២. ទុតិយភាណវារោ

៤៥៣. អស្សោសុំ ខោ វេសាលិកា វជ្ជិបុត្តកា ភិក្ខូ – ‘‘យសោ កិរ កាកណ្ឌកបុត្តោ ឥទំ អធិករណំ អាទិយិតុកាមោ បក្ខំ បរិយេសតិ, លភតិ ច កិរ បក្ខ’’ន្តិ. អថ ខោ វេសាលិកានំ វជ្ជិបុត្តកានំ ភិក្ខូនំ ឯតទហោសិ – ‘‘ឥទំ ខោ អធិករណំ កក្ខឡញ្ច វាឡញ្ច. កំ នុ ខោ មយំ បក្ខំ លភេយ្យាម, យេន មយំ ឥមស្មិំ អធិករណេ ពលវន្តតរា អស្សាមា’’តិ.

អថ ខោ វេសាលិកានំ វជ្ជិបុត្តកានំ ភិក្ខូនំ ឯតទហោសិ – ‘‘អយំ ខោ អាយស្មា រេវតោ ពហុស្សុតោ អាគតាគមោ ធម្មធរោ វិនយធរោ មាតិកាធរោ បណ្ឌិតោ វិយត្តោ មេធាវី លជ្ជី កុក្កុច្ចកោ សិក្ខាកាមោ. សចេ មយំ អាយស្មន្តំ រេវតំ បក្ខំ លភេយ្យាម, ឯវំ មយំ ឥមស្មិំ អធិករណេ ពលវន្តតរា អស្សាមា’’តិ.

អថ ខោ វេសាលិកា វជ្ជិបុត្តកា ភិក្ខូ បហូតំ សាមណកំ បរិក្ខារំ បដិយាទេសុំ – បត្តម្បិ, ចីវរម្បិ, និសីទនម្បិ, សូចិឃរម្បិ, កាយពន្ធនម្បិ, បរិស្សាវនម្បិ, ធម្មករណម្បិ. អថ ខោ វេសាលិកា វជ្ជិបុត្តកា ភិក្ខូ តំ សាមណកំ បរិក្ខារំ អាទាយ នាវាយ សហជាតិំ ឧជ្ជវិំសុ; នាវាយ បច្ចោរោហិត្វា អញ្ញតរស្មិំ រុក្ខមូលេ ភត្តវិស្សគ្គំ ករោន្តិ. អថ ខោ អាយស្មតោ សាឡ្ហស្ស រហោគតស្ស បដិសល្លីនស្ស ឯវំ ចេតសោ បរិវិតក្កោ ឧទបាទិ – ‘‘កេ នុ ខោ ធម្មវាទិនោ – បាចីនកា វា ភិក្ខូ, បាវេយ្យកា វា’’តិ? អថ ខោ អាយស្មតោ សាឡ្ហស្ស, ធម្មញ្ច វិនយញ្ច ចេតសា បច្ចវេក្ខន្តស្ស, ឯតទហោសិ – ‘‘អធម្មវាទិនោ បាចីនកា ភិក្ខូ, ធម្មវាទិនោ បាវេយ្យកា [បាឋេយ្យកា (ស្យា.)] ភិក្ខូ’’តិ.

អថ ខោ អញ្ញតរា សុទ្ធាវាសកាយិកា ទេវតា អាយស្មតោ សាឡ្ហស្ស ចេតសា ចេតោបរិវិតក្កមញ្ញាយ – សេយ្យថាបិ នាម ពលវា បុរិសោ សមិញ្ជិតំ វា ពាហំ បសារេយ្យ, បសារិតំ វា ពាហំ សម្មិញ្ជេយ្យ, ឯវមេវ សុទ្ធាវាសេសុ ទេវេសុ អន្តរហិតា – អាយស្មតោ សាឡ្ហស្ស សម្មុខេ បាតុរហោសិ. អថ ខោ សា ទេវតា អាយស្មន្តំ សាឡ្ហំ ឯតទវោច – ‘‘សាធុ, ភន្តេ សាឡ្ហ, អធម្មវាទី បាចីនកា ភិក្ខូ, ធម្មវាទី បាវេយ្យកា ភិក្ខូ. តេន ហិ, ភន្តេ សាឡ្ហ, យថាធម្មោ តថា តិដ្ឋាហី’’តិ. ‘‘បុព្ពេបិ ចាហំ, ទេវតេ, ឯតរហិ ច យថាធម្មោ តថា ឋិតោ; អបិ ចាហំ ន តាវ ទិដ្ឋិំ អាវិ ករោមិ, អប្បេវ នាម មំ ឥមស្មិំ អធិករណេ សម្មន្នេយ្យា’’តិ.

