ.

‘‘ឥធ បន, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ នវកម្មំ គហេត្វា បរិយោសិតេ បណ្ឌកោ បដិជានាតិ, ថេយ្យសំវាសកោ បដិជានាតិ, តិត្ថិយបក្កន្តកោ បដិជានាតិ, តិរច្ឆានគតោ បដិជានាតិ, មាតុឃាតកោ បដិជានាតិ, បិតុឃាតកោ បដិជានាតិ, អរហន្តឃាតកោ បដិជានាតិ, ភិក្ខុនីទូសកោ បដិជានាតិ, សង្ឃភេទកោ បដិជានាតិ, លោហិតុប្បាទកោ បដិជានាតិ, ឧភតោព្យញ្ជនកោ បដិជានាតិ – សង្ឃោ សាមី’’តិ.

អញ្ញត្របរិភោគបដិក្ខេបាទិ

៣២៤. [បារា. ១៥៧] តេន ខោ បន សមយេន ភិក្ខូ អញ្ញតរស្ស ឧបាសកស្ស វិហារបរិភោគំ សេនាសនំ អញ្ញត្រ បរិភុញ្ជន្តិ. អថ ខោ សោ ឧបាសកោ ឧជ្ឈាយតិ ខិយ្យតិ វិបាចេតិ – ‘‘កថញ្ហិ នាម ភទន្តា អញ្ញត្រ បរិភោគំ អញ្ញត្រ បរិភុញ្ជិស្សន្តី’’តិ! ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ. ‘‘ន, ភិក្ខវេ, អញ្ញត្រ បរិភោគោ អញ្ញត្រ បរិភុញ្ជិតព្ពោ. យោ បរិភុញ្ជេយ្យ, អាបត្តិ ទុក្កដស្សា’’តិ.

[បារា. ១៥៧] តេន ខោ បន សមយេន ភិក្ខូ ឧបោសថគ្គម្បិ សន្និសជ្ជម្បិ ហរិតុំ កុក្កុច្ចាយន្តា ឆមាយ និសីទន្តិ. គត្តានិបិ ចីវរានិបិ បំសុកិតានិ ហោន្តិ. ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ. ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, តាវកាលិកំ ហរិតុ’’ន្តិ.

តេន ខោ បន សមយេន សង្ឃស្ស មហាវិហារោ ឧន្ទ្រិយតិ. ភិក្ខូ កុក្កុច្ចាយន្តា សេនាសនំ នាតិហរន្តិ [នាភិហរន្តិ (ក.)]. ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ. ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, គុត្តត្ថាយ ហរិតុ’’ន្តិ.

តេន ខោ បន សមយេន សង្ឃស្ស សេនាសនបរិក្ខារិកោ មហគ្ឃោ កម្ពលោ ឧប្បន្នោ ហោតិ. ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ. ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, ផាតិកម្មត្ថាយ បរិវត្តេតុ’’ន្តិ.

តេន ខោ បន សមយេន សង្ឃស្ស សេនាសនបរិក្ខារិកំ មហគ្ឃំ ទុស្សំ ឧប្បន្នំ ហោតិ. ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ. ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, ផាតិកម្មត្ថាយ បរិវត្តេតុ’’ន្តិ.

តេន ខោ បន សមយេន សង្ឃស្ស អច្ឆចម្មំ ឧប្បន្នំ ហោតិ. ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ. ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, បាទបុញ្ឆនិំ កាតុ’’ន្តិ.

តេន ខោ បន សមយេន សង្ឃស្ស ចក្កលិកំ ឧប្បន្នំ ហោតិ. ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ. ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, បាទបុញ្ឆនិំ កាតុ’’ន្តិ.

តេន ខោ បន សមយេន សង្ឃស្ស ចោឡកំ ឧប្បន្នំ ហោតិ. ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ. ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, បាទបុញ្ឆនិំ កាតុ’’ន្តិ.

