៩. អធិករណវូបសមនសមថោ

សម្មុខាវិនយោ

២២៨. [បរិ. ២៩២-២៩៣, ៣០៧ អាទយោ] ‘‘វិវាទាធិករណំ កតិហិ សមថេហិ សម្មតិ? វិវាទាធិករណំ ទ្វីហិ សមថេហិ សម្មតិ – សម្មុខាវិនយេន ច, យេភុយ្យសិកាយ ច. សិយា វិវាទាធិករណំ ឯកំ សមថំ អនាគម្ម យេភុយ្យសិកំ, ឯកេន សមថេន សមេយ្យ – សម្មុខាវិនយេនាតិ? សិយាតិស្ស វចនីយំ. យថា កថំ វិយ? ឥធ បន, ភិក្ខវេ, ភិក្ខូ វិវទន្តិ – ធម្មោតិ វា អធម្មោតិ វា, វិនយោតិ វា អវិនយោតិ វា, ភាសិតំ លបិតំ តថាគតេនាតិ វា អភាសិតំ អលបិតំ តថាគតេនាតិ វា, អាចិណ្ណំ តថាគតេនាតិ វា អនាចិណ្ណំ តថាគតេនាតិ វា, បញ្ញត្តំ តថាគតេនាតិ វា អបញ្ញត្តំ តថាគតេនាតិ វា, អាបត្តីតិ វា អនាបត្តីតិ វា, លហុកា អាបត្តីតិ វា គរុកា អាបត្តីតិ វា, សាវសេសា អាបត្តីតិ វា អនវសេសា អាបត្តីតិ វា, ទុដ្ឋុល្លា អាបត្តីតិ វា អទុដ្ឋុល្លា អាបត្តីតិ វា.

‘‘តេ ចេ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខូ សក្កោន្តិ តំ អធិករណំ វូបសមេតុំ, ឥទំ វុច្ចតិ, ភិក្ខវេ, អធិករណំ វូបសន្តំ. កេន វូបសន្តំ? សម្មុខាវិនយេន. កិញ្ច តត្ថ សម្មុខាវិនយស្មិំ? សង្ឃសម្មុខតា, ធម្មសម្មុខតា, វិនយសម្មុខតា, បុគ្គលសម្មុខតា. កា ច តត្ថ សង្ឃសម្មុខតា? យាវតិកា ភិក្ខូ កម្មប្បត្តា តេ អាគតា ហោន្តិ, ឆន្ទារហានំ ឆន្ទោ អាហដោ ហោតិ, សម្មុខីភូតា ន បដិក្កោសន្តិ – អយំ តត្ថ សង្ឃសម្មុខតា. កា ច តត្ថ ធម្មសម្មុខតា, វិនយសម្មុខតា? យេន ធម្មេន យេន វិនយេន យេន សត្ថុសាសនេន តំ អធិករណំ វូបសម្មតិ – អយំ តត្ថ ធម្មសម្មុខតា, វិនយសម្មុខតា. កា ច តត្ថ បុគ្គលសម្មុខតា? យោ ច វិវទតិ, យេន ច វិវទតិ, ឧភោ អត្ថបច្ចត្ថិកា សម្មុខីភូតា ហោន្តិ – អយំ តត្ថ បុគ្គលសម្មុខតា. ឯវំ វូបសន្តំ ចេ, ភិក្ខវេ, អធិករណំ ការកោ ឧក្កោដេតិ, ឧក្កោដនកំ បាចិត្តិយំ; ឆន្ទទាយកោ ខីយតិ, ខីយនកំ បាចិត្តិយំ.

២២៩. ‘‘តេ ចេ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខូ ន សក្កោន្តិ តំ អធិករណំ តស្មិំ អាវាសេ វូបសមេតុំ, តេហិ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខូហិ, យស្មិំ អាវាសេ សម្ពហុលា [ពហុតរា (សី. ស្យា.)] ភិក្ខូ, សោ អាវាសោ គន្តព្ពោ. តេ ចេ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខូ តំ អាវាសំ គច្ឆន្តា អន្តរាមគ្គេ សក្កោន្តិ តំ អធិករណំ វូបសមេតុំ, ឥទំ វុច្ចតិ, ភិក្ខវេ, អធិករណំ វូបសន្តំ. កេន វូបសន្តំ? សម្មុខាវិនយេន. កិញ្ច តត្ថ សម្មុខាវិនយស្មិំ? សង្ឃសម្មុខតា, ធម្មសម្មុខតា, វិនយសម្មុខតា, បុគ្គលសម្មុខតា. កា ច តត្ថ សង្ឃសម្មុខតា? យាវតិកា ភិក្ខូ កម្មប្បត្តា តេ អាគតា ហោន្តិ, ឆន្ទារហានំ ឆន្ទោ អាហដោ ហោតិ, សម្មុខីភូតា ន បដិក្កោសន្តិ – អយំ តត្ថ សង្ឃសម្មុខតា. កា ច តត្ថ ធម្មសម្មុខតា, វិនយសម្មុខតា? យេន ធម្មេន យេន វិនយេន យេន សត្ថុសាសនេន តំ អធិករណំ វូបសម្មតិ – អយំ តត្ថ ធម្មសម្មុខតា, វិនយសម្មុខតា. កា ច តត្ថ បុគ្គលសម្មុខតា? យោ ច វិវទតិ, យេន ច វិវទតិ, ឧភោ អត្ថបច្ចត្ថិកា សម្មុខីភូតា ហោន្តិ – អយំ តត្ថ បុគ្គលសម្មុខតា. ឯវំ វូបសន្តំ ចេ, ភិក្ខវេ, អធិករណំ ការកោ ឧក្កោដេតិ, ឧក្កោដនកំ បាចិត្តិយំ; ឆន្ទទាយកោ ខីយតិ, ខីយនកំ បាចិត្តិយំ.

២៣០. ‘‘តេ ចេ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខូ តំ អាវាសំ អាគច្ឆន្តា អន្តរាមគ្គេ ន សក្កោន្តិ តំ អធិករណំ វូបសមេតុំ, តេហិ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខូហិ, តំ អាវាសំ គន្ត្វា អាវាសិកា ភិក្ខូ ឯវមស្សុ វចនីយា – ‘ឥទំ ខោ, អាវុសោ, អធិករណំ ឯវំ ជាតំ, ឯវំ សមុប្បន្នំ; សាធាយស្មន្តា ឥមំ អធិករណំ វូបសមេន្តុ ធម្មេន វិនយេន សត្ថុសាសនេន, យថយិទំ អធិករណំ សុវូបសន្តំ អស្សា’តិ.

‘‘សចេ, ភិក្ខវេ, អាវាសិកា ភិក្ខូ វុឌ្ឍតរា ហោន្តិ, អាគន្តុកា ភិក្ខូ នវកតរា, តេហិ, ភិក្ខវេ, អាវាសិកេហិ ភិក្ខូហិ អាគន្តុកា ភិក្ខូ ឯវមស្សុ វចនីយា – ‘ឥង្ឃ តុម្ហេ, អាយស្មន្តោ, មុហុត្តំ ឯកមន្តំ ហោថ, យាវ មយំ មន្តេមា’តិ. សចេ បន, ភិក្ខវេ, អាវាសិកា ភិក្ខូ នវកតរា ហោន្តិ, អាគន្តុកា ភិក្ខូ វុឌ្ឍតរា, តេហិ, ភិក្ខវេ, អាវាសិកេហិ ភិក្ខូហិ អាគន្តុកា ភិក្ខូ ឯវមស្សុ វចនីយា – ‘តេន ហិ តុម្ហេ, អាយស្មន្តោ, មុហុត្តំ ឥធេវ តាវ ហោថ, យាវ មយំ មន្តេមា’តិ.

‘‘សចេ បន, ភិក្ខវេ, អាវាសិកានំ ភិក្ខូនំ មន្តយមានានំ ឯវំ ហោតិ – ‘ន មយំ សក្កោម ឥមំ អធិករណំ វូបសមេតុំ ធម្មេន វិនយេន សត្ថុសាសនេនា’តិ, ន តំ អធិករណំ អាវាសិកេហិ ភិក្ខូហិ សម្បដិច្ឆិតព្ពំ. សចេ បន, ភិក្ខវេ, អាវាសិកានំ ភិក្ខូនំ មន្តយមានានំ ឯវំ ហោតិ – ‘សក្កោម មយំ ឥមំ អធិករណំ វូបសមេតុំ ធម្មេន វិនយេន សត្ថុសាសនេនា’តិ, តេហិ, ភិក្ខវេ, អាវាសិកេហិ ភិក្ខូហិ អាគន្តុកា ភិក្ខូ ឯវមស្សុ វចនីយា – ‘សចេ តុម្ហេ, អាយស្មន្តោ, អម្ហាកំ ឥមំ អធិករណំ យថាជាតំ យថាសមុប្បន្នំ អារោចេស្សថ, យថា ច មយំ ឥមំ អធិករណំ វូបសមេស្សាម ធម្មេន វិនយេន សត្ថុសាសនេន តថា សុវូបសន្តំ ភវិស្សតិ. ឯវំ មយំ ឥមំ អធិករណំ សម្បដិច្ឆិស្សាម. នោ ចេ តុម្ហេ, អាយស្មន្តោ, អម្ហាកំ ឥមំ អធិករណំ យថាជាតំ យថាសមុប្បន្នំ អារោចេស្សថ, យថា ច មយំ ឥមំ អធិករណំ វូបសមេស្សាម ធម្មេន វិនយេន សត្ថុសាសនេន តថា ន សុវូបសន្តំ ភវិស្សតិ, ន មយំ ឥមំ អធិករណំ សម្បដិច្ឆិស្សាមា’តិ. ឯវំ សុបរិគ្គហិតំ ខោ, ភិក្ខវេ, កត្វា អាវាសិកេហិ ភិក្ខូហិ តំ អធិករណំ សម្បដិច្ឆិតព្ពំ.