៤៥៤. អថ ខោ វេសាលិកា វជ្ជិបុត្តកា ភិក្ខូ តំ សាមណកំ បរិក្ខារំ អាទាយ យេនាយស្មា រេវតោ តេនុបសង្កមិំសុ, ឧបសង្កមិត្វា អាយស្មន្តំ រេវតំ ឯតទវោចុំ – ‘‘បដិគ្គណ្ហាតុ, ភន្តេ, ថេរោ សាមណកំ បរិក្ខារំ – បត្តម្បិ, ចីវរម្បិ, និសីទនម្បិ, សូចិឃរម្បិ, កាយពន្ធនម្បិ, បរិស្សាវនម្បិ, ធម្មករណម្បី’’តិ. ‘‘អលំ, អាវុសោ, បរិបុណ្ណំ មេ បត្តចីវរ’’ន្តិ ន ឥច្ឆិ បដិគ្គហេតុំ.

តេន ខោ បន សមយេន ឧត្តរោ នាម ភិក្ខុ វីសតិវស្សោ អាយស្មតោ រេវតស្ស ឧបដ្ឋាកោ ហោតិ. អថ ខោ វេសាលិកា វជ្ជិបុត្តកា ភិក្ខូ យេនាយស្មា ឧត្តរោ តេនុបសង្កមិំសុ, ឧបសង្កមិត្វា អាយស្មន្តំ ឧត្តរំ ឯតទវោចុំ – ‘‘បដិគ្គណ្ហាតុ អាយស្មា ឧត្តរោ សាមណកំ បរិក្ខារំ – បត្តម្បិ, ចីវរម្បិ, និសីទនម្បិ, សូចិឃរម្បិ, កាយពន្ធនម្បិ, បរិស្សាវនម្បិ, ធម្មករណម្បី’’តិ. ‘‘អលំ, អាវុសោ, បរិបុណ្ណំ មេ បត្តចីវរ’’ន្តិ ន ឥច្ឆិ បដិគ្គហេតុំ. ‘‘មនុស្សា ខោ, អាវុសោ ឧត្តរ, ភគវតោ សាមណកំ បរិក្ខារំ ឧបនាមេន្តិ. សចេ ភគវា បដិគ្គណ្ហាតិ, តេនេវ តេ អត្តមនា ហោន្តិ. នោ ចេ ភគវា បដិគ្គណ្ហាតិ, អាយស្មតោ [អាយស្មតោ ច (ស្យា.)] អានន្ទស្ស ឧបនាមេន្តិ – បដិគ្គណ្ហាតុ, ភន្តេ, ថេរោ សាមណកំ បរិក្ខារំ. យថា ភគវតា បដិគ្គហិតោ, ឯវមេវ សោ ភវិស្សតីតិ. បដិគ្គណ្ហាតុ អាយស្មា ឧត្តរោ សាមណកំ បរិក្ខារំ. យថា ថេរេន បដិគ្គហិតោ, ឯវមេវ សោ ភវិស្សតី’’តិ. អថ ខោ អាយស្មា ឧត្តរោ វេសាលិកេហិ វជ្ជិបុត្តេហិ ភិក្ខូហិ និប្បីឡិយមានោ ឯកំ ចីវរំ អគ្គហេសិ. ‘‘វទេយ្យាថ, អាវុសោ, យេន អត្ថោ’’តិ. ‘‘ឯត្តកំ អាយស្មា ឧត្តរោ ថេរំ វទេតុ; ឯត្តកញ្ច, ភន្តេ, ថេរោ សង្ឃមជ្ឈេ វទេតុ – ‘បុរត្ថិមេសុ ជនបទេសុ ពុទ្ធា ភគវន្តោ ឧប្បជ្ជន្តិ. ធម្មវាទី បាចីនកា ភិក្ខូ, អធម្មវាទី បាវេយ្យកា ភិក្ខូ’’’តិ. ‘‘ឯវមាវុសោ’’តិ ខោ អាយស្មា ឧត្តរោ វេសាលិកានំ វជ្ជិបុត្តកានំ ភិក្ខូនំ បដិស្សុត្វា យេនាយស្មា រេវតោ តេនុបសង្កមិ, ឧបសង្កមិត្វា អាយស្មន្តំ រេវតំ ឯតទវោច – ‘‘ឯត្តកំ, ភន្តេ, ថេរោ សង្ឃមជ្ឈេ វទេតុ – ‘បុរត្ថិមេសុ ជនបទេសុ ពុទ្ធា ភគវន្តោ ឧប្បជ្ជន្តិ. ធម្មវាទី បាចីនកា ភិក្ខូ, អធម្មវាទី បាវេយ្យកា ភិក្ខូ’’’តិ. ‘‘អធម្មេ មំ ត្វំ, ភិក្ខុ, និយោជេសី’’តិ ថេរោ អាយស្មន្តំ ឧត្តរំ បណាមេសិ.