តេន ខោ បន សមយេន ភិក្ខូ អធោតេហិ បាទេហិ សេនាសនំ អក្កមន្តិ. សេនាសនំ ទុស្សតិ. ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ. ‘‘ន, ភិក្ខវេ, អធោតេហិ បាទេហិ សេនាសនំ អក្កមិតព្ពំ. យោ អក្កមេយ្យ, អាបត្តិ ទុក្កដស្សា’’តិ.

តេន ខោ បន សមយេន ភិក្ខូ អល្លេហិ បាទេហិ សេនាសនំ អក្កមន្តិ. សេនាសនំ ទុស្សតិ. ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ. ‘‘ន, ភិក្ខវេ, អល្លេហិ បាទេហិ សេនាសនំ អក្កមិតព្ពំ. យោ អក្កមេយ្យ, អាបត្តិ ទុក្កដស្សា’’តិ.

តេន ខោ បន សមយេន ភិក្ខូ សឧបាហនា សេនាសនំ អក្កមន្តិ. សេនាសនំ ទុស្សតិ. ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ. ‘‘ន, ភិក្ខវេ, សឧបាហនេន សេនាសនំ អក្កមិតព្ពំ. យោ អក្កមេយ្យ, អាបត្តិ ទុក្កដស្សា’’តិ.

តេន ខោ បន សមយេន ភិក្ខូ បរិកម្មកតាយ ភូមិយា និដ្ឋុភន្តិ. វណ្ណោ ទុស្សតិ. ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ. ‘‘ន, ភិក្ខវេ, បរិកម្មកតាយ ភូមិយា និដ្ឋុភិតព្ពំ. យោ និដ្ឋុភេយ្យ, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស. អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, ខេឡមល្លក’’ន្តិ.

តេន ខោ បន សមយេន មញ្ចបាទាបិ បីឋបាទាបិ បរិកម្មកតំ ភូមិំ វិលិខន្តិ. ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ. ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, ចោឡកេន បលិវេឋេតុ’’ន្តិ.

តេន ខោ បន សមយេន ភិក្ខូ បរិកម្មកតំ ភិត្តិំ អបស្សេន្តិ. វណ្ណោ ទុស្សតិ. ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ. ‘‘ន, ភិក្ខវេ, បរិកម្មកតា ភិត្តិ អបស្សេតព្ពា. យោ អបស្សេយ្យ, អាបត្តិ ទុក្កដស្ស. អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, អបស្សេនផលក’’ន្តិ. អបស្សេនផលកំ ហេដ្ឋតោ ភូមិំ វិលិខតិ, ឧបរិតោ ភិត្តិញ្ច. ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ. ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, ហេដ្ឋតោ ច ឧបរិតោ ច ចោឡកេន បលិវេឋេតុ’’ន្តិ.

តេន ខោ បន សមយេន ភិក្ខូ ធោតបាទកា និបជ្ជិតុំ កុក្កុច្ចាយន្តិ. ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ. ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, បច្ចត្ថរិត្វា និបជ្ជិតុ’’ន្តិ.

សង្ឃភត្តាទិអនុជាននំ

៣២៥. អថ ខោ ភគវា អាឡវិយំ យថាភិរន្តំ វិហរិត្វា យេន រាជគហំ តេន ចារិកំ បក្កាមិ. អនុបុព្ពេន ចារិកំ ចរមានោ យេន រាជគហំ តទវសរិ. តត្រ សុទំ ភគវា រាជគហេ វិហរតិ វេឡុវនេ កលន្ទកនិវាបេ. តេន ខោ បន សមយេន រាជគហំ ទុព្ភិក្ខំ ហោតិ. មនុស្សា ន សក្កោន្តិ សង្ឃភត្តំ កាតុំ; ឥច្ឆន្តិ ឧទ្ទេសភត្តំ និមន្តនំ សលាកភត្តំ បក្ខិកំ ឧបោសថិកំ បាដិបទិកំ កាតុំ. ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ. ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, សង្ឃភត្តំ ឧទ្ទេសភត្តំ និមន្តនំ សលាកភត្តំ បក្ខិកំ ឧបោសថិកំ បាដិបទិក’’ន្តិ.