‘‘តេហិ, ភិក្ខវេ, អាគន្តុកេហិ ភិក្ខូហិ អាវាសិកា ភិក្ខូ ឯវមស្សុ វចនីយា – ‘យថាជាតំ យថាសមុប្បន្នំ មយំ ឥមំ អធិករណំ អាយស្មន្តានំ អារោចេស្សាម. សចេ អាយស្មន្តា សក្កោន្តិ ឯត្តកេន វា ឯត្តកេន វា អន្តរេន ឥមំ អធិករណំ វូបសមេតុំ ធម្មេន វិនយេន សត្ថុសាសនេន តថា សុវូបសន្តំ ភវិស្សតិ. ឯវំ មយំ ឥមំ អធិករណំ អាយស្មន្តានំ និយ្យាទេស្សាម. នោ ចេ អាយស្មន្តា សក្កោន្តិ ឯត្តកេន វា ឯត្តកេន វា អន្តរេន ឥមំ អធិករណំ វូបសមេតុំ ធម្មេន វិនយេន សត្ថុសាសនេន តថា ន សុវូបសន្តំ ភវិស្សតិ, ន មយំ ឥមំ អធិករណំ អាយស្មន្តានំ និយ្យាទេស្សាម. មយមេវ ឥមស្ស អធិករណស្ស សាមិនោ ភវិស្សាមា’តិ. ឯវំ សុបរិគ្គហិតំ ខោ, ភិក្ខវេ, កត្វា អាគន្តុកេហិ ភិក្ខូហិ តំ អធិករណំ អាវាសិកានំ ភិក្ខូនំ និយ្យាទេតព្ពំ.

‘‘តេ ចេ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខូ សក្កោន្តិ តំ អធិករណំ វូបសមេតុំ, ឥទំ វុច្ចតិ, ភិក្ខវេ, អធិករណំ វូបសន្តំ. កេន វូបសន្តំ? សម្មុខាវិនយេន. កិញ្ច តត្ថ សម្មុខាវិនយស្មិំ? សង្ឃសម្មុខតា, ធម្មសម្មុខតា, វិនយសម្មុខតា, បុគ្គលសម្មុខតា…បេ… ឯវំ វូបសន្តំ ចេ, ភិក្ខវេ, អធិករណំ ការកោ ឧក្កោដេតិ, ឧក្កោដនកំ បាចិត្តិយំ; ឆន្ទទាយកោ ខីយតិ, ខីយនកំ បាចិត្តិយំ.

ឧព្ពាហិកាយវូបសមនំ

២៣១. ‘‘តេហិ ចេ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខូហិ តស្មិំ អធិករណេ វិនិច្ឆិយមានេ អនន្តានិ [អនគ្គានិ (សី.)] ចេវ ភស្សានិ ជាយន្តិ, ន ចេកស្ស [ន ចេតស្ស (ក.)] ភាសិតស្ស អត្ថោ វិញ្ញាយតិ, អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, ឯវរូបំ អធិករណំ ឧព្ពាហិកាយ វូបសមេតុំ. ‘‘ទសហង្គេហិ សមន្នាគតោ ភិក្ខុ ឧព្ពាហិកាយ សម្មន្និតព្ពោ – សីលវា ហោតិ, បាតិមោក្ខសំវរសំវុតោ វិហរតិ អាចារគោចរសម្បន្នោ អណុមត្តេសុ វជ្ជេសុ ភយទស្សាវី, សមាទាយ សិក្ខតិ សិក្ខាបទេសុ; ពហុស្សុតោ ហោតិ សុតធរោ សុតសន្និចយោ, យេ តេ ធម្មា អាទិកល្យាណា មជ្ឈេកល្យាណា បរិយោសានកល្យាណា សាត្ថំ សព្យញ្ជនំ កេវលបរិបុណ្ណំ បរិសុទ្ធំ ព្រហ្មចរិយំ អភិវទន្តិ, តថារូបស្ស ធម្មា ពហុស្សុតា ហោន្តិ, ធាតា [ធតា (សី. ស្យា.)] វចសា បរិចិតា មនសានុបេក្ខិតា ទិដ្ឋិយា សុប្បដិវិទ្ធា; ឧភយានិ ខោ បនស្ស បាតិមោក្ខានិ វិត្ថារេន ស្វាគតានិ ហោន្តិ សុវិភត្តានិ សុប្បវត្តីនិ សុវិនិច្ឆិតានិ សុត្តសោ អនុព្យញ្ជនសោ; វិនយេ ខោ បន ឋិតោ [ឆេកោ (ក.)] ហោតិ អសំហីរោ; បដិពលោ ហោតិ ឧភោ អត្ថបច្ចត្ថិកេ អស្សាសេតុំ សញ្ញាបេតុំ និជ្ឈាបេតុំ បេក្ខេតុំ បសាទេតុំ; អធិករណសមុប្បាទវូបសមនកុសលោ ហោតិ; អធិករណំ ជានាតិ; អធិករណសមុទយំ ជានាតិ; អធិករណនិរោធំ ជានាតិ; អធិករណនិរោធគាមិនិបដិបទំ ជានាតិ. អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, ឥមេហិ ទសហង្គេហិ សមន្នាគតំ ភិក្ខុំ ឧព្ពាហិកាយ សម្មន្និតុំ. ឯវញ្ច បន, ភិក្ខវេ, សម្មន្និតព្ពោ. បឋមំ ភិក្ខុ យាចិតព្ពោ, យាចិត្វា ព្យត្តេន ភិក្ខុនា បដិពលេន សង្ឃោ ញាបេតព្ពោ –

២៣២. ‘‘សុណាតុ មេ, ភន្តេ, សង្ឃោ. អម្ហាកំ ឥមស្មិំ អធិករណេ វិនិច្ឆិយមានេ អនន្តានិ ចេវ ភស្សានិ ជាយន្តិ, ន ចេកស្ស ភាសិតស្ស អត្ថោ វិញ្ញាយតិ. យទិ សង្ឃស្ស បត្តកល្លំ, សង្ឃោ ឥត្ថន្នាមញ្ច ឥត្ថន្នាមញ្ច ភិក្ខុំ សម្មន្នេយ្យ ឧព្ពាហិកាយ ឥមំ អធិករណំ វូបសមេតុំ. ឯសា ញត្តិ.

‘‘សុណាតុ មេ, ភន្តេ, សង្ឃោ. អម្ហាកំ ឥមស្មិំ អធិករណេ វិនិច្ឆិយមានេ អនន្តានិ ចេវ ភស្សានិ ជាយន្តិ, ន ចេកស្ស ភាសិតស្ស អត្ថោ វិញ្ញាយតិ. សង្ឃោ ឥត្ថន្នាមញ្ច ឥត្ថន្នាមញ្ច ភិក្ខុំ សម្មន្នតិ ឧព្ពាហិកាយ ឥមំ អធិករណំ វូបសមេតុំ. យស្សាយស្មតោ ខមតិ ឥត្ថន្នាមស្ស ច ឥត្ថន្នាមស្ស ច ភិក្ខុនោ សម្មុតិ ឧព្ពាហិកាយ ឥមំ អធិករណំ វូបសមេតុំ, សោ តុណ្ហស្ស; យស្ស នក្ខមតិ, សោ ភាសេយ្យ.

‘‘សម្មតោ សង្ឃេន ឥត្ថន្នាមោ ច ឥត្ថន្នាមោ ច ភិក្ខុ ឧព្ពាហិកាយ ឥមំ អធិករណំ វូបសមេតុំ. ខមតិ សង្ឃស្ស, តស្មា តុណ្ហី, ឯវមេតំ ធារយាមី’’តិ.

‘‘តេ ចេ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខូ សក្កោន្តិ តំ អធិករណំ ឧព្ពាហិកាយ វូបសមេតុំ, ឥទំ វុច្ចតិ, ភិក្ខវេ, អធិករណំ វូបសន្តំ. កេន វូបសន្តំ? សម្មុខាវិនយេន. កិញ្ច តត្ថ សម្មុខាវិនយស្មិំ? ធម្មសម្មុខតា, វិនយសម្មុខតា, បុគ្គលសម្មុខតា…បេ… ឯវំ វូបសន្តំ ចេ, ភិក្ខវេ, អធិករណំ ការកោ ឧក្កោដេតិ, ឧក្កោដនកំ បាចិត្តិយំ.

២៣៣. ‘‘តេហិ ចេ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខូហិ តស្មិំ អធិករណេ វិនិច្ឆិយមានេ តត្រាស្ស ភិក្ខុ ធម្មកថិកោ, តស្ស នេវ សុត្តំ អាគតំ ហោតិ, នោ សុត្តវិភង្គោ, សោ អត្ថំ អសល្លក្ខេន្តោ ព្យញ្ជនច្ឆាយាយ អត្ថំ បដិពាហតិ, ព្យត្តេន ភិក្ខុនា បដិពលេន តេ ភិក្ខូ ញាបេតព្ពា –

‘‘សុណន្តុ មេ អាយស្មន្តា. អយំ ឥត្ថន្នាមោ ភិក្ខុ ធម្មកថិកោ. ឥមស្ស នេវ សុត្តំ អាគតំ ហោតិ, នោ សុត្តវិភង្គោ. សោ អត្ថំ អសល្លក្ខេន្តោ ព្យញ្ជនច្ឆាយាយ អត្ថំ បដិពាហតិ. យទាយស្មន្តានំ បត្តកល្លំ, ឥត្ថន្នាមំ ភិក្ខុំ វុដ្ឋាបេត្វា អវសេសា ឥមំ អធិករណំ វូបសមេយ្យាមាតិ.