អថ ខោ វេសាលិកា វជ្ជិបុត្តកា ភិក្ខូ អាយស្មន្តំ ឧត្តរំ ឯតទវោចុំ – ‘‘កិំ, អាវុសោ ឧត្តរ, ថេរោ អាហា’’តិ? ‘‘បាបិកំ នោ, អាវុសោ, កតំ. ‘អធម្មេ មំ ត្វំ, ភិក្ខុ, និយោជេសី’’’តិ ថេរោ មំ បណាមេសីតិ. ‘‘ននុ ត្វំ, អាវុសោ [អាវុសោ ឧត្តរ (ស្យា. កំ.)], វុឌ្ឍោ វីសតិវស្សោសី’’តិ? ‘‘អាមាវុសោ, អបិ ច មយំ គរុនិស្សយំ គណ្ហាមា’’តិ.

៤៥៥. អថ ខោ សង្ឃោ តំ អធិករណំ វិនិច្ឆិនិតុកាមោ សន្និបតិ. អថ ខោ អាយស្មា រេវតោ សង្ឃំ ញាបេសិ –

‘‘សុណាតុ មេ, អាវុសោ, សង្ឃោ. សចេ មយំ ឥមំ អធិករណំ ឥធ វូបសមេស្សាម, សិយាបិ មូលាទាយកា [មូលទាយកា (សី.)] ភិក្ខូ បុនកម្មាយ ឧក្កោដេយ្យុំ. យទិ សង្ឃស្ស បត្តកល្លំ, យត្ថេវិមំ អធិករណំ សមុប្បន្នំ, សង្ឃោ តត្ថេវិមំ អធិករណំ វូបសមេយ្យា’’តិ.

អថ ខោ ថេរា ភិក្ខូ វេសាលិំ អគមំសុ – តំ អធិករណំ វិនិច្ឆិនិតុកាមា.

តេន ខោ បន សមយេន សព្ពកាមី នាម បថព្យា សង្ឃត្ថេរោ វីសវស្សសតិកោ ឧបសម្បទាយ, អាយស្មតោ អានន្ទស្ស សទ្ធិវិហារិកោ, វេសាលិយំ បដិវសតិ. អថ ខោ អាយស្មា រេវតោ អាយស្មន្តំ សម្ភូតំ សាណវាសិំ ឯតទវោច – ‘‘អហំ, អាវុសោ, យស្មិំ វិហារេ សព្ពកាមី ថេរោ វិហរតិ, តំ វិហារំ ឧបគច្ឆាមិ. សោ ត្វំ កាលស្សេវ អាយស្មន្តំ សព្ពកាមិំ ឧបសង្កមិត្វា ឥមានិ ទស វត្ថូនិ បុច្ឆេយ្យាសី’’តិ.

