៩. ហេវត្ថិកថាវណ្ណនា

៣០៤. ហេវត្ថិកថាយំ ‘‘សព្ពោ ធម្មោ សកភាវេន អត្ថិ បរភាវេន នត្ថី’’តិ បវត្តោ បរវាទីវាទោ យថា វិភជ្ជ បដិបុច្ឆា វា ន ព្យាកាតព្ពោ, ឯវំ ឯកំសតោ ន ព្យាកាតព្ពោ វិសេសាភាវតោ, កេវលំ ឋបនីយបក្ខេ តិដ្ឋតីតិ អធិប្បាយេនាហ ‘‘អវត្តព្ពុត្តរេនា’’តិ. យថា ហិ សព្ពេ វាទា សប្បដិវាទាវាតិ បដិញ្ញា ភូតកថនត្តា អវត្តព្ពុត្តរា ឧបេក្ខិតព្ពា, ឯវមយម្បីតិ វេទិតព្ពំ. តេនាហ ‘‘ឧបេក្ខិតព្ពេនា’’តិ. អថ វា អវត្តព្ពំ ឧត្តរំ អវត្តព្ពុត្តរំ. យថា អនិច្ចវាទិនំ បតិ អនិច្ចោ សទ្ទោ បច្ចយាធីនវុត្តិតោតិ, ឧត្តរំ ន វត្តព្ពំ សិទ្ធសាធនភាវតោ, ឯវំ ឥធាបិ ទដ្ឋព្ពំ. សិទ្ធសាធនញ្ហិ ទឌ្ឍស្ស ឌហនសទិសត្តា និរត្ថកមេវ សិយា, អដ្ឋកថាយំ បន យស្មា បរវាទិនា យេន សភាវេន យោ ធម្មោ អត្ថិ, តេនេវ សភាវេន សោ វិនា កាលភេទាទិបរាមសនេន នត្ថីតិ បតិដ្ឋាបីយតិ, តស្មា ‘‘អយោនិសោ បតិដ្ឋាបិតត្តា’’តិ វុត្តំ.

ឯត្ថ ច ‘‘ហេវត្ថិ, ហេវំ នត្ថី’’តិ បដិជានន្តេន បរវាទិនា យថា សបរភាវេហិ រូបាទីនំ អត្ថិតា បដិញ្ញាតា, ឯវំ កាលទេសាទិភេទេហិបិ សា បដិញ្ញាតា ឯវ. តេនេវាហ ‘‘អតីតំ អនាគតបច្ចុប្បន្នវសេន, អនាគតបច្ចុប្បន្នានិ វា អតីតាទិវសេន នត្ថី’’តិ. ឯវំ សតិ និគណ្ឋាចេលកវាទោ បរិទីបិតោ សិយា. តេ ហិ ‘‘សិយា អត្ថិ, សិយា នត្ថិ, សិយា អត្ថិ ច នត្ថិ ចា’’តិអាទិនា សព្ពបទត្ថេសុ បត្តភាគេ បដិជានន្តិ. តត្ថ យទិ វត្ថុនោ សភាវេនេវ, ទេសកាលសន្តានវសេន វា នត្ថិតា អធិប្បេតា, តំ សិទ្ធសាធនំ សកវាទិនោបិ ឥច្ឆិតត្តា. យស្ស ហិ ធម្មស្ស យោ សភាវោ, ន សោ តតោ អញ្ញថា ឧបលព្ភតិ. យទិ ឧបលព្ភេយ្យ, អញ្ញោ ឯវ សោ សិយា. ន ចេត្ថ សាមញ្ញលក្ខណំ និទស្សេតព្ពំ សលក្ខណស្ស អធិប្បេតត្តា តស្ស នត្ថិភាវស្ស អភាវតោ. យថា ច បរភាវេន នត្ថិតាយ ន វិវាទោ, ឯវំ ទេសកាលន្តរេសុបិ ឥត្តរកាលត្តា សង្ខារានំ. ន ហិ សង្ខារា ទេសន្តរំ, កាលន្តរំ វា សង្កមន្តិ ខណិកភាវតោ. ឯតេនេវ បរិយាយន្តរេន នត្ថិតាបិ បដិក្ខិត្តា វេទិតព្ពា. យថា ច អត្ថិតា, នត្ថិតា វិនា កាលភេទេន ឯកស្មិំ ធម្មេ បតិដ្ឋំ ន លភន្តិ អញ្ញមញ្ញវិរុទ្ធត្តា, ឯវំ សព្ពទាបិ និច្ចត្តា.