ភត្តុទ្ទេសកសម្មុតិ

៣២៦. តេន ខោ បន សមយេន ឆព្ពគ្គិយា ភិក្ខូ អត្តនោ វរភត្តានិ គហេត្វា លាមកានិ ភត្តានិ ភិក្ខូនំ ទេន្តិ. ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ. ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, បញ្ចហង្គេហិ សមន្នាគតំ ភិក្ខុំ ភត្តុទ្ទេសកំ សម្មន្និតុំ – យោ ន ឆន្ទាគតិំ គច្ឆេយ្យ, ន ទោសាគតិំ គច្ឆេយ្យ, ន មោហាគតិំ គច្ឆេយ្យ, ន ភយាគតិំ គច្ឆេយ្យ, ឧទ្ទិដ្ឋានុទ្ទិដ្ឋញ្ច ជានេយ្យ. ឯវញ្ច បន, ភិក្ខវេ, សម្មន្និតព្ពោ. បឋមំ ភិក្ខុ យាចិតព្ពោ, យាចិត្វា ព្យត្តេន ភិក្ខុនា បដិពលេន សង្ឃោ ញាបេតព្ពោ –

‘‘សុណាតុ មេ, ភន្តេ, សង្ឃោ. យទិ សង្ឃស្ស បត្តកល្លំ, សង្ឃោ ឥត្ថន្នាមំ ភិក្ខុំ ភត្តុទ្ទេសកំ សម្មន្នេយ្យ. ឯសា ញត្តិ.

‘‘សុណាតុ មេ, ភន្តេ, សង្ឃោ. សង្ឃោ ឥត្ថន្នាមំ ភិក្ខុំ ភត្តុទ្ទេសកំ សម្មន្នតិ. យស្សាយស្មតោ ខមតិ ឥត្ថន្នាមស្ស ភិក្ខុនោ ភត្តុទ្ទេសកស្ស សម្មុតិ, សោ តុណ្ហស្ស; យស្ស នក្ខមតិ, សោ ភាសេយ្យ.

‘‘សម្មតោ សង្ឃេន ឥត្ថន្នាមោ ភិក្ខុ ភត្តុទ្ទេសកោ. ខមតិ សង្ឃស្ស, តស្មា តុណ្ហី, ឯវមេតំ ធារយាមី’’តិ.

អថ ខោ ភត្តុទ្ទេសកានំ ភិក្ខូនំ ឯតទហោសិ – ‘‘កថំ នុ ខោ ភត្តំ ឧទ្ទិសិតព្ព’’ន្តិ? ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ. ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, សលាកាយ វា បដ្ដិកាយ វា [បដិកាយ វា (ស្យា.)] ឧបនិពន្ធិត្វា ឱបុញ្ជិត្វា ភត្តំ ឧទ្ទិសិតុ’’ន្តិ.