‘‘ឯវំ ភន្តេ’’តិ ខោ អាយស្មា សម្ភូតោ សាណវាសី អាយស្មតោ រេវតស្ស បច្ចស្សោសិ. អថ ខោ អាយស្មា រេវតោ, យស្មិំ វិហារេ សព្ពកាមី ថេរោ វិហរតិ, តំ វិហារំ ឧបគច្ឆិ. គព្ភេ អាយស្មតោ សព្ពកាមិស្ស សេនាសនំ បញ្ញត្តំ ហោតិ, គព្ភប្បមុខេ អាយស្មតោ រេវតស្ស. អថ ខោ អាយស្មា រេវតោ – អយំ ថេរោ មហល្លកោ ន និបជ្ជតីតិ – ន សេយ្យំ កប្បេសិ. អាយស្មា សព្ពកាមី – អយំ ភិក្ខុ អាគន្តុកោ កិលន្តោ ន និបជ្ជតីតិ – ន សេយ្យំ កប្បេសិ. អថ ខោ អាយស្មា សព្ពកាមី រត្តិយា បច្ចូសសមយំ បច្ចុដ្ឋាយ អាយស្មន្តំ រេវតំ ឯតទវោច – ‘‘កតមេន ត្វំ ភូមិ វិហារេន ឯតរហិ ពហុលំ វិហរសី’’តិ? ‘‘មេត្តាវិហារេន ខោ អហំ, ភន្តេ, ឯតរហិ ពហុលំ វិហរាមី’’តិ. ‘‘កុល្លកវិហារេន កិរ ត្វំ ភូមិ ឯតរហិ ពហុលំ វិហរសិ. កុល្លកវិហារោ ឯសោ [ហេសោ (ស្យា.)] ភូមិ យទិទំ មេត្តា’’តិ. ‘‘បុព្ពេបិ មេ, ភន្តេ, គិហិភូតស្ស អាចិណ្ណា មេត្តា. តេនាហំ ឯតរហិបិ មេត្តាវិហារេន ពហុលំ វិហរាមិ, អបិ ច ខោ មយា ចិរប្បត្តំ អរហត្ត’’ន្តិ. ‘‘ថេរោ បន, ភន្តេ, កតមេន វិហារេន ឯតរហិ ពហុលំ វិហរតី’’តិ? ‘‘សុញ្ញតាវិហារេន ខោ អហំ ភូមិ ឯតរហិ ពហុលំ វិហរាមី’’តិ. ‘‘មហាបុរិសវិហារេន កិរ, ភន្តេ, ថេរោ ឯតរហិ ពហុលំ វិហរតិ. មហាបុរិសវិហារោ ឯសោ, ភន្តេ, យទិទំ សុញ្ញតា’’តិ. ‘‘បុព្ពេបិ មេ ភូមិ គិហិភូតស្ស អាចិណ្ណា សុញ្ញតា. តេនាហំ ឯតរហិបិ សុញ្ញតាវិហារេន ពហុលំ វិហរាមិ, អបិ ច មយា ចិរប្បត្តំ អរហត្ត’’ន្តិ. អយញ្ចរហិ ថេរានំ ភិក្ខូនំ អន្តរាកថា វិប្បកតា, អថាយស្មា សម្ភូតោ សាណវាសី តស្មិំ អនុប្បត្តោ ហោតិ. អថ ខោ អាយស្មា សម្ភូតោ សាណវាសី យេនាយស្មា សព្ពកាមី តេនុបសង្កមិ, ឧបសង្កមិត្វា អាយស្មន្តំ សព្ពកាមិំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ. ឯកមន្តំ និសិន្នោ ខោ អាយស្មា សម្ភូតោ សាណវាសី អាយស្មន្តំ សព្ពកាមិំ ឯតទវោច – ‘‘ឥមេ, ភន្តេ, វេសាលិកា វជ្ជិបុត្តកា ភិក្ខូ វេសាលិយំ ទស វត្ថូនិ ទីបេន្តិ – កប្បតិ សិង្គិលោណកប្បោ, កប្បតិ ទ្វង្គុលកប្បោ, កប្បតិ គាមន្តរកប្បោ, កប្បតិ អាវាសកប្បោ, កប្បតិ អនុមតិកប្បោ, កប្បតិ អាចិណ្ណកប្បោ, កប្បតិ អមថិតកប្បោ, កប្បតិ ជឡោគិំ, បាតុំ កប្បតិ អទសកំ និសីទនំ, កប្បតិ ជាតរូបរជតន្តិ. ថេរេន, ភន្តេ, ឧបជ្ឈាយស្ស មូលេ ពហុធម្មោ ច វិនយោ ច បរិយត្តោ. ថេរស្ស ភន្តេ, ធម្មញ្ច វិនយញ្ច បច្ចវេក្ខន្តស្ស កថំ ហោតិ? កេ នុ ខោ ធម្មវាទិនោ – បាចីនកា វា ភិក្ខូ, បាវេយ្យកា វា’’តិ? ‘‘តយាបិ ខោ, អាវុសោ, ឧបជ្ឈាយស្ស មូលេ ពហុ ធម្មោ ច វិនយោ ច បរិយត្តោ. តុយ្ហំ បន, អាវុសោ, ធម្មញ្ច វិនយញ្ច បច្ចវេក្ខន្តស្ស កថំ ហោតិ? កេ នុ ខោ ធម្មវាទិនោ – បាចីនកា វា ភិក្ខូ, បាវេយ្យកា វា’’តិ? ‘‘មយ្ហំ ខោ, ភន្តេ, ធម្មញ្ច វិនយញ្ច បច្ចវេក្ខន្តស្ស ឯវំ ហោតិ – អធម្មវាទី បាចីនកា ភិក្ខូ, ធម្មវាទី បាវេយ្យកា ភិក្ខូតិ; អបិ ចាហំ ន តាវ ទិដ្ឋិំ អាវិ ករោមិ, អប្បេវ នាម មំ ឥមស្មិំ អធិករណេ សម្មន្នេយ្យា’’តិ. ‘‘មយ្ហម្បិ ខោ, អាវុសោ, ធម្មញ្ច វិនយញ្ច បច្ចវេក្ខន្តស្ស ឯវំ ហោតិ – អធម្មវាទី បាចីនកា ភិក្ខូ, ធម្មវាទី បាវេយ្យកា ភិក្ខូតិ; អបិ ចាហំ ន តាវ ទិដ្ឋិំ អាវិ ករោមិ, អប្បេវ នាម មំ ឥមស្មិំ អធិករណេ សម្មន្នេយ្យា’’តិ.

៤៥៦. អថ ខោ សង្ឃោ តំ អធិករណំ វិនិច្ឆិនិតុកាមោ សន្និបតិ. តស្មិំ ខោ បន អធិករណេ វិនិច្ឆិយមានេ អនគ្គានិ ចេវ ភស្សានិ ជាយន្តិ, ន ចេកស្ស ភាសិតស្ស អត្ថោ វិញ្ញាយតិ. អថ ខោ អាយស្មា រេវតោ សង្ឃំ ញាបេសិ –

