៥. សុទ្ធិកសំសន្ទនវណ្ណនា

១៧-២៧. សច្ចិកដ្ឋស្ស, សច្ចិកដ្ឋេ វា សំសន្ទនំ សច្ចិកដ្ឋសំសន្ទនន្តិ សមាសទ្វយំ ភវតីតិ ទស្សេន្តោ ‘‘សច្ចិកដ្ឋស្សា’’តិអាទិមាហ. តត្ថ សច្ចិកដ្ឋស្ស បុគ្គលស្សាតិ សច្ចិកដ្ឋសភាវស្ស បរមត្ថតោ វិជ្ជមានសភាវស្ស បុគ្គលស្ស. រូបាទីហិ សទ្ធិំ សំសន្ទនន្តិ សច្ចិកដ្ឋតាសាមញ្ញេន រូបាទីហិ សមីករណំ. សច្ចិកដ្ឋេតិ សច្ចិកដ្ឋហេតុ, តត្ថ វា តំ អធិដ្ឋានំ កត្វា. ‘‘តុល្យយោគេ សមុច្ចយោ’’តិ សមុច្ចយត្ថត្តា ឯវ ច-ការស្ស សច្ចិកដ្ឋេន ឧបលទ្ធិសាមញ្ញេន ឥធ រូបមាហដន្តិ តស្ស ឧទាហដភាវោ យុត្តោតិ ‘‘យថារូប’’ន្តិ និទស្សនវសេន អត្ថោ វុត្តោ, អញ្ញថា ឥធ រូបស្ស អាហរណមេវ កិមត្ថិយំ. ឯវំ សេសធម្មេសុបិ. យា បនេត្ថ អញ្ញត្តបុច្ឆា, សាបិ និទស្សនត្ថំ ឧបព្រូហេតិ អញ្ញត្តនិពន្ធនត្តា តស្ស. ឱបម្មសំសន្ទនេ បន និទស្សនត្ថោ គាហីយតីតិ ឥមស្មិំ សុទ្ធិកសំសន្ទនេ កេវលំ សមុច្ចយវសេនេវ អត្ថទស្សនំ យុត្តន្តិ អធិប្បាយោ. រូបាទីនិ ឧបាទាបញ្ញត្តិមត្តត្តា បុគ្គលស្ស សោ តេហិ អញ្ញោ, អនញ្ញោ ចាតិ ន វត្តព្ពោតិ អយំ សាសនក្កមោតិ អាហ ‘‘រូបាទីហិ…បេ… សមយោ’’តិ. អនុញ្ញាយមានេតិ តស្មិំ សមយេ សុត្តេ ច អប្បដិក្ខិបិយមានេ. អយញ្ច អត្ថោ សាសនិកស្ស បរវាទិនោ វសេន វុត្តោតិ វេទិតព្ពំ.

‘‘អាជានាហិ និគ្គហ’’ន្តិ បាឋោ ទិដ្ឋោ ភវិស្សតិ, អញ្ញថា ‘‘បដិលោមបញ្ចកានិ ទស្សិតានិ, បដិកម្មចតុក្កាទីនិ សំខិត្តានី’’តិ ន សក្កា វត្តុន្តិ អធិប្បាយោ. ចោទនាយ វិនា បរវាទិនោ បដិជានាបនំ នត្ថីតិ វុត្តំ ‘‘បដិជានាបនត្ថន្តិ…បេ… ចោទនត្ថ’’ន្តិ. ចោទនាបុព្ពកញ្ហិ តស្ស បដិជានាបនំ. តេន ផលវោហារេន ការណំ វុត្តន្តិ ទស្សេតិ. អព្យាកតត្តាតិ អព្យាករណីយត្តា, ភគវតា វា ន ព្យាកតត្តា. យទិ ឋបនីយត្តា បដិក្ខិបិតព្ពន្តិ ឥមស្មិំ បច្ចនីកនយេ ឋបនីយត្តា បញ្ហស្ស សកវាទិនា បដិក្ខិបិតព្ពំ. បរេនបីតិ បរវាទិនាបិ ឋបនីយត្តា លទ្ធិមេវ និស្សាយ អនុលោមនយេ បដិក្ខេបោ កតោតិ អយមេត្ថ សុទ្ធិកសំសន្ទនាយ អធិប្បាយោ យុត្តោ អនុលោមេបិ រូបាទីហិ អញ្ញត្តចោទនាយមេវ បរវាទិនា បដិក្ខេបស្ស កតត្តាតិ អធិប្បាយោ.

សុទ្ធិកសំសន្ទនវណ្ណនា និដ្ឋិតា.