សេនាសនបញ្ញាបកាទិសម្មុតិ

៣២៧. តេន ខោ បន សមយេន សង្ឃស្ស សេនាសនបញ្ញាបកោ ន ហោតិ…បេ… ភណ្ឌាគារិកោ ន ហោតិ…បេ… ចីវរប្បដិគ្គាហកោ ន ហោតិ…បេ… ចីវរភាជកោ ន ហោតិ…បេ… យាគុភាជកោ ន ហោតិ…បេ… ផលភាជកោ ន ហោតិ…បេ… ខជ្ជកភាជកោ ន ហោតិ. ខជ្ជកំ អភាជិយមានំ នស្សតិ. ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ. ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, បញ្ចហង្គេហិ សមន្នាគតំ ភិក្ខុំ ខជ្ជកភាជកំ សម្មន្និតុំ – យោ ន ឆន្ទាគតិំ គច្ឆេយ្យ, ន ទោសាគតិំ គច្ឆេយ្យ, ន មោហាគតិំ គច្ឆេយ្យ, ន ភយាគតិំ គច្ឆេយ្យ, ភាជិតាភាជិតញ្ច ជានេយ្យ. ឯវញ្ច បន, ភិក្ខវេ, សម្មន្និតព្ពោ. បឋមំ ភិក្ខុ យាចិតព្ពោ, យាចិត្វា ព្យត្តេន ភិក្ខុនា បដិពលេន សង្ឃោ ញាបេតព្ពោ –

‘‘សុណាតុ មេ, ភន្តេ, សង្ឃោ. យទិ សង្ឃស្ស បត្តកល្លំ, សង្ឃោ ឥត្ថន្នាមំ ភិក្ខុំ ខជ្ជកភាជកំ សម្មន្នេយ្យ. ឯសា ញត្តិ.

‘‘សុណាតុ មេ, ភន្តេ, សង្ឃោ. សង្ឃោ ឥត្ថន្នាមំ ភិក្ខុំ ខជ្ជកភាជកំ សម្មន្នតិ. យស្សាយស្មតោ ខមតិ ឥត្ថន្នាមស្ស ភិក្ខុនោ ខជ្ជកភាជកស្ស សម្មុតិ, សោ តុណ្ហស្ស; យស្ស នក្ខមតិ, សោ ភាសេយ្យ.

‘‘សម្មតោ សង្ឃេន ឥត្ថន្នាមោ ភិក្ខុ ខជ្ជកភាជកោ. ខមតិ សង្ឃស្ស, តស្មា តុណ្ហី, ឯវមេតំ ធារយាមី’’តិ.

អប្បមត្តកវិស្សជ្ជកសម្មុតិ

៣២៨. តេន ខោ បន សមយេន សង្ឃស្ស ភណ្ឌាគារេ អប្បមត្តកោ បរិក្ខារោ ឧប្បន្នោ [ឧស្សន្នោ (ស្យា.)] ហោតិ. ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ. ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, បញ្ចហង្គេហិ សមន្នាគតំ ភិក្ខុំ អប្បមត្តកវិស្សជ្ជកំ សម្មន្និតុំ – យោ ន ឆន្ទាគតិំ គច្ឆេយ្យ, ន ទោសាគតិំ គច្ឆេយ្យ, ន មោហាគតិំ គច្ឆេយ្យ, ន ភយាគតិំ គច្ឆេយ្យ, វិស្សជ្ជិតាវិស្សជ្ជិតញ្ច ជានេយ្យ. ឯវញ្ច បន, ភិក្ខវេ, សម្មន្និតព្ពោ. បឋមំ ភិក្ខុ យាចិតព្ពោ, យាចិត្វា ព្យត្តេន ភិក្ខុនា បដិពលេន សង្ឃោ ញាបេតព្ពោ –

‘‘សុណាតុ មេ, ភន្តេ, សង្ឃោ. យទិ សង្ឃស្ស បត្តកល្លំ, សង្ឃោ ឥត្ថន្នាមំ ភិក្ខុំ អប្បមត្តកវិស្សជ្ជកំ សម្មន្នេយ្យ. ឯសា ញត្តិ.

‘‘សុណាតុ មេ, ភន្តេ, សង្ឃោ. សង្ឃោ ឥត្ថន្នាមំ ភិក្ខុំ អប្បមត្តកវិស្សជ្ជកំ សម្មន្នតិ. យស្សាយស្មតោ ខមតិ ឥត្ថន្នាមស្ស ភិក្ខុនោ អប្បមត្តកវិស្សជ្ជកស្ស សម្មុតិ, សោ តុណ្ហស្ស; យស្ស នក្ខមតិ, សោ ភាសេយ្យ.