‘‘តេ ចេ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខូ តំ ភិក្ខុំ វុដ្ឋាបេត្វា សក្កោន្តិ តំ អធិករណំ វូបសមេតុំ, ឥទំ វុច្ចតិ, ភិក្ខវេ, អធិករណំ វូបសន្តំ. កេន វូបសន្តំ? សម្មុខាវិនយេន. កិញ្ច តត្ថ សម្មុខាវិនយស្មិំ? ធម្មសម្មុខតា, វិនយសម្មុខតា, បុគ្គលសម្មុខតា…បេ… ឯវំ វូបសន្តំ ចេ, ភិក្ខវេ, អធិករណំ ការកោ ឧក្កោដេតិ, ឧក្កោដនកំ បាចិត្តិយំ.

‘‘តេហិ ចេ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខូហិ តស្មិំ អធិករណេ វិនិច្ឆិយមានេ តត្រាស្ស ភិក្ខុ ធម្មកថិកោ, តស្ស សុត្តញ្ហិ ខោ អាគតំ ហោតិ, នោ សុត្តវិភង្គោ, សោ អត្ថំ អសល្លក្ខេន្តោ ព្យញ្ជនច្ឆាយាយ អត្ថំ បដិពាហតិ, ព្យត្តេន ភិក្ខុនា បដិពលេន តេ ភិក្ខូ ញាបេតព្ពា –

‘‘សុណន្តុ មេ អាយស្មន្តា. អយំ ឥត្ថន្នាមោ ភិក្ខុ ធម្មកថិកោ. ឥមស្ស សុត្តញ្ហិ ខោ អាគតំ ហោតិ, នោ សុត្តវិភង្គោ. សោ អត្ថំ អសល្លក្ខេន្តោ ព្យញ្ជនច្ឆាយាយ អត្ថំ បដិពាហតិ. យទាយស្មន្តានំ បត្តកល្លំ, ឥត្ថន្នាមំ ភិក្ខុំ វុដ្ឋាបេត្វា អវសេសា ឥមំ អធិករណំ វូបសមេយ្យាមាតិ.

‘‘តេ ចេ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខូ តំ ភិក្ខុំ វុដ្ឋាបេត្វា សក្កោន្តិ តំ អធិករណំ វូបសមេតុំ, ឥទំ វុច្ចតិ, ភិក្ខវេ, អធិករណំ វូបសន្តំ. កេន វូបសន្តំ? សម្មុខាវិនយេន. កិញ្ច តត្ថ សម្មុខាវិនយស្មិំ? ធម្មសម្មុខតា, វិនយសម្មុខតា, បុគ្គលសម្មុខតា…បេ… ឯវំ វូបសន្តំ ចេ, ភិក្ខវេ, អធិករណំ ការកោ ឧក្កោដេតិ, ឧក្កោដនកំ បាចិត្តិយំ.

យេភុយ្យសិកាវិនយោ

២៣៤. ‘‘តេ ចេ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខូ ន សក្កោន្តិ តំ អធិករណំ ឧព្ពាហិកាយ វូបសមេតុំ, តេហិ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខូហិ តំ អធិករណំ សង្ឃស្ស និយ្យាទេតព្ពំ – ‘ន មយំ [ន ច មយំ (ក.)], ភន្តេ, សក្កោម ឥមំ អធិករណំ ឧព្ពាហិកាយ វូបសមេតុំ, សង្ឃោវ ឥមំ អធិករណំ វូបសមេតូ’តិ. អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, ឯវរូបំ អធិករណំ យេភុយ្យសិកាយ វូបសមេតុំ. បញ្ចហង្គេហិ សមន្នាគតោ ភិក្ខុ សលាកគ្គាហាបកោ សម្មន្និតព្ពោ – យោ ន ឆន្ទាគតិំ គច្ឆេយ្យ, ន ទោសាគតិំ គច្ឆេយ្យ, ន មោហាគតិំ គច្ឆេយ្យ, ន ភយាគតិំ គច្ឆេយ្យ, គហិតាគហិតញ្ច ជានេយ្យ…បេ… ឯវញ្ច បន, ភិក្ខវេ, សម្មន្និតព្ពោ. បឋមំ ភិក្ខុ យាចិតព្ពោ, យាចិត្វា ព្យត្តេន ភិក្ខុនា បដិពលេន សង្ឃោ ញាបេតព្ពោ –

‘‘សុណាតុ មេ, ភន្តេ, សង្ឃោ. យទិ សង្ឃស្ស បត្តកល្លំ, សង្ឃោ ឥត្ថន្នាមំ ភិក្ខុំ សលាកគ្គាហាបកំ សម្មន្នេយ្យ. ឯសា ញត្តិ.

‘‘សុណាតុ មេ, ភន្តេ, សង្ឃោ. សង្ឃោ ឥត្ថន្នាមំ ភិក្ខុំ សលាកគ្គាហាបកំ សម្មន្នតិ. យស្សាយស្មតោ ខមតិ ឥត្ថន្នាមស្ស ភិក្ខុនោ សលាកគ្គាហាបកស្ស សម្មុតិ, សោ តុណ្ហស្ស; យស្ស នក្ខមតិ, សោ ភាសេយ្យ.

‘‘សម្មតោ សង្ឃេន ឥត្ថន្នាមោ ភិក្ខុ សលាកគ្គាហាបកោ. ខមតិ សង្ឃស្ស, តស្មា តុណ្ហី, ឯវមេតំ ធារយាមី’’តិ.

‘‘តេន សលាកគ្គាហាបកេន ភិក្ខុនា សលាកា គាហេតព្ពា. យថា ពហុតរា ភិក្ខូ ធម្មវាទិនោ វទន្តិ តថា តំ អធិករណំ វូបសមេតព្ពំ. ឥទំ វុច្ចតិ, ភិក្ខវេ, អធិករណំ វូបសន្តំ. កេន វូបសន្តំ? សម្មុខាវិនយេន ច, យេភុយ្យសិកាយ ច. កិញ្ច តត្ថ សម្មុខាវិនយស្មិំ? សង្ឃសម្មុខតា, ធម្មសម្មុខតា, វិនយសម្មុខតា, បុគ្គលសម្មុខតា. កា ច តត្ថ សង្ឃសម្មុខតា? យាវតិកា ភិក្ខូ កម្មប្បត្តា តេ អាគតា ហោន្តិ, ឆន្ទារហានំ ឆន្ទោ អាហដោ ហោតិ, សម្មុខីភូតា ន បដិក្កោសន្តិ – អយំ តត្ថ សង្ឃសម្មុខតា. កា ច តត្ថ ធម្មសម្មុខតា, វិនយសម្មុខតា? យេន ធម្មេន យេន វិនយេន យេន សត្ថុសាសនេន តំ អធិករណំ វូបសម្មតិ – អយំ តត្ថ ធម្មសម្មុខតា, វិនយសម្មុខតា. កា ច តត្ថ បុគ្គលសម្មុខតា? យោ ច វិវទតិ, យេន ច វិវទតិ, ឧភោ អត្ថបច្ចត្ថិកា សម្មុខីភូតា ហោន្តិ – អយំ តត្ថ បុគ្គលសម្មុខតា. កា ច តត្ថ យេភុយ្យសិកាយ? យា យេភុយ្យសិកាកម្មស្ស កិរិយា ករណំ ឧបគមនំ អជ្ឈុបគមនំ អធិវាសនា អប្បដិក្កោសនា – អយំ តត្ថ យេភុយ្យសិកាយ. ឯវំ វូបសន្តំ ចេ, ភិក្ខវេ, អធិករណំ ការកោ ឧក្កោដេតិ, ឧក្កោដនកំ បាចិត្តិយំ; ឆន្ទទាយកោ ខីយតិ, ខីយនកំ បាចិត្តិយ’’ន្តិ.

តិវិធសលាកគ្គាហោ

២៣៥. តេន ខោ បន សមយេន សាវត្ថិយា ឯវំ ជាតំ ឯវំ សមុប្បន្នំ អធិករណំ ហោតិ. អថ ខោ តេ ភិក្ខូ – អសន្តុដ្ឋា សាវត្ថិយា សង្ឃស្ស អធិករណវូបសមនេន – អស្សោសុំ ខោ អមុកស្មិំ កិរ អាវាសេ សម្ពហុលា ថេរា វិហរន្តិ ពហុស្សុតា អាគតាគមា ធម្មធរា វិនយធរា មាតិកាធរា បណ្ឌិតា វិយត្តា មេធាវិនោ លជ្ជិនោ កុក្កុច្ចកា សិក្ខាកាមា. តេ ចេ ថេរា ឥមំ អធិករណំ វូបសមេយ្យុំ ធម្មេន វិនយេន សត្ថុសាសនេន, ឯវមិទំ អធិករណំ សុវូបសន្តំ អស្សាតិ. អថ ខោ តេ ភិក្ខូ តំ អាវាសំ គន្ត្វា តេ ថេរេ ឯតទវោចុំ – ‘‘ឥទំ, ភន្តេ, អធិករណំ ឯវំ ជាតំ, ឯវំ សមុប្បន្នំ. សាធុ, ភន្តេ, ថេរា ឥមំ អធិករណំ វូបសមេន្តុ ធម្មេន វិនយេន សត្ថុសាសនេន, យថយិទំ អធិករណំ សុវូបសន្តំ អស្សា’’តិ. អថ ខោ តេ ថេរា – យថា សាវត្ថិយា សង្ឃេន អធិករណំ វូបសមិតំ តថា សុវូបសន្តន្តិ [យថា សុវូបសន្តំ (សី. ស្យា.)] – តថា តំ អធិករណំ វូបសមេសុំ.