យំ បន តេ វទន្តិ ‘‘យថា សុវណ្ណំ កដកាទិរូបេន ឋិតំ រុចកាទិភាវំ អាបជ្ជតីតិ និច្ចានិច្ចំ. តញ្ហិ សុវណ្ណភាវាវិជហនតោ និច្ចំ កដកាទិភាវហានិតោ អនិច្ចំ, ឯវំ សព្ពធម្មា’’តិ. តេ ឥទំ វត្តព្ពា ‘‘កិំ កដកភាវោ កដកស្ស, ឧទាហុ សុវណ្ណស្សា’’តិ. យទិ កដកស្ស, សុវណ្ណនិរបេក្ខោ សិយា តទញ្ញភាវោ វិយ. អថ សុវណ្ណស្ស, និច្ចកាលំ តត្ថ ឧបលព្ភេយ្យ សុវណ្ណភាវោ វិយ. ន ច សក្កា ឧភិន្នំ ឯកភាវោតិ វត្តុំ កដកវិនាសេបិ សុវណ្ណាវិនាសតោ. អថ មតំ, សុវណ្ណកដកាទីនំ បរិយាយីបរិយាយភាវតោ នាយំ ទោសោតិ. យថា ហិ កដកបរិយាយនិរោធេន រុចកបរិយាយុប្បាទេបិ បរិយាយី តថេវ តិដ្ឋតិ, ឯវំ មនុស្សបរិយាយនិរោធេ ទេវបរិយាយុប្បាទេបិ បរិយាយី ជីវទ្រព្យំ តិដ្ឋតីតិ និច្ចានិច្ចំ, តថា សព្ពទ្រព្យានីតិ. តយិទំ អម្ពំ បុដ្ឋស្ស លពុជព្យាករណំ. យំ ស្វេវ និច្ចោ អនិច្ចោតិ វា វទន្តោ អញ្ញត្ថ និច្ចតំ អញ្ញត្ថ អនិច្ចតំ បដិជានាតិ, អថ បរិយាយបរិយាយីនំ អនញ្ញតា ឥច្ឆិតា, ឯវំ សតិ បរិយាយោបិ និច្ចោ សិយា បរិយាយិនោ អនញ្ញត្តា បរិយាយសរូបំ វិយ, បរិយាយី វា អនិច្ចោ បរិយាយតោ អនញ្ញត្តា បរិយាយសរូបំ វិយាតិ. អថ នេសំ អញ្ញា អនញ្ញតា, ឯវញ្ច សតិ វុត្តទោសទ្វយានតិវត្តិ. អបិច កោយំ បរិយាយោ នាម, យទិ សណ្ឋានំ, សុវណ្ណោ តាវ ហោតុ, កថំ ជីវទ្រព្យេ អរូបិភាវតោ. យទិ តស្សបិ សណ្ឋានវន្តំ ឥច្ឆិតំ, តថា សតិស្ស ឯកស្មិម្បិ សត្តសន្តានេ ពហុតា អាបជ្ជតិ សរូបតា ច សណ្ឋានវន្តេសុបិ បីឡកាទីសុ តថាទស្សនតោ. អថ បវត្តិវិសេសោ, ឯវម្បិ ពហុតា ខណិកតា ច អាបជ្ជតិ, តស្មា បរិយាយសរូបមេវ តាវ បតិដ្ឋបេតព្ពំ.

យំ បន វុត្តំ ‘‘សុវណ្ណំ កដកាទិរូបេន ឋិត’’ន្តិ, តត្ថ សម្បត្តិយោគតោ វិញ្ញាយមានេសុ វិសិដ្ឋេសុ រូបគន្ធរសផោដ្ឋព្ពេសុ កិំ ឯកំ, ឧទាហុ តេសំ សមុទាយោ, តព្ពិនិមុត្តំ វា ធម្មន្តរំ សុវណ្ណន្តិ? តត្ថ ន តាវ រូបាទីសុ ឯកេកំ សុវណ្ណំ តេន សុវណ្ណកិច្ចាសិទ្ធិតោ, នាបិ តព្ពិនិមុត្តំ ធម្មន្តរំ តាទិសស្ស អភាវតោ. អថ សមុទាយោ, តំ បន បញ្ញត្តិមត្តន្តិ ន តស្ស និច្ចតា, នាបិ អនិច្ចតា សម្ភវតិ. យថា ច សុវណ្ណស្ស, ឯវំ កដកស្សបិ បញ្ញត្តិមត្តត្តាតិ. តយិទំ និទស្សនំ បរវាទិនោ ជីវទ្រព្យស្សបិ បញ្ញត្តិមត្តំ តស្សេវ សាធេតីតិ កុតោ តស្ស និច្ចានិច្ចតាតិ អលមតិប្បបញ្ចេន.

ហេវត្ថិកថាវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

មហាវគ្គវណ្ណនា និដ្ឋិតា.