‘‘សម្មតោ សង្ឃេន ឥត្ថន្នាមោ ភិក្ខុ អប្បមត្តកវិស្សជ្ជកោ. ខមតិ សង្ឃស្ស, តស្មា តុណ្ហី, ឯវមេតំ ធារយាមី’’តិ.

តេន អប្បមត្តកវិស្សជ្ជកេន ភិក្ខុនា ឯកា [ឯកេកា (សី.)] សូចិ ទាតព្ពា, សត្ថកំ ទាតព្ពំ, ឧបាហនា ទាតព្ពា, កាយពន្ធនំ ទាតព្ពំ, អំសពន្ធកោ ទាតព្ពោ, បរិស្សាវនំ ទាតព្ពំ, ធម្មករណោ ទាតព្ពោ, កុសិ ទាតព្ពា, អឌ្ឍកុសិ ទាតព្ពា, មណ្ឌលំ ទាតព្ពំ, អឌ្ឍមណ្ឌលំ ទាតព្ពំ, អនុវាតោ ទាតព្ពោ, បរិភណ្ឌំ ទាតព្ពំ. សចេ ហោតិ សង្ឃស្ស សប្បិ វា តេលំ វា មធុ វា ផាណិតំ វា, សកិំ បដិសាយិតុំ ទាតព្ពំ. សចេ បុនបិ អត្ថោ ហោតិ, បុនបិ ទាតព្ពំ.

សាដិយគ្គាហាបកាទិសម្មុតិ

៣២៩. តេន ខោ បន សមយេន សង្ឃស្ស សាដិយគ្គាហាបកោ ន ហោតិ…បេ… បត្តគ្គាហាបកោ ន ហោតិ…បេ… អារាមិកបេសកោ ន ហោតិ…បេ… សាមណេរបេសកោ ន ហោតិ. សាមណេរា អបេសិយមានា កម្មំ ន ករោន្តិ. ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ. ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, បញ្ចហង្គេហិ សមន្នាគតំ ភិក្ខុំ សាមណេរបេសកំ សម្មន្និតុំ – យោ ន ឆន្ទាគតិំ គច្ឆេយ្យ, ន ទោសាគតិំ គច្ឆេយ្យ, ន មោហាគតិំ គច្ឆេយ្យ, ន ភយាគតិំ គច្ឆេយ្យ, បេសិតាបេសិតញ្ច ជានេយ្យ. ឯវញ្ច បន, ភិក្ខវេ, សម្មន្និតព្ពោ. បឋមំ ភិក្ខុ យាចិតព្ពោ, យាចិត្វា ព្យត្តេន ភិក្ខុនា បដិពលេន សង្ឃោ ញាបេតព្ពោ –

‘‘សុណាតុ មេ, ភន្តេ, សង្ឃោ. យទិ សង្ឃស្ស បត្តកល្លំ, សង្ឃោ ឥត្ថន្នាមំ ភិក្ខុំ សាមណេរបេសកំ សម្មន្នេយ្យ. ឯសា ញត្តិ.

‘‘សុណាតុ មេ, ភន្តេ, សង្ឃោ. សង្ឃោ ឥត្ថន្នាមំ ភិក្ខុំ សាមណេរបេសកំ សម្មន្នតិ. យស្សាយស្មតោ ខមតិ ឥត្ថន្នាមស្ស ភិក្ខុនោ សាមណេរបេសកស្ស សម្មុតិ, សោ តុណ្ហស្ស; យស្ស នក្ខមតិ, សោ ភាសេយ្យ.

‘‘សម្មតោ សង្ឃេន ឥត្ថន្នាមោ ភិក្ខុ សាមណេរបេសកោ. ខមតិ សង្ឃស្ស, តស្មា តុណ្ហី, ឯវមេតំ ធារយាមី’’តិ.