អថ ខោ តេ ភិក្ខូ – អសន្តុដ្ឋា សាវត្ថិយា សង្ឃស្ស អធិករណវូបសមនេន, អសន្តុដ្ឋា សម្ពហុលានំ ថេរានំ អធិករណវូបសមនេន – អស្សោសុំ ខោ អមុកស្មិំ កិរ អាវាសេ តយោ ថេរា វិហរន្តិ…បេ… ទ្វេ ថេរា វិហរន្តិ…បេ… ឯកោ ថេរោ វិហរតិ ពហុស្សុតោ អាគតាគមោ ធម្មធរោ វិនយធរោ មាតិកាធរោ បណ្ឌិតោ វិយត្តោ មេធាវី លជ្ជី កុក្កុច្ចកោ សិក្ខាកាមោ. សោ ចេ ថេរោ ឥមំ អធិករណំ វូបសមេយ្យ ធម្មេន វិនយេន សត្ថុសាសនេន, ឯវមិទំ អធិករណំ សុវូបសន្តំ អស្សាតិ. អថ ខោ តេ ភិក្ខូ តំ អាវាសំ គន្ត្វា តំ ថេរំ ឯតទវោចុំ – ‘‘ឥទំ, ភន្តេ, អធិករណំ ឯវំ ជាតំ, ឯវំ សមុប្បន្នំ. សាធុ, ភន្តេ, ថេរោ ឥមំ អធិករណំ វូបសមេតុ ធម្មេន វិនយេន សត្ថុសាសនេន, យថយិទំ អធិករណំ សុវូបសន្តំ អស្សា’’តិ. អថ ខោ សោ ថេរោ – យថា សាវត្ថិយា សង្ឃេន អធិករណំ វូបសមិតំ, យថា សម្ពហុលេហិ ថេរេហិ អធិករណំ វូបសមិតំ, យថា តីហិ ថេរេហិ អធិករណំ វូបសមិតំ, យថា ទ្វីហិ ថេរេហិ អធិករណំ វូបសមិតំ, តថា សុវូបសន្តន្តិ – តថា តំ អធិករណំ វូបសមេសិ.

អថ ខោ តេ ភិក្ខូ អសន្តុដ្ឋា សាវត្ថិយា សង្ឃស្ស អធិករណវូបសមនេន, អសន្តុដ្ឋា សម្ពហុលានំ ថេរានំ អធិករណវូបសមនេន, អសន្តុដ្ឋា តិណ្ណំ ថេរានំ អធិករណវូបសមនេន, អសន្តុដ្ឋា ទ្វិន្នំ ថេរានំ អធិករណវូបសមនេន, អសន្តុដ្ឋា ឯកស្ស ថេរស្ស អធិករណវូបសមនេន, យេន ភគវា តេនុបសង្កមិំសុ, ឧបសង្កមិត្វា ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ…បេ… ‘‘និហតមេតំ, ភិក្ខវេ, អធិករណំ សន្តំ វូបសន្តំ សុវូបសន្តំ. អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, តេសំ ភិក្ខូនំ សញ្ញត្តិយា តយោ សលាកគ្គាហេ – គូឡ្ហកំ, សកណ្ណជប្បកំ, វិវដកំ.

‘‘កថញ្ច, ភិក្ខវេ, គូឡ្ហកោ សលាកគ្គាហោ ហោតិ? តេន សលាកគ្គាហាបកេន ភិក្ខុនា សលាកាយោ វណ្ណាវណ្ណាយោ កត្វា ឯកមេកោ ភិក្ខុ ឧបសង្កមិត្វា ឯវមស្ស វចនីយោ – ‘អយំ ឯវំវាទិស្ស សលាកា, អយំ ឯវំវាទិស្ស សលាកា. យំ ឥច្ឆសិ តំ គណ្ហាហី’តិ. គហិតេ វត្តព្ពោ – ‘មា ច កស្សចិ ទស្សេហី’តិ. សចេ ជានាតិ – អធម្មវាទី ពហុតរាតិ, ទុគ្គហោតិ, បច្ចុក្កឌ្ឍិតព្ពំ. សចេ ជានាតិ – ធម្មវាទី ពហុតរាតិ, សុគ្គហោតិ, សាវេតព្ពំ. ឯវំ ខោ, ភិក្ខវេ, គូឡ្ហកោ សលាកគ្គាហោ ហោតិ.

‘‘កថញ្ច, ភិក្ខវេ, សកណ្ណជប្បកោ សលាកគ្គាហោ ហោតិ? តេន សលាកគ្គាហាបកេន ភិក្ខុនា ឯកមេកស្ស ភិក្ខុនោ ឧបកណ្ណកេ អារោចេតព្ពំ – ‘អយំ ឯវំវាទិស្ស សលាកា, អយំ ឯវំវាទិស្ស សលាកា. យំ ឥច្ឆសិ តំ គណ្ហាហី’តិ. គហិតេ វត្តព្ពោ – ‘មា ច កស្សចិ អារោចេហី’តិ. សចេ ជានាតិ – អធម្មវាទី ពហុតរាតិ, ទុគ្គហោតិ, បច្ចុក្កឌ្ឍិតព្ពំ. សចេ ជានាតិ – ធម្មវាទី ពហុតរាតិ, សុគ្គហោតិ, សាវេតព្ពំ. ឯវំ ខោ, ភិក្ខវេ, សកណ្ណជប្បកោ សលាកគ្គាហោ ហោតិ.

‘‘កថញ្ច, ភិក្ខវេ, វិវដកោ សលាកគ្គាហោ ហោតិ? សចេ ជានាតិ – ធម្មវាទី ពហុតរាតិ, វិស្សដ្ឋេនេវ វិវដេន គាហេតព្ពោ. ឯវំ ខោ, ភិក្ខវេ, វិវដកោ សលាកគ្គាហោ ហោតិ. ឥមេ ខោ, ភិក្ខវេ, តយោ សលាកគ្គាហា’’តិ.

សតិវិនយោ

២៣៦. [បរិ. ២៩២-២៩៣, ៣០៧ អាទយោ] ‘‘អនុវាទាធិករណំ កតិហិ សមថេហិ សម្មតិ? អនុវាទាធិករណំ ចតូហិ សមថេហិ សម្មតិ – សម្មុខាវិនយេន ច, សតិវិនយេន ច, អមូឡ្ហវិនយេន ច, តស្សបាបិយសិកាយ ច. សិយា អនុវាទាធិករណំ ទ្វេ សមថេ អនាគម្ម – អមូឡ្ហវិនយញ្ច, តស្សបាបិយសិកញ្ច; ទ្វីហិ សមថេហិ សម្មេយ្យ – សម្មុខាវិនយេន ច, សតិវិនយេន ចាតិ? សិយាតិស្ស វចនីយំ. យថា កថំ វិយ? ឥធ បន, ភិក្ខវេ, ភិក្ខូ ភិក្ខុំ អមូលិកាយ សីលវិបត្តិយា អនុទ្ធំសេន្តិ. តស្ស ខោ, ភិក្ខវេ [តស្ស ខោ តំ ភិក្ខវេ (ស្យា. ក.)], ភិក្ខុនោ សតិវេបុល្លប្បត្តស្ស សតិវិនយោ ទាតព្ពោ. ឯវញ្ច បន, ភិក្ខវេ, ទាតព្ពោ –

‘‘តេន, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុនា សង្ឃំ ឧបសង្កមិត្វា ឯកំសំ ឧត្តរាសង្គ ករិត្វា…បេ… ឯវមស្ស វចនីយោ – ‘មំ, ភន្តេ, ភិក្ខូ អមូលិកាយ សីលវិបត្តិយា អនុទ្ធំសេន្តិ. សោហំ, ភន្តេ, សតិវេបុល្លប្បត្តោ សង្ឃំ សតិវិនយំ យាចាមី’តិ. ទុតិយម្បិ យាចិតព្ពោ. តតិយម្បិ យាចិតព្ពោ. ព្យត្តេនំ ភិក្ខុនា បដិពលេន សង្ឃោ ញាបេតព្ពោ –

‘‘សុណាតុ មេ, ភន្តេ, សង្ឃោ. ភិក្ខូ ឥត្ថន្នាមំ ភិក្ខុំ អមូលិកាយ សីលវិបត្តិយា អនុទ្ធំសេន្តិ. សោ សតិវេបុល្លប្បត្តោ សង្ឃំ សតិវិនយំ យាចតិ. យទិ សង្ឃស្ស បត្តកល្លំ, សង្ឃោ ឥត្ថន្នាមស្ស ភិក្ខុនោ សតិវេបុល្លប្បត្តស្ស សតិវិនយំ ទទេយ្យ. ឯសា ញត្តិ.

‘‘សុណាតុ មេ, ភន្តេ, សង្ឃោ. ភិក្ខូ ឥត្ថន្នាមំ ភិក្ខុំ អមូលិកាយ សីលវិបត្តិយា អនុទ្ធំសេន្តិ. សោ សតិវេបុល្លប្បត្តោ សង្ឃំ សតិវិនយំ យាចតិ. សង្ឃោ ឥត្ថន្នាមស្ស ភិក្ខុនោ សតិវេបុល្លប្បត្តស្ស សតិវិនយំ ទេតិ. យស្សាយស្មតោ ខមតិ ឥត្ថន្នាមស្ស ភិក្ខុនោ សតិវេបុល្លប្បត្តស្ស សតិវិនយស្ស ទានំ, សោ តុណ្ហស្ស; យស្ស នក្ខមតិ, សោ ភាសេយ្យ.

