៨. វិភត្តិហារសម្បាតវិភាវនា

៧០. យេន យេន អាវដ្ដហារសម្បាតេន សុត្តត្ថា អាវដ្ដេតព្ពា, សោ អាវដ្ដហារសម្បាតោ បរិបុណ្ណោ, ‘‘កតមោ វិភត្តិហារសម្បាតោ’’តិ បុច្ឆិតព្ពត្តា ‘‘តត្ថ កតមោ វិភត្តិហារសម្បាតោ’’តិអាទិ វុត្តំ. តត្ថ កតមោ សំវណ្ណនាវិសេសោ វិភត្តិហារសម្បាតោ នាមាតិ បុច្ឆតិ.

‘‘កតមេ សុត្តត្ថា កត្ថ វិភត្តា’’តិ បុច្ឆិតព្ពត្តា ‘‘តស្មា រក្ខិតចិត្តស្សា’’តិអាទិ វុត្តំ. យា ‘‘តស្មា…បេ… គោចរោ’’តិ គាថា វុត្តា, តិស្សំ គាថាយំ វុត្តោ កុសលបក្ខោ ធម្មោ កុសលបក្ខេន ធម្មេន សតិសំវរោ ធម្មោ និទ្ទិសិតព្ពោ វិភជិតព្ពោ, អកុសលបក្ខេន ធម្មេន និទ្ទិសិតព្ពោ វិភជិតព្ពោ.

កថំ? ‘‘រក្ខិតចិត្តស្សា’’តិ បទេន វុត្តោ កុសលបក្ខោ សតិសំវរោ ធម្មោ ‘‘ចក្ខុទ្វារសំវរោ…បេ… មនោទ្វារសំវរោ’’តិ ឆព្ពិធេន កុសលបក្ខេន ធម្មេន និទ្ទិសិតព្ពោ វិភជិតព្ពោ. ‘‘សម្មាសង្កប្បោ’’តិ បទេន វុត្តោ កុសលបក្ខោ សម្មាសង្កប្បោ ធម្មោ ‘‘នេក្ខម្មសង្កប្បោ អព្យាបាទ-សង្កប្បោ អវិហិំសាសង្កប្បោ’’តិ តិវិធេន កុសលបក្ខេន ធម្មេន វិភជិតព្ពោ. ‘‘សម្មាទិដ្ឋិបុរេក្ខារោ’’តិ បទេន វុត្តា កុសលបក្ខា ធម្មជាតិ ‘‘ទុក្ខេ ញាណំ, ទុក្ខសមុទយេ ញាណំ, ទុក្ខនិរោធេ ញាណំ, ទុក្ខនិរោធគាមិនិបដិបទាយ ញាណំ, បុព្ពន្តេ ញាណំ, អបរន្តេ ញាណំ, បុព្ពន្តាបរន្តេ ញាណំ, ឥទប្បច្ចយតាបដិច្ចសមុប្បន្នេសុ ធម្មេសុ ញាណ’’ន្តិ (ធ. ស. ១០៦៣) អដ្ឋវិធេន កុសលបក្ខេន ធម្មេន វិភជិតព្ពា. ‘‘ញត្វាន ឧទយព្ពយ’’ន្តិ បទេន វុត្តំ កុសលបក្ខឧទយព្ពយញាណំ ធម្មជាតំ បញ្ញាសវិធេន ឧទយព្ពយញាណេន កុសលបក្ខេន វិភជិតព្ពំ. ‘‘ថិនមិទ្ធាភិភូ’’តិ បទេន វុត្តំ ថិនមិទ្ធាភិភវនំ កុសលបក្ខំ ធម្មជាតំ ‘‘សោតាបត្តិមគ្គាភិភវនំ សកទាគាមិមគ្គាភិភវនំ អនាគាមិមគ្គាភិភវនំ អរហត្តមគ្គាភិភវន’’ន្តិ ចតុព្ពិធេន កុសលបក្ខេន វិភជិតព្ពំ.

សតិសំវរោ កុសលបក្ខោ ‘‘លោកិយោ សតិសំវរោ, លោកុត្តរោ សតិសំវរោ’’តិ ទុព្ពិធេន វិភជិតព្ពោតិ. លោកិយោ សតិសំវរោ កាមាវចរោវាតិ ឯកវិធេន វិភជិតព្ពោ. លោកុត្តរា សតិសំវរោ ‘‘ទស្សនភូមិ, ភាវនាភូមី’’តិ ទុព្ពិធេន វិភជិតព្ពោ. កាមាវចរោ សតិសំវរោ ‘‘កាយានុបស្សនាសតិសំវរោ វេទនានុបស្សនាសតិសំវរោ ចិត្តានុបស្សនាសតិសំវរោ ធម្មានុបស្សនាសតិសំវរោ’’តិ ចតុព្ពិធេន វិភជិតព្ពោ. លោកុត្តរោ សតិសំវរោបិ តថា ចតុព្ពិធេន វិភជិតព្ពោ. សម្មាសង្កប្បសម្មាទិដ្ឋិយោបិ លោកិយលោកុត្តរវសេន ទុព្ពិធាទិភេទេន វិភជិតព្ពា. បទដ្ឋានេនបិ បទដ្ឋានហារសម្បាតេ វុត្តនយេន វិភជិតព្ពា.

អកុសលបក្ខេន ‘‘អរក្ខិតេន ចិត្តេនា’’តិ បទេន វុត្តោ អសំវរោ ‘‘ចក្ខុអសំវរោ …បេ… កាយអសំវរោ, ចោបនកាយអសំវរោ, វាចាអសំវរោ, មនោអសំវរោ’’តិ អដ្ឋវិធេន វិភជិតព្ពោ. ‘‘មិច្ឆាទិដ្ឋិហតេនា’’តិ បទេន គហិតោ មិច្ឆាសង្កប្បោ ‘‘កាមវិតក្កោ ព្យាបាទវិតក្កោ វិហិំសាវិតក្កោ’’តិ តិវិធេន វិភជិតព្ពោ. ‘‘មិច្ឆាទិដ្ឋី’’តិ បទេន វុត្តា មិច្ឆាទិដ្ឋិ ‘‘ទុក្ខេ អញ្ញាណំ…បេ…ឥទប្បច្ចយតាបដិច្ចសមុប្បន្នេសុ ធម្មេសុ អញ្ញាណ’’ន្តិ អដ្ឋវិធេន វិភជិតព្ពា, ទ្វាសដ្ឋិទិដ្ឋិវិធេនបិ វិភជិតព្ពា. ថិនមិទ្ធំ បញ្ចវិធេន សសង្ខារិកវិធេន វិភជិតព្ពំ.

‘‘ឯត្តកោវ វិភត្តិហារសម្បាតោ បរិបុណ្ណោ’’តិ វត្តព្ពត្តា ‘‘និយុត្តោ វិភត្តិហារសម្បាតោ’’តិ វុត្តំ. យេន យេន សំវណ្ណនាវិសេសភូតេន វិភត្តិហារសម្បាតេន សុត្តប្បទេសត្ថា វិភត្តា, សោ សោ សំវណ្ណនាវិសេសភូតោ វិភត្តិហារសម្បាតោ និយុត្តោតិ យថារហ និទ្ធារេត្វា យុជ្ជិតព្ពោតិ អត្ថោ គហេតព្ពោតិ.

ឥតិ វិភត្តិហារសម្បាតេ សត្តិពលានុរូបា រចិតា

វិភាវនា និដ្ឋិតា.

បណ្ឌិតេហិ បន…បេ… គហេតព្ពោតិ.