តតិយភាណវារោ និដ្ឋិតោ.

សេនាសនក្ខន្ធកោ ឆដ្ឋោ.

តស្សុទ្ទានំ –

វិហារំ ពុទ្ធសេដ្ឋេន, អបញ្ញត្តំ តទា អហុ;

តហំ តហំ និក្ខមន្តិ, វាសា តេ ជិនសាវកា.

សេដ្ឋី គហបតិ ទិស្វា, ភិក្ខូនំ ឥទមព្រវិ;

ការាបេយ្យំ វសេយ្យាថ, បដិបុច្ឆិំសុ នាយកំ.

វិហារំ អឌ្ឍយោគញ្ច, បាសាទំ ហម្មិយំ គុហំ;

បញ្ចលេណំ អនុញ្ញាសិ, វិហារេ សេដ្ឋិ ការយិ.

ជនោ វិហារំ ការេតិ, អកវាដំ អសំវុតំ;

កវាដំ បិដ្ឋសង្ឃាដំ, ឧទុក្ខលញ្ច ឧត្តរិ.

អាវិញ្ឆនច្ឆិទ្ទំ រជ្ជុំ, វដ្ដិញ្ច កបិសីសកំ;

សូចិឃដិតាឡច្ឆិទ្ទំ, លោហកដ្ឋវិសាណកំ.

យន្តកំ សូចិកញ្ចេវ, ឆទនំ ឧល្លិត្តាវលិត្តំ;

វេទិជាលសលាកញ្ច, ចក្កលិ សន្ថរេន ច.

មិឌ្ឍិ ពិទលមញ្ចញ្ច, សោសានិកមសារកោ;

ពុន្ទិកុឡិរបាទញ្ច, អាហច្ចាសន្ទិ ឧច្ចកេ.

សត្តង្គោ ច ភទ្ទបីឋំ, បីឋកេឡកបាទកំ;

អាមលាផលកា កោច្ឆា, បលាលបីឋមេវ ច.

ឧច្ចាហិបដិបាទកា, អដ្ឋង្គុលិ ច បាទកា;

សុត្តំ អដ្ឋបទំ ចោឡំ, តូលិកំ អឌ្ឍកាយិកំ.

គិរគ្គោ ភិសិយោ ចាបិ, ទុស្សំ សេនាសនម្បិ ច;

ឱនទ្ធំ ហេដ្ឋា បតតិ, ឧប្បាដេត្វា ហរន្តិ ច.

ភត្តិញ្ច ហត្ថភត្តិញ្ច, អនុញ្ញាសិ តថាគតោ;

តិត្ថិយា វិហារេ ចាបិ, ថុសំ សណ្ហញ្ច មត្តិកា.

ឥក្កាសំ បាណិកំ កុណ្ឌំ, សាសបំ សិត្ថតេលកំ;

ឧស្សន្នេ បច្ចុទ្ធរិតុំ, ផរុសំ គណ្ឌុមត្តិកំ.

ឥក្កាសំ បដិភានញ្ច, នីចា ចយោ ច អារុហំ;

បរិបតន្តិ អាឡកា, អឌ្ឍកុដ្ដំ តយោ បុន.

ខុទ្ទកេ កុដ្ដបាទោ ច, ឱវស្សតិ សរំ ខិលំ;

ចីវរវំសំ រជ្ជុញ្ច, អាឡិន្ទំ កិដិកេន ច.

អាលម្ពនំ តិណចុណ្ណំ, ហេដ្ឋាមគ្គេ នយំ ករេ;

អជ្ឈោកាសេ ឱតប្បតិ, សាលំ ហេដ្ឋា ច ភាជនំ.

វិហារោ កោដ្ឋកោ ចេវ, បរិវេណគ្គិសាលកំ;

អារាមេ ច បុន កោដ្ឋេ, ហេដ្ឋញ្ញេវ នយំ ករេ.