‘‘ទុតិយម្បិ ឯតមត្ថំ វទាមិ…បេ… តតិយម្បិ ឯតមត្ថំ វទាមិ…បេ….

‘‘ទិន្នោ សង្ឃេន ឥត្ថន្នាមស្ស ភិក្ខុនោ សតិវេបុល្លប្បត្តស្ស សតិវិនយោ. ខមតិ សង្ឃស្ស, តស្មា តុណ្ហី, ឯវមេតំ ធារយាមី’’តិ.

‘‘ឥទំ វុច្ចតិ, ភិក្ខវេ, អធិករណំ វូបសន្តំ. កេន វូបសន្តំ? សម្មុខាវិនយេន ច សតិវិនយេន ច. កិញ្ច តត្ថ សម្មុខាវិនយស្មិំ? សង្ឃសម្មុខតា, ធម្មសម្មុខតា, វិនយសម្មុខតា, បុគ្គលសម្មុខតា…បេ… កា ច តត្ថ បុគ្គលសម្មុខតា? យោ ច អនុវទតិ, យញ្ច អនុវទតិ, ឧភោ សម្មុខីភូតា ហោន្តិ – អយំ តត្ថ បុគ្គលសម្មុខតា. កិញ្ច តត្ថ សតិវិនយស្មិំ? យា សតិវិនយស្ស កម្មស្ស កិរិយា ករណំ ឧបគមនំ អជ្ឈុបគមនំ អធិវាសនា អប្បដិក្កោសនា – ឥទំ តត្ថ សតិវិនយស្មិំ. ឯវំ វូបសន្តំ ចេ, ភិក្ខវេ, អធិករណំ ការកោ ឧក្កោដេតិ, ឧក្កោដនកំ បាចិត្តិយំ; ឆន្ទទាយកោ ខីយតិ, ខីយនកំ បាចិត្តិយំ.

អមូឡ្ហវិនយោ

២៣៧. ‘‘សិយា អនុវាទាធិករណំ ទ្វេ សមថេ អនាគម្ម – សតិវិនយញ្ច, តស្សបាបិយសិកញ្ច; ទ្វីហិ សមថេហិ សម្មេយ្យ – សម្មុខាវិនយេន ច, អមូឡ្ហវិនយេន ចាតិ? សិយាតិស្ស វចនីយំ. យថា កថំ វិយ? ឥធ បន, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ ឧម្មត្តកោ ហោតិ ចិត្តវិបរិយាសកតោ. តេន ឧម្មត្តកេន ចិត្តវិបរិយាសកតេន ពហុំ អស្សាមណកំ អជ្ឈាចិណ្ណំ ហោតិ ភាសិតបរិក្កន្តំ. តំ ភិក្ខូ ឧម្មត្តកេន ចិត្តវិបរិយាសកតេន អជ្ឈាចិណ្ណេន អាបត្តិយា ចោទេន្តិ – ‘សរតាយស្មា ឯវរូបិំ អាបត្តិំ អាបជ្ជិតា’តិ. សោ ឯវំ វទេតិ – ‘អហំ ខោ, អាវុសោ, ឧម្មត្តកោ អហោសិំ ចិត្តវិបរិយាសកតោ. តេន មេ ឧម្មត្តកេន ចិត្តវិបរិយាសកតេន ពហុំ អស្សាមណកំ អជ្ឈាចិណ្ណំ ភាសិតបរិក្កន្តំ. នាហំ តំ សរាមិ. មូឡ្ហេន មេ ឯតំ កត’ន្តិ. ឯវម្បិ នំ វុច្ចមានា ចោទេន្តេវ – ‘សរតាយស្មា ឯវរូបិំ អាបត្តិំ អាបជ្ជិតា’តិ. ‘‘តស្ស ខោ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុនោ អមូឡ្ហស្ស អមូឡ្ហវិនយោ ទាតព្ពោ. ឯវញ្ច បន, ភិក្ខវេ, ទាតព្ពោ –

‘‘តេន, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុនា សង្ឃំ ឧបសង្កមិត្វា ឯកំសំ ឧត្តរាសង្គំ ករិត្វា…បេ… ឯវមស្ស វចនីយោ – ‘អហំ, ភន្តេ, ឧម្មត្តកោ អហោសិំ ចិត្តវិបរិយាសកតោ. តេន មេ ឧម្មត្តកេន ចិត្តវិបរិយាសកតេន ពហុំ អស្សាមណកំ អជ្ឈាចិណ្ណំ ភាសិតបរិក្កន្តំ. មំ ភិក្ខូ ឧម្មត្តកេន ចិត្តវិបរិយាសកតេន អជ្ឈាចិណ្ណេន អាបត្តិយា ចោទេន្តិ – ‘សរតាយស្មា ឯវរូបិំ អាបត្តិំ អាបជ្ជិតា’តិ. ត្យាហំ ឯវំ វទាមិ – ‘អហំ ខោ, អាវុសោ, ឧម្មត្តកោ អហោសិំ ចិត្តវិបរិយាសកតោ. តេន មេ ឧម្មត្តកេន ចិត្តវិបរិយាសកតេន ពហុំ អស្សាមណកំ អជ្ឈាចិណ្ណំ ភាសិតបរិក្កន្តំ. នាហំ តំ សរាមិ. មូឡ្ហេន មេ ឯតំ កត’ន្តិ. ឯវម្បិ មំ វុច្ចមានា ចោទេន្តេវ – ‘សរតាយស្មា ឯវរូបិំ អាបត្តិំ អាបជ្ជិតា’តិ. ‘សោហំ, ភន្តេ, អមូឡ្ហោ សង្ឃំ អមូឡ្ហវិនយំ យាចាមី’តិ. ទុតិយម្បិ យាចិតព្ពោ. តតិយម្បិ យាចិតព្ពោ. ព្យត្តេន ភិក្ខុនា បដិពលេន សង្ឃោ ញាបេតព្ពោ –

‘‘សុណាតុ មេ, ភន្តេ, សង្ឃោ. អយំ ឥត្ថន្នាមោ ភិក្ខុ ឧម្មត្តកោ អហោសិ ចិត្តវិបរិយាសកតោ. តេន ឧម្មត្តកេន ចិត្តវិបរិយាសកតេន ពហុំ អស្សាមណកំ អជ្ឈាចិណ្ណំ ភាសិតបរិក្កន្តំ. តំ ភិក្ខូ ឧម្មត្តកេន ចិត្តវិបរិយាសកតេន អជ្ឈាចិណ្ណេន អាបត្តិយា ចោទេន្តិ – ‘សរតាយស្មា ឯវរូបិំ អាបត្តិំ អាបជ្ជិតា’តិ. សោ ឯវំ វទេតិ – ‘អហំ ខោ, អាវុសោ, ឧម្មត្តកោ អហោសិំ ចិត្តវិបរិយាសកតោ. តេន មេ ឧម្មត្តកេន ចិត្តវិបរិយាសកតេន ពហុំ អស្សាមណកំ អជ្ឈាចិណ្ណំ ភាសិតបរិក្កន្តំ. នាហំ តំ សរាមិ. មូឡ្ហេន មេ ឯតំ កត’ន្តិ. ឯវម្បិ នំ វុច្ចមានា ចោទេន្តេវ – ‘សរតាយស្មា ឯវរូបិំ អាបត្តិំ អាបជ្ជិតា’តិ. សោ អមូឡ្ហោ សង្ឃំ អមូឡ្ហវិនយំ យាចតិ. យទិ សង្ឃស្ស បត្តកល្លំ, សង្ឃោ ឥត្ថន្នាមស្ស ភិក្ខុនោ អមូឡ្ហស្ស អមូឡ្ហវិនយំ ទទេយ្យ. ឯសា ញត្តិ.

‘‘សុណាតុ មេ, ភន្តេ, សង្ឃោ. អយំ ឥត្ថន្នាមោ ភិក្ខុ ឧម្មត្តកោ អហោសិ ចិត្តវិបរិយាសកតោ. តេន ឧម្មត្តកេន ចិត្តវិបរិយាសកតេន ពហុំ អស្សាមណកំ អជ្ឈាចិណ្ណំ ភាសិតបរិក្កន្តំ. តំ ភិក្ខូ ឧម្មត្តកេន ចិត្តវិបរិយាសកតេន អជ្ឈាចិណ្ណេន អាបត្តិយា ចោទេន្តិ – ‘សរតាយស្មា ឯវរូបិំ អាបត្តិំ អាបជ្ជិតា’តិ. សោ ឯវំ វទេតិ – ‘អហំ ខោ, អាវុសោ, ឧម្មត្តកោ អហោសិំ ចិត្តវិបរិយាសកតោ. តេន មេ ឧម្មត្តកេន ចិត្តវិបរិយាសកតេន ពហុំ អស្សាមណកំ អជ្ឈាចិណ្ណំ ភាសិតបរិក្កន្តំ. នាហំ តំ សរាមិ. មូឡ្ហេន មេ ឯតំ កត’ន្តិ. ឯវម្បិ នំ វុច្ចមានា ចោទេន្តេវ – ‘សរតាយស្មា ឯវរូបិំ អាបត្តិំ អាបជ្ជិតា’តិ. សោ អមូឡ្ហោ សង្ឃំ អមូឡ្ហវិនយំ យាចតិ. សង្ឃោ ឥត្ថន្នាមស្ស ភិក្ខុនោ អមូឡ្ហស្ស អមូឡ្ហវិនយំ ទេតិ. យស្សាយស្មតោ ខមតិ ឥត្ថន្នាមស្ស ភិក្ខុនោ អមូឡ្ហស្ស អមូឡ្ហវិនយស្ស ទានំ, សោ តុណ្ហស្ស; យស្ស នក្ខមតិ, សោ ភាសេយ្យ.

