១១. គតិអនុយោគវណ្ណនា

៦៩-៧២. យានិស្ស សុត្តានិ និស្សាយ លទ្ធិ ឧប្បន្នា, តេសំ ទស្សនតោ បរតោ ‘‘តេន ហិ បុគ្គលោ សន្ធាវតី’’តិអាទិនា បាឡិ អាគតា, បុរតោ បន ‘‘ន វត្តព្ពំ បុគ្គលោ សន្ធាវតី’’តិអាទិនា, តស្មា វុត្តំ ‘‘ទស្សេន្តោ…បេ… ភវិតព្ព’’ន្តិ. ទស្សេត្វាតិ វា វត្តព្ពន្តិ ‘‘យានិស្ស…បេ… តានិ ទស្សេត្វា ‘តេន ហិ បុគ្គលោ សន្ធាវតី’តិអាទិមាហា’’តិ វត្តព្ពន្តិ អត្ថោ. ទស្សេន្តោតិ វា ឥទំ ទស្សនកិរិយាយ ន វត្តមានតាមត្តវចនំ, អថ ខោ តស្សា លក្ខណត្ថវចនំ, ហេតុភាវវចនំ វាតិ ន កោចិ ទោសោ.

៩១. សោ វត្តព្ពោតិ សោ ជីវសរីរានំ អនញ្ញតាបជ្ជនាការោ វត្តព្ពោ, នត្ថីតិ អធិប្បាយោ. ‘‘រូបី អត្តា’’តិ ឥមិស្សា លទ្ធិយា វសេន ‘‘យេន រូបសង្ខាតេន អត្តនោ សភាវភូតេន សរីរេន សទ្ធិំ គច្ឆតី’’តិ ឯវំ បន អត្ថេ សតិ សោ អាការោ វុត្តោ ឯវ ហោតិ, តថា ច សតិ ‘‘រូបំ បុគ្គលោតិ អននុញ្ញាតត្តា’’តិ ឯវម្បិ វត្តុំ ន សក្កា. យស្មា បន ‘‘ឥធ សរីរនិក្ខេបា’’តិ អនន្តរំ វក្ខតិ, តស្មា ‘‘សោ វត្តព្ពោ’’តិ វុត្តំ. និរយូបគស្ស បុគ្គលស្ស អន្តរាភវំ ន ឥច្ឆតីតិ ឥទំ បុរាតនានំ អន្តរាភវវាទីនំ វសេន វុត្តំ. អធុនាតនា បន ‘‘ឧទ្ធំបាទោ តុ នារកោ’’តិ វទន្តា តស្សបិ អន្តរាភវំ ឥច្ឆន្តេវ, កេចិ បន អសញ្ញូបគានំ. អរូបូបគានំ បន សព្ពេបិ ន ឥច្ឆន្តិ. តត្ថ យេ ‘‘សញ្ញុប្បាទា ច បន តេ ទេវា តម្ហា កាយា ចវន្តី’’តិ សុត្តស្ស អត្ថំ មិច្ឆា គហេត្វា ចុតូបបាតកាលេសុ អសញ្ញីនំ សញ្ញា អត្ថីតិ អន្តរាភវតោវ អសញ្ញូបបត្តិំ ឥច្ឆន្តិ, តទញ្ញេសំ វសេន ‘‘សវេទនោ…បេ… បដិក្ខិបតី’’តិ ទស្សេន្តោ ‘‘យេ បនា’’តិអាទិមាហ. កេ បនេវំ ឥច្ឆន្តិ? សព្ពត្ថិវាទីសុ ឯកច្ចេ.

៩២. នេវសញ្ញានាសញ្ញាយតនេតិ នេវសញ្ញានាសញ្ញាយតនេ ភវេ, អចិត្តុប្បាទេ វា សញ្ញា អត្ថីតិ ឥច្ឆន្តីតិ ន វត្តព្ពន្តិ សម្ពន្ធោ. យតោ សោ សញ្ញាភវេន អសង្គហិតោ, ភវន្តរភាវេន ច សង្គហិតោ.

៩៣. ឥន្ធនុបាទានោ អគ្គិ វិយ ឥន្ធនេន រូបាទិឧបាទានោ បុគ្គលោ រូបាទិនា វិនា នត្ថីតិ ឯត្ថ អយមធិប្បាយវិភាវនា – យថា ន វិនា ឥន្ធនេន អគ្គិ បញ្ញាបីយតិ, ន ច តំ អញ្ញំ ឥន្ធនតោ សក្កា បដិជានិតុំ, នាបិ អនញ្ញំ. យទិ ហិ អញ្ញំ សិយា, ន ឧណ្ហំ ឥន្ធនំ សិយា, អថ អនញ្ញំ, និទហិតព្ពំយេវ ទាហកំ សិយា, ឯវំ ន វិនា រូបាទីហិ បុគ្គលោ បញ្ញាបីយតិ, ន ច តេហិ អញ្ញោ, នាបិ អនញ្ញោ សស្សតុច្ឆេទភាវប្បសង្គតោតិ បរវាទិនោ អធិប្បាយោ. តត្ថ យទិ អគ្គិន្ធនោបមា លោកវោហារេន វុត្តា, អបឡិត្តំ កដ្ឋាទិឥន្ធនំ និទហិតព្ពញ្ច, បឡិត្តំ ភាសុរុណ្ហំ អគ្គិទាហកញ្ច, តញ្ច ឱជដ្ឋមករូបំ បពន្ធវសេន បវត្តំ អនិច្ចំ សង្ខតំ បដិច្ចសមុប្បន្នំ. យទិ ឯវំ បុគ្គលោ រូបាទីហិ អញ្ញោ អនិច្ចោ ច អាបន្នោ, អថ បរមត្ថតោ ច, តស្មិំយេវ កដ្ឋាទិសញ្ញិតេ រូបសង្ខាតបឡិត្តេ យំ ឧសុមំ សោ អគ្គិ តំសហជាតានិ តីណិភូតានិ ឥន្ធនំ. ឯវម្បិ សិទ្ធំ លក្ខណភេទតោ អគ្គិន្ធនានំ អញ្ញត្តន្តិ អគ្គិ វិយ ឥន្ធនតោ រូបាទីហិ អញ្ញោ បុគ្គលោ អនិច្ចោ ច អាបជ្ជតីតិ.

គតិអនុយោគវណ្ណនា និដ្ឋិតា.