‘‘សុណាតុ មេ, ភន្តេ, សង្ឃោ. អម្ហាកំ ឥមស្មិំ អធិករណេ វិនិច្ឆិយមានេ អនគ្គានិ ចេវ ភស្សានិ ជាយន្តិ, ន ចេកស្ស ភាសិតស្ស អត្ថោ វិញ្ញាយតិ. យទិ សង្ឃស្ស បត្តកល្លំ, សង្ឃោ ឥមំ អធិករណំ ឧព្ពាហិកាយ វូបសមេយ្យា’’តិ. សង្ឃោ ចត្តារោ បាចីនកេ ភិក្ខូ, ចត្តារោ បាវេយ្យកេ ភិក្ខូ ឧច្ចិនិ. បាចីនកានំ ភិក្ខូនំ – អាយស្មន្តញ្ច សព្ពកាមិំ, អាយស្មន្តញ្ច សាឡ្ហំ, អាយស្មន្តញ្ច ខុជ្ជសោភិតំ, អាយស្មន្តញ្ច វាសភគាមិកំ; បាវេយ្យកានំ ភិក្ខូនំ – អាយស្មន្តញ្ច រេវតំ, អាយស្មន្តញ្ច សម្ភូតំ សាណវាសិំ, អាយស្មន្តញ្ច យសំ កាកណ្ឌកបុត្តំ, អាយស្មន្តញ្ច សុមនន្តិ. អថ ខោ អាយស្មា រេវតោ សង្ឃំ ញាបេសិ –

‘‘សុណាតុ មេ, ភន្តេ, សង្ឃោ. អម្ហាកំ ឥមស្មិំ អធិករណេ វិនិច្ឆិយមានេ អនគ្គានិ ចេវ ភស្សានិ ជាយន្តិ, ន ចេកស្ស ភាសិតស្ស អត្ថោ វិញ្ញាយតិ. យទិ សង្ឃស្ស បត្តកល្លំ, សង្ឃោ ចត្តារោ បាចីនកេ ភិក្ខូ, ចត្តារោ បាវេយ្យកេ ភិក្ខូ សម្មន្នេយ្យ ឧព្ពាហិកាយ ឥមំ អធិករណំ វូបសមេតុំ. ឯសា ញត្តិ.

‘‘សុណាតុ មេ, ភន្តេ, សង្ឃោ. អម្ហាកំ ឥមស្មិំ អធិករណេ វិនិច្ឆិយមានេ អនគ្គានិ ចេវ ភស្សានិ ជាយន្តិ, ន ចេកស្ស ភាសិតស្ស អត្ថោ វិញ្ញាយតិ. សង្ឃោ ចត្តារោ បាចីនកេ ភិក្ខូ, ចត្តារោ បាវេយ្យកេ ភិក្ខូ សម្មន្នតិ ឧព្ពាហិកាយ ឥមំ អធិករណំ វូបសមេតុំ. យស្សាយស្មតោ ខមតិ ចតុន្នំ បាចីនកានំ ភិក្ខូនំ, ចតុន្នំ បាវេយ្យកានំ ភិក្ខូនំ សម្មុតិ, ឧព្ពាហិកាយ ឥមំ អធិករណំ វូបសមេតុំ, សោ តុណ្ហស្ស; យស្ស នក្ខមតិ, សោ ភាសេយ្យ.

‘‘សម្មតា សង្ឃេន ចត្តារោ បាចីនកា ភិក្ខូ, ចត្តារោ បាវេយ្យកា ភិក្ខូ, ឧព្ពាហិកាយ ឥមំ អធិករណំ វូបសមេតុំ. ខមតិ សង្ឃស្ស, តស្មា តុណ្ហី, ឯវមេតំ ធារយាមី’’តិ.

តេន ខោ បន សមយេន អជិតោ នាម ភិក្ខុ ទសវស្សោ សង្ឃស្ស បាតិមោក្ខុទ្ទេសកោ ហោតិ. អថ ខោ សង្ឃោ អាយស្មន្តម្បិ អជិតំ សម្មន្នតិ – ថេរានំ ភិក្ខូនំ អាសនបញ្ញាបកំ. អថ ខោ ថេរានំ ភិក្ខូនំ ឯតទហោសិ – ‘‘កត្ថ នុ ខោ មយំ ឥមំ អធិករណំ វូបសមេយ្យាមា’’តិ? អថ ខោ ថេរានំ ភិក្ខូនំ ឯតទហោសិ – ‘‘អយំ ខោ វាលិការាមោ រមណីយោ អប្បសទ្ទោ អប្បនិគ្ឃោសោ. យំនូន មយំ វាលិការាមេ ឥមំ អធិករណំ វូបសមេយ្យាមា’’តិ.

៤៥៧. អថ ខោ ថេរា ភិក្ខូ វាលិការាមំ អគមំសុ – តំ អធិករណំ វិនិច្ឆិនិតុកាមា. អថ ខោ អាយស្មា រេវតោ សង្ឃំ ញាបេសិ –

‘‘សុណាតុ មេ, ភន្តេ, សង្ឃោ. យទិ សង្ឃស្ស បត្តកល្លំ, អហំ អាយស្មន្តំ សព្ពកាមិំ វិនយំ បុច្ឆេយ្យ’’ន្តិ.

អាយស្មា សព្ពកាមី សង្ឃំ ញាបេសិ –

‘‘សុណាតុ មេ, អាវុសោ, សង្ឃោ. យទិ សង្ឃស្ស បត្តកល្លំ, អហំ រេវតេន វិនយំ បុដ្ឋោ វិស្សជ្ជេយ្យ’’ន្តិ.