‘‘ទុតិយម្បិ ឯតមត្ថំ វទាមិ…បេ… តតិយម្បិ ឯតមត្ថំ វទាមិ…បេ….

‘‘ទិន្នោ សង្ឃេន ឥត្ថន្នាមស្ស ភិក្ខុនោ អមូឡ្ហស្ស អមូឡ្ហវិនយោ. ខមតិ សង្ឃស្ស, តស្មា តុណ្ហី, ឯវមេតំ ធារយាមី’’តិ.

‘‘ឥទំ វុច្ចតិ, ភិក្ខវេ, អធិករណំ វូបសន្តំ. កេន វូបសន្តំ? សម្មុខាវិនយេន ច, អមូឡ្ហវិនយេន ច. កិញ្ច តត្ថ សម្មុខាវិនយស្មិំ? សង្ឃសម្មុខតា, ធម្មសម្មុខតា, វិនយសម្មុខតា, បុគ្គលសម្មុខតា…បេ… កិញ្ច តត្ថ អមូឡ្ហវិនយស្មិំ? យា អមូឡ្ហវិនយស្ស កម្មស្ស កិរិយា ករណំ ឧបគមនំ អជ្ឈុបគមនំ អធិវាសនា អប្បដិក្កោសនា – ឥទំ តត្ថ អមូឡ្ហវិនយស្មិំ. ឯវំ វូបសន្តំ ចេ, ភិក្ខវេ, អធិករណំ ការកោ ឧក្កោដេតិ, ឧក្កោដនកំ បាចិត្តិយំ; ឆន្ទទាយកោ ខីយតិ, ខីយនកំ បាចិត្តិយំ.

តស្សបាបិយសិកាវិនយោ

២៣៨. ‘‘សិយា អនុវាទាធិករណំ ទ្វេ សមថេ អនាគម្ម – សតិវិនយញ្ច, អមូឡ្ហវិនយញ្ច; ទ្វីហិ សមថេហិ សម្មេយ្យ – សម្មុខាវិនយេន ច, តស្សបាបិយសិកាយ ចាតិ? សិយាតិស្ស វចនីយំ. យថា កថំ វិយ? ឥធ បន, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ ភិក្ខុំ សង្ឃមជ្ឈេ គរុកាយ អាបត្តិយា ចោទេតិ – ‘សរតាយស្មា ឯវរូបិំ គរុកំ អាបត្តិំ អាបជ្ជិតា, បារាជិកំ វា បារាជិកសាមន្តំ វា’តិ. សោ ឯវំ វទេតិ – ‘ន ខោ អហំ, អាវុសោ, សរាមិ ឯវរូបិំ គរុកំ អាបត្តិំ អាបជ្ជិតា, បារាជិកំ វា បារាជិកសាមន្តំ វា’តិ. តមេនំ សោ និព្ពេឋេន្តំ អតិវេឋេតិ – ‘ឥង្ឃាយស្មា សាធុកមេវ ជានាហិ, យទិ សរសិ ឯវរូបិំ គរុកំ អាបត្តិំ អាបជ្ជិតា, បារាជិកំ វា បារាជិកសាមន្តំ វា’តិ. សោ ឯវំ វទេតិ – ‘ន ខោ អហំ, អាវុសោ, សរាមិ ឯវរូបិំ គរុកំ អាបត្តិំ អាបជ្ជិតា, បារាជិកំ វា បារាជិកសាមន្តំ វា. សរាមិ ច ខោ អហំ, អាវុសោ, ឯវរូបិំ អប្បមត្តិកំ អាបត្តិំ អាបជ្ជិតា’តិ. តមេនំ សោ និព្ពេឋេន្តំ អតិវេឋេតិ – ‘ឥង្ឃាយស្មា សាធុកមេវ ជានាហិ, យទិ សរសិ ឯវរូបិំ គរុកំ អាបត្តិំ អាបជ្ជិតា, បារាជិកំ វា បារាជិកសាមន្តំ វា’តិ. សោ ឯវំ វទេតិ – ‘ឥមញ្ហិ នាមាហំ, អាវុសោ, អប្បមត្តិកំ អាបត្តិំ អាបជ្ជិត្វា អបុដ្ឋោ បដិជានិស្សាមិ. កិំ បនាហំ ឯវរូបិំ គរុកំ អាបត្តិំ អាបជ្ជិត្វា, បារាជិកំ វា បារាជិកសាមន្តំ វា, បុដ្ឋោ ន បដិជានិស្សាមី’តិ? សោ ឯវំ វទេតិ – ‘ឥមញ្ហិ នាម ត្វំ, អាវុសោ, អប្បមត្តិកំ អាបត្តិំ អាបជ្ជិត្វា អបុដ្ឋោ ន បដិជានិស្សសិ. កិំ បន ត្វំ ឯវរូបិំ គរុកំ អាបត្តិំ អាបជ្ជិត្វា, បារាជិកំ វា បារាជិកសាមន្តំ វា, អបុដ្ឋោ បដិជានិស្សសិ? ឥង្ឃាយស្មា សាធុកមេវ ជានាហិ, យទិ សរសិ ឯវរូបិំ គរុកំ អាបត្តិំ អាបជ្ជិតា, បារាជិកំ វា បារាជិកសាមន្តំ វា’តិ. សោ ឯវំ វទេសិ – ‘សរាមិ ខោ អហំ, អាវុសោ, ឯវរូបិំ គរុកំ អាបត្តិំ អាបជ្ជិតា, បារាជិកំ វា បារាជិកសាមន្តំ វា. ទវា មេ ឯតំ វុត្តំ, រវា មេ ឯតំ វុត្តំ – នាហំ តំ សរាមិ ឯវរូបិំ គរុកំ អាបត្តិំ អាបជ្ជិតា, បារាជិកំ វា បារាជិកសាមន្តំ វា’តិ. តស្ស ខោ, ភិក្ខវេ [តស្ស ខោ តំ ភិក្ខវេ (ក.) តស្ស ខ្វតំ ភិក្ខវេ (ស្យា.)], ភិក្ខុនោ តស្សបាបិយសិកាកម្មំ កាតព្ពំ. ឯវញ្ច បន, ភិក្ខវេ, កាតព្ពំ. ព្យត្តេន ភិក្ខុនា បដិពលេន សង្ឃោ ញាបេតព្ពោ –

‘‘សុណាតុ មេ, ភន្តេ សង្ឃោ. អយំ ឥត្ថន្នាមោ ភិក្ខុ សង្ឃមជ្ឈេ គរុកាយ អាបត្តិយា អនុយុញ្ជិយមានោ អវជានិត្វា បដិជានាតិ, បដិជានិត្វា អវជានាតិ, អញ្ញេនាញ្ញំ បដិចរតិ, សម្បជានមុសា ភាសតិ. យទិ សង្ឃស្ស បត្តកល្លំ, សង្ឃោ ឥត្ថន្នាមស្ស ភិក្ខុនោ តស្សបាបិយសិកាកម្មំ ករេយ្យ. ឯសា ញត្តិ.

‘‘សុណាតុ មេ, ភន្តេ, សង្ឃោ. អយំ ឥត្ថន្នាមោ ភិក្ខុ សង្ឃមជ្ឈេ គរុកាយ អាបត្តិយា អនុយុញ្ជិយមានោ អវជានិត្វា បដិជានាតិ, បដិជានិត្វា អវជានាតិ, អញ្ញេនាញ្ញំ បដិចរតិ, សម្បជានមុសា ភាសតិ. សង្ឃោ ឥត្ថន្នាមស្ស ភិក្ខុនោ តស្សបាបិយសិកាកម្មំ ករោតិ. យស្សាយស្មតោ ខមតិ ឥត្ថន្នាមស្ស ភិក្ខុនោ តស្សបាបិយសិកាកម្មស្ស ករណំ, សោ តុណ្ហស្ស; យស្ស នក្ខមតិ, សោ ភាសេយ្យ.

‘‘ទុតិយម្បិ ឯតមត្ថំ វទាមិ…បេ… តតិយម្បិ ឯតមត្ថំ វទាមិ…បេ….

‘‘កតំ សង្ឃេន ឥត្ថន្នាមស្ស ភិក្ខុនោ តស្សបាបិយសិកាកម្មំ. ខមតិ សង្ឃស្ស, តស្មា តុណ្ហី, ឯវមេតំ ធារយាមី’’តិ.

‘‘ឥទំ វុច្ចតិ, ភិក្ខវេ, អធិករណំ វូបសន្តំ. កេន វូបសន្តំ? សម្មុខាវិនយេន ច, តស្សបាបិយសិកាយ ច. កិញ្ច តត្ថ សម្មុខាវិនយស្មិំ? សង្ឃសម្មុខតា, ធម្មសម្មុខតា, វិនយសម្មុខតា…បេ… កា ច តត្ថ តស្សបាបិយសិកាយ? យា តស្សបាបិយសិកាកម្មស្ស កិរិយា ករណំ ឧបគមនំ អជ្ឈុបគមនំ អធិវាសនា អប្បដិក្កោសនា – អយំ តត្ថ តស្សបាបិយសិកាយ. ឯវំ វូបសន្តំ ចេ, ភិក្ខវេ, អធិករណំ ការកោ ឧក្កោដេតិ, ឧក្កោដនកំ បាចិត្តិយំ; ឆន្ទទាយកោ ខីយតិ, ខីយនកំ បាចិត្តិយំ.

