១. អតីតាទិឯកច្ចកថាវណ្ណនា

២៩៩. យេ កតូបចិតា កុសលាកុសលា ធម្មា វិបាកទានាយ អកតោកាសា, កតោកាសា ច យេ ‘‘ឱកាសកតុប្បន្នា’’តិ វុច្ចន្តិ. យេ ច វិប្បកតវិបាកា, តេ សព្ពេបិ ‘‘អវិបក្កវិបាកា’’តិ វេទិតព្ពា. តេសំ វិបាកទានសាមត្ថិយំ អនបគតន្តិ អធិប្បាយេន បរវាទី អត្ថិតំ ឥច្ឆតិ. យេ បន បរវាទី សព្ពេន សព្ពំ វិបក្កវិបាកា កុសលាកុសលា ធម្មា, តេសំ អបគតន្តិ នត្ថិតំ ឥច្ឆតិ. តេនាហ ‘‘អត្ថីតិ ឯកច្ចំ អត្ថិ ឯកច្ចំ នត្ថី’’តិអាទិ. ឯវំ ឥច្ឆន្តស្ស បន បរវាទិនោ យថា អវិបាកេសុបិ ឯកច្ចំ នត្ថីតិ អាបជ្ជតិ, ឯវំ វិបក្កវិបាកេសុ អវិបក្កវិបាកេសុ ច អាបជ្ជតេវាតិ ទស្សេតុំ ‘‘អវិបក្កវិបាកា ធម្មា ឯកច្ចេ’’តិអាទិនា បាឡិ បវត្តា. តេន វុត្តំ ‘‘តិណ្ណំ រាសីនំ វសេនា’’តិអាទិ. វោហារវសេនាតិ ផលស្ស អនុបរមវោហារវសេន, ហេតុកិច្ចំ បន អនុបរតំ អនុបច្ឆិន្នំ អត្ថីតិ លទ្ធិយំ ឋិតត្តា ចោទេតព្ពោវ. អវិច្ឆេទវសេន បវត្តមានញ្ហិ ផលស្ស បពន្ធវោហារំ បរវាទី វោហារតោ អត្ថីតិ ឥច្ឆតិ, ហេតុ បនស្ស កម្មំ បរមត្ថតោ ច កម្មូបចយវាទិភាវតោ បត្តិអប្បត្តិសភាវតាទយោ វិយ ចិត្តវិប្បយុត្តោ កម្មូបចយោ នាម ឯកោ សង្ខារធម្មោ អវិបន្នោ, សោបិ តស្សេវ វេវចនន្តិ បរវាទី. យំ សន្ធាយាហ –

‘‘នប្បចយន្តិ កម្មានិ, អបិ កប្បសហស្សតោ;

បត្វា បច្ចយសាមគ្គិំ, កាលេ បច្ចន្តិ បាណិន’’ន្តិ.

យញ្ច សន្ធាយ បរតោ បរិភោគមយបុញ្ញកថាយ ‘‘បរិភោគមយំ បន ចិត្តវិប្បយុត្តំ ឧប្បជ្ជតីតិ លទ្ធិយា បដិជានាតី’’តិ វក្ខតិ.

ឯកច្ចំអត្ថីតិកថាវណ្ណនា និដ្ឋិតា.