អថ ខោ អាយស្មា រេវតោ អាយស្មន្តំ សព្ពកាមិំ ឯតទវោច – ‘‘កប្បតិ, ភន្តេ, សិង្គិលោណកប្បោ’’តិ? ‘‘កោ សោ, អាវុសោ, សិង្គិលោណកប្បោ’’តិ? ‘‘កប្បតិ, ភន្តេ, សិង្គិនា លោណំ បរិហរិតុំ – យត្ថ អលោណកំ ភវិស្សតិ តត្ថ បរិភុញ្ជិស្សាមា’’តិ? ‘‘នាវុសោ, កប្បតី’’តិ. [បាចិ. ២៥៤ អាទយោ] ‘‘កត្ថ បដិក្ខិត្ត’’ន្តិ? ‘‘សាវត្ថិយំ, សុត្តវិភង្គេ’’តិ. ‘‘កិំ អាបជ្ជតី’’តិ? ‘‘សន្និធិការកភោជនេ បាចិត្តិយ’’ន្តិ.

‘‘សុណាតុ មេ, ភន្តេ, សង្ឃោ. ឥទំ បឋមំ វត្ថុ សង្ឃេន វិនិច្ឆិតំ. ឥតិបិទំ វត្ថុ ឧទ្ធម្មំ, ឧព្ពិនយំ, អបគតសត្ថុសាសនំ. ឥទំ បឋមំ សលាកំ និក្ខិបាមិ’’.

‘‘កប្បតិ, ភន្តេ, ទ្វង្គុលកប្បោ’’តិ? ‘‘កោ សោ, អាវុសោ, ទ្វង្គុលកប្បោ’’តិ? ‘‘កប្បតិ, ភន្តេ, ទ្វង្គុលាយ ឆាយាយ វីតិវត្តាយ វិកាលេ ភោជនំ ភុញ្ជិតុ’’ន្តិ? ‘‘នាវុសោ, កប្បតី’’តិ [បាចិ. ២៤៥]. ‘‘កត្ថ បដិក្ខិត្ត’’ន្តិ? ‘‘រាជគហេ, សុត្តវិភង្គេ’’តិ. ‘‘កិំ អាបជ្ជតី’’តិ? វិកាលភោជនេ បាចិត្តិយ’’ន្តិ.

‘‘សុណាតុ មេ, ភន្តេ, សង្ឃោ. ឥទំ ទុតិយំ វត្ថុ សង្ឃេន វិនិច្ឆិតំ. ឥតិបិទំ វត្ថុ ឧទ្ធម្មំ, ឧព្ពិនយំ, អបគតសត្ថុសាសនំ. ឥទំ ទុតិយំ សលាកំ និក្ខិបាមិ’’.

‘‘កប្បតិ, ភន្តេ, គាមន្តរកប្បោ’’តិ? ‘‘កោ សោ, អាវុសោ, គាមន្តរកប្បោ’’តិ? ‘‘កប្បតិ, ភន្តេ – ឥទានិ គាមន្តរំ គមិស្សាមីតិ – ភុត្តាវិនា បវារិតេន អនតិរិត្តំ ភោជនំ ភុញ្ជិតុ’’ន្តិ? ‘‘នាវុសោ, កប្បតី’’តិ [បាចិ. ២៣៤]. ‘‘កត្ថ បដិក្ខិត្ត’’ន្តិ? ‘‘សាវត្ថិយំ, សុត្តវិភង្គេ’’តិ. ‘‘កិំ អាបជ្ជតី’’តិ? ‘‘អនតិរិត្តភោជនេ បាចិត្តិយ’’ន្តិ.

‘‘សុណាតុ មេ, ភន្តេ, សង្ឃោ. ឥទំ តតិយំ វត្ថុ សង្ឃេន វិនិច្ឆិតំ. ឥតិបិទំ វត្ថុ ឧទ្ធម្មំ, ឧព្ពិនយំ, អបគតសត្ថុសាសនំ. ឥទំ តតិយំ សលាកំ និក្ខិបាមិ’’.

‘‘កប្បតិ, ភន្តេ, អាវាសកប្បោ’’តិ? ‘‘កោ សោ, អាវុសោ, អាវាសកប្បោ’’តិ? ‘‘កប្បតិ ភន្តេ, សម្ពហុលា អាវាសា សមានសីមា នានុបោសថំ កាតុ’’ន្តិ. ‘‘នាវុសោ, កប្បតី’’តិ [មហាវ. ១៤១ អាទយោ]. ‘‘កត្ថ បដិក្ខិត្ត’’ន្តិ? ‘‘រាជគហេ, ឧបោសថសំយុត្តេ’’តិ. ‘‘កិំ អាបជ្ជតី’’តិ? ‘‘វិនយាតិសារេ ទុក្កដ’’ន្តិ.