បដិញ្ញាតករណំ

២៣៩. [បរិ. ២៩៥, ៣០៦, ៣០៨ អាទយោ] ‘‘អាបត្តាធិករណំ កតិហិ សមថេហិ សម្មតិ? អាបត្តាធិករណំ តីហិ សមថេហិ សម្មតិ – សម្មុខាវិនយេន ច, បដិញ្ញាតករណេន ច, តិណវត្ថារកេន ច. សិយា អាបត្តាធិករណំ ឯកំ សមថំ អនាគម្ម – តិណវត្ថារកំ, ទ្វីហិ សមថេហិ សម្មេយ្យ – សម្មុខាវិនយេន ច, បដិញ្ញាតករណេន ចាតិ? សិយាតិស្ស វចនីយំ. យថា កថំ វិយ? ឥធ បន, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ លហុកំ អាបត្តិំ អាបន្នោ ហោតិ. តេន, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុនា ឯកំ ភិក្ខុំ ឧបសង្កមិត្វា ឯកំសំ ឧត្តរាសង្គំ ករិត្វា ឧក្កុដិកំ និសីទិត្វា អញ្ជលិំ បគ្គហេត្វា ឯវមស្ស វចនីយោ – ‘អហំ, អាវុសោ, ឥត្ថន្នាមំ អាបត្តិំ អាបន្នោ; តំ បដិទេសេមី’តិ. តេន វត្តព្ពោ – ‘បស្សសី’តិ? ‘អាម បស្សាមី’តិ. ‘អាយតិំ សំវរេយ្យាសី’តិ.

‘‘ឥទំ វុច្ចតិ, ភិក្ខវេ, អធិករណំ វូបសន្តំ. កេន វូបសន្តំ? សម្មុខាវិនយេន ច, បដិញ្ញាតករណេន ច. កិញ្ច តត្ថ សម្មុខាវិនយស្មិំ? ធម្មសម្មុខតា, វិនយសម្មុខតា, បុគ្គលសម្មុខតា…បេ… កា ច តត្ថ បុគ្គលសម្មុខតា? យោ ច ទេសេតិ, យស្ស ច ទេសេតិ, ឧភោ សម្មុខីភូតា ហោន្តិ – អយំ តត្ថ បុគ្គលសម្មុខតា. កិញ្ច តត្ថ បដិញ្ញាតករណស្មិំ? យា បដិញ្ញាតករណស្ស កម្មស្ស កិរិយា ករណំ ឧបគមនំ អជ្ឈុបគមនំ អធិវាសនា អប្បដិក្កោសនា – ឥទំ តត្ថ បដិញ្ញាតករណស្មិំ. ឯវំ វូបសន្តំ ចេ, ភិក្ខវេ, អធិករណំ បដិគ្គាហកោ ឧក្កោដេតិ, ឧក្កោដនកំ បាចិត្តិយំ. ឯវញ្ចេតំ លភេថ, ឥច្ចេតំ កុសលំ. នោ ចេ លភេថ, តេន, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុនា សម្ពហុលេ ភិក្ខូ ឧបសង្កមិត្វា ឯកំសំ ឧត្តរាសង្គំ ករិត្វា វុឌ្ឍានំ ភិក្ខូនំ បាទេ វន្ទិត្វា ឧក្កុដិកំ និសីទិត្វា អញ្ជលិំ បគ្គហេត្វា ឯវមស្សុ វចនីយា – ‘អហំ, ភន្តេ, ឥត្ថន្នាមំ អាបត្តិំ អាបន្នោ; តំ បដិទេសេមី’តិ. ព្យត្តេន ភិក្ខុនា បដិពលេន តេ ភិក្ខូ ញាបេតព្ពា –

‘‘សុណន្តុ មេ អាយស្មន្តា. អយំ ឥត្ថន្នាមោ ភិក្ខុ អាបត្តិំ សរតិ, វិវរតិ, ឧត្តានិំ ករោតិ ទេសេតិ. យទាយស្មន្តានំ បត្តកល្លំ, អហំ ឥត្ថន្នាមស្ស ភិក្ខុនោ អាបត្តិំ បដិគ្គណ្ហេយ្យន្តិ. តេន វត្តព្ពោ – ‘បស្សសី’តិ? ‘អាម បស្សាមី’តិ. ‘អាយតិំ សំវរេយ្យាសី’តិ.

‘‘ឥទំ វុច្ចតិ, ភិក្ខវេ, អធិករណំ វូបសន្តំ. កេន វូបសន្តំ? សម្មុខាវិនយេន ច, បដិញ្ញាតករណេន ច. កិញ្ច តត្ថ សម្មុខាវិនយស្មិំ? ធម្មសម្មុខតា, វិនយសម្មុខតា, បុគ្គលសម្មុខតា…បេ… កា ច តត្ថ បុគ្គលសម្មុខតា? យោ ច ទេសេតិ, យស្ស ច ទេសេតិ, ឧភោ សម្មុខីភូតា ហោន្តិ – អយំ តត្ថ បុគ្គលសម្មុខតា. កិញ្ច តត្ថ បដិញ្ញាតករណស្មិំ? យា បដិញ្ញាតករណស្ស កម្មស្ស កិរិយា ករណំ ឧបគមនំ អជ្ឈុបគមនំ អធិវាសនា អប្បដិក្កោសនា – ឥទំ តត្ថ បដិញ្ញាតករណស្មិំ. ឯវំ វូបសន្តំ ចេ, ភិក្ខវេ, អធិករណំ បដិគ្គាហកោ ឧក្កោដេតិ, ឧក្កោដនកំ បាចិត្តិយំ. ឯវញ្ចេតំ លភេថ, ឥច្ចេតំ កុសលំ. នោ ចេ លភេថ, តេន, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុនា សង្ឃំ ឧបសង្កមិត្វា ឯកំសំ ឧត្តរាសង្គំ ករិត្វា វុឌ្ឍានំ ភិក្ខូនំ បាទេ វន្ទិត្វា ឧក្កុដិកំ និសីទិត្វា អញ្ជលិំ បគ្គហេត្វា ឯវមស្ស វចនីយោ – ‘អហំ, ភន្តេ, ឥត្ថន្នាមំ អាបត្តិំ អាបន្នោ; តំ បដិទេសេមី’តិ. ព្យត្តេន ភិក្ខុនា បដិពលេន សង្ឃោ ញាបេតព្ពោ –

‘‘សុណាតុ មេ, ភន្តេ, សង្ឃោ. អយំ ឥត្ថន្នាមោ ភិក្ខុ អាបត្តិំ សរតិ, វិវរតិ, ឧត្តានិំ ករោតិ, ទេសេតិ. យទិ សង្ឃស្ស បត្តកល្លំ, អហំ ឥត្ថន្នាមស្ស ភិក្ខុនោ អាបត្តិំ បដិគ្គណ្ហេយ្យន្តិ. តេន វត្តព្ពោ – ‘បស្សសី’តិ? ‘អាម បស្សាមី’តិ. ‘អាយតិំ សំវរេយ្យាសី’តិ.

‘‘ឥទំ វុច្ចតិ, ភិក្ខវេ, អធិករណំ វូបសន្តំ. កេន វូបសន្តំ? សម្មុខាវិនយេន ច, បដិញ្ញាតករណេន ច. កិញ្ច តត្ថ សម្មុខាវិនយស្មិំ? សង្ឃសម្មុខតា, ធម្មសម្មុខតា, វិនយសម្មុខតា, បុគ្គលសម្មុខតា…បេ… ឯវំ វូបសន្តំ ចេ, ភិក្ខវេ, អធិករណំ បដិគ្គាហកោ ឧក្កោដេតិ, ឧក្កោដនកំ បាចិត្តិយំ; ឆន្ទទាយកោ ខីយតិ, ខីយនកំ បាចិត្តិយំ.

តិណវត្ថារកំ

២៤០. ‘‘សិយា អាបត្តាធិករណំ ឯកំ សមថំ អនាគម្ម – បដិញ្ញាតករណំ, ទ្វីហិ សមថេហិ សម្មេយ្យ – សម្មុខាវិនយេន ច, តិណវត្ថារកេន ចាតិ? សិយាតិស្ស វចនីយំ. យថា កថំ វិយ? ឥធ បន, ភិក្ខវេ, ភិក្ខូនំ ភណ្ឌនជាតានំ កលហជាតានំ វិវាទាបន្នានំ វិហរតំ ពហុំ អស្សាមណកំ អជ្ឈាចិណ្ណំ ហោតិ ភាសិតបរិក្កន្តំ. តត្រ ចេ ភិក្ខូនំ ឯវំ ហោតិ – ‘អម្ហាកំ ខោ ភណ្ឌនជាតានំ កលហជាតានំ វិវាទាបន្នានំ វិហរតំ ពហុំ អស្សាមណកំ អជ្ឈាចិណ្ណំ ភាសិតបរិក្កន្តំ. សចេ មយំ ឥមាហិ អាបត្តីហិ អញ្ញមញ្ញំ ការេស្សាម, សិយាបិ តំ អធិករណំ កក្ខឡត្តាយ វាឡត្តាយ ភេទាយ សំវត្តេយ្យា’តិ. អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, ឯវរូបំ អធិករណំ តិណវត្ថារកេន វូបសមេតុំ. ឯវញ្ច បន, ភិក្ខវេ, វូបសមេតព្ពំ. សព្ពេហេវ ឯកជ្ឈំ សន្និបតិតព្ពំ, សន្និបតិត្វា ព្យត្តេន ភិក្ខុនា បដិពលេន សង្ឃោ ញាបេតព្ពោ –

