១. វាទយុត្តិបរិហានិកថាវណ្ណនា

២៣៩. ឥទំ សុត្តន្តិ ឥទំ លក្ខណមត្តំ ទដ្ឋព្ពំ. ‘‘បញ្ចិមេ, ភិក្ខវេ, ធម្មា សមយវិមុត្តស្ស ភិក្ខុនោ បរិហានាយ សំវត្តន្តី’’តិ (អ. និ. ៥.១៤៩-១៥០) ឥទម្បិ ហិ សុត្តំ អនាគាមិអាទីនំយេវ បរិហានិនិស្សយោ, ន អរហតោ. សមយវិមុត្តោតិ អដ្ឋសមាបត្តិលាភិនោ សេក្ខស្សេតំ នាមំ. យថាហ –

‘‘កតមោ ច បុគ្គលោ សមយវិមុត្តោ? ឥធេកច្ចោ បុគ្គលោ កាលេន កាលំ សមយេន សមយំ អដ្ឋ វិមោក្ខេ កាយេន ផុសិត្វា វិហរតិ, បញ្ញាយ ចស្ស ទិស្វា ឯកច្ចេ អាសវា បរិក្ខីណា ហោន្តិ. អយំ វុច្ចតិ បុគ្គលោ សមយវិមុត្តោ’’តិ (បុ. ប. ១).

‘‘បរិហានិធម្មោ’’តិ ច បុថុជ្ជនោ ច ឯកច្ចោ ច សេក្ខោ អធិប្បេតោ, ន អរហាតិ. តស្មាតិ យស្មា យថាទស្សិតានិ សុត្តានិ អនាគាមិអាទីនំ បរិហានិលទ្ធិយា និស្សយោ, ន អរហតោ, តស្មា. តំ និស្សាយ តំ អបេក្ខិត្វា យស្មា ‘‘អរហតោបី’’តិ ឯត្ថ អរហតោបិ បរិហានិ, កោ បន វាទោ អនាគាមិអាទីនន្តិ អយមត្ថោ លព្ភតិ, តស្មា បិ-សទ្ទសម្បិណ្ឌិតមត្ថំ ទស្សេន្តោ ‘‘អរហតោបិ…បេ… យោជេតព្ព’’ន្តិ អាហ. យស្មា វា កាមញ្ចេត្ថ ទុតិយសុត្តំ សេក្ខវសេន អាគតំ, បឋមតតិយសុត្តានិ បន អសេក្ខវសេនបិ អាគតានីតិ តេសំ លទ្ធិ, តស្មា ‘‘អរហតោបី’’តិ អដ្ឋកថាយំ វុត្តំ. តេនាហ ‘‘ឥទំ សុត្តំ អរហតោ’’តិអាទិ.

តតិយស្មិន្តិ ‘‘សព្ពេសញ្ញេវ អរហន្តានំ បរិហានី’’តិ ឯតស្មិំ បញ្ហេ. សោ ហិ ‘‘សព្ពេវ អរហន្តោ’’តិអាទិនា អាគតេសុ តតិយោ បញ្ហោ. តេសន្តិ មុទិន្ទ្រិយានំ. តតិយស្មិម្បីតិ បិ-សទ្ទោ វុត្តត្ថសមុច្ចយោ. តេន បឋមបញ្ហំ សមុច្ចិនោតិ ‘‘តត្ថបិ តិក្ខិន្ទ្រិយា អធិប្បេតា’’តិ.

សោយេវ ន បរិហាយតីតិ សោតាបន្នោយេវ សោតាបន្នភាវតោ ន បរិហាយតីតិ អត្ថោ. ន ចេត្ថ សកទាគាមិភាវាបត្តិយា សោតាបន្នភាវាបគមោ បរិហានិ ហោតិ វិសេសាធិគមភាវតោ. បត្តវិសេសតោ ហិ បរិហានីតិ. ឥតរេតិ សកទាគាមិអាទិកា. ឧបរិមគ្គត្ថាយាតិ ឧបរិមគ្គត្តយបដិលាភត្ថាយ ‘‘និយតោ’’តិ វុត្តមត្ថំ អគ្គហេត្វា.

វាទយុត្តិបរិហានិកថាវណ្ណនា និដ្ឋិតា.