‘‘សុណាតុ មេ, ភន្តេ, សង្ឃោ. ឥទំ ចតុត្ថំ វត្ថុ សង្ឃេន វិនិច្ឆិតំ. ឥតិបិទំ វត្ថុ ឧទ្ធម្មំ, ឧព្ពិនយំ, អបគតសត្ថុសាសនំ. ឥទំ ចតុត្ថំ សលាកំ និក្ខិបាមិ’’.

‘‘កប្បតិ, ភន្តេ, អនុមតិកប្បោ’’តិ? ‘‘កោ សោ, អាវុសោ, អនុមតិកប្បោ’’តិ? ‘‘កប្បតិ, ភន្តេ, វគ្គេន សង្ឃេន កម្មំ កាតុំ – អាគតេ ភិក្ខូ អនុមានេស្សាមា’’តិ? ‘‘នាវុសោ, កប្បតី’’តិ [មហាវ. ៣៨៣ អាទយោ]. ‘‘កត្ថ បដិក្ខិត្ត’’ន្តិ? ‘‘ចម្បេយ្យកេ, វិនយវត្ថុស្មិ’’ន្តិ. ‘‘កិំ អាបជ្ជតី’’តិ? ‘‘វិនយាតិសារេ ទុក្កដ’’ន្តិ.

‘‘សុណាតុ មេ, ភន្តេ, សង្ឃោ. ឥទំ បញ្ចមំ វត្ថុ សង្ឃេន វិនិច្ឆិតំ. ឥតិបិទំ វត្ថុ ឧទ្ធម្មំ, ឧព្ពិនយំ, អបគតសត្ថុសាសនំ. ឥទំ បញ្ចមំ សលាកំ និក្ខិបាមិ’’.

‘‘កប្បតិ, ភន្តេ, អាចិណ្ណកប្បោ’’តិ? ‘‘កោ សោ, អាវុសោ, អាចិណ្ណកប្បោ’’តិ? ‘‘កប្បតិ, ភន្តេ – ឥទំ មេ ឧបជ្ឈាយេន អជ្ឈាចិណ្ណំ, ឥទំ មេ អាចរិយេន អជ្ឈាចិណ្ណំ – តំ អជ្ឈាចរិតុ’’ន្តិ? ‘‘អាចិណ្ណកប្បោ ខោ, អាវុសោ, ឯកច្ចោ កប្បតិ, ឯកច្ចោ ន កប្បតី’’តិ.

‘‘សុណាតុ មេ, ភន្តេ, សង្ឃោ. ឥទំ ឆដ្ឋំ វត្ថុ សង្ឃេន វិនិច្ឆិតំ. ឥតិបិទំ វត្ថុ ឧទ្ធម្មំ, ឧព្ពិនយំ, អបគតសត្ថុសាសនំ. ឥទំ ឆដ្ឋំ សលាកំ និក្ខិបាមិ’’.

‘‘កប្បតិ, ភន្តេ, អមថិតកប្បោ’’តិ? ‘‘កោ សោ, អាវុសោ, អមថិតកប្បោ’’តិ? ‘‘កប្បតិ, ភន្តេ, យំ តំ ខីរំ ខីរភាវំ វិជហិតំ, អសម្បត្តំ ទធិភាវំ, តំ ភុត្តាវិនា បវារិតេន អនតិរិត្តំ បាតុ’’ន្តិ? ‘‘នាវុសោ, កប្បតី’’តិ [បាចិ. ២៣៤]. ‘‘កត្ថ បដិក្ខិត្ត’’ន្តិ? ‘‘សាវត្ថិយំ, សុត្តវិភង្គេ’’តិ. ‘‘កិំ អាបជ្ជតី’’តិ? ‘‘អនតិរិត្តភោជនេ បាចិត្តិយ’’ន្តិ.

‘‘សុណាតុ មេ, ភន្តេ, សង្ឃោ. ឥទំ សត្តមំ វត្ថុ សង្ឃេន វិនិច្ឆិតំ. ឥតិបិទំ វត្ថុ ឧទ្ធម្មំ, ឧព្ពិនយំ, អបគតសត្ថុសាសនំ. ឥទំ សត្តមំ សលាកំ និក្ខិបាមិ’’.

‘‘កប្បតិ, ភន្តេ, ជឡោគិំ បាតុ’’ន្តិ? ‘‘កា សា, អាវុសោ, ជឡោគី’’តិ? ‘‘កប្បតិ, ភន្តេ, យា សា សុរា អាសុតា អសម្បត្តា មជ្ជភាវំ, សា បាតុ’’ន្តិ? ‘‘នាវុសោ, កប្បតី’’តិ [បាចិ. ៣២៦]. ‘‘កត្ថ បដិក្ខិត្ត’’ន្តិ? ‘‘កោសម្ពិយំ, សុត្តវិភង្គេ’’តិ. ‘‘កិំ អាបជ្ជតី’’តិ. ‘‘សុរាមេរយបានេ បាចិត្តិយ’’ន្តិ.