‘‘សុណាតុ មេ, ភន្តេ, សង្ឃោ. អម្ហាកំ ភណ្ឌនជាតានំ កលហជាតានំ វិវាទាបន្នានំ វិហរតំ ពហុំ អស្សាមណកំ អជ្ឈាចិណ្ណំ ភាសិតបរិក្កន្តំ. សចេ មយំ ឥមាហិ អាបត្តីហិ អញ្ញមញ្ញំ ការេស្សាម, សិយាបិ តំ អធិករណំ កក្ខឡត្តាយ វាឡត្តាយ ភេទាយ សំវត្តេយ្យ. យទិ សង្ឃស្ស បត្តកល្លំ, សង្ឃោ ឥមំ អធិករណំ តិណវត្ថារកេន វូបសមេយ្យ, ឋបេត្វា ថុល្លវជ្ជំ, ឋបេត្វា គិហិប្បដិសំយុត្តន្តិ. ‘‘ឯកតោបក្ខិកានំ ភិក្ខូនំ ព្យត្តេន ភិក្ខុនា បដិពលេន សកោ បក្ខោ ញាបេតព្ពោ –

‘‘សុណន្តុ មេ អាយស្មន្តា. អម្ហាកំ ភណ្ឌនជាតានំ កលហជាតានំ វិវាទាបន្នានំ វិហរតំ ពហុំ អស្សាមណកំ អជ្ឈាចិណ្ណំ ភាសិតបរិក្កន្តំ. សចេ មយំ ឥមាហិ អាបត្តីហិ អញ្ញមញ្ញំ ការេស្សាម, សិយាបិ តំ អធិករណំ កក្ខឡត្តាយ វាឡត្តាយ ភេទាយ សំវត្តេយ្យ. យទាយស្មន្តានំ បត្តកល្លំ, អហំ យា ចេវ អាយស្មន្តានំ អាបត្តិ, យា ច អត្តនោ អាបត្តិ, អាយស្មន្តានញ្ចេវ អត្ថាយ, អត្តនោ ច អត្ថាយ, សង្ឃមជ្ឈេ តិណវត្ថារកេន ទេសេយ្យំ, ឋបេត្វា ថុល្លវជ្ជំ, ឋបេត្វា គិហិប្បដិសំយុត្តន្តិ.

២៤១. ‘‘អថាបរេសំ ឯកតោបក្ខិកានំ ភិក្ខូនំ ព្យត្តេន ភិក្ខុនា បដិពលេន សកោ បក្ខោ ញាបេតព្ពោ –

‘‘សុណន្តុ មេ អាយស្មន្តា. អម្ហាកំ ភណ្ឌនជាតានំ កលហជាតានំ វិវាទាបន្នានំ វិហរតំ ពហុំ អស្សាមណកំ អជ្ឈាចិណ្ណំ ភាសិតបរិក្កន្តំ. សចេ មយំ ឥមាហិ អាបត្តីហិ អញ្ញមញ្ញំ ការេស្សាម, សិយាបិ តំ អធិករណំ កក្ខឡត្តាយ វាឡត្តាយ ភេទាយ សំវត្តេយ្យ. យទាយស្មន្តានំ បត្តកល្លំ, អហំ យា ចេវ អាយស្មន្តានំ អាបត្តិ, យា ច អត្តនោ អាបត្តិ, អាយស្មន្តានញ្ចេវ អត្ថាយ, អត្តនោ ច អត្ថាយ, សង្ឃមជ្ឈេ តិណវត្ថារកេន ទេសេយ្យំ, ឋបេត្វា ថុល្លវជ្ជំ, ឋបេត្វា គិហិប្បដិសំយុត្តន្តិ.

២៤២. ‘‘អថាបរេសំ ឯកតោបក្ខិកានំ ភិក្ខូនំ ព្យត្តេន ភិក្ខុនា បដិពលេន សង្ឃោ ញាបេតព្ពោ –

‘‘សុណាតុ មេ, ភន្តេ, សង្ឃោ. អម្ហាកំ ភណ្ឌនជាតានំ កលហជាតានំ វិវាទាបន្នានំ វិហរតំ ពហុំ អស្សាមណកំ អជ្ឈាចិណ្ណំ ភាសិតបរិក្កន្តំ. សចេ មយំ ឥមាហិ អាបត្តីហិ អញ្ញមញ្ញំ ការេស្សាម, សិយាបិ តំ អធិករណំ កក្ខឡត្តាយ វាឡត្តាយ ភេទាយ សំវត្តេយ្យ. យទិ សង្ឃស្ស បត្តកល្លំ, អហំ យា ចេវ ឥមេសំ អាយស្មន្តានំ អាបត្តិ, យា ច អត្តនោ អាបត្តិ, ឥមេសញ្ចេវ អាយស្មន្តានំ អត្ថាយ, អត្តនោ ច អត្ថាយ, សង្ឃមជ្ឈេ តិណវត្ថារកេន ទេសេយ្យំ, ឋបេត្វា ថុល្លវជ្ជំ, ឋបេត្វា គិហិប្បដិសំយុត្តំ. ឯសា ញត្តិ.

‘‘សុណាតុ មេ, ភន្តេ, សង្ឃោ. អម្ហាកំ ភណ្ឌនជាតានំ កលហជាតានំ វិវាទាបន្នានំ វិហរតំ ពហុំ អស្សាមណកំ អជ្ឈាចិណ្ណំ ភាសិតបរិក្កន្តំ. សចេ មយំ ឥមាហិ អាបត្តីហិ អញ្ញមញ្ញំ ការេស្សាម, សិយាបិ តំ អធិករណំ កក្ខឡត្តាយ វាឡត្តាយ ភេទាយ សំវត្តេយ្យ. អហំ យា ចេវ ឥមេសំ អាយស្មន្តានំ អាបត្តិ, យា ច អត្តនោ អាបត្តិ, ឥមេសញ្ចេវ អាយស្មន្តានំ អត្ថាយ, អត្តនោ ច អត្ថាយ, សង្ឃមជ្ឈេ តិណវត្ថារកេន ទេសេមិ, ឋបេត្វា ថុល្លវជ្ជំ, ឋបេត្វា គិហិប្បដិសំយុត្តំ. យស្សាយស្មតោ ខមតិ អម្ហាកំ ឥមាសំ អាបត្តីនំ សង្ឃមជ្ឈេ តិណវត្ថារកេន ទេសនា, ឋបេត្វា ថុល្លវជ្ជំ, ឋបេត្វា គិហិប្បដិសំយុត្តំ, សោ តុណ្ហស្ស; យស្ស នក្ខមតិ, សោ ភាសេយ្យ.

‘‘ទេសិតា អម្ហាកំ ឥមា អាបត្តិយោ សង្ឃមជ្ឈេ តិណវត្ថារកេន, ឋបេត្វា ថុល្លវជ្ជំ, ឋបេត្វា គិហិប្បដិសំយុត្តំ. ខមតិ សង្ឃស្ស, តស្មា តុណ្ហី, ឯវមេតំ ធារយាមី’’តិ.

‘‘អថាបរេសំ…បេ… ឯវមេតំ ធារយាមី’’តិ.

‘‘ឥទំ វុច្ចតិ, ភិក្ខវេ, អធិករណំ វូបសន្តំ. កេន វូបសន្តំ? សម្មុខាវិនយេន ច, តិណវត្ថារកេន ច. កិញ្ច តត្ថ សម្មុខាវិនយស្មិំ? សង្ឃសម្មុខតា, ធម្មសម្មុខតា, វិនយសម្មុខតា, បុគ្គលសម្មុខតា.

‘‘កា ច តត្ថ សង្ឃសម្មុខតា? យាវតិកា ភិក្ខូ កម្មប្បត្តា, តេ អាគតា ហោន្តិ, ឆន្ទារហានំ ឆន្ទោ អាហដោ ហោតិ, សម្មុខីភូតា ន បដិក្កោសន្តិ – អយំ តត្ថ សង្ឃសម្មុខតា.

‘‘កា ច តត្ថ ធម្មសម្មុខតា, វិនយសម្មុខតា? យេន ធម្មេន យេន វិនយេន យេន សត្ថុសាសនេន តំ អធិករណំ វូបសម្មតិ – អយំ តត្ថ ធម្មសម្មុខតា, វិនយសម្មុខតា.

‘‘កា ច តត្ថ បុគ្គលសម្មុខតា? យោ ច ទេសេតិ, យស្ស ច ទេសេតិ, ឧភោ សម្មុខីភូតា ហោន្តិ – អយំ តត្ថ បុគ្គលសម្មុខតា.

‘‘កិញ្ច តត្ថ តិណវត្ថារកស្មិំ? យា តិណវត្ថារកស្ស កម្មស្ស កិរិយា ករណំ ឧបគមនំ អជ្ឈុបគមនំ អធិវាសនា អប្បដិក្កោសនា – ឥទំ តត្ថ តិណវត្ថារកស្មិំ. ឯវំ វូបសន្តំ ចេ, ភិក្ខវេ, អធិករណំ បដិគ្គាហកោ ឧក្កោដេតិ, ឧក្កោដនកំ បាចិត្តិយំ; ឆន្ទទាយកោ ខីយតិ, ខីយនកំ បាចិត្តិយំ.

[បរិ. ២៩៥, ៣០៧, ៣០៨] ‘‘កិច្ចាធិករណំ កតិហិ សមថេហិ សម្មតិ? កិច្ចាធិករណំ ឯកេន សមថេន សម្មតិ – សម្មុខាវិនយេនា’’តិ.

សមថក្ខន្ធកំ និដ្ឋិតំ ចតុត្ថំ.