៣. ឱធិសោកថាវណ្ណនា

២៧៤. ឱធិសោតិ ភាគសោ, ភាគេនាតិ អត្ថោ. ភាគោ នាម យស្មា ឯកទេសោ ហោតិ, តស្មា ‘‘ឯកទេសេន ឯកទេសេនា’’តិ វុត្តំ. តត្ថ យទិ ចតុន្នំ មគ្គានំ វសេន សមុទយបក្ខិកស្ស កិលេសគណស្ស ចតុភាគេហិ បហានំ ‘‘ឱធិសោ បហាន’’ន្តិ អធិប្បេតំ, ឥច្ឆិតមេវេតំ សកវាទិស្ស ‘‘តិណ្ណំ សំយោជនានំ បរិក្ខយា ទិដ្ឋិគតានំ បហានាយា’’តិ ច អាទិវចនតោ. យស្មា បន មគ្គោ ចតូសុ សច្ចេសុ នានាភិសមយវសេន កិច្ចករោ, ន ឯកាភិសមយវសេនាតិ បរវាទិនោ លទ្ធិ, តស្មា យថា ‘‘មគ្គោ កាលេន ទុក្ខំ បរិជានាតិ, កាលេន សមុទយំ បជហតី’’តិអាទិនា នានក្ខណវសេន សច្ចេសុ បវត្តតីតិ ឥច្ឆិតោ, ឯវំ បច្ចេកម្បិ នានក្ខណវសេន បវត្តេយ្យ. តថា សតិ ទុក្ខាទីនំ ឯកទេសឯកទេសមេវ បរិជានាតិ បជហតីតិ ទស្សេតុំ បាឡិយំ ‘‘សោតាបត្តិ…បេ… ឯកទេសេ បជហតី’’តិអាទិ វុត្តំ. សតិ ហិ នានាភិសមយេ បឋមមគ្គាទីហិ បហាតព្ពានំ សំយោជនត្តយាទីនំ ទុក្ខទស្សនាទីហិ ឯកទេសឯកទេសប្បហានំ សិយាតិ ឯកទេសសោតាបត្តិមគ្គដ្ឋាទិតា, តតោ ឯវ ឯកទេសសោតាបន្នាទិតា ច អាបជ្ជតិ អនន្តរផលត្តា លោកុត្តរកុសលានំ, ន ច តំ យុត្តំ. ន ហិ កាលភេទេន វិនា សោ ឯវ សោតាបន្នោ, អសោតាបន្នោ ចាតិ សក្កា វិញ្ញាតុំ. តេនាហ ‘‘ឯកទេសំ សោតាបន្នោ, ឯកទេសំ ន សោតាបន្នោ’’តិអាទិ.

អបិចាយំ នានាភិសមយវាទី ឯវំ បុច្ឆិតព្ពោ ‘‘មគ្គញាណំ សច្ចានិ បដិវិជ្ឈន្តំ កិំ អារម្មណតោ បដិវិជ្ឈតិ, ឧទាហុ កិច្ចតោ’’តិ. យទិ អារម្មណតោតិ វទេយ្យ, តស្ស វិបស្សនាញាណស្ស វិយ ទុក្ខសមុទយានំ អច្ចន្តបរិច្ឆេទសមុច្ឆេទា ន យុត្តា តតោ អនិស្សដត្តា, តថា មគ្គទស្សនំ. ន ហិ សយមេវ អត្តានំ អារព្ភ បវត្តតីតិ យុត្តំ, មគ្គន្តរបរិកប្បនាយំ អនវដ្ឋានំ អាបជ្ជតីតិ, តស្មា តីណិ សច្ចានិ កិច្ចតោ, និរោធំ កិច្ចតោ អារម្មណតោ ច បដិវិជ្ឈតីតិ ឯវមសម្មោហតោ បដិវិជ្ឈន្តស្ស មគ្គញាណស្ស នត្ថេវ នានាភិសមយោ. វុត្តញ្ហេតំ ‘‘យោ, ភិក្ខវេ, ទុក្ខំ បស្សតិ, ទុក្ខសមុទយម្បិ សោ បស្សតី’’តិអាទិ. ន ចេតំ កាលន្តរទស្សនំ សន្ធាយ វុត្តំ. ‘‘យោ នុ ខោ, អាវុសោ, ទុក្ខំ បស្សតិ, ទុក្ខសមុទយម្បិ សោ បស្សតិ, ទុក្ខនិរោធម្បិ…បេ… ទុក្ខនិរោធគាមិនិបដិបទម្បិ សោ បស្សតី’’តិ (សំ. និ. ៥.១១០០) ឯកសច្ចទស្សនសមង្គិនោ អញ្ញសច្ចទស្សនសមង្គិភាវវិចារណាយំ តទត្ថសាធនត្ថំ អាយស្មតា គវំបតិត្ថេរេន អាភតត្តា បច្ចេកញ្ច សច្ចត្តយទស្សនស្ស យោជិតត្តា. អញ្ញថា បុរិមទិដ្ឋស្ស បុន អទស្សនតោ សមុទយាទិទស្សនេ ទុក្ខាទិទស្សនមយោជនីយំ សិយា. ន ហិ លោកុត្តរមគ្គោ លោកិយមគ្គោ វិយ កតការិភាវេន បវត្តតិ សមុច្ឆេទកត្តា. តថា យោជនេ ច សព្ពំ ទស្សនំ ទស្សនន្តរបរន្តិ ទស្សនានុបរមោ សិយា. ឯវំ អាគមតោ យុត្តិតោ ច នានាភិសមយស្ស អសម្ភវតោ បច្ចេកំ មគ្គានំ ឱធិសោ បហានំ នត្ថីតិ និដ្ឋមេត្ថ គន្តព្ពំ.

ឱធិសោកថាវណ្ណនា និដ្ឋិតា.