សុធំ អនាថបិណ្ឌិ ច, សទ្ធោ សីតវនំ អគា;

ទិដ្ឋធម្មោ និមន្តេសិ, សហ សង្ឃេន នាយកំ.

អាណាបេសន្តរាមគ្គេ, អារាមំ ការយី គណោ;

វេសាលិយំ នវកម្មំ, បុរតោ ច បរិគ្គហិ.

កោ អរហតិ ភត្តគ្គេ, តិត្តិរញ្ច អវន្ទិយា;

បរិគ្គហិតន្តរឃរា, តូលោ សាវត្ថិ ឱសរិ.

បតិដ្ឋាបេសិ អារាមំ, ភត្តគ្គេ ច កោលាហលំ;

គិលានា វរសេយ្យា ច, លេសា សត្តរសា តហិំ.

កេន នុ ខោ កថំ នុ ខោ, វិហារគ្គេន ភាជយិ;

បរិវេណំ អនុភាគញ្ច, អកាមា ភាគំ នោ ទទេ.

និស្សីមំ សព្ពកាលញ្ច, គាហា សេនាសនេ តយោ;

ឧបនន្ទោ ច វណ្ណេសិ, ឋិតកា សមកាសនា.

សមានាសនិកា ភិន្ទិំសុ, តិវគ្គា ច ទុវគ្គិកំ;

អសមានាសនិកា ទីឃំ, សាឡិន្ទំ បរិភុញ្ជិតុំ.

អយ្យិកា ច អវិទូរេ, ភាជិតញ្ច កីដាគិរេ;

អាឡវី បិណ្ឌកកុដ្ដេហិ, ទ្វារអគ្គឡវដ្ដិកា.

អាលោកសេតកាឡញ្ច, គេរុឆាទនពន្ធនា;

ភណ្ឌិខណ្ឌបរិភណ្ឌំ, វីស តិំសា ច កាលិកា.

ឱសិតេ អកតំ វិប្បំ, ខុទ្ទេ ឆប្បញ្ចវស្សិកំ;

អឌ្ឍយោគេ ច សត្តដ្ឋ, មហល្លេ ទស ទ្វាទស.

សព្ពំ វិហារំ ឯកស្ស, អញ្ញំ វាសេន្តិ សង្ឃិកំ;

និស្សីមំ សព្ពកាលញ្ច, បក្កមិ វិព្ភមន្តិ ច.

កាលញ្ច សាមណេរញ្ច, សិក្ខាបច្ចក្ខអន្តិមំ;

ឧម្មត្តខិត្តចិត្តា ច, វេទនាបត្តិទស្សនា.

អប្បដិកម្មទិដ្ឋិយា, បណ្ឌកា ថេយ្យតិត្ថិយា;

តិរច្ឆានមាតុបិតុ, អរហន្តា ច ទូសកា.

ភេទកា លោហិតុប្បាទា, ឧភតោ ចាបិ ព្យញ្ជនកា;

មា សង្ឃស្ស បរិហាយិ, កម្មំ អញ្ញស្ស ទាតវេ.

វិប្បកតេ ច អញ្ញស្ស, កតេ តស្សេវ បក្កមេ;

វិព្ភមតិ កាលង្កតោ, សាមណេរោ ច ជាយតិ.

បច្ចក្ខាតោ ច សិក្ខាយ, អន្តិមជ្ឈាបន្នកោ យទិ;

សង្ឃោវ សាមិកោ ហោតិ, ឧម្មត្តខិត្តវេទនា.

អទស្សនាប្បដិកម្មេ, ទិដ្ឋិ តស្សេវ ហោតិ តំ;

បណ្ឌកោ ថេយ្យតិត្ថី ច, តិរច្ឆានមាតុបេត្តិកំ.

ឃាតកោ ទូសកោ ចាបិ, ភេទលោហិតព្យញ្ជនា;