‘‘សុណាតុ មេ, ភន្តេ, សង្ឃោ. ឥទំ អដ្ឋមំ វត្ថុ សង្ឃេន វិនិច្ឆិតំ. ឥតិបិទំ វត្ថុ ឧទ្ធម្មំ, ឧព្ពិនយំ, អបគតសត្ថុសាសនំ. ឥទំ អដ្ឋមំ សលាកំ និក្ខិបាមិ’’.

‘‘កប្បតិ, ភន្តេ, អទសកំ និសីទន’’ន្តិ? ‘‘នាវុសោ, កប្បតី’’តិ [បាចិ. ៥៣១ អាទយោ]. ‘‘កត្ថ បដិក្ខិត្ត’’ន្តិ? ‘‘សាវត្ថិយំ, សុត្តវិភង្គេ’’តិ. ‘‘កិំ អាបជ្ជតី’’តិ? ‘‘ឆេទនកេ បាចិត្តិយ’’ន្តិ.

‘‘សុណាតុ មេ, ភន្តេ, សង្ឃោ. ឥទំ នវមំ វត្ថុ សង្ឃេន វិនិច្ឆិតំ. ឥតិបិទំ វត្ថុ ឧទ្ធម្មំ, ឧព្ពិនយំ, អបគតសត្ថុសាសនំ. ឥទំ នវមំ សលាកំ និក្ខិបាមិ’’.

‘‘កប្បតិ, ភន្តេ, ជាតរូបរជត’’ន្តិ? ‘‘នាវុសោ, កប្បតី’’តិ [បារា. ៥៨០ អាទយោ]. ‘‘កត្ថ បដិក្ខិត្ត’’ន្តិ. ‘‘រាជគហេ, សុត្តវិភង្គេ’’តិ. ‘‘កិំ អាបជ្ជតី’’តិ? ‘‘ជាតរូបរជតបដិគ្គហណេ បាចិត្តិយ’’ន្តិ.

‘‘សុណាតុ មេ, ភន្តេ, សង្ឃោ. ឥទំ ទសមំ វត្ថុ សង្ឃេន វិនិច្ឆិតំ. ឥតិបិទំ វត្ថុ ឧទ្ធម្មំ, ឧព្ពិនយំ, អបគតសត្ថុសាសនំ. ឥទំ ទសមំ សលាកំ និក្ខិបាមិ.

‘‘សុណាតុ មេ, ភន្តេ, សង្ឃោ. ឥមានិ ទស វត្ថូនិ សង្ឃេន វិនិច្ឆិតានិ. ឥតិបិមានិ ទសវត្ថូនិ ឧទ្ធម្មានិ, ឧព្ពិនយានិ, អបគតសត្ថុសាសនានី’’តិ.

៤៥៨. ‘‘និហតមេតំ, អាវុសោ, អធិករណំ, សន្តំ វូបសន្តំ សុវូបសន្តំ. អបិ ច មំ ត្វំ, អាវុសោ, សង្ឃមជ្ឈេបិ ឥមានិ ទស វត្ថូនិ បុច្ឆេយ្យាសិ – តេសំ ភិក្ខូនំ សញ្ញត្តិយា’’តិ. អថ ខោ អាយស្មា រេវតោ អាយស្មន្តំ សព្ពកាមិំ សង្ឃមជ្ឈេបិ ឥមានិ ទស វត្ថូនិ បុច្ឆិ. បុដ្ឋោ បុដ្ឋោ អាយស្មា សព្ពកាមី វិស្សជ្ជេសិ. ឥមាយ ខោ បន វិនយសង្គីតិយា សត្ត ភិក្ខុសតានិ អនូនានិ អនធិកានិ អហេសុំ, តស្មាយំ វិនយសង្គីតិ ‘‘សត្តសតិកា’’តិ វុច្ចតីតិ.

ទុតិយភាណវារោ និដ្ឋិតោ.

សត្តសតិកក្ខន្ធកោ ទ្វាទសមោ.

ឥមម្ហិ ខន្ធកេ វត្ថូ បញ្ចវីសតិ.

តស្សុទ្ទានំ –

ទស វត្ថូនិ បូរេត្វា, កម្មំ ទូតេន បាវិសិ;

ចត្តារោ បុន រូបញ្ច, កោសម្ពិ ច បាវេយ្យកោ.

មគ្គោ សោរេយ្យំ សង្កស្សំ, កណ្ណកុជ្ជំ ឧទុម្ពរំ;

សហជាតិ ច មជ្ឈេសិ, អស្សោសិ កំ នុ ខោ មយំ.

បត្តនាវាយ ឧជ្ជវិ, រហោសិ ឧបនាមយំ [ទូរតោបិ ឧទបាទិ (ក.)];

គរុ [ទារុណំ (ស្យា.)] សង្ឃោ ច វេសាលិំ, មេត្តា សង្ឃោ ឧព្ពាហិកាតិ.

សត្តសតិកក្ខន្ធកោ និដ្